WILCO KELDERMAN BESTAAT NIET

Van dezelfde auteur:

Dit is onze tijd

De ereronde van de eland

Koos, Kenny en Johnny

Ik heb een heel andere wedstrijd gezien

PANIAGUA

De rode vod

THIJS ZONNEVELD

WILCO
KELDERMAN
BESTAAT
NIET

en
adere
wielerverhalen

Nieuw Amsterdam Uitgevers

Veel verhalen in deze bundel verschenen eerder in

Algemeen Dagblad, Bahamontes, NUsport, Grinta en De Muur.

© 2014 Thijs Zonneveld

Alle rechten voorbehouden

Omslagontwerp Pankra

Foto omslag © Leon van Bon

Foto auteur © Ewoud Broeksma

ISBN 978 90 468 1773 5

NUR 480

www.nieuwamsterdam.nl/thijszonneveld

www.thijszonneveld.com

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2014, met
ISBN 978 90 468 1772 8

INHOUD

Proloog – Wilco Kelderman bestaat niet

Sven de Wielrenner

Het buffet

Hij vloog twaalf verdiepingen

Asfalt in Hoogerheide

Sven Nys en de oerknal

Verlangen naar de Omloop

D’n Omloop

Bloemetjesjurk

Ach gut, Andy

Vallen

Zonder helm

Noors weer

Niki’s rap

De Kansloze Vlucht

Scherprechter Paterberg

Koersen in Vlaanderen

Anti-val

Achter de slagboom

Sokkenfetisj

Carrefour de l’Arbre

Ik, Niki

Met de klep omhoog

De fietsendief

Scherprechter Cauberg

De rondvaart

Cowboy Henk

Scherprechter Saint-Nicolas

Saaaaaaaaaaaai

Waarom de Giro honderd keer mooier is

Wielrennen is niet moeilijk

Du Hast Die Haare Schön

Prono

Lelijk winnen

Weening Voegwerk

Woutje

De Wel Bestaande Renner

Een hooligan op twee wielen

De fietsenfluisteraar

De Trui

Dikke Aders

Karma

Tommetje Veelers

Froome wint deze Tour niet

Niks doen

Waaiers!

Beschermende kleding

Het spook

Een kudde buffels

Fietscontrole

Diepvriesspinazie

Vangrail

De nobele kunst van het bidonnen halen

Eendagssuperheld

Hotelleed

Duivels dilemma

MH17

Een godsgeschenk

Cheng Ji

Zijn idool voorbij

Komt een man bij de dokter

Een jochie van 42

Hesjedal-gate

Beste vriend Vino,

Kop van beton

Voor joker sta je toch wel

Wereldkampioen Net Niet Winnen

Een walrusbuik in een bolletjestrui

En alles bleef zoals het was

VDP

PROLOOG

WILCO KELDERMAN BESTAAT NIET

In Nederland doen we niet aan poespas. Geen onnodige franje. Geen overbodige luxe. Doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg. Een kaakje bij de thee, en dat is het. Want wij zijn een nuchter volkje.

Gelul natuurlijk.

Ik weet niet wie ooit verzonnen heeft dat we nuchter zijn, maar er klopt geen barst van. We twitteren en facebooken onszelf van de ene hype naar de andere, we slaan elkaar de hersens in om uit te vechten of Zwarte Piet wel of niet zwart mag zijn en er worden Kamervragen gesteld over het verdwijnen van Lingo. En zodra er ergens gesport wordt, slaan we helemaal door. Of het nu de Olympische Spelen, het WK voetbal, een Touretappe op Alpe d’Huez of het NK achteruitschaatsen-op-één-been in Thialf is: we maken er carnaval van. We hossen door de sportkalender heen met een bos wortels op ons hoofd en een biertje te veel achter onze huig. En overal eisen we van onze sporters dat ze winnen. Doen ze dat niet, dan zijn het slapjanussen en mietjes.

Ik heb nog nooit een Nederlander de Tour de France zien winnen; ik was min twee maanden oud toen Joop won. Maar ik heb wel talloze Nederlandse renners meegemaakt die de Tour hadden moeten winnen, althans, volgens het Nederlandse publiek. Want zodra er een renner is die kan tijdrijden én klimmen, eisen we dat hij binnen een paar jaar op het podium in Parijs staat. Niks nuchter. Carnaval willen we. Bier met een schuimkraag van opgeklopte Neerlands hoop.

Met alle gevolgen van dien: Het Moeras Van Opgeklopte Verwachtingen ligt vol met Verzopen Talenten.

Neem Remmert Wielinga – half mens, half buffel. Hij reed in de zomer van 2003 zomaar ineens met de beste renners van de wereld omhoog en werd halsoverkop geselecteerd voor de Tour van dat jaar. Het liep uit op een fiasco: Remmert (eigenlijk is dat ook geen naam voor een wielrenner) gaf gedesillusioneerd op en zou er nooit meer bovenop komen. Hij bekende later dat hij pelotonvrees had – een lastige handicap als je wielrenner bent.

Neem Pieter Weening. Hij was nog niet goed en wel begonnen aan zijn avontuur in het profpeloton toen Bert Wagendorp hem bij wijze van literair experiment naar een toekomstige Touroverwinning besloot te schrijven. Hartstikke leuk, totdat iedereen het serieus begon te nemen. Van Pieter werd niets minder verwacht dan een Tourzege. Weening was er op een gegeven moment ‘helemaal klaar mee’ en nam genoegen met een rol als knecht.

Neem Thomas Dekker. Als iemand de Tour zou gaan winnen, dan was hij het. Daar was hij het zelf trouwens helemaal mee eens. Maar Thomas kon het geduld niet opbrengen om langzaam te groeien; hij zocht de gele trui in een spuit en werd betrapt.

Neem Robert Gesink. De arme jongen is pas 28, maar de afgelopen jaren is hij alleen maar bezig geweest met het achtervolgen van de schaduw die hij zelf vooruitwierp.

Het was met de geschiedenis van die renners in mijn achterhoofd dat ik in juni 2012 een column schreef over een nieuw Nederlands talent: Wilco Kelderman. Hij kon klimmen, hij kon tijdrijden; het leek slechts een kwestie van tijd voordat ook hij zou worden gebombardeerd tot opvolger van Joop. De titel van die column was ‘Wilco Kelderman bestaat niet’. Ik dacht namelijk dat het beter was dat hij voorlopig maar even niet bestond – dan kon hij tenminste rustig groeien, op een plekje buiten de schijnwerpers. Ik wilde hem beschermen tegen de grote boze carnavalswereld.

Achteraf sloeg die column als een tang op een varken. In wielrennen is nu eenmaal niets wat het lijkt. Toen ik Wilco Kelderman in het voorjaar sprak tijdens een fietstochtje op en rond de Posbank, bleek hij allesbehalve een teer en kwetsbaar talent te zijn. Hij had het helemaal niet nodig om niet te bestaan. Hij sprak zoals hij fietste: vol overtuiging. Ik heb veel 23-jarige sporters gesproken, maar zelden wist een 23-jarige sporter zó precies wat hij wilde. Hij was totaal niet onder de indruk van wat andere mensen van hem vonden of verwachtten. Rustig en realistisch was hij.

Nuchter, zou ik bijna zeggen.

SVEN DE WIELRENNER

Mijn dijbenen stonden in de fik. Mijn kuiten ontploften. En ik zweer dat ik mijn longblaasjes hoorde knappen, één voor één. Als ik nog adem had gehad, dan zou ik hebben gehuild om mijn moeder.

Van de Milka-koeien en de klaterende beekjes om me heen kreeg ik niets mee: het enige wat ik zag waren de malende benen en de enorme reet voor me. Het leek zo’n goed idee, een keertje met Sven Kramer meetrainen in de aanloop naar de Olympische Spelen van Vancouver. Maar toen ik eenmaal in Zwitserland achter hem aan tegen een berg op fietste, wist ik niet meer waarom. En mijn lichaam al helemaal niet.

Eenmaal terug in het hotel vroeg ik hem waarom hij in godsnaam niet ging wielrennen. Al was het maar om te bewijzen dat hij meer kon zijn dan koning van een sport die alleen groot is in Nederland. Hij moest erom lachen. Nou ja, een beetje dan. Want zo’n gek plan was het ook weer niet. ‘Misschien stop ik wel met schaatsen als ik straks drie gouden medailles win in Vancouver. En áls ik ooit stop met schaatsen,’ zei hij, ‘dan ga ik wielrennen.’

Het is nu vier jaar later. Sven Kramer heeft geen drie gouden medailles gewonnen in Vancouver. Hij bleef steken op één – dankzij een mislukte ploegenachtervolging en een verkeerde wissel. En Kramer is in de afgelopen vier jaar geen wielrenner geworden. Hij kwakkelde in het na-olympisch jaar met zijn rug en een dijbeenblessure, nam een sabbatical en besteedde de jaren daarna aan zijn comeback op het ijs. Een overstap naar de fiets is er nooit gekomen.

Het had ook anders gekund.

Hij heeft talent zat – óók als wielrenner. Er bestaat een foto uit 2004 met daarop het podium van het NK Tijdrijden voor junioren. Op het hoogste treetje staat Robert Gesink. Links naast hem staat de zeventienjarige Sven Kramer, die is gestrand op een paar seconden van Gesink. Later zou Kramer daarover zeggen: ‘Ach ja. Dat NK. Ik had me er niet eens echt op voorbereid omdat de schaatstrainingen al waren begonnen. Ik had wekenlang nauwelijks een fiets aangeraakt.’

Op dat NK Tijdrijden werd hij gescout door Rabobank. En Egon van Kessel, destijds bondscoach bij de junioren, wilde Kramer selecteren voor het WK Tijdrijden in het Italiaanse Verona. Van Kessel: ‘Sven zelf had er wel oren naar. Maar destijds was hij al op weg om een hele grote te worden in het schaatsen; zijn begeleiders vonden het maar niks. Die staken er een stokje voor. Het WK Tijdrijden was niet te combineren met een voorbereiding op het schaatsseizoen.’ Schaatsen én wielrennen tegelijk: het kan niet. Althans, niet op topniveau. De enige wielerkoersen die Kramer reed waren bij de amateurs – ergens diep in de zomer, op een moment dat de roep van het ijs slechts in de verte echode. In die wedstrijden blonk hij overigens wel uit. Vooral zijn overwinning in de Ronde van het Ronostrand was indrukwekkend. Hij smeet met zijn krachten, trok de kopgroep uit elkaar, reed de laatste tien kilometer solo, werd vlak voor de finish bijgehaald – en won vervolgens alsnog in de eindsprint.

Wielrenner Kai Reus traint regelmatig met Kramer op de fiets. ‘Sven heeft een gigantische motor. Ook op de fiets. Het is nu te laat denk ik, maar als hij had gewild, dan was hij een goede prof geworden.’ Datzelfde zegt ook Egon van Kessel, die Kramer vorig jaar nog op de fiets aan het werk zag tijdens een trainingskamp met de renners van het continentale wielerteam De Rijke-Shanks. ‘Hij reed de boel aan gort, vooral op het vlakke. Hij was zo krachtig, zo sterk. Hij drukte al die jongens met de neus op de feiten. Ik heb nog geprobeerd om hem om te praten. Ik zei tegen hem dat hij eens een gokje moest wagen op de fiets.’

Maar er zijn te veel redenen die zo’n gokje in de weg staan. Reden één: hij vindt schaatsen te mooi. Hij is ermee opgevoed, hij droomt ervan. En hij is er veel te goed in.

Reden twee: hij moet winnen. Altijd. Overal. Verliezen is geen optie. Toen Enrico Fabris hem het wereldrecord op de vijf kilometer afpakte, smeet hij met zijn schaatsen en was hij een week lang niet te genieten – tot het moment dat hij het wereldrecord terugpakte. Op de fiets zal hij nog veel vaker verliezen. Hij is te zwaar om écht hard tegen een berg op te rijden, de concurrentie is groter, en bovendien is wielrennen een sport waarbij niet altijd de sterkste wint. Dat schrikt Kramer af.

Jaap Stalenburg, verantwoordelijk voor de sportsponsoring bij TVM (zowel van de oude wielerploeg als van de huidige schaatsploeg) en degene die binnen de schaatsploeg het meest met Kramer praat over wielrennen, omschrijft de winnaarsmentaliteit van Kramer als volgt: ‘Alles is een wedstrijd bij Sven. Elke training is een competitie – ook op de fiets. Hij gaat liever niet trainen dan dat hij meedoet op tachtig procent. Dat maakt een overstap naar de fiets moeilijker. Hij doet het niet even tussendoor. Áls hij het doet, dan doet hij het maximaal – op een manier waarvan hij weet dat hij ermee kan winnen.’

Reden drie: geld. Leuk hoor, dat fietsen – maar daar verdient hij geen miljoen per jaar mee als hij overstapt. En ja, natuurlijk is geld belangrijk. Zeg nou zelf: wie zou zijn salaris willen decimeren? Bovendien is hij het uithangbord van zijn sponsor, zijn ploeg en zijn sport. Op zijn schouders ligt de verantwoordelijkheid voor meer dan alleen zijn eigen baan.

Reden vier: wielrennen is saaier dan schaatsen. Vooral de trainingen. Kramer: ‘Ik vind het prima om kilometers te maken op de fiets. Maar elke dag vijf of zes uur – jongens, jongens… Geef mijn portie maar aan fikkie.’

Reden vijf: zijn rug. Ook al lijkt hij soms op de Hulk: ook Sven Kramer heeft een zwakke plek. Zijn rug protesteert vaak tegen de trainingsarbeid en de krachten die er op worden losgelaten tijdens een wedstrijd. Na een schaatsseizoen ligt Kramers rug in de kreukels. De enige echte remedie is rust. Kramer wil in de zomer wel meer wielerkoersen rijden, maar zijn rug is een struikelblok. Aanvankelijk zou hij in 2012 meedoen aan Olympia’s Tour, maar hij besloot er toch vanaf te zien toen hij door zijn coach Gerard Kemkers kreeg voorgehouden dat die extra belasting voor zijn rug misschien wel funest zou zijn voor zijn schaatsseizoen.

En tot slot: hij is nog niet klaar met schaatsen. Hij heeft nog een openstaande rekening op de Olympische Spelen, zeker na de half gelukte olympische campagne van Vancouver. Áls er al een scenario bestond waarin Kramer één of twee jaar zou gaan wielrennen, dan kon dat de prullenbak in na die ene mislukte wissel op de tien kilometer. Wraak moest hij hebben: in Sotsji. En daar paste een overstap naar de fiets niet in. Stalenburg: ‘Ik wist het na die tien kilometer meteen: dat wordt niks meer met wielrennen. Het had na Vancouver moeten gebeuren. Nu kan het niet meer.’

Alhoewel.

Volgens Egon van Kessel is het nog altijd niet te laat. ‘Het kan nog. Hij is pas 27. Als hij een jaar of twee investeert komt hij nog een heel eind. Zeker met zijn mentaliteit.’

Die wielercarrière zit ergens, hoe ver weg ook, in het achterhoofd van Sven Kramer. Een half uur na De Wissel kwam ik hem tegen, buiten het stadion. Voor iemand die zojuist een gouden medaille had verkwanseld en een kleedkamer had verbouwd zag hij er opgewekt uit. Hij lachte – al kon dat ook de lach van een boer met kiespijn geweest zijn. ‘Dat kloteschaatsen ook,’ zei hij. ‘Ik kan beter gaan wielrennen. Hoef je tenminste niet te wisselen.’

Misschien was dat een grapje.

Misschien ook niet.

HET BUFFET

Soms word ik er ’s nachts nog gillend wakker van. Dan zie ik eindeloze rijen bejaarden schuifelen langs bakken met natte worteltjes, verlepte sla en cement dat door moet gaan voor aardappelpuree.

Het is januari, de maand van de trainingskampen. Beter gezegd: de maand van de hotelbuffetten. Op dit moment zitten duizenden voetballers, wielrenners, zwemmers, triatleten en weet-ik-wat-nog-meer-voor-een-sporters in een uitgestorven Spaans, Turks of Portugees oord vol met afzichtelijk grote hotels met nog afzichtelijker grote eetzalen. Ze sloffen rond op hun slippers en zwelgen in het leed dat buffet heet.

Het ritme van trainingskampen in januari is altijd hetzelfde. Buffet, trainen, buffet, hangen op je kamer, buffet, slapen. Dat trainen gaat nog. Dat hangen op je kamer ook. Maar het buffet sloopt je.

In de zomer is het misschien nog gezellig in de eetzaal van een megahotel. Dan lopen er meisjes in bikini’s rond en hoor je het geschater van kinderen die net van de glijbaan zijn geweest. Maar in januari hangt er bij het buffet dezelfde sfeer als bij een begrafenis waar niemand elkaar kent. De tl-lichten staan op standje max, nog geen kwart van de tafeltjes is bezet en de enige andere hotelgasten zijn een paar busladingen vol Engelse of Duitse 70-plussers die zich om de drie uur in rijen van twee bij de deur van de eetzaal opstellen om zodra de deuren worden opengedaan als eerste naar binnen te hobbelen – bang als ze zijn dat de sporters alles opeten. Dat gebeurt trouwens meestal alsnog. Ik ben ooit een half uur lang door de eetzaal achternagezeten door een opa met een rollator die ‘You ate all the pancakes!’ naar me schreeuwde.

Het eten in de bakken smaakt allemaal hetzelfde: naar niks. Het maakt niet uit wat je neemt. De spaghetti kun je alleen op je bord scheppen als je de hele klomp neemt, met de broodjes kun je een raam inkeilen en in de kipsaté zitten zo veel bacteriën dat je ’m eerst moet vangen voordat je ’m kunt eten. Aan een kippenboutje op een trainingskamp in Salou (ja, daar kun je ook in januari naartoe) hield ik drie maanden diarree en een knol van een buffetfobie over.

Oud-profvoetballer Ricky van den Bergh vertelde afgelopen zaterdag in het AD dat hij trainingskampen ‘een kwelling’ vond. Vooral het eten. Het liefst at hij alleen hamburgers en friet, maar dat mocht niet van de trainer. Daar had hij een oplossing voor: hij overdekte bij het buffet zijn hamburgers met sla zodat het leek alsof hij alleen maar konijnenvoer op zijn bord had – en daarmee liep hij langs de trainer. Eenmaal aan tafel at hij alleen de hamburgers en de frietjes op. De sla bleef op zijn bord achter. Kreeg hij nog een schouderklopje ook – want het was logisch dat hij zo’n groot bord sla niet helemaal op kreeg. De hotelbuffetkwelling duurde volgens Ricky eindeloos; hij was zo blij als een kind als hij weer in de bus richting vliegveld zat.

Arme Ricky. Arme voetballers. Arme wielrenners. Arme zwemmers. Arme triatleten. Arme weet-ik-wat-nog-meervoor-een-sporters.

Ik hoop voor ze dat het snel februari is.

HIJ VLOOG TWAALF VERDIEPINGEN

Ze vonden hem op de stoep voor zijn huis. Hij lag op zijn rug en om zijn lippen speelde een glimlach. Het was alsof hij daar was gaan liggen, midden in de nacht, om naar de sterren te staren. Of om zijn roes uit te slapen. Maar hij was niet even gaan liggen. En hij was ook niet dronken.

Twaalf etages boven hem stond de balkondeur open. De gordijnen fladderden in de wind. Binnen lag een wielertijdschrift, opengeslagen op de pagina van de ploegenpresentatie van Vacansoleil. Ernaast lag een briefje. Hij had een boodschap geschreven voor de mensen die hij achterliet.

Daarna was hij gesprongen.

Soms zie je onheil kilometers van tevoren naderen; de donkere wolken drijven vanuit de verte in je richting en er is niets wat je kunt doen. Soms overvalt het je als een stortbui uit een blauwe hemel. De zelfmoord van Bart behoorde tot de laatste categorie. Als ik ooit één vriend en één ploeggenoot heb gehad waarvan ik zeker wist dat hij na zijn carrière niet zou wegkwijnen in het zwarte gat, dan was het Bart. Hij had alles; hij kon alles. Hij was slim, hij was grappig, hij was ambitieus, hij studeerde makkelijk, hij had een schoolboy-look waarmee hij vrouwen om zijn vinger kon winden als hij wilde. En toch stond hij op een januarinacht met zijn tenen over de rand van zijn balkon.

Ik kende Bart. Verdomme, ik kende hem. Toch? Ik zag hem soms maandenlang elke dag. Ik trainde zeven dagen per week met hem. Ik sliep bij hem op de kamer tijdens etappekoersen en trainingskampen. Ik wist hoe hij snurkte. Ik wist hoelang (héél lang) hij onder de douche stond. Ik wist van welke meisjes hij droomde. Op welke partij hij stemde. Welke koekjes hij bestelde als hij zondigde tegen het semi-anorexiadieet dat we onszelf hadden opgelegd. Ik kon zijn gesnuif en gesnotter herkennen in een peloton vol snuivende en snotterende wielrenners. Ik heb hem zien huilen (soms). Ik heb hem in zijn broek zien pissen van het lachen (vaak).

De eerste maanden na zijn dood heb ik vaak gepeinsd over wat hem bezielde. Maar hoe langer ik erover nadacht, hoe minder ik ervan snapte. Het was alsof ik iets probeerde te begrijpen wat niet te begrijpen was. Eén plus één was nul, één plus één was oneindig – maar nooit was één plus één twee. In de verste verte niet zelfs.

De eerste keer dat ik hem zag, stuiterde hij van zijn stoel. Letterlijk. Zó zenuwachtig was hij. Misschien had hij die drie espresso’s beter niet achterover kunnen slaan voor zijn sollicitatiegesprek op het terras op de hoek van de Rue d’Italie. Bart was naar Aix-en-Provence gereden om mijn ploegleider Jean-Michel ervan te overtuigen hem een plekje in de ploeg te geven (dat was vrijgekomen omdat Laurens ten Dam op het laatste moment voor Bankgiroloterij tekende) – en ik moest zijn woorden vertalen. Dat lukte maar half: Bart ratelde zo snel dat ik hem niet bijhield. Hij praatte niet, hij schoot woorden af als een machinegeweer. Over de koffie, over het weer, over zijn laatste koers, over de theorie van de oneindigheid van het heelal, over hoe ver-schrikke-lijk mooi dat Haribo-logo op het shirt van de ploeg was, over – ja, waarover eigenlijk niet? Jean-Michel keek me af en toe wanhopig aan. Wat was dit? Wie was dit? Ik haalde mijn schouders op: ik wist het ook niet. Hij was in elk geval enthousiast.

Na een uur ratelen en stotteren op het terras in Aix vond Jean-Michel het genoeg geweest. Dat was maar goed ook: nog een espresso en een kwartier verder en er had kortsluiting plaatsgevonden in de hersenpan van Bart. Jean-Michel gaf Bart een hand en zei dat hij erover zou nadenken. Een paar minuten later belde hij me op. ‘Ik geloof niet dat ik ooit iemand heb gezien die zó graag bij ons wil komen fietsen. Neem ’m mee trainen met de jongens. Eens kijken of hij ook nog een beetje kan trappen.’

Een paar uur later reed Bart ons allemaal naar huis. En had hij een contract.

De sprong in het diepe, twaalf verdiepingen naar beneden, was geen vlaag van verstandsverbijstering, geen mislukte schreeuw om aandacht. Bart had erover nagedacht; de laatste zetten van zijn leven waren die van een schaker geweest. Eentje die wist dat zijn koning zou vallen, maar dan wel op een waardige manier. Hij had de rommel in zijn appartement opgeruimd, de vaat gedaan en zijn baas een keurige e-mail gestuurd (met daarin zijn welgemeende excuses dat hij zijn werk niet zou afmaken). De wachtwoorden van zijn laptop resette hij, zodat het ding meteen weer te gebruiken was door iemand anders. En voordat hij sprong, stopte hij zijn rijbewijs in zijn broekzak, zodat niemand hoefde te gissen wie hij was.

Bart ruimde op achter zichzelf, nog voordat hij er niet meer was.

Hij kreeg een penthouse in Aix, betaald door de ploeg. Dat klinkt mooier dan het was. Het penthouse was in werkelijkheid een door generaties renners afgeleefd appartementje. Ik had er ook een jaar gewoond, met een Zweed die mijn bankpasje jatte en mijn rekening plunderde voordat hij met heimwee naar huis vluchtte. En vóór mij zaten er Letten, Russen, Bretoenen en nog meer Zweden, fietsende gelukszoekers ver van huis. In de winter plakten ijskristallen op de ruiten (en dat terwijl het buiten nooit vroor), in de zomer was het een sauna; er zaten zo veel tochtgaten tussen de sponningen van de ramen dat de mistral dwars door het appartement waaide.

Er woonde nog iemand in het penthouse; Guillaume, de tijdrijder van de ploeg. Guillaume was een volslagen idioot. Er waren ergens in zijn hoofd een paar draadjes losgeknipt. Guillaume draaide eens in de paar dagen compleet door. Als Bart de dop van de tandpasta er niet had opgedraaid. Als Bart de theedoek niet met de rode ruitjes naar voren had teruggehangen aan het haakje. Als Bart het volume van de tv te hoog zette.

Moest Guillaume net Bart als huisgenoot hebben. Een grotere chaoot had hij niet kunnen treffen. Barts slaapkamer zag er meestal uit alsof er een bom was ontploft. De vieze vaat stapelde hij bij voorkeur op tot plafondhoogte. En hij was in staat om zijn huissleutels kwijt te raken terwijl hij de deur op slot draaide.

Meestal moest Bart hard lachen om de uitbarstingen van Guillaume. Maar hij had voor de zekerheid wel het grote vleesmes uit de keukenla gehaald en onder zijn bed gelegd. Zo kon Guillaume het niet gebruiken en had Bart een wapen om zich mee te verdedigen. Je wist maar nooit, zei hij. Hij wilde niet sterven vanwege een tandpastadop.

Ik weet niet hoeveel mensen er waren op zijn begrafenis – maar het waren er zo veel dat ze niet in de aula pasten. In de ogen van alle aanwezigen was dezelfde radeloosheid te lezen. Wie ik ook sprak: niemand snapte wat er was gebeurd. Het was onwerkelijk. Het was alsof de jongen die daar in zijn kist lag elk moment kon opstaan om koffie en taart uit te delen op zijn eigen begrafenis. Alsof hij zijn ouders, zijn opa en oma, zijn vrienden en zijn (ex-)vriendinnen zou omhelzen en ze zou vragen waarom ze zo verdrietig waren.

Maar dat gebeurde niet.

Bart bleef liggen waar hij lag. Abandon op zijn 27e. Veel en veel te ver voor de finish.

Honderden uren fietsten we naast elkaar. Training na training na training. De afspraak was simpel: om een uur of tien (of een Zuid-Frans kwartiertje later) vertrokken we bij de fontein. De ene keer reden er nog een stuk of wat renners met ons mee, de andere keer reden we met z’n tweeën. Als we met z’n tweeën trainden, wist ik van tevoren één ding zeker: dat ik na afloop zere poten zou hebben. Want Bart deed tijdens trainingen hetzelfde als ik: wieltje meten. Hij drukte zijn wiel een centimeter voor dat van mij, ik het mijne twee centimeter voor dat van hem, en voor we het wisten waren we elkaar naar de vaantjes aan het rijden. Ik weet nog hoe we heen en weer reden naar Fontaine-de-Vaucluse op een cola, twee Marsen en een paar espresso’s: tweehonderd kilometer op en af met veertig gemiddeld. Zij aan zij, wieltje metend. Ik was zó kapot dat ik na thuiskomst met mijn fietskleren aan in bed ben gestapt. Ik werd pas wakker toen het donker was.

Een jaar na zijn dood ging ik op bezoek bij zijn ouders. Het verdriet en de wanhoop dropen uit hun ogen, maar tegelijkertijd waren ze sereen. Er zat een gat in hun hart dat nooit meer zou helen, maar op de een of andere manier hadden ze een weg gevonden om ermee om te gaan. We spraken over Bart, over zijn leven, over zijn sprong, over vragen waarop geen antwoorden bestonden. Halverwege de avond liep zijn vader naar boven. Toen hij terugkwam legde hij een briefje op tafel. Het Laatste Briefje. Het was met vaste hand geschreven, zonder een spoor van paniek. Meer dan een paar zinnen stonden er niet op, maar toch kon je er duizend dingen in lezen. De zin die mij het meest raakte, stond ergens midden op het velletje:

Meer dan fietsen hoef ik niet.

Bekende renners, onbekende renners, renners met liefdesproblemen, renners met financiële problemen, renners met drugsproblemen, renners met problemen die niemand anders begreep: de lijst is eindeloos. Luis Ocaña en Thierry Claveyrolat schoten zichzelf door hun hoofd, Dimi De Fauw en Alberto León verhingen zich. Michel Zanoli, Frank Vandenbroucke en Marco Pantani vermoordden zichzelf elke dag, al spuitend, slikkend en snuivend, een klein beetje. En god mag weten hoeveel andere renners zelfmoord overwogen. Michael Rasmussen wilde zijn leven tegen een boom parkeren, Graham Obree probeerde zich te verhangen en Mauro Santambrogio twitterde de wereld vaarwel. En sinds de dood van Bart heb ik talloze andere (ex-)renners gesproken die vertelden dat ze zelf soms werden gekweld door gedachten uit de donkerste spelonken van hun ziel. De dood rijdt vaker mee op de bagagedrager dan je denkt. Zeker bij renners die geen renner meer zijn. Diep en donker is het zwarte gat.

Misschien is het toeval. Misschien ook niet. Wielrenners zijn geen gewone mensen. Gewone mensen kwellen zichzelf niet dag in, dag uit tot kotsens aan toe. Gewone mensen hoeven de smaak van bloed in hun mond niet te kennen. Gewone mensen rijden niet in een lycra broekje met 110 per uur van een berg af. Gewone mensen gaan in een café langs de kant van de weg zitten als er natte sneeuw en ijsregen uit de hemel valt.

Maar hardlopers, zwemmers, hink-stap-springers en onderwaterhockeyers zijn ook geen gewone mensen. Waarom is het aantal zelfmoorden bij die sporters dan zo veel minder groot? Of is dat alleen mijn perceptie?

Zelf denk ik dat het te maken heeft met al die uren op de fiets, en dan vooral die tijdens koersen. Er is geen sport waarin atleten zo veel wedstrijduren per jaar maken. Al die adrenaline, al die endorfine, al die verslavende hormonen: ze razen bij wielrenners in sommige periodes van het jaar vrijwel constant door hun lichaam. Ze worden opgevreten door de stress van massasprints, dag na dag na dag. Ze raken verslaafd aan de kick van snelheid. Ze worden verteerd door de angst om te verliezen.

En wat als die hormonen er van de ene op de andere dag niet meer zijn? Als de fiets in de schuur staat en de roest op de longen slaat? Als de benen niet meer draaien en het hoofd begint te malen? Hoe kom je aan je adrenaline en endorfine als je de hele dag aan een bureau zit, met een huilend hart en kleffe boterhammen in de trommel in je tas?

Alles, maar dan ook alles, deed Bart met overgave. Of het nu wielrennen was of bier drinken op een spaarzame stapavond. Als hij verliefd was, dan was hij ook meteen hoteldebotel. Hij trainde als een bezetene en hij kon zichzelf wekenlang opsluiten met boeken over zwarte gaten en de kwantumtheorie. Soms werd ik er knettergek van en ontweek ik hem een dag of wat. Ik probeerde dingen te rationaliseren en te controleren, Bart liet zich meeslepen door zijn passie. Dat emotionele van hem vond ik destijds nogal kinderachtig. Achteraf gezien was dat vooral heel kinderachtig van mij.

Ik weet nog dat we een keer na een koers op de hotelkamer lagen. We staarden naar de patronen van een oude lekkage op het plafond en we praatten over topvorm en pieken. Ik had het over trainingsschema’s en koersplanningen, Bart over iets groters. Iets hogers. ‘Wielrennen is als vliegen,’ zei hij. ‘Je kunt nadenken over hoe het moet, zo veel als je wilt. Maar als je echt goed bent, als je echt in vorm bent, dan hoef je niet na denken. Dan voel je het. Dan gaat het vanzelf. Je vliegt.’

Misschien missen gestopte sporters dat wel. Dat gevoel dat je vliegt. Dat je alles kunt. Dat alles klopt. Dat al je zintuigen maximaal functioneren. Je voelt hoe die ene zweetdruppel van je voorhoofd langs je neus en je wang naar je kin druppelt, je ruikt het gras aan de kant van de weg, je ziet in slowmotion het asfalt korreltje voor korreltje onder je wielen doorschuiven – en je benen doen zo fijn pijn dat het een genot is. Het gebeurt maar heel soms, maar het gebeurt. Soms in een wedstrijd, maar het kan je ook zomaar overkomen tijdens een training op een druilerige dinsdagmorgen.

Toen het Australische zwemwonder Ian Thorpe vijf jaar nadat hij was gestopt bekendmaakte dat hij een comeback zou maken, vroegen journalisten hem waarom hij dat in godsnaam deed. Hij had alles al gewonnen. Thorpe antwoordde: ‘Ik kan het op twee manieren uitleggen. Ik kan het uitleggen zoals ik het aan jullie zou doen. Dan zou ik het hebben over plannen, doelen, tijden en kwalificatiemomenten. Ik zou het ook kunnen uitleggen zoals ik het aan kleine kinderen zou doen. Tegen hen zou ik zeggen: “Ik wil gewoon weer een keer vliegen.”’

In de koers was Bart óf heel goed, óf heel slecht. Een tussenweg was er niet. Als hij niet in vorm was, dan hing hij als een natte dweil over zijn stuur en lukte er niets. Maar als hij goed was, dan was hij ook écht goed. Dan kon hij vliegen. Hij was een klimmer, maar wel eentje met punch. Hij kon exploderen. Hij won eerst wat kleinere koersjes, daarna een rit in het Circuit des Ardennes en als hij op het NK in 2006 (‘Breuk vraagt of het goed is’) een beetje meer met zijn hoofd had gereden (en niet alléén met zijn hart), dan had hij er meegedaan om het podium.

Drie jaar reed hij in Aix-en-Provence voor de opleidingsploeg van Cofidis, daarna was hij een jaar lang ploeggenoot van onder meer Wout Poels, Bobbie Traksel en Reinier Honig bij P3 Transfer-Batavus. Die ploeg was de voorloper van Vacansoleil en de springplank naar het peloton van de grote jongens. Maar Bart zou nooit voor Vacansoleil rijden. De reden: een valpartij in de Ster Elektrotour. Hij viel op zijn elleboog – en de wond raakte vervolgens zo ernstig besmet dat hij sepsis kreeg, een ernstige bacteriële infectie. Een paar dagen na de val belandde hij in een shock; hij moest met spoed worden geopereerd. Het was kantje boord, maar hij overleefde het. Een Belgische specialist constateerde vervolgens dat er ook nog een pees was afgescheurd. Bart moest een half jaar revalideren. Het was de genadeklap voor zijn ambities.

Zijn wielercarrière was van de ene op de andere dag afgelopen.

Een jaar lang had Bart zijn fiets nauwelijks aangeraakt, maar hij was nog net zo dun en spichtig als altijd. Op zijn benen stond rossig haar. De renners die om hem heen wachtten op het startschot van het clubwedstrijdje op Sloten maakten er grappen over – Bart lachte het hardst van allemaal. Hij was geen wielrenner meer, dus hij hoefde niet meer te trainen of te scheren. En als dit al een wedstrijd was, dan deed hij voor spek en bonen mee.

Het startschot klonk. Eén renner demarreerde direct.

Bart.

Een maand voor zijn dood deden we samen een woensdagmorgenritje op de fiets. We peddelden naar Bloemendaal. Daar probeerden we elkaar eraf te rijden op het Kopje. Ik weet niet meer wie er won – maar wel dat het een stuk langzamer ging dan toen we nog koersten. Verder was het hetzelfde als altijd: Bart ouwehoerde aan één stuk door. En na de koffiepauze stuiterde hij een half uur lang op zijn fiets – zijn traditionele cafeïnekick.

Ik heb het ritje naderhand duizenden keren opnieuw afgespoeld in mijn hoofd, op zoek naar tekenen, naar aanwijzingen, naar redenen – maar ik kon ze niet vinden. Bart was Bart. Opgewekt, chaotisch, vol met plannen. Hij moest nog honderdduizendmiljoenmiljard dingen doen. Op z’n minst.

Bij Halfweg namen we afscheid. Hij ging naar links, ik naar rechts. Hij stak zijn hand op en reed de verte tegemoet.

Het was de laatste keer dat ik hem zag.

Bart ligt tegenwoordig op een begraafplaats langs de Amstel. Ik fiets er regelmatig langs. En elke keer zwaai ik naar hem. En denk ik aan die ene avond in januari waarop hij met zijn tenen over de rand van zijn balkon stond.

Wat zou er door hem heen zijn gegaan? Hoelang had hij al met het idee rondgelopen? Waarom had hij tegen niemand iets gezegd? Kon hij inderdaad niet zonder wielrennen? Zonder de kick? Of projecteerde hij andere problemen op het ontbreken van een profcontract?

Ik weet het niet. En ik zal het nooit weten ook.

Ze vonden hem op de stoep voor zijn huis. Hij lag op zijn rug en om zijn lippen speelde een glimlach.

Hij had gevlogen.

Heel even toch.