Geachte redactie,

Samenstelling Anouk van Kampen

Nieuw Amsterdam Uitgevers

© samenstelling Anouk van Kampen 2014

Alle rechten voorbehouden

Omslagontwerp Studio Ron van Roon

Foto auteur © Thijs Gerbrandy

E-BOOK ISBN 978 90 468 1816 9

Deze digitale editie is gemaakt op basis van de eerste druk, 2014 met ISBN 978 90 468 1787 2

Eveneens verkrijgbaar als gedrukte versie – ISBN 978 90 468 1787 2 (1e druk 2014)

U kunt deze bestellen via onze webshop of in de boekhandel

www.nieuwamsterdam.nl/anoukvankampen

Inhoud

Inleiding

U weet het beter – Een ode aan de NRC-lezer

Winter

‘Dank u wel, meneer Wilders’ – Over de verkiezingen en minder Marokkanen

‘Nachtzweet is geen kunst’ – Over kunst, cultuur en verafgode dj’s

Lente

‘De mondige patiënt’ – Over ziekte, zorg en lijden

‘Wolf in schaapskleren Poetin’ – Over de omstreden Winterspelen, Oekraïne en MH17

Zomer

‘Ik ben docent, geen astronaut’ – Over de zesjescultuur en de overwerkte docent

‘Was will das Weib?’ – Over feminisme en het glazen plafond

Herfst

‘Tijd voor een nieuwe traditie’ – Over Zwarte Piet, Kerst en vuurwerk

Dankwoord

Inleiding

‘Ik ben net terug van een weekend in Londen dat verpest werd door al die goedgemanierde tieners die in de metro opsprongen om mij hun plaats aan te bieden. Ik voelde me jong, energiek en dartel toen ik naar de hoofdstad ging, maar daar bleef niets meer van over.’ Deze passage uit een ánder brievenboek – dat van The Daily Telegraph – citeert Frits Abrahams in zijn column in NRC Handelsblad van 18 oktober 2013. Het boek ‘viert het intellect en de kennis’ van zijn lezers, en werd de inspiratie voor dit brievenboek. Want intellect en kennis, dat heeft de NRC-lezer ook. En net zo grappig kan hij (of zij natuurlijk) ook zijn. Naast alwetend, boos en ontroerend.

Een beetje nerdy, soms. Zoals de man die enthousiast wordt van palindroom-priemgetallen en de lezer die zijn kater bij wijze van experiment wel eens liet ruiken aan vieze dingen. Vond hij niet lekker. De hoogleraar sterrenkunde die precies na weet te rekenen dat een ster véél langzamer gaat dan de NASA meldde. Of humoristisch als Sander Smit, die het idee om met zijn initialen op de stoep een plekje te reserveren voor Koningsdag niet zo heel goed vindt.

Maatschappelijk bewogen, ook. Zoals de schrijvers die opkomen voor hun medelanders na de controversiële roep om minder Marokkanen van Geert Wilders. ‘Ik zie ze staan op de hoek van de straat met een koffertje. Wat nu? Heeft u al treinen gecharterd?’ Of die hem juist bedanken. De schrijvers die opkomen voor – ja, iets heel anders – veroordeelde pedoseksuelen. ‘Die man mag best bij mij in de straat wonen.’

De brieven die diep raken. Van de bij vlucht MH17 omgekomen hoogleraar Joep Lange, die de – eveneens dit jaar overleden – Els Borst prijst. Van een moeder, die over het verlies van haar zoontje schrijft. ‘Mijn armen zijn leeg. Mijn buik doet pijn. Ik leef zonder werkelijk te leven.’

De NRC-lezer – sommigen zijn zo dol op schrijven dat ze vaker in dit boek staan – is er niet zomaar één. Dat bleek ook toen ik ze, stuk voor stuk, mailde om te vragen of hun brief in het boek mocht. Sommigen wilden dat helemaal niet. Anderen wilden alleen áls of begrepen niet wat er dan zo goed aan hun brief was. Een enkeling kwam tot poëtische mijmeringen (‘Voor mij ben je een stuk klei dat ik naar believen vorm kan geven, of tot een gedichtje verwerken’). Maar over het algemeen was er vooral de blijdschap: hoe slecht het ook met het boekenvak gaat, in een boek gepubliceerd worden is nog speciaal.

Dit brievenboek is geen objectieve weergave van wat er in 2014 gebeurde. De lezer is niet objectief, en ik – oud-brievenredacteur – ben dat ook niet. Dit is wat ik grappig, en mooi, en belangrijk vond. Een portret van 2014 door lezersogen, door mijn ogen.

U weet het beter

Een ode aan de NRC-lezer

Er is altijd wel iemand die het beter weet. Dat is de nederige les die een NRC-redacteur snel leert. Want u bent – als het al niet ervaringsdeskundige is – vaak hoogopgeleid, kundig en belezen. En een enkele keer net wat beter belezen dan uw redacteur. Zoenen zonder zwaartekracht in de ruimte? Zo werkt zwaartekracht helemaal niet. Bananen ongezond? Niet waar. Een kat kan wél walgen, die rubriek klopt grammaticaal niet, en het woord Mofrika bestaat allang. Irritant? Het houdt de redacteur scherp, en maakt de krant nog beter. Dit eerste hoofdstuk is een ode aan u, de NRC-lezer.

Herwaardeer het uitroepteken !

In onze gedrukte taal is het tot nu toe ongebruikelijk dat er voorafgaand aan een vraagteken of uitroepteken een spatie verschijnt. Deze relatief grote leestekens komen er zo bekaaid vanaf: ze worden als het ware direct vastgeplakt achter een woord of zin. Ze hebben echter niet dezelfde status als een letter. Dat een spatie veel beter voor de leesbaarheid en zeggingskracht van de voorafgaande tekst is, kan het beste geïllustreerd worden met een paar voorbeelden. Wat is namelijk het resultaat wanneer je extra ruimte toevoegt ? Het leest direct veel beter ! Ook bij een enkel woord is het verschil opmerkelijk. Er staat dan in plaats van Help! bijvoorbeeld: Help ! Bij hoofdletterwoorden wordt het effect alleen maar groter. DOEN ! in plaats van DOEN!

Het gaat uiteraard niet om deze typografische middelen zélf, maar om de versterking van het woord of de zin waar het vraagteken of uitroepteken betrekking op heeft. Ook reclamemakers die creatief met tekst werken hebben baat bij deze kleine revolutie in letterland. Daarom pleit ik hier voor de emancipatie van het vraagteken en het uitroepteken. Kleine mutatie, groot effect !

Peter Korz, freelance correspondent

4 december 2013

Laat leestekens niet dwalen

Peter Korz wil vraag- en uitroeptekens meer status geven door er een spatie vóór te plaatsen. Dit voorstel is aantrekkelijk, maar weinig doordacht. Gelooft Korz echt dat producenten van tekstverwerkingsprogramma’s alleen de Nederlandstalige versie van deze software willen aanpassen? Wil het voorstel van Korz effect hebben, dan zou de tekstverwerker bij het intoetsen van de vraag- of uitroeptekentoets immers automatisch een zogenaamde vaste spatie vóór het leesteken moeten plaatsen. Gebeurt dit niet, dan lopen we het risico dat het leesteken – dankzij de afbreekroutine – op de volgende regel verdwaald raakt; en dus juist aan status verliest !

Jaap Talsma, historicus, Alkmaar

7 december 2013

De Fransen doen het ook

Peter Korz stelt voor om vraag- en uitroeptekens vooraf te laten gaan door een spatie om ze zo de status te geven die ze zijns inziens verdienen. Jaap Talsma stelt dat dit voorstel wegens afbrekingsproblemen weinig doordacht is.

Mag ik beide heren erop wijzen dat in Frankrijk (een groot land hier niet zover vandaan met een eigen taal) vraag- en uitroeptekens alsook dubbele punten en de puntkomma in veruit de meeste boeken en kranten (uitzondering: Libération) worden voorafgegaan door een spatie ? Voor wie geen Franse krant of Frans boek bij de hand heeft, zie Ponctuation – Wikipédia.

Hans Muus, Utrecht

13 december 2013

Meer gewicht in de schaal

In NRC bespreekt Anton Dautzenberg het boek Vluchtgedrag van André Kuipers. De titel van zijn bespreking luidt: ‘Zoenen zonder zwaartekracht’. Met deze titel draagt hij bij aan het hardnekkige misverstand dat gewichtloosheid en zweven in een ruimtestation het gevolg zijn van het ontbreken van de zwaartekracht. Het tegendeel is waar: gewichtloosheid ontstaat wanneer alleen de zwaartekracht werkt en de ruimtevaarder in een vrije val verkeert. Wanneer men op aarde op een weegschaal staat, heeft men gewicht door de opwaartse kracht die de weegschaal uitoefent. Maar in de ruimte zal de weegschaal niet uitslaan omdat de weegschaal ook in de vrije val verkeert en geen opwaartse kracht uitoefent. Gevolg: de ruimtevaarder is gewichtloos. Wanneer men in een snel dalende lift staat, kan men iets van dit effect voelen. De titel van de boekbespreking moet dus luiden: ‘Gewichtloos zoenen’ of iets uitgebreider: ‘Zoenen tijdens de vrije val’ (wat klinkt als de cryptische omschrijving van de zondeval!).

Jan Willem Limpers, Apeldoorn

14 december 2013

Een soort P? Dat lijkt mij niet

De krant toont het symbool van de Russische roebel. Een mooi gestileerd symbool. ‘Een soort P met een streepje door het pootje’, vermeldt de redactionele uitleg.

Een soort P? Het moet toch wel bekend zijn dat die ‘P’ staat voor de ‘R’ in het Cyrillische schrift? Gewoon de R van Roebel dus.

Els de Boer

18 december 2013

Stop banaan-bashing in de receptenrubriek

Opnieuw stelt Menno Steketee in zijn kookrubriek dat bananen geen fruit zijn, omdat hun vitamine-C-gehalte ‘verwaarloosbaar’ zou zijn. Bij mijn weten is er geen (voedingskundige of andere) wet die voorschrijft dat vruchten rijk aan vitamine C moeten zijn om het predicaat ‘fruit’ te verdienen. Bovendien bevatten bananen méér vitamine C dan bijvoorbeeld appels en peren. Nu mag je geen appels met peren – laat staan met bananen – vergelijken, maar niemand zal toch betwisten dat beide ‘fruit’ zijn. Tenslotte bevat banaan behalve (een beetje) vitamine C veel andere waardevolle voedingsstoffen (fosfor, ijzer, kalium, magnesium, selenium, zink). Deze gegevens zijn overigens te vinden in het Nederlands voedingsstoffenbestand van het RIVM. Geen reden dus om mensen af te raden bananen te eten. Behalve wanneer je ze niet lekker vindt, natuurlijk.

Annelies Hildebrand, gewichtsconsulent, Tienhoven

19 december 2013

Dit is ‘zeg maar’ wel nuttig

De heer S. Montag maakt in zijn column gewag van het wauwelwoord ‘zeg maar’. Het is hem een raadsel waarom ‘dit willekeurig tussenwerpsel’ zo populair is geworden. Dit concept is in de jaren vijftig van de vorige eeuw ontwikkeld door Mr. F.B. Bakels en omstreeks 2005 weer van stal gehaald door J. Stroop. Volgens hen is een woord te bestempelen als wauwelwoord als dit geen betekenis en functie in de gebezigde mededeling heeft.

‘Zeg maar’ heeft echter wel degelijk een functie. Tezamen met ‘gewoon’ en ‘eigenlijk’ vervult ‘zeg maar’ de voor Nederlanders zeer belangrijke functie van afzwakker. De functie hiervan is een sociale: mensen die afzwakkers gebruiken, worden aardiger ingeschat dan mensen die hun boodschap zonder meer brengen. Dat dit ten koste gaat van de validiteit van de mededeling wordt voor lief genomen, dan wel veronachtzaamd; het ‘hoe’ is belangrijker dan het ‘wat’.

K. Engelmoer, Leeuwarden

31 december 2013

Wordt dan alles strafbaar?

NRC Handelsblad van 31 december meldt: rechters willen zwaar straffen bij jaarwisseling. Daar kijk ik erg van op, want dat kunnen wij toch niet helpen, dat dat jaar wisselt? En hoe zit het met het wisselen van de zorgverzekering en van energieleverancier volgend jaar? Wordt dat ook allemaal strafbaar?

O.L.E. Jongmans, Wateringen

3 januari 2014

Tussen 1000 en 10.000 zijn er geen symmetrische priemgetallen
Het artikel ‘Goeie priemtweeling’ riep bij mij een oude herinnering op. Rond 1974 had ik een leuke ervaring met palin-droom-priemgetallen. Ik was net begonnen als programmeur. Ik maakte een programmaatje om priemgetallen te berekenen. Dat breidde ik later uit, zodat ik er symmetrische priemgetallen mee op kon zoeken. Dat werkte: ik kreeg een lijst met symmetrische priemgetallen.
Tot ik dat boven de duizend probeerde. Heel lang wachten (die computers waren nog traag) leerde me, dat er tussen 1000 en 10.000 geen palindroom-priemgetal bestaat.
Ik vroeg me af waarom. Ik heb in ieder geval aangetoond dat het werkelijk zo is.
• 1001 is deelbaar door 11
• 1XX1 ontstaat uit 1001, door er 110 of een veelvoud daarvan bij te tellen; dat is ook deelbaar door 11
• X00X is een veelvoud van 1001; dus ook deelbaar door 11.
Boven de 10.000 zijn er wel weer palindroom-priemgetallen. Ik heb niet meer gekeken of er boven de 99.999 nog palindroom-priemgetallen zijn. En 11 is het enige palindroom-priemgetal van 2 cijfers.
Gerard H. Koops, Ugchelen
18 januari 2014

Noem mij geen ‘eurofiel’

Het valt mij op dat NRC de term ‘eurofiel’ steeds vaker gebruikt. Deze term is mijns inziens niet neutraal, maar heeft een negatieve lading. Als u dan deze term per se wilt gebruiken, gebruik dan voor het andere kamp niet de mooie term ‘eurosceptici’, maar ‘eurofoob’. Dat is wel zo eerlijk. Sceptisch zijn betekent over een gezond-kritische houding te beschikken. Helaas kan ik die maar bij heel weinig tegenstanders van Europa ontdekken. Ik zie wel een niet-rationele angst: daarvoor lijkt mij het woord fobie meer op zijn plaats.

Jolanda van der Lee, Onnen

4 februari 2014

Bericht wordt niet onderschept

In een artikel op de voorpagina wordt herhaaldelijk gesproken van het ‘onderscheppen’ van telefoongesprekken door AIVD en MIVD. Deze term is in dit verband onjuist. Bij ‘onderscheppen’ bereikt de boodschap of het object zijn doel niet meer. Maar de telefoongesprekken werden helemaal niet onderschept doch afgeluisterd en opgenomen. Kortom, hier was een andere term nodig. Simpelweg ‘opnemen’ lijkt mij wel passend.

Arie C. de Goederen, Boskoop

8 februari 2014

Blokfluit is maar ‘gewoon’

In het verslag van de ‘Beatrix bedankt’-avond staat dat ‘een veertienjarig meisje’ blokfluit had gespeeld. Raar, vond ik. Het was namelijk niet zomaar een langslopend meisje dat aardig kon fluiten, maar Lucie Horsch, die voor ons land zal uitkomen in het Europese muziekconcours voor jonge talenten. Deze wedstrijd is te zien als de Olympische Spelen voor de klassieke muziek. We noemen en kennen sporthelden, musicalsterren en televisiegezichten bij naam, maar Lucie is gewoon een meisje van veertien. Ik kan maar één ding concluderen: volgens mij is de tijd dat we net zo trots zullen zijn op onze kunstenaars als op onze sporthelden nog heel ver weg.

Margreet van Schie, Warmond

8 februari 2014

De auto auto stuurt zelf

Technisch hoogstandje, taalkundig monstrum: de zelfrijdende auto. De eerste zelfrijdende auto van ingenieur Karl Benz dateert van 1886, en werd ‘automobiel’ genoemd, letterlijk: zelf bewegend. In de term ‘zelfrijdende auto’ wordt het betekenisdeel ‘zelf’ twee maal uitgedrukt, en met ‘rijdend’ het verloren deel ‘mobiel’ weer ingevoerd. Een draak van een term dus. We bedoelen ook helemaal niet zelfrijdend, want dat een auto kan rijden wisten we allang; we bedoelen zelfsturend. De volledige term zou kunnen zijn: autosturende automobiel. Oftewel ‘auto auto’.

Ben Maassen, Groningen

17 februari 2014

Het jaar nul bestaat niet

Bij een bespreking van de tentoonstelling Mummies in het Drents Museum, wordt over het ‘meisje van Yde’ vermeld: ‘Gestorven omstreeks het jaar nul.’ Het is een buitengewoon hardnekkig misverstand, binnen en buiten de geschiedeniswetenschap, dat er ooit een echt jaar nul zou zijn geweest!

We kunnen beter weten als we denken aan Romeinse jaartalstenen, met I, V, X, L, C, D en M voor 1, 5, 10, 50, 100, 500 en 1000; pas honderden jaren na de invoering van onze christelijke jaartelling werd in de late middeleeuwen vanuit het Oosten het cijfer 0 gangbaar in de Westerse cultuursfeer.

Niet anders dan de joodse en islamitische jaartelling begint ook de christelijke met een jaar 1. Wie voor de onbekende geboortedag van Jezus 25 december wil aanhouden, dient correct te dateren in het jaar 1 vóór Christus!

J. Osinga, Amsterdam

22 februari 2014

Sluipschutter schiet scherp

De minister van Buitenlandse Zaken zegt het, de ondertitelvertalers van Nieuwsuur schrijven het en NRC Handelsblad ook: ‘scherpschutters’. In Kiev.

Een scherpschutter is iemand die heel goed kan schieten. Maar iemand die – hopelijk voor hem – erg goed kan schieten en in een hinderlaag ligt, noemen we een sluipschutter. Waarom wordt dat woord niet meer gebruikt? Omdat de sluipschutter zo weinig sympathiek is? Of omdat niemand meer weet dat het bestaat?

Ere wie ere toekomt: de sluipschutter is een eigen woord waard.

Willem Muilenburg, Utrecht

25 februari 2014

De ster Kappa Cassiopeiae gaat helemaal niet zo hard
In de wetenschapsbijlage staat de prachtige foto van de boeggolf die de heldere ster Kappa Cassiopeiae opwekt door zijn beweging door het interstellaire gas. Daarbij wordt vermeld dat deze ‘wegloopster’ met een snelheid van 1100 km per seconde door de ruimte en door dit gas snelt. De NASA had deze enorme snelheid in het persbericht over de ontdekking van de boeggolf vermeld en het bericht van deze snelheid is de hele wereld over gegaan, zoals tientallen berichten op internet tonen.
Als men echter de nauwkeurig gemeten snelheid van deze ster in de literatuur opzoekt, vindt men dat hij slechts met een snelheid van zo’n 25 km per seconde ten opzichte van onze zon beweegt en ten opzichte van het gas in zijn buurt niet sneller dan ongeveer 45 km per seconde. Dat is een normale snelheid voor een zware wegloopster die, zoals deze ster, een keer of veertig zo zwaar is als de zon.
Dergelijke sterren bewegen nooit harder dan 150 km per seconde, en de NASA-onderzoekers hebben kennelijk de snelheid van de ‘sterrenwind’ die deze ster uitblaast, en die ongeveer 1000 km per seconde is, verward met de snelheid waarmee de ster door de ruimte vliegt.
Ed P.J. van den Heuvel, hoogleraar Sterrenkunde, Universiteit van Amsterdam
8 maart 2014

Ook mijn kater kon walgen

Walging is zeer waarschijnlijk uniek voor de mens, staat in ‘Gatverdamme, vieze dingen’. Maar ook poezen kennen walging. Als tiener was ik (in de jaren 1955-1960) nogal eens bezig met chemische stoffen. Ik plaagde onze kater Teddy wel eens door hem te laten ruiken aan een flesje amylacetaat (perendrups-luchtje). De reactie kan ik niet anders omschrijven dan intense walging, met zelfs kokhalzen.

Raimond De Tempe, Assen

5 april 2014

Irak en Soedan gevaarlijk? Welnee joh!

Wat zonde dat deze fijne krant de suggestie wekt dat het in Irak en Soedan zo gevaarlijk is. Valt namelijk reuze mee! In het prachtige noorden van Irak (eigenlijk Koerdistan) kun je prima vakantie vieren (ik was er een paar jaar geleden nog – ik heb genoten!), in het noorden van Soedan is ook niet zo veel aan de hand (vorig jaar nog geweest – zelden heb ik me zo op mijn gemak gevoeld in woestijngebied). Inderdaad, Tsjaad-Noord is wat minder toegankelijk, daar moet dringend wat aan gebeuren.

Het ministerie van Buitenlandse Zaken (en ook Canada, want de in de krant afgedrukte kaart met het overzicht van gevaarlijke landen kwam van de Canadese overheid) mag dan weleens een negatief reisadvies uitdelen, maar die adviezen zijn vaak maar gebaseerd op een deel van het land, en de overheden zijn wel erg voorzichtig.

En voor alle derdewereldlanden geldt dat je je moet laten leiden door gezond verstand: ’s nachts op straat gaan is vaak niet zo verstandig, en kijk een beetje uit in het verkeer. Daarin verschilt bijvoorbeeld Burundi niet van Colombia.

Wim Kerkhof, muzikant en landenverzamelaar

9 april 2014

Zebrapaden zijn wél heel gevaarlijk

Even een reactie op de next.checkt ‘Voetgangers zijn op het zebrapad hun leven niet zeker’. De realiteit is maar al te vaak dat auto’s niet de boosdoeners zijn, maar fietsers die als blinde lemmingen op een zebrapad afstormen en je van je sokken rijden. Hierbij baseer ik me op vijf jaar zebrapaden oversteken in Groningen, vijf jaar Rotterdam, acht jaar Eindhoven en 41 jaar Den Bosch. Ik beoordeel de stelling daarom als waar.

Kees Koenen, Baard

11 april 2014

Uw rubriek ‘Waarom... daarom’ klopt grammaticaal niet

Hoewel ik met mijn zeventig jaar de leeftijd van de doelgroep van De Kleine Wetenschap ruimschoots overstijg, lees ik de achterpagina van de Wetenschapsbijlage altijd met plezier. Ook de rubriek ‘Waarom... daarom’ heeft mijn warme belangstelling.

Ik heb echter bezwaar tegen de naam van die rubriek. De vraag ‘waarom’ verwijst immers noodzakelijk naar een reden, en waar een reden is, is er een subject dat die reden heeft. In uw rubriek worden echter uitsluitend gevallen behandeld van samenhangen waarbij er geen subject is, dat achter die samenhang zit.

Men kan wel zeggen: ‘Waarom gingen de Amerikanen naar de maan?’ Het antwoord is dat de Amerikanen dat graag wilden om de Russen vóór te zijn.

Maar men kan niet vragen: ‘Waarom valt een steen, als je die in de lucht gooit, terug naar de grond?’ Er is immers niemand die dat doel heeft en die dat bewerkt. De juiste vraag in dit geval is dus: waardoor valt een steen terug? Antwoord: door de zwaartekracht.

Ik val hierover omdat dit niet alleen om slordig taalgebruik gaat, maar omdat het ook slordig denken verraadt en slordig denken in de hand werkt.

Een voorbeeld is dat mensen als zij over de evolutie spreken, geneigd zijn te zeggen: ‘dat vogeltje heeft dát snaveltje ontwikkeld, om dit of dat besje beter uit de struik te kunnen pikken.’ Dat is onzin, want dat kan dat vogeltje nooit geweten hebben, noch kunnen hebben bewerkstelligen, maar ook omdat het de evolutie voorstelt als een subject met een doel, een reden! En dat veroorzaakt weer heel wat desoriënterend gekakel over de evolutie, waardoor het neutrale en blinde proces dat evolutie heet, door de meesten volkomen verkeerd begrepen wordt, en daardoor wordt afgewezen.

Kortom: maak alstublieft onderscheid tussen waarom/daarom en waardoor/daardoor.

Otto Jongmans, Wateringen

26 april 2014

Iemand burgemeester maken

Met belangstelling las ik het stuk van Wim Daniëls over de vele pejoratieve betekenissen van het woord burgemeester. Hij geeft een interessante opsomming, waaronder ook: iets burgemeester maken, ofwel iets opdrinken of opeten.

Eén gezegde ontbreekt echter: iemand burgemeester maken. Vooral op de middelbare school, maar ook in militaire dienst was dat zo’n vijftig jaar geleden nog een manier om iemand te vernederen dan wel op zijn plaats te zetten: zijn broek werd naar beneden getrokken en vervolgens werd er water in gegoten.

Of het letterlijk nog gebeurt weet ik niet, maar sommige van de door Daniëls genoemde burgemeesters is het in ieder geval wel figuurlijk overkomen.

Henk Slechte, Schiedam

9 mei 2014

Walibi is een pretpark en een wallaby is een kangoeroe

In De Kleine Wetenschap stond in de rubriek ‘Waarom... daarom’ een taalfout die aanzet tot nadenken. De schrijver beantwoordt een vraag over kangoeroes en varianten daarvan, de wallaby’s. Deze laatste worden aangeduid met ‘Walibi’s’ (met hoofdletter). Walibi is echter een pretpark. De verschrijving geeft aan hoe een foutief woord zijn weg in de alledaagse Nederlandse taal kan vinden.

Overigens, het woord ‘kangoeroe’ zet ook aan tot nadenken. Het is in de 18e eeuw door de Engelsman James Cook meegenomen van ontdekkingsreis en vanuit het Engelse ‘kangaroo’ in het Nederlands beland (en niet vanuit ‘gangurru’ in de oorspronkelijke inheemse taal). Let even op de uitspraak van de tweede lettergreep. Wij spreken het woord consequent uit als ‘kangeroe’ of ‘kangaroe’. Waarom wij na overname uit het Engels vervolgens toch ‘kangoeroe’ zijn gaan schrijven is mij een raadsel. Wellicht vanuit etymologisch extremisme.

Henk Kramer, Winsum (Gn)

10 mei 2014

Ik ben ook wel eens boos

In NRC stond het artikel ‘NEC: een val met grote gevolgen’. Daarbij een foto van een man die met een losgerukt rood stadionstoeltje het veld is opgegaan (verboden gebied) door een capuchon onherkenbaar is (ongewenst bij geweldsdelicten) en op het punt staat het stoeltje ergens naartoe te gooien (supportersgeweld). Fototekst en artikel suggereren dat deze drie genoemde strafbare feiten normaal zijn om onder de foto te kunnen schrijven: ‘NEC-supporters uiten hun woede.’ Er vloog bij mij geen meubilair door de kamer bij het lezen van deze normalisering van dit soort geweld in NRC Handelsblad. Ik stuurde deze ingezonden brief.

Gert Ruijer, Hilversum

14 mei 2014

Promovendi zijn nog bezig

Het CPB heeft uitgerekend dat promoveren loont. Gepromoveerden verdienen op den duur hun investering terug, zo luidt de conclusie die NRC vermeldt. Helaas neemt NRC niet alleen de conclusie van het CPB over, maar ook de term ‘promovendi’, waar duidelijk sprake is van mensen die al gepromoveerd zijn. Een promovendus (meervoud ‘promovendi’) is iemand die nog moet promoveren. Iemand die zijn doctorstitel heeft behaald, duiden we aan met ‘gepromoveerd’, of met ‘promotus’ (meervoud ‘promoti’), als we toch de Latijnse term willen gebruiken. Het aloude ‘doctor’ kan natuurlijk ook. Overigens vinden we het foutieve gebruik van de term promovendi ook vaak op de sportpagina.

Rob Meens, Nijmegen

22 mei 2014

Calorieën kun je niet eten

Veel van wat er over calorieën gezegd en geschreven wordt, suggereert dat het stoffen zijn. Voorbeeld: 1 kilo vet bestaat uit 9000 kilocalorieën. Maar calorieën kun je niet eten en niet verbranden. Voedingsstoffen zijn wel te verbranden en leveren dan zoveel calorieën op. Anders gezegd: de verbrandingswarmte is zoveel calorieën. Overigens is calorie als eenheid van verbrandingswarmte al lang vervangen door joule, maar daar hebben voedingsdeskundigen helaas geen boodschap aan.

Ton Umans, Den Haag

24 mei 2014