Huid op huid

Van dezelfde auteur:

De eerste vijftien levens van Harry August

Claire North

Huid op huid

Vertaling Lisette Graswinckel

Nieuw Amsterdam Uitgevers

De vertaler ontving voor deze vertaling een projectsubsidie
van het Nederlands Letterenfonds

Oorspronkelijke titel Touch. Orbit,
an imprint of Little, Brown Book Group, Londen

© Claire North 2015

© Nederlandse vertaling Lisette Graswinckel /
Nieuw Amsterdam Uitgevers 2015

Alle rechten voorbehouden

Omslagontwerp Studio Jan de Boer

Foto omslag © Nico Nordström

NUR 302

ISBN 978 90 468 1864 0

www.nieuwamsterdam.nl/clairenorth

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2015, met
ISBN 978 90 468 1865 7

1

Josephine Cebula lag dood te gaan terwijl ik daar had moeten liggen.

Er zaten twee kogels in haar borst en eentje in haar been, en daar had het bij moeten blijven, dat had genoeg moeten zijn, maar de schutter was over haar stervende lichaam heen gestapt en zocht mij.

Míj.

Ik maakte mezelf klein in het lichaam van een vrouw met dikke enkels en slappe polsen en zag Josephine doodgaan. Haar lippen werden blauw, haar huid zag wit, het bloed gutste uit de schotwond in haar maag, onstuitbaar als een olielek. Bij elke uitademing borrelde er roze schuim langs haar tanden omdat haar longen zich vulden met bloed. En hij, haar moordenaar, was alweer met iets anders bezig, keek spiedend rond, pistool in de aanslag, op zoek naar de overschakeling, de sprong, het contact, de huid; maar het station leek wel een school sardientjes met een haai in haar midden. Voortstrompelend op mijn onpraktische schoenen werd ik onderdeel van de uitwaaierende menigte, maar ik struikelde en viel. Mijn hand kwam in aanraking met het been van een man met een baard, bruine broek, grijze haren, die misschien, ergens anders, met veel plezier zijn verwende kleinkinderen liet paardjerijden op zijn knie. Zijn gezicht barstte bijna van paniek en nu sloeg hij op hol, beukte onbekenden met zijn ellebogen en vuisten opzij, hoewel hij vast en zeker een goed mens was.

Op zulke momenten werk je met wat je hebt, en hij voldeed. Mijn vingers sloten zich om zijn enkel, en ik

sprong

gleed geluidloos in zijn huid.

Even een onzeker gevoel. Ik was vrouw geweest, en nu was ik man, oud en bang. Maar mijn benen waren sterk en mijn longen groot, en als ik aan een van beide had getwijfeld had ik de overstap niet gewaagd. Vlak achter me schreeuwde de vrouw met de dikke enkels. De schutter draaide zich om, het wapen geheven.

Wat ziet hij?

Een vrouw die is gevallen op de trap, een vriendelijke oude man die haar overeind helpt. Ik draag het witte mutsje van de hadj, ben vermoedelijk een lieve huisvader, en mijn ogen blijven een vriendelijkheid uitstralen die zelfs doodsangst niet kan uitwissen.

Ik hees de vrouw overeind, trok haar met me mee naar de uitgang, en de moordenaar zag alleen mijn lichaam, niet mij, en draaide zich weer om.

De vrouw die ik een seconde geleden nog was geweest, wist haar verwarring voldoende te boven te komen om op te kijken naar mijn gezicht, dat zij niet herkende. Wie was ik? Waarom hielp ik haar? Ze wist het antwoord niet, voelde alleen maar angst, jankte als een wolvin in doodsnood en zette haar nagels in mijn kin toen ze me van zich af duwde, zich losrukte en wegrende.

Boven me, in de vierkante opening van licht boven aan de trap: politie, daglicht, redding.

Achter me: een man met een pistool en donkerbruin haar in een zwart synthetisch jack, die niet aan het rennen of schieten was, maar rondkeek, op zoek naar de huid.

Op de trap: Josephine in een uitdijende plas bloed.

Door het bloed in haar keel klonk haar ademhaling als knettersnoep, amper hoorbaar boven het kabaal in het station.

Mijn lichaam wilde rennen, en de dunne wanden van mijn hart op leeftijd bonkten jachtig tegen mijn magere borstkas. Josephines blik ontmoette de mijne, maar mij zag ze niet.

Ik keerde om. Ging naar haar terug. Knielde naast haar neer, drukte haar hand op de wond bij haar hart en fluisterde: ‘Het komt goed. Maak je maar geen zorgen.’

Een metro naderde vanuit de tunnel. Ik kon bijna niet geloven dat het verkeer nog niet was stilgelegd. Maar het eerste schot was nog geen halve minuut geleden gelost, en het zou haast even lang duren om het voorval na te vertellen als om het mee te maken.

‘Het komt goed,’ loog ik zachtjes in het Duits tegen Josephine, fluisterend in haar oor. ‘Ik hou van je.’

Misschien zag de bestuurder van de naderende metro het bloed op de trap niet, of de vrouwen die hun kinderen dicht tegen zich aan drukten en zich probeerden te verschuilen achter grijze pilaren en lichtgevende verkoopautomaten. Of misschien zag hij het allemaal wel, maar was hij zo door de situatie overdonderd dat hij, als een egel voor een naderende betonwagen, niet meer in staat was zelf na te denken, waardoor de routine het won van zijn eigen initiatief en hij maar gewoon afremde.

Geconfronteerd met sirenes boven en een metro beneden hem, wierp de man met het pistool nog één blik door het station, zag niet wat hij zocht, draaide zich toen om en maakte zich uit de voeten.

De metrodeuren gingen open en hij stapte aan boord.

Josephine Cebula was dood.

Ik volgde haar moordenaar de metro in.

2

Drieënhalve maand voor haar dood drukte de hand van een vreemde de hare, en Josephine Cebula zei: ‘Eén uur is vijftig euro.’

Ik zat op het voeteneind van het hotelbed en wist weer waarom ik niet van Frankfurt hield. Een paar mooie straten waren na de oorlog hersteld door een burgemeester wiens stedelijke trots ongehavend uit de strijd was gekomen, maar de tijden veranderden te snel en de behoeften van de stad waren te groot en daarom werd er een krappe vierhonderd meter aan Germaanse kitsch opgetrokken ter ere van een voorgoed verloren gegane cultuur, een sprookjesgeschiedenis. De rest was pure jaren-vijftigdoorsnee, rechttoe, rechtaan gebouwd door mannen die het te druk hadden om iets beters te verzinnen.

Nu zaten grijze betonnen directeuren tussen grijze betonnen muren, waar ze het heel waarschijnlijk over beton hadden, aangezien Frankfurt weinig anders had om warm voor te lopen. Ze dronken het bijna slechtste bier dat Duitsland te bieden had in de bijna meest ongezellige cafés van West-Europa, namen bussen die op tijd kwamen, betaalden drie keer het gemiddelde tarief voor een taxi naar het vliegveld, waren moe bij aankomst en opgelucht bij vertrek.

En te midden van dit alles zat Josephine Cebula, die zei: ‘Vijftig euro. En daar valt niet over te onderhandelen.’

Ik vroeg: ‘Hoe oud ben je?’

‘Negentien.’

‘Hoe oud ben je echt, Josephine?’

‘Hoe oud wil je dat ik ben?’

Ik beoordeelde haar jurkje, dat op zijn eigen manier kostbaar was geweest, in die zin dat zo opzettelijk weinig stof wel het resultaat moest zijn van haute couture. Aan de zijkant zat een rits die strak de vorm van haar ribbenkast en buik volgde. Haar laarzen pasten maar net om haar kuiten, waardoor die er aan de bovenkant, net onder de knie, oncomfortabel uit puilden. De hakken waren te hoog om stevig op te kunnen staan, wat door haar ongemakkelijke houding werd bevestigd. In gedachten ontdeed ik haar van deze miskopen, tilde haar kin op, waste de goedkope kleurspoeling uit haar haren en stelde vast dat ze wonderschoon was.

‘Wat is jouw aandeel?’ vroeg ik.

‘Waarom vraag je dat?’

‘Je accent is niet Duits. Pools?’

‘Waarom al die vragen?’

‘Beantwoord ze en je krijgt driehonderd euro van me, handje contantje.’

‘Laat zien.’

Ik legde het geld tussen ons in op de grond, biljet voor biljet, gave briefjes van vijftig.

‘Ik krijg veertig procent.’

‘Dan heb je een slechte deal gesloten.’

‘Ben je van de politie?’

‘Nee.’

‘Een priester?’

‘Allesbehalve.’

Ze wilde naar het geld kijken, vroeg zich af of ik nog veel meer had, maar dwong zichzelf mijn blik niet los te laten. ‘Wat ben je dan wel?’

Ik dacht even na. ‘Een reiziger,’ zei ik ten slotte. ‘Op zoek naar nieuwe horizonten. Dat daar op je armen, is dat van het spuiten?’

‘Nee. Ik geef bloed.’

Een leugen, maar zo slecht bedacht en gebracht dat ik niet eens de moeite nam haar van bluf te beschuldigen. ‘Mag ik eens kijken?’

Haar blik schoot naar het geld op de grond en weer terug. Ze hield me haar armen voor. Ik onderzocht de blauwe plek in de holte van haar elleboog, bevoelde de huid, die zo dun was dat ik bang was er deukjes in achter te laten, maar zag geen indicatie voor langduriger naaldgebruik. ‘Ik ben clean,’ zei ze zacht, waarbij ze me strak aankeek. ‘Ik ben clean.’

Ik liet haar handen los en ze omarmde zichzelf. ‘Ik doe niet aan die onzin.’

‘Wat voor onzin?’

‘Al dat domme geklets. Jij bent hier om zaken te doen, ik ben hier om zaken te doen. Dus laten we zakendoen.’

‘Goed. Ik wil je lichaam.’

Ze haalde de schouders op; dit hoorde ze wel vaker. ‘Voor die driehonderd kan ik de hele nacht blijven, maar dat moet ik wel even aan de jongens doorgeven.’

‘Nee. Niet één nacht.’

‘Wat dan wel? Langetermijn doe ik niet.’

‘Drie maanden.’

Ze lachte kort en snuivend. Ze was vergeten hoe humor klonk. ‘Je bent gek.’

‘Drie maanden,’ herhaalde ik. ‘Tienduizend euro aan het eind van het contract, een nieuw paspoort, een nieuwe identiteit en een nieuwe start in een stad naar keuze.’

‘En wat wil je daarvoor terug?’

‘Zoals ik al zei: ik wil je lichaam.’

Ze wendde haar hoofd af, zodat ik de angst die haar keel dichtsnoerde niet van haar gezicht kon aflezen. Ze aarzelde een moment, met het geld aan haar voeten en een vreemdeling op het voeteneind van haar bed. Toen: ‘Meer. Vertel me meer en ik zal erover nadenken.’

Ik stak haar mijn hand toe, met de palm naar boven. ‘Neem mijn hand maar,’ zei ik. ‘Ik zal het je laten zien.’

3

Dat was drie maanden geleden.

Nu was Josephine dood.

Station Taksim heeft maar weinig aanbevelenswaardigs.

’s Ochtends boemelen dof voor zich uit starende forenzen schouder aan schouder en met klamme overhemden langs de Bosporus in de volgepakte mensenwagens die de wijken Yeniköy en Levent aandoen. Studenten in T-shirts van punkbands en met korte rokjes en felgekleurde hoofddoekjes zwermen door het metrostation op weg naar de heuvelachtige wijk Galata, de koffiebarretjes van Beyo lu, de iPhonewinkel en de vette pide aan Siraselviler Caddesi, waar de deuren nooit sluiten en de lichten in de etalages van de kledingwinkels nooit doven. ’s Avonds haasten moeders zich om de kinderen op te halen – twee per kinderwagen – en zetten echtgenoten er met zwaaiende aktetassen stevig de pas in. En de toeristen, die maar niet willen begrijpen dat dit een stad is waar gewerkt wordt en die slechts oog hebben voor de kabelspoorlijn, kruipen dicht tegen elkaar aan en vallen haast flauw van elkaars okselgeur.

Dit is het ritme van een stad die groeit als kool en waarin de aanwezigheid van een moordenaar in de wagon – zijn pistool onder een zwart honkbaljack weggestopt, zijn hoofd gebogen, zijn handen kalm – geheel onopgemerkt kan blijven als de metro station Taksim verlaat.

Ik ben een vriendelijke oude man met een wit mutsje. Mijn baard is kort, op mijn broek zit maar een klein beetje bloed van toen ik geknield naast een dode vrouw heb gezeten. Niets wijst erop dat ik een minuut geleden nog voor mijn leven vrezend door Taksim rende, behalve misschien een paar opgezette aderen in mijn nek en een plakkerige glans op mijn gezicht.

Enkele meters van mij vandaan – enkele, maar tegelijk ook vele, wanneer je de lichamen telde die ons van elkaar scheidden – stond de man met het pistool onder zijn jack, aan wiens ogen niet viel af te lezen dat hij zojuist in koelen bloede een vrouw had doodgeschoten. Volgens zijn honkbalpetje, dat hij diep over zijn voorhoofd had getrokken, was hij een toegewijde fan van Güngörenspor, een voetbalclub waarvan de daden de hoge verwachtingen nooit overtroffen. Hij had een lichte huid, met een recent kleurtje van een zuidelijk zonnetje dat zijn huid nog recentelijker alweer bijna was vergeten. Tussen ons in stond een dertigtal mensen, deinend als golfjes in een kopje. Nog een paar minuten en dan zou de politie de lijn naar Sanayii stilleggen. Nog een paar minuten en dan zou iemand het bloed op mijn kleren zien en de steeds lichter wordende rode voetafdruk die ik met elke stap achterliet.

Het was nog niet te laat om te vluchten.

Ik observeerde de man met het honkbalpetje.

Hij was ook op de vlucht, zij het op een heel andere manier. Zijn doel was om in de menigte op te gaan, en hij zou, met zijn pet diep over zijn ogen en zijn opgetrokken schouders, inderdaad zomaar een vreemde in de metro kunnen zijn. Helemaal geen moordenaar.

Ik bewoog me door de wagon, plaatste mijn tenen voorzichtig in de ruimte tussen andermans voeten, een wiegend spelletje Twister dat gespeeld werd in de rusteloze stilte van onbekenden die elkaars blik probeerden te mijden.

Bij Osmanbey werd de metro niet leger, maar perste een nieuwe stroom mensen iedereen nog dichter opeen, waarna we verder reden. De moordenaar staarde door het raam naar de donkere tunnel, hield met één hand de stang boven hem vast en had de andere onder zijn jack verborgen, waar zijn wijsvinger misschien nog steeds op de trekker van zijn pistool rustte. Zijn neus was gebroken geweest en rechtgezet, een tijd geleden alweer. Hij was rijzig zonder een reus te zijn, maar boog zijn nek en liet zijn schouders wat hangen om minder op te vallen. Hij was slank maar niet mager, stevig maar niet zwaar, gespannen als een tijger en ontspannen als een kat. Een jongen met een tennisracket onder zijn arm botste tegen hem aan, en het hoofd van de moordenaar ging met een ruk opzij, terwijl zijn vingers zich in zijn jack kromden. De jongen keek weg.

Ik wurmde me langs een vrouwelijke arts die onderweg was naar huis. Voor haar borst hing haar ziekenhuisbadge, met midden in het plastic een foto die een somber pessimisme uitstraalde dat ieders verwachtingen onmiddellijk zou temperen. De man met het honkbalpetje bevond zich nu op minder dan een meter afstand, zijn nek was recht, zijn kortgeschoren haar stopte onverbiddelijk bij de bovenste wervel.

De metro begon vaart te minderen en op dat moment hief hij het hoofd en spiedde de wagon rond. En zo viel zijn blik op mij.

Eén moment. Eerst kille nietszeggendheid: de wezenloze blik van vreemden in de metro, ontdaan van enige persoonlijkheid of emotie. Dan de beleefde glimlach, want ik was een vriendelijke oude man wiens leven in zijn huid gegrift stond. En door te glimlachen hoopte hij dat ik weg zou gaan: een moment van contact, zo weer voorbij. Zijn blik bereikte ten slotte mijn handen, die al vlak bij zijn gezicht waren, en zijn glimlach verdween toen hij op mijn vingers de lange bruine strepen van Josephine Cebula’s opdrogende bloed ontwaarde. Maar toen hij zijn mond opende en zijn pistool uit het schouderholster wilde nemen, krulde ik mijn vingers om zijn nek en

schakelde over.

Een ogenblik van verwarring toen de bebaarde man die met bloed op zijn handen voor me stond zijn evenwicht verloor, wankelde, terugveerde dankzij de jongen met het tennisracket, vervolgens een stang aan de wand van de metro vastgreep, opkeek, mij zag en, juist toen de metro Şişli Mecidiyeköy binnenreed en met wonderbaarlijk veel moed gezien de omstandigheden, zich lang maakte en, mij aanwijzend, uitriep: ‘Moordenaar, moordenaar!’

Ik glimlachte beleefd, liet het pistool dat ik nog in mijn hand had in het holster terug glijden en verdween zo gauw de deuren achter me opengingen met een halve draai in de mensenmassa op het station.

4

Şişli Mecidiyeköy was gewijd aan de goden van de universele onoriginaliteit. Van de witte winkelgalerijen die goedkope whisky en dvd’s over het leven van de profeet Mohammed verkochten, tot en met de torenhoge wolkenkrabbers voor gezinnen die net rijk genoeg waren om een elite te vormen maar net niet rijk genoeg om zich te onderscheiden, vormde Şişli een district van lichten, beton en uniformiteit. Uniforme rijkdom, uniforme ambities, uniforme handel, uniforme stropdassen en uniforme parkeertarieven.

Op mijn lijstje van locaties om het lichaam van een moordenaar te verbergen prijkte deze niet hoog.

Maar aan de andere kant…

‘Moordenaar, moordenaar!’ schalde de stem vanuit de metro naar mijn rug.

Recht voor me vroeg het verwarde winkelpubliek zich af wat er aan de hand kon zijn en of ze er hinder van zouden ondervinden.

Mijn lichaam droeg degelijke schoenen.

Ik zette het op een lopen.

Winkelcentrum Cevahir, bekoorlijk als kalksteen, romantisch als herpes, een plek als overal ter wereld. Witte tegels en glazen plafonds, geometrische uitsteeksels variërend op de thema’s balkon en vloer, goudachtige pilaren die zich boorden door foyers met winkels van Adidas en Selfridges, Mothercare en Debenhams, Starbucks en McDonald’s, met als enige twee concessies aan de lokale cultuur de kofteburger en de appelkaneelsundae, geserveerd in een plastic kuipje. Overal in de gangen hingen bewakingscamera’s, die traag heen en weer zwenkten en een oogje hielden op verdachte jongeren in te wijde broeken, maar ook de hooggehakte moeder die haar kind met de nanny onmiddellijk bij de schminkkraam had geparkeerd en de kinderwagen vol winkeltassen had gestouwd. Zelfs de zwartgesluierde moeders uit Fenir, die hun kinderen aan hun gehandschoende hand meevoerden, bezochten Cevahir om bij de Pizza Hut de halal pizza te proberen – die ongeveer net zo islamitisch was als varkenspootjes in roomsaus – en te kijken of ze misschien een nieuw type douchekop nodig hadden.

Niettemin loeiden achter me de sirenes, en daarom trok ik mijn pet nog wat verder omlaag en mijn schouders wat meer omhoog, en baande ik me een weg door de menigte.

5

Mijn lichaam.

De gewoonlijke eigenaar, wie hij ook was, vond het misschien normaal voor schouderbladen om zo strak gespannen te staan, maar zijn ervaring met schouders was natuurlijk beperkt. Als aan zijn leeftijdgenoten de vraag was gesteld hoe hun schouders aanvoelden, zouden ze ongetwijfeld het geijkte antwoord hebben gegeven: normaal.

Ik voel me normaal.

Ik voel me als mezelf.

Als ik de moordenaar wiens lichaam ik droeg ooit zou spreken, zou ik hem met plezier op zijn misvattingen wijzen.

Ik liep naar de toiletten en stapte uit gewoonte eerst het damestoilet binnen.

De eerste paar minuten zijn altijd het ongemakkelijkst.

Ik zat achter een afgesloten deur in de mannentoiletten en doorzocht de zakken van een moordenaar.

Ik had vier dingen bij me. Een mobiele telefoon, die uit stond, een pistool in een schouderholster, vijfhonderd lira en de sleutel van een huurauto. Nog geen snoeppapiertje méér.

Gebrek aan bewijs is op zich geen bewijs, maar als een man wél een pistool bij zich heeft en geen portemonnee, dan weet je het meestal wel. De voornaamste conclusie die getrokken kan worden is deze: hij is een huurmoordenaar.

Ik ben een huurmoordenaar.

En ongetwijfeld gestuurd om mij te vermoorden.

Desondanks was Josephine degene die nu dood was.

Ik zat op het toilet en bedacht manieren om mijn lichaam uit de weg te ruimen. Met vergif zou dat makkelijker gaan dan met een mes. Gewoon een doorsnee-overdosis van iets toepasselijk giftigs en hup, vóór de eerste pijnscheut zou ik alweer vertrokken kunnen zijn, foetsie, een vreemde die naar deze moordenaar staat te kijken in afwachting van diens dood.

Ik zette de mobiele telefoon aan.

Er waren geen nummers in het telefoonboek opgeslagen, geen aanwijzing dat het toestel iets anders was dan een gehaaste aankoop bij een goedkope shop. Ik wilde hem weer uitzetten maar er kwam een bericht binnen.

Het bericht luidde: ‘Kirke.’

Ik dacht hier even over na, zette toen de telefoon uit, verwijderde de batterij en liet beide in mijn zak glijden.

Vijfhonderd lira en de sleutel van een huurauto. Ik kneep de laatste stevig in mijn vuist, voelde hem in mijn huid bijten, genoot van de gedachte dat er bloed kon vloeien. Ik deed mijn pet af en trok mijn jack uit, en omdat de schouderholster met het pistool hierdoor zichtbaar werd, verpakte ik die in mijn bundel afgedankte kleren en wierp alles in de dichtstbijzijnde prullenbak. Slechts gekleed in een wit T-shirt en een spijkerbroek liep ik de toiletten uit en de dichtstbijzijnde kledingwinkel in, met een glimlach naar de bewaker bij de deur. Ik kocht een jas, een bruine met twee ritsen aan de voorzijde waarvan de tweede volkomen overbodig leek. Ik kocht ook een grijze sjaal en een bijpassende wollen muts om me achter te verschuilen.

Er stonden drie agenten bij de grote glazen deuren tussen het winkelcentrum en het metrostation.

Ik ben een huurmoordenaar.

Ik ben een toerist.

Ik ben een onbeduidend figuur.

Ik negeerde hen toen ik langsliep.

De metro reed niet meer. Samendrommende boze mensen belaagden de beambte: het is een schande, een misdaad, besef je wel wat je ons aandoet? Het kan best zijn dat er een vrouw dood is, maar waarom zou dat onze dag moeten verpesten?

Ik nam een taxi. Cevahir is een van de weinige plaatsen in Istanboel waar je gemakkelijk een taxi kunt krijgen, omdat de chauffeur redelijkerwijs kan verwachten mee te profiteren van de gedachte: ik heb nu toch al belachelijk veel uitgegeven, dus dit kan er ook nog wel bij.

Toen we ons tussen het verkeer voegden, wierp mijn taxichauffeur een blik in de achteruitkijkspiegel en stelde met genoegen vast dat hij de hoofdprijs in de wacht had gesleept: niet zomaar iemand die had gewinkeld, maar een buitenlander die had gewinkeld. Hij vroeg waar ik heen wilde en zijn hart begon nog sneller te slaan toen ik Pera noemde, de heuvel met de grandioze hotels en de genereuze fooien van naïeve toeristen die in de ban zijn van de Bosporus en haar oevers.

‘Toerist, ja?’ vroeg hij in gebroken Engels.

‘Reiziger, nee,’ antwoordde ik in goed verstaanbaar Turks.

Verbazing toen hij zijn eigen taal hoorde. ‘Amerikaan?’

‘Doet dat er iets toe?’

Mijn desinteresse ontmoedigde hem niet. ‘O, ik ben gek op Amerikanen,’ verklaarde hij, terwijl we met een slakkengangetje het spitsuur van rode lichten trotseerden. ‘De meeste mensen moeten hen niet – zo luidruchtig, zo dik, zo dom – maar ik ben gek op hen. Het kwaad dat ze stichten is de schuld van hun zondige leiders. Ik vind het heel goed dat ze zo hun best doen om aardig te zijn.’

‘Is dat zo?’

‘O ja. Ik heb al veel Amerikanen ontmoet en ze zijn altijd gul, heel gul, en ze willen altijd zo graag vrienden zijn.’

De taxichauffeur ratelde door, een extra lira voor elke vierhonderd woorden vrolijk gebabbel. Ik liet hem praten en bestudeerde hoe de pezen in mijn vingers op en neer bewogen, bevoelde de haartjes op mijn arm, de flauwe ronding van mijn hals, de scherpe rand waar hals en kaak elkaar raakten. Als ik slikte, ging mijn adamsappel op en neer, en deze nog niet vertrouwde ervaring vond ik fascinerend na mijn eigen – na Josephines – keel.

‘Ik weet een heel goed restaurant hier vlakbij,’ riep mijn chauffeur toen we door de smalle stenen straatjes van Pera reden. ‘Daar krijg je goeie vis. Als je tegen ze zegt dat ik je heb gestuurd, dat ik heb gezegd dat je een goeie kerel bent, dan krijg je korting, gegarandeerd. Inderdaad, de eigenaar is mijn neef. Maar ik zweer het je: het is het beste eten aan deze kant van de Hoorn.’

Ik gaf hem zijn fooi toen hij me om de hoek van het hotel afzette.

Ik wilde niet te veel opvallen.

In Istanboel bestaan eigenlijk maar twee gangbare namen voor openbare gebouwen: restaurant/hotel/zaal Süleyman en vliegtuig/station/ winkelcentrum Atatürk. Een foto van voornoemde Atatürk siert de wand boven elk betalingsloket en elke creditcardmachine in de stad, en het Sultan Süleyman Hotel vormde hierop geen uitzondering, hoewel het naast de Turkse vlag ook die van de EU voerde. Het was een groot Franskoloniaal gedrocht van een gebouw, waar de cocktails prijzig waren, de lakens fris en elk bad een zwembad leek. Ik had er vaker overnacht, als deze of gene.

Volgens een paspoort dat in de kluis van kamer 418 lag, had hier deze keer ene Josephina Kozel verbleven, een Turkse ingezetene in het bezit van vijf jurkjes, drie rokjes, acht blouses, vier pyjama’s, drie paar schoenen, een haarborstel, een tandenborstel en tienduizend euro aan contant geld in zorgvuldig vacuüm verpakte stapeltjes. Gelukkig zij de portier die ooit deze kluis zal openbreken en de beloning opstrijken die nimmermeer het prijzengeld zal zijn van Josephine Cebula, rustend in vrede in het naamloze graf dat de politie haar had gegeven.

Ik had Josephine niet vermoord.

Dit lichaam had Josephine vermoord.

Het zou zo gemakkelijk zijn deze huid te verminken.

Er stond nog geen politie bij het hotel. Er was op Josephines lichaam geen identiteitsbewijs aangetroffen, maar onvermijdelijk zouden ze op enig moment ontdekken dat de sleutel aan de houten sleutelhanger in het slot paste op de deur van deze kamer, die ze vervolgens gewapend met witte plastic pakken en doorzichtige plastic zakjes zouden binnenvallen om er de mooie spullen aan te treffen die ik had aangeschaft, met als doel de natuurlijke rondingen van mijn

van haar

lichaam nog mooier te laten uitkomen: een modieus afscheidscadeau als tastbare herinnering.

Tot het zover was kon ik mijn gang gaan.

Ik speelde met de gedachte naar de kamer terug te keren en het daar verborgen geld op te halen – mijn voorraad van vijfhonderd lira slonk snel – maar dat zou onverstandig zijn. Want waar zou ik mijn huidige lichaam moeten laten terwijl ik dat van het kamermeisje leende?

In plaats daarvan liep ik een betonnen helling af die zelfs nog universeel saaier van ontwerp was dan de Starbucks in Cevahir. Ik haalde de autosleutel uit mijn zak en daalde cirkelend af in de fundering van het hotel terwijl ik voorruiten en kentekens op huurnummers naliep en op ‘unlock’ drukte in de buurt van auto’s die er veelbelovend uitzagen, in de vage hoop dat ik ergens richtingaanwijzers zou zien oplichten.

Mijn moordenaar was lui geweest.

Hij had mijn spoor gevolgd naar dit hotel en daar van de geboden parkeervoorzieningen gebruikgemaakt.

Op verdieping -3 knipperden twee gele lampen in de neus van een zilvergrijze Nissan me uitnodigend toe.

6

Dit is de huurauto van de man die mij probeerde te vermoorden.

Ik opende de achterklep met de sleutel uit zijn

mijn

zak en keek in de kofferbak.

Twee zwarte sporttassen, de ene groter dan de andere.

In de kleinere zaten een wit overhemd, een zwarte broek, een plastic regenjas, een schone onderbroek, twee paar grijze sokken en een kleine toilettas. Onder de losse plastic bodem lagen tweeduizend euro, duizend Turkse lira, duizend Amerikaanse dollar en vier paspoorten met een Duitse, een Britse, een Canadese en een Turkse nationaliteit. Het gezicht naast de steeds veranderende naam bleef het mijne.

De tweede, veel grotere tas bevatte een moordkit. Een zorgvuldig samengesteld kistje met kleine messen en gevaarlijke vechtmessen, touw, afplaktape en stijf wit katoenen verband, twee paar handboeien, een 9mm-Beretta inclusief drie extra magazijnen en een groene EHBO-tas met een keur aan chemicaliën, variërend van giftig tot verdovend. Waar de bodysuit, de dikke rubberen handschoenen en de helm van een gaspak voor bedoeld waren, was me echter een raadsel.

Bijna zag ik de dikke, bruine map over het hoofd, die diep in een binnenzak zat weggestoken, ware het niet dat er een hoekje tussen de rits was gekomen dat nu bruin tegen de zwarte binnenkant afstak. Ik sloeg de map open en sloot hem bijna meteen weer.

De inhoud zou meer aandacht vragen dan ik er op dat moment aan kon besteden.

Ik sloot de achterklep, ging achter het stuur zitten, constateerde dat de stoel als gegoten zat, controleerde of de spiegels goed stonden en zocht met mijn hand het handschoenkastje af, waar ik niets spannenders aantrof dan een wegenkaart van Noord-Turkije. Ik startte de motor.

In tegenstelling tot wat je misschien zou denken van iemand zo oud als ik, ben ik helemaal niet ouderwets.

Ik bewoon lichamen die jong, gezond, interessant en levenslustig zijn.

Ik speel met hun iNogwats, dans met hun vrienden, luister naar hun muziek, draag hun kleren, eet wat er in hun koelkast staat.

Mijn leven is hun leven, en als het meisje met het frisse jonge gezicht dat ik draag haar acne met heftige chemische middelen behandelt dan doe ik dat ook, want zij heeft langer de tijd gehad haar huid te leren kennen, dus zij weet wat werkt en wat niet. Zo ga ik altijd, in alles, met mijn tijd mee.

Maar geen enkele ervaring kan je voorbereiden op autorijden in Turkije.

De Turken zijn geen slechte chauffeurs.

Sterker nog, je zou kunnen concluderen dat ze werkelijk fenomenale chauffeurs moeten zijn, aangezien je de Otoyol 3 naar Edirne alleen kunt overleven wanneer je over een razendsnelle intuïtie, puntgave techniek en een meedogenloze winnaarsmentaliteit beschikt. Het is niet zo dat je medeweggebruikers het principe van de meerbaansweg niet begrijpen, maar simpelweg dat zo gauw de stad achter je verdwijnt en de lage heuvels langs de kustlijn vat op je krijgen, de frisse buitenlucht een of ander dierlijk instinct in mensen wakker roept, waarna het gaspedaal dieper wordt ingedrukt, het raam opengaat om de langsrazende wind te horen brullen en het nieuwe motto luidt: opzij, opzij, opzij!

Ik rijd veel bedaarder.

Niet omdat ik ouderwets ben.

Nee, gewoon omdat ik, zelfs op de stilste weggetjes en in het holst van de nacht, altijd een passagier aan boord heb.

7

De huiveringwekkendste rit van mijn leven.

Het was 1958, ze had zichzelf voorgesteld als Peacock en toen ze in mijn oor fluisterde: ‘Zullen we een rustiger plekje opzoeken?’ had ik geantwoord dat me dat wel leuk leek.

Vijfenhalve minuut later zat ze achter het stuur van een Lincoln Baby convertible en vloog, met open dak en gierende wind, snoekduikend als een arend in een tornado door de heuvels van Sacramento. En terwijl ik me aan het dashboard vastklampte en steile afgronden onder onze wielen vandaan zag kronkelen, schreeuwde ze: ‘Jezus, wat hou ik van deze stad!’

Als ik in staat was geweest nog iets anders te voelen dan blinde paniek, had ik haar misschien geestig van repliek kunnen dienen.

‘Jezus, wat hou ik van deze mensen!’ joelde ze toen een tegemoetkomende Chevy zowel zijn remmen als zijn toeter diep indrukte en wij op de lichtjes van een tunnel af scheurden.

‘Ze zijn allemaal zo ontzéttend lief!’ brulde ze, terwijl haar gekrulde blonde kapsel de ene na de andere haarpin verloor. ‘Ze zijn allemaal zo ontzéttend van: “Liefje, je bent zo lief!” en dan zeg ik: “O, wat lief van je” en dan zeggen zij: “Maar we kunnen je de rol niet geven omdat je zo lief bent, liefje,” en dan heb ik iets van: “VAL TOCH ALLEMAAL DOOD!”’

Na deze clou gilde ze van plezier en trapte ‘m op zijn staart terwijl de gele gloed in de uitgehouwen tunnel ons met zijn warmte omsloot.

‘Val allemaal dood!’ schreeuwde ze, terwijl de motor brulde als een getreiterde beer. ‘Hebben jullie geen gif, godverdomme, geen gal, godverdomme, geen ballen, godverdomme, stelletje hufters?!’

Twee koplampen doemden voor ons op, en het drong tot me door dat ze inmiddels op de verkeerde weghelft reed. ‘Val toch dood!’ tierde ze. ‘Val toch dood!’

De lichten zwenkten opzij, maar zij zwenkte ook opzij en stelde zich recht tegenover hen op, als een ridder in een steekspel, en opnieuw zwenkten de koplampen opzij, met gillende banden om haar te ontwijken, maar ze gaf gewoon weer een ruk aan het stuur, gezicht vooruit, blik omlaag, geen weg terug, en hoewel ik nogal gesteld was op het lichaam waar ik op dat moment in zat (dat van een man, tweeëntwintig, uitstekend gebit) was ik absoluut niet van plan er ook in te sterven en daarom leunde ik, toen we definitief op ramkoers lagen, opzij, greep haar blote elleboog vast en schakelde over.

De remmen slaakten een oerkreet van metaal dat metaal openscheurde, van samengeperste lucht en versplinterde veren. De auto tolde toen de achterwielen blokkeerden, totdat uiteindelijk, even moeiteloos en onvermijdelijk als de botsing van de Titanic, de zijkant van de auto de muur van de tunnel ramde en we met een grootse oprisping van geelwitte vonken schurend tot stilstand kwamen.

Ik sloeg voorover met mijn hoofd op het harde stuurwiel. Iemand had kleine knoopjes tussen de neuronen in mijn hersenen gelegd, waardoor dikke, stroperige, zwijgende bundels de plek van mijn gedachten hadden ingenomen. Ik tilde mijn hoofd op en zag dat ik bloed op het stuur achterliet. Ik streek met een pauwblauwe handschoen langs mijn schedel, proefde zout in mijn mond. Naast me roerde zich het bijzonder prettige jonge lichaam dat ik bewoond had. Het opende de ogen, trilde als een jong katje, had zijn zintuigen weer tot zijn beschikking.

Verwarring werd angst, angst werd paniek, en de paniek, die alleen kon kiezen tussen woede of doodsangst, koos voor het laatste en schreeuwde: ‘O god, o god, o god, wie ben jij, wie ben jij, waar ben ik, waar ben ik, o god, o god…’

Of iets in die trant.

De andere auto, die ons geheel onvrijwillig in deze penibele situatie had gebracht, was een meter of twintig verderop tot stilstand gekomen, maar nu stonden de portieren open en sprong er een man met een rood gezicht en schemerige huid naar buiten. Het bloed uit mijn ogen knipperend, zag ik dat deze man, hoewel gekleed in een wit overhemd en zwarte broek, in de ene hand een kleine zilverkleurige revolver vasthield en in de andere een politiepenning. Hij riep ook van alles – de razende, tierende woorden van een stem die niet meer weet hoe hij moet spreken – woorden over mijn familie, mijn auto, de hoofdcommissaris, hiervoor boeten, hier verdomme voor boeten…

Toen mijn bijdrage aan dit thema nihil bleek, wees hij met zijn wapen naar mij en brulde tegen de jongen dat hij mijn handtas moest gooien. Die was, zoals alles wat met mij te maken had, pauwblauw, en tevens versierd met groene en zwarte lovertjes, die tijdens hun boog door de lucht glinsterden als de nieuwe huid van een vervelde slang. De man met het wapen ving het tasje onhandig op, maakte het open, keek erin en liet het met een kreet van schrik meteen weer vallen.

Nu riep er niemand meer, enkel het getik van de automotor vulde het warme, sombere duister van de tunnel. Ik leunde naar voren om te zien welke inhoud dit aangename respijt van het oorverdovende lawaai had opgeleverd.

De inhoud van de gevallen handtas lag op straat: een rijbewijs waaruit ik kon afleiden dat mijn voornaam inderdaad Peacock was, een vloek die mij moest zijn opgelegd door ouders zonder enig ornithologisch benul. Een lippenstift, maandverband, huissleutels, een portemonnee. Een plastic zakje met daarin een onbekend geel poeder. Een mensenvinger, nog warm en bloederig, opgerold in een witte katoenen zakdoek en rafelig waar hij van de hand was afgezaagd.

Ik keek op en zag dat de man met het wapen me diep geschokt aanstaarde. ‘Verrek,’ zei ik met schorre stem. Ik trok mijn bloedzwart geworden zijden handschoenen vinger voor vinger uit en stak hem mijn polsen toe zodat hij me in de boeien kon slaan. ‘Ik denk dat je me maar beter kunt arresteren.’

Het probleem met elk nieuw lichaam dat je betrekt, is dat je nooit precies weet waar het is geweest.

8

Ik schatte dat ik ongeveer halverwege mijn reis naar Edirne was toen de ondergaande zon als een gloeiende eruptie het asfalt voor me rozenroze kleurde. Zelfs als je de ramen van de auto maar een paar minuten gesloten liet, wist de geur van huurauto, van luchtverfrisser en chemische properheid, de overhand te nemen. De radio zond een documentaire uit over de economische consequenties van de Arabische Lente, gevolgd door muziek over verloren liefdes en over gewonnen, gebroken en weer gelijmde harten. Auto’s die uit het westen kwamen voerden licht, en nog voordat de zon de horizon kon bereiken hadden zwarte wolken haar al verzwolgen.

Ik reed een servicestation binnen toen het laatste beetje daglicht, geflankeerd door twee grote poelen van wit halogeenlicht, begon te vervagen. Het station beloofde fastfood, benzine, spel en vermaak. Ik kocht koffie, pide en een chocoladereep met welgeteld drie rozijnen, zocht een plekje bij het raam en keek. Het gezicht van de terugstarende weerspiegeling stond me niet aan. Het zag eruit als het gezicht van iemand zonder scrupules.

Otoyol 3 was ook op gunstige tijdstippen nog een drukke snelweg en hoewel de borden beloofden dat we in het westen Edirne konden verwachten, hadden ze net zo goed de weg naar Belgrado, Boedapest of Wenen kunnen wijzen. Het was een route voor verveelde vrachtwagenchauffeurs, voor wie de indrukwekkende brug over de diepe kloof tussen Azië en Europa niets meer dan een vervelend knelpunt was, en de aanblik van de Aya Sofia op de oever van de Gouden Hoorn slechts een mentaal vinkje achter de gedachte: nog tien uur en dan ben ik thuis…

Gezinnen, zes man sterk in vijfpersoonsauto’s, stormden door het servicestation als gevangenen die hun cel mochten verlaten. De ouders en één sneue oma, die erop had gestaan ook uit te stappen, liepen te kibbelen terwijl de kinderen joelden, volledig in de ban van de onweerstaanbare overtuiging dat een plastic waterpistool en een tweemaal vergrotende verrekijker de dingen waren waar ze hun hele leven op hadden gewacht.

Ik moest van mijn auto af, hoe eerder hoe beter.

Wanneer had het gezicht in het raam dit besloten? Eens even zien.

Waarschijnlijk toen het ervan afzag een langzaam werkend vergif zonder tegengif in te nemen.

Mogelijk direct na ontvangst van een sms’je op een nog ongebruikte telefoon: ‘Kirke.’

Het moment waarop dit lichaam besefte dat het niet alleen was.

Een man vroeg of ik wist hoe laat het was.

Dat wist ik niet.

Was ik op weg naar Edirne?

Dat was ik niet.

Voelde ik me wel goed? Ik keek een beetje… typisch.

Ik voelde me prima. Ik moest privé even wat zaken op een rijtje zetten.

Een man die privé iets op een rijtje moet zetten, wordt altijd en door iedereen met rust gelaten.

Hij ging weg.

In de sombere schemer van de parkeerplaats stonden twee geliefden te ruziën, hun opbloeiende romance gesmoord in het trauma van kaartlezen in het donker. Ik ging weer in de auto zitten, zette de radio flink hard, deed de ramen open om de kou binnen te laten en vertrok naar het noordwesten, naar Edirne.

9

Ik heb altijd een zwak voor Edirne gehad. Hoewel ooit bevolkt door prinsen en koningen, was de stad sinds enkele tientallen jaren vervuild en in verval geraakt, versleten als een oude man voor wie de gaten in zijn trui een insigne waren, niet van schande maar van trotse zuinigheid. ’s Winters kleurde de sneeuwprut in de goten van de rechte vierbaanswegen grauw, terwijl ’s zomers de jongens en mannen elkaar in het jaarlijkse worsteltoernooi te lijf gingen, door het zand rollend met glanzende billen, glimmend geoliede torso’s, de handen als klauwen ineengeklonken om de gekromde rug van hun gespierde tegenstander. Ik heb nooit de behoefte gevoeld mee te doen, zelfs niet in de huid van een kampioen. Anders dan Istanboel ontbeerde de stad ontegenzeggelijk toeristische trekpleisters, op een moskee met een zilveren dak na, die was opgericht door de zoveelste sultan Selim met een voorliefde voor marmer, en een vriendelijk ogend ziekenhuis gesticht door ene Beyazid, die zijn overwinningen placht te vieren met berouw. Niettemin straalde Edirne een trotse, eerlijke functionaliteit uit die de toerist voorhield dat deze stad al die aanstellerij niet nodig had.

Ik parkeerde de auto bij een fontein die was versierd met enorme metalen zonnebloemen.

Ik haalde de tassen uit de kofferbak, stak honderd lira en één van de paspoorten in mijn zak, klikte een beugel van een paar handboeien om mijn rechterpols, stopte de sleutel in mijn binnenzak, trok mijn mouw over het staal, hing de tassen over mijn schouder en verdween in de nachtelijke stilte van Edirne.

Waar eens toortsen hadden gebrand, staken nu natriumlampen uit de muren, de lichtroze peertjes gevangen in oude ijzeren haken. Witroze appartementencomplexen lagen tussen barokke herenhuizen uit het begin van de negentiende eeuw, inmiddels omgetoverd tot appartementen voor grote gezinnen, waar achter de balkons het grijsblauwe licht van televisies flakkerde. Vanachter een lijn met wasgoed blies een kat. Een voorbijrazende bus claxonneerde naar een onoplettende motorrijder. Een restauranteigenaar zwaaide zijn favoriete klanten uit die wankelend huiswaarts keerden door de nacht.

Ik zette koers naar de wit verlichte muren van de Selimiyemoskee. Want waar grootse gedenktekens van vorstelijke uitgaven te vinden zijn, daar zijn ook hotels.

De receptionist zat weg te dommelen voor een televisiedrama over eeneiige tweelingbroers die door een en dezelfde acteur werden gespeeld. In de slotscène waren ze samen te zien toen ze elkaar op een heuvel de hand schudden. Links in beeld was het een bewolkte dag, grijs en grauw. Rechts was het helder en fris. Waar hun handen elkaar raakten doorkliefde een lijn hemel en aarde, en scheurde hen in tweeën. De aftiteling rolde voorbij, de receptionist roerde zich. Ik legde mijn Canadese paspoort op de tafel en zei: ‘Kamer?’

De receptionist las de naam in het paspoort zorgvuldig om maar geen enkele lettergreep over het hoofd te zien.

‘Nathan Coyle?’

‘Ja.’

Iedereen houdt van Canadezen.

Het hotel telde drie verdiepingen en was gevestigd in een voorheen houten gebouw dat inmiddels tot een mix van baksteen en hout was gefuseerd. Het had slechts twaalf kamers, waarvan er negen onbezet waren, en op de gangen heerste stilte.

Een meisje met wallen onder de ogen, steil zwart haar tot net boven haar billen en een vooruitstekende kin bracht me naar mijn kamer. Een tweepersoonsbed domineerde een klein vloeroppervlak onder een schuin aflopend plafond. Een raam zag uit op een balkon van een halve decimeter diep. Onder een houten steun met daarop een kleine televisie, hing een radiator. Een badkamer waarvan ik, vanuit het midden, alle vier de muren kon aanraken, rook licht naar citroen en toiletartikelen. Vanuit de deuropening vroeg het meisje in het Engels met een zwaar accent: ‘Dit oké voor u?’

‘Perfect,’ antwoordde ik. ‘Kun je me nog even laten zien hoe dit werkt?’

Ik hield haar de afstandsbediening voor. Ze deed haar best niet met haar ogen te rollen.

Ik glimlachte overdreven ten teken van mijn Noord-Amerikaanse staat van opperste onnozelheid. Haar hand kwam in beweging om de afstandsbediening te pakken en op dat moment reikte ik achter me en klikte de vrije beugel van de handboeien om de verwarmingsbuis aan de muur. Door het geluid sloeg het meisje de ogen op, en op dat moment drukte ik mijn linkerhand tegen de hare, vouwde haar vingers om de afstandsbediening en schakelde over.

Mijn vingers verkrampten even.

De televisie sprong aan.

Een nieuwslezer lachte om een niet-gehoord grapje, teloorgegaan in de radiogolven. Achter hem verscheen een weerkaart, en alsof hij wilde onderstrepen dat er niets mooiers bestond dan het weer, lachte hij nog maar eens om grijze luchten en regenbuien.

De man tegenover mij, die volgens vijfentwintig procent van zijn paspoorten Nathan Coyle was, een Canadese staatsburger en niemand tot last, wankelde en zonk op één knie. Hij probeerde weer overeind te krabbelen, de handboeien rinkelend tegen de verwarming, keerde zich toen verdwaasd om en tuurde naar de metalen handboei die hem gebogen hield.

Ik keek toe. Zijn ademhaling, het bruuske in-uit van een lichaam in shock en verwarring, vertraagde. Zijn neusvleugels verwijdden zich en ik telde de twee, drie langzame inademingen die hij nam, maar toen die klaar waren was hij het ook, zijn spieren aangespannen, zijn hoofd omhoog, zijn ademhaling onder controle.

‘Hallo,’ zei ik.

Met samengeknepen lippen keek hij me van onderaf aan, en het leek wel alsof hij

niet mij zag, niet de ik-die-het-meisje-is-dat-in-het-hotel-woont, maar mij

ik, mezelf

en ik voelde mijn adem stokken.

Hij bleef me zwijgend vanuit zijn geknielde positie op de grond aankijken, zijn rechterarm half achter zich getrokken en sjorrend aan de handboeien. Ik hield een armlengte afstand en zei: ‘U gaat vergif innemen.’

Geen woord vanaf de vloer.

‘Twee vragen houden u in leven. De eerste: met wie werkt u samen en blijven die lui hiermee doorgaan? Ik neem nu even aan dat dat zo is, want mensen zoals u houden nooit op. De tweede: waarom hebt u Josephine Cebula vermoord?’

Hij staarde me aan als een gewonde kat en zweeg.

Mijn lichaam was al te lang op de been, mijn mond smaakte naar sigarettenrook, de last van een lange dag trok mijn ruggengraat uiteen en omlaag. Mijn beha knelde omdat hij een haakje te strak zat en de piercing in mijn linkeroor was recent gezet en bonsde vanwege een langzaam toenemende ontsteking.

‘U gaat vergif innemen,’ herhaalde ik tegen niemand in het bijzonder. ‘Ik wil alleen maar antwoorden hebben.’

Geen woord vanaf de vloer.

‘Deze relatie gaat voor ons allebei heel lastig worden,’ zei ik, en toen: ‘Je linkerzak.’

Zijn wenkbrauwen trilden even. Zijn vrije hand ging instinctief naar zijn linkerzak, bleef daar hangen en voordat Coyle er langer over kon nadenken, greep ik zijn vingers beet.

Schakelde over.

Het meisje met de veel te strakke beha wankelde. Ik stak mijn hand in mijn jaszak, trok mijn sleutels tevoorschijn, maakte de boeien los, kwam overeind toen zij voorover viel, ving haar onder de oksels op en zei: ‘Alles goed, juffrouw? U werd even duizelig.’

Ongelooflijk hoe graag de menselijke geest een geruststellende boodschap voor waar aanneemt.

‘Misschien kunt u beter even gaan zitten.’