De wietindustrie

Nicole Maalsté
& Michiel Panhuysen

DE WIET

INDUSTRIE

DE SLAG OM

DE ACHTERDEUR

Nieuw Amsterdam Uitgevers

© Nicole Maalsté & Michiel Panhuysen 2015

Alle rechten voorbehouden

Omslagontwerp Annemarie van Pruyssen, www.amvp.nl

Foto’s omslag en auteurs © Lambert de Jong, www.lambertdejong.nl

NUR 339

ISBN 978 90 468 1891 6

www.nieuwamsterdam.nl

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2015, met
ISBN 978 90 468 1890 9

Inhoud

1      Inval Checkpoint

2      Achterdeurblues

3      Cowboys in wietland

4      Succesverhaal ontspoort

5      Op het verkeerde been gezet

6      Oorlogsverklaring aan de georganiseerde wietcriminaliteit

7      Beeldenstorm

8      Transparantie heeft een prijs

9      Een rondje langs de velden

10    De val van de wietpas

11    De macht van het getal

12    Philipslampenwiet

13    Beursberichten

14    Slotwoord

Epiloog

Verantwoording

Uitspraken in strafzaken rondom achterdeur lokaal gedoogde coffeeshops

Geraadpleegde literatuur

1 Inval Checkpoint

Terneuzen, Zeeuws-Vlaanderen, dinsdagavond 20 mei 2008. Na afloop van een drukke werkdag lopen twee voetgangers met hun hond over de dijk richting de Scheldeboulevard. De lucht is strakblauw. Er staat een briesje. Achter de dijk, ter hoogte van het nieuwe pand van coffeeshop Checkpoint staan enkele politiebusjes geparkeerd. Om het markante vrijstaande pand staan groepjes politiemensen. Er is hier duidelijk iets gaande, maar de sfeer is gemoedelijk. Even daarvoor kwamen agenten met dozen, plastic bakken en ordners de coffeeshop uit lopen. Ze laden alle in beslag genomen zaken in een van de politiebusjes om ze later mee te nemen.

Ook rondom een ander pand iets verderop is veel politieactiviteit. Daar is om zes uur een man weggevoerd in een politiebusje. Hij heeft halflang haar en draagt een spijkerbroek. Op het eerste gezicht is hij een jaar of vijftig. Dat moet die Willemsen zijn, de eigenaar van de roemruchte Checkpoint.

‘Het is een inval,’ fluistert een toeschouwer die door de politie achter rood lint op afstand wordt gehouden op geheimzinnige toon. Het hele terrein is afgezet. Er zijn tientallen politieagenten in de weer in dit stukje van Terneuzen. De inval trekt heel wat belangstellenden. Coffeeshop Checkpoint is een begrip in Terneuzen en ver daarbuiten. Checkpoint is de grootste coffeeshop van Nederland. Dagelijks trekt de zaak veel bezoekers, tot meer dan drieduizend op uitzonderlijke dagen in het weekend. Die bezoekers komen grotendeels uit het buitenland. Tot in het Franse Lille is ‘Le Check’ in ‘Terneu’ een begrip. In Terneuzen kijken ze allang niet meer op van files auto’s met Franse en Belgische kentekenplaten. ‘Maar de overlast van die bezoekers, daar wen je nooit aan. Ze scheuren rond, parkeren overal waar ze willen en het zijn wildplassers,’ zegt iemand.

Niemand heeft deze inval zien aankomen, ook al is de overlast van de bezoekers toegenomen. De burgemeester maakt na de politie-inval van vorig jaar toch plannen met Checkpoint om de overlast te verminderen? En zijn ze niet een pasjessysteem aan het invoeren om de hoeveelheid bezoekers terug te brengen?

Op woensdag, een dag na de inval, zit een aantal werknemers van Checkpoint op een muurtje te kijken hoe klanten aan de vergrendelde deuren van de coffeeshop rammelen. Tevergeefs. Binnen zijn agenten aan het werk. Op de bar staan halfvolle flesjes frisdrank. Een medewerkster uit het restaurant vertelt dat de pan met soep die ze aan het opwarmen was nog op het fornuis staat. Ze heeft net voor de politie haar dwong het pand te verlaten, het vuur onder de pan uitgezet. Niemand kan buiten de politie om naar binnen. De sloten van het pand zijn direct na de inval vervangen.

Terneuzen blijft na de politie-inval in verwarring achter. De coffeeshop blijft op last van justitie gesloten. Checkpoint heeft tot mei 2008 honderd mensen in dienst, die van de ene op de andere dag hun baan kwijt zijn. Dat heeft voor veel gezinnen gevolgen. Verder belanden enkele medewerkers en eigenaar Willemsen voor enkele dagen, weken of maanden in de cel. Justitie beschuldigt de Checkpoint-medewerkers en Willemsen van deelname aan een criminele organisatie.

Nadat Nederland in 1976 besluit om cannabisgebruik door de vingers te zien, ontwikkelt zich in Nederland langzaam maar zeker een heuse wietindustrie. Veel Nederlanders zien coffeeshops als iets normaals en weten dat je in growshops spullen kunt kopen om wiet mee te kweken. Veel mensen denken dat je in Nederland overal een joint kunt roken en dat de politie een paar wietplanten op zolder ongemoeid laat. Dat is niet zo. Bij de overheid, justitie en de politiek gaan stemmen op dat het gedoogbeleid zijn langste tijd heeft gehad. In een aantal rechtszaken beschrijft het Openbaar Ministerie coffeeshops als criminele organisaties. En bij grote acties tegen witwaspraktijken van de Taskforce Georganiseerde Criminaliteit komen ondernemers in de wietindustrie ook regelmatig in beeld. Wat is er achter en voor de schermen gaande?

Begin jaren negentig verricht ik mijn eerste wetenschappelijke onderzoek in de coffeeshopwereld. Als onderzoeker heb ik sindsdien honderden coffeeshopexploitanten, henneptelers en andere ondernemers in de wietindustrie gesproken. Meddie Willemsen, de eigenaar van coffeeshop Checkpoint, ontmoet ik voor het eerst op 4 april 2011. Omdat Terneuzen vanuit de Randstad niet makkelijk te bereiken is, komt een eerder bezoek aan de bekende coffeeshopbaas er niet van. Op die eerste maandag van april reis ik met de trein en de bus naar Terneuzen voor een kennismakingsgesprek met Willemsen. Het is een hele onderneming om met het openbaar vervoer in Zeeuws-Vlaanderen te komen. Het regelen van een rendez-vous met Willemsen was ook al niet bepaald eenvoudig. De voormalige coffeeshopbaas houdt niet zo van publiciteit en leidt een teruggetrokken leven. Via zijn advocaat lukt het me om een afspraak te maken. In de bus van Goes naar Terneuzen bereid ik me voor op het gesprek. Ik probeer me een beeld te vormen van de man die jarenlang de grootste coffeeshop van Nederland heeft gerund.

In de coffeeshopwereld kom je veel verschillende soorten mensen tegen. Oude hippies met lang haar die regelmatig high zijn, waardoor het moeilijk is een gestructureerd gesprek met ze te voeren. Je hebt ook cowboys, whizzkids en ‘snelle jongens’, die proberen indruk te maken met veel kennis, een dure lunch, of een lift naar het station in hun dure auto. Zelden zijn het vrouwen. Meestal zijn het doodnormale types, bij wie je aan de buitenkant niet ziet dat ze hun geld verdienen met de gedoogde verkoop van illegaal ingekochte producten.

De wietwereld spreekt met groot ontzag over Willemsen en volgens justitie vormt hij het kopstuk van een grote criminele organisatie. Ik heb op grond van deze voorinformatie wel een beeld bij Willemsen als ik de bus uit stap, die precies voor de deur van het gesloten pand van Checkpoint in Terneuzen stopt.

We hebben afgesproken in Den Engel, de nieuwe naam van het café dat samen met een restaurant en de coffeeshop deel uitmaakte van Checkpoint. De zaak wordt gerund door de zoon van Willemsen. Als ik de zaak binnenstap word ik verwelkomd door een grote enthousiaste Zwitserse sennenhond en een beagle. Het gekwispelstaart van de honden stelt me op mijn gemak. Binnen maak ik kennis met Willemsen zelf. Groot is hij niet en hij is casual gekleed: strakke spijkerbroek, bergschoenen en een zwart T-shirt met lange mouwen. Hij oogt een beetje verlegen. Een vrouw achter de bar maakt schoon. Ze stelt zich voor als Carolien, de vrouw van Willemsen. Ze heeft haar lange hennakleurige haar in een staart gebonden en draagt een zwarte joggingbroek, een zwart T-shirt en sportschoenen. De muren van het café zijn beschilderd met graffiti art. Willemsen legt later uit dat hij het café net als de coffeeshop een sixties-aankleding heeft gegeven. Daar houdt hij van. Hij wordt in juli zestig, vandaar.

Willemsens tongval klinkt Vlaams in de oren van een Randstedeling. Hij is geboren als Mels Leendert Willemsen, maar de meesten noemen hem ‘gewoon’ Meddie, horecaondernemer en eigenaar van coffeeshop Checkpoint. Hij sport bijna elke dag. Op zijn skeelers over de dijk langs de Schelde, op zijn fiets door de polder, of op een snowboard in Zwitserland en op de indoor-skipiste, net buiten Terneuzen. Tijdens het gesprek probeer ik mij deze man telkens voor te stellen als leider van een grote criminele organisatie. Op de een of andere manier past hij niet in dat plaatje. Misschien is hij wel een goede toneelspeler en vergis ik me. Mijn gevoel zegt me dat het echtpaar Willemsen open en oprecht is. Maar zeker weet je dat natuurlijk nooit, bij zo’n eerste ontmoeting.

Na de eerste afspraak met de Willemsens in café Den Engel volgen nog vele ontmoetingen in Terneuzen, Den Haag, Zwitserland en Amsterdam. Tijdens de urenlange gesprekken vallen steeds weer nieuwe puzzelstukjes van het verhaal op hun plek. Soms laaien de emoties bij de vrouw van Willemsen hoog op, als ze terugdenkt aan de inval. ‘Het was een vernederende ervaring,’ zegt ze. Tegelijk met de inval in de coffeeshop valt de politie op dertien andere adressen binnen. Carolien Willemsen is met haar jongste dochter thuis als een arrestatieteam de deur van het woonhuis met een breekijzer forceert. Mannen stormen met veel geweld en geschreeuw hun huis binnen. Moeder en dochter schrikken zich wild. De mannen dragen kogelvrije vesten, maskers, handboeien en een pistool. ‘Ik was naakt. Ik stond op het punt om onder de douche te gaan. Mijn dochter zat op de wc. Nadat we niet bepaald zachtzinnig waren aangehouden moesten we blijven waar we waren. Mijn dochter huilde van schrik.’ De twee vrouwen kijken toe hoe politiemannen de badkamer van boven tot onder inspecteren. Daarna zien ze hoe de agenten het hele huis overhoophalen.

Meddie Willemsen is op het moment van de politieactie met een aantal medewerkers in bespreking over de overdracht van zijn coffeeshop. Hij wil het na een lange carrière in de horeca wat rustiger aan gaan doen. Wilemsen zit met de fiscalist en enkele managers in de kelder die als kantoorruimte is ingericht in een bedrijfspand niet ver van de coffeeshop. Willemsen loopt de trap op naar het toilettenblok op de begane grond. Als hij de tussendeur opendoet staat hij oog in oog met officier van justitie Rammeloo. Hij schrikt zich wezenloos. ‘Ik begreep er helemaal niets van. Wat moest die man hier? Hoe was hij binnengekomen?’ Rammeloo begroet hem en roept daarna iets van: ‘Hey mannen! Kijk eens wie we hier hebben! We hebben hem!’ Opeens is hij omringd door politie. Willemsen wordt ter plekke aangehouden en op een stoel gezet. De inval is dan al een tijdje bezig. De politie heeft het ondergrondse kantoor in eerste instantie over het hoofd gezien. Even later wordt Willemsen als hoofdtrofee met een politiebusje afgevoerd naar gevangeniscomplex De Torentijd in Middelburg. Achter de politiebus waarin hij wordt vervoerd rijden twee andere transportbusjes met daarin twee van zijn medewerkers die ook zijn aangehouden.

Willemsen zit negen weken vast in Middelburg, waarvan drie weken in volledige beperking. Dat wil zeggen dat hij alleen contact mag hebben met zijn advocaat Wilfred Suijkerbuijk en niet gezamenlijk met andere gevangenen mag luchten of tv-kijken. Om te weten wat zich buiten de gevangenismuren afspeelt, is hij volledig aangewezen op zijn advocaat. Willemsen belandt in een cel van 2 bij 2,5 meter. Hij krijgt een papieren laken en een vieze deken. Een cipier geeft hem wat oude tijdschriften. Bijna allemaal vrouwenbladen, constateert hij mismoedig. Af en toe wordt hij gelucht in een kooi van 4,5 bij 4,5 meter. Uit verveling gaat hij een dagboek bijhouden in een schriftje dat hij na wat aandringen krijgt.

In een schools handschrift houdt hij nauwgezet bij wat hij meemaakt. Van Suijkerbuijk hoort hij dat er op veertien plaatsen invallen zijn gedaan en dat zijn vrouw geweldig tekeer is gegaan tegen officier van justitie Rammeloo. Een dag na de inval schrijft hij: ‘Ik ben trots op haar. Ik kan de boel aan haar overlaten.’ Het gevangenisverblijf valt Willemsen zwaar. De tijd gaat langzaam, het eten is vies en hij slaapt slecht. Via het nieuws op de radio weet hij hoe laat het is. Hij baalt enorm als hij hoort dat ook de computers van de kinderen in beslag zijn genomen. Zijn oudste dochter heeft net examen. ‘Dat is pas klootzakkerij. Ik ben kwaad,’ schrijft hij in zijn dagboek. Willemsen gaat niet in op de vragen die de agenten hem tijdens de vele verhoren stellen, maar probeert de gesprekken zo lang mogelijk te rekken met allerlei kletspraatjes over hasj en wiet om de tijd te doden. Rondjes lopend op de luchtplaats stelt hij zich voor hoe hij van Checkpoint naar huis en weer terug loopt.

Uit zijn dagboeknotities blijkt dat hij niet goed begrijpt waarom hij en zijn medewerkers als zware criminelen worden behandeld. Hij heeft het idee dat het Openbaar Ministerie hem aan het treiteren is. Zeker als zijn voorlopige hechtenis en de beperking steeds maar worden verlengd. Op 3 juni hoort hij officier van justitie Valente betogen dat vrijlating geen optie is omdat Willemsen vluchtgevaarlijk zou zijn. Ze hebben een huurcontract van een woning in Zwitserland gevonden. Verbolgen schrijft Willemsen: ‘Naar Zwitserland kan je niet vluchten. Op verzoek word je uitgeleverd. Als je wilt vluchten, moet je naar Thailand. Waar gaat deze onzin naartoe? Ik ben gewoon een proefkonijn van justitie.’ Na achttien dagen wordt de beperking opgeheven en mag hij met andere gedetineerden spreken en zijn vrouw bellen.

Willemsen zit inmiddels ruim een maand vast. Vertwijfeld schrijft hij: ‘De laatste keer dat ik werd verhoord was op 28 mei. Dat is dus vier weken geleden. Je wacht op vrijlating, maar je hebt er geen idee van wanneer ze je naar huis laten gaan. Je probeert de frikandellenmaaltijden te overleven, jezelf bezig te houden, je mentaal niet te laten breken. Als je op je cel zit lees je wat, of je kijkt televisie.’ Contactmomenten met lotgenoten in de gevangenis kunnen de geest verlichten, hoewel Willemsen in zijn dagboek opmerkt dat het grootste deel van de gedetineerden eigenlijk in de psychiatrie of de verslavingszorg thuishoort.

Op 3 juli 2008 krijgt Willemsen bezoek van zijn advocaat Wilfred Suijkerbuijk. Aan het eind van het gesprek vertelt deze hem dat hij stopt met zijn advocatenpraktijk en dat advocaat André Beckers zijn werkzaamheden overneemt. Willemsen is te verbouwereerd om te vragen wat hij gaat doen. ‘De volgende dag hoorde ik van Beckers dat Suijkerbuijk was aangenomen als officier van justitie bij het Openbaar Ministerie in Breda. Suijkerbuijk was mijn advocaat voor de plaatselijke problemen, het opzetten van de structuur van Checkpoint en het invoeren van het pasjessysteem in verband met de privacygegevens van de klanten. Ik was dus gelijk mijn beste getuige kwijt. Dit kon geen toeval zijn.’

Advocaat André Beckers vertelt Willemsen dat de inval bij Checkpoint tot veel beroering leidt bij coffeeshops in heel Nederland. Coffeeshopexploitanten vragen zich ongerust af of de nieuwe opstelling van justitie ook gevolgen voor hen kan hebben. Belangengroepen en advocaten schrijven brieven naar de Tweede Kamer. Hoewel het hem hoop geeft, ziet Willemsen het somber in. Uit de stukken over zijn zaak maakt hij op dat er twee dossiers zijn. Eentje draagt de naam Wolvega. Dat dossier gaat over de periode vóór een eerdere inval in zijn coffeeshop op 1 juni 2007. Bij die inval vindt de politie een kilo of vijf wiet en 1600 voorgedraaide joints in de coffeeshop. In een nabijgelegen huis vindt de politie nog eens negentig kilo wiet en meer dan zesduizend joints. Alle aangetroffen cannabis is in beslag genomen en vrijwel meteen daarna vernietigd.

Willemsen zit na de inval in 2007 drie dagen vast. Op de derde dag bepaalt de rechter-commissaris dat hij naar huis mag om inkopen te doen voor de zaak. Er is daarover overleg geweest met burgemeester Lonink. Met het oog op de openbare orde moet de coffeeshop openblijven en Willemsen is de enige die de wietvoorraad kan aanvullen. De politie heeft daarin immers een flink gat geslagen. In de stukken leest hij dat justitie na zijn vrijlating onmiddellijk een tweede onderzoek is gestart met de naam Roden. Het geeft hem het gevoel dat ze hem na de eerste inval hebben laten doorgaan met de coffeeshop om meer bewijsmateriaal tegen hem te verzamelen. Dat is volgens Willemsen uitlokking. Uit de data van de telefoontaps blijkt dat justitie ongeveer een jaar onderzoek naar hem heeft gedaan.

Na ruim twee maanden mag Willemsen zijn cel verlaten. Bij zijn vrijlating treft hij een puinhoop aan in Terneuzen. Checkpoint blijft gesloten. De honderd medewerkers staan op straat. Het Centrum voor Werk en Inkomen in Terneuzen kan de golf van nieuwe inschrijvingen in het werklozenbestand ternauwernood bolwerken. Sommige ex-medewerkers willen een ontslagvergoeding van de coffeeshop, maar Willemsen kan niet bij zijn geld. Justitie heeft beslag gelegd op zijn geld en bezittingen.

Tijdens mijn eerste bezoek aan Terneuzen leidt Willemsen mij rond door de lege coffeeshop Checkpoint. Vergane glorie. Het heeft er alles van dat de ruimte inmiddels als opslag voor overbodige spullen wordt gebruikt. Toch ademt de ruimte nog steeds iets bijzonders. Tegen een van de muren staat een enorm zeeaquarium van 2400 liter, leeg. Er zit volgens Rob, die ik maanden later spreek, een heel verhaal achter dat aquarium. Rob is een echte liefhebber van zeeaquariums en heeft er thuis zelf ook een. Hij verzorgt het aquarium in Checkpoint tot eind mei 2008. ‘Het zeeaquarium van Checkpoint leverde een fascinerend kleurenschouwspel op van zeeanemonen, koralen, zeesterren en tropische vissen. Daar kon je uren naar kijken, zeker als je stoned was.’ Rob heeft naast het aquarium niks te maken met de coffeeshop. ‘Ze zagen me als verdachte, omdat ik elke ochtend een half uurtje in Checkpoint kwam om het aquarium te verzorgen. De politie liet me een tapverslag zien. Het sloeg helemaal nergens op. Ze zagen echt spoken.’ Op een van de taps is te horen dat hij met een vriend kletst over de uitwisseling van stekjes met een heel ingewikkelde naam. Stekjes, denkt een politieman dan. Stekjes? Dat zijn babywietplantjes. Maar ook andere planten kun je stekken en zelfs zeekoraal blijk je te kunnen stekken. Tijdens het verhoor legt Rob met enige verbazing uit dat de stekjes waarover hij in het telefoongesprek spreekt, jong zeekoraal betreft en geen drugs. De agent verifieert of de ingewikkelde namen inderdaad soorten zeekoraal zijn. Dat blijkt het geval en Rob mag weer naar huis. Naast dat van Rob zijn er tapverslagen van veel meer mensen. De politie gaat in onderzoeken voorafgaand aan de invallen grondig te werk. Daarbij is ook de familie Willemsen uitgebreid geschaduwd, tot in Zwitserland toe.

Robs wederhelft Getty belandt wel in de cel, voor verhoor. Zij is kassamedewerkster bij Checkpoint. Ook rolt ze thuis jointjes voor de coffeeshop, als bijverdienste. Ze is op 20 mei 2008 in de coffeeshop na haar dienst geld aan het tellen als de politie de coffeeshop binnenvalt. ‘De politiemannen waren behoorlijk agressief. Een agent snauwde dat we onze handen achter het hoofd moesten houden. Hij liet ons een kwartier zo zitten. Een collega kreeg een flinke klap van een politieman toen hij van beneden de trap op kwam lopen. Die heeft daar later nog aangifte van gedaan.’

De politie valt ook bij Getty thuis binnen. Als ze thuiskomt staat het zwart van de mensen in de straat. De politie is via een raampje op de eerste verdieping aan de achterkant van het huis naar binnen geklommen. Dat raampje staat altijd open. Ze vinden acht kilo bij haar in huis. ‘Ik draaide jointjes voor Checkpoint en daarom lagen er altijd wel een paar zakken wiet boven. We stonden er nooit zo bij stil hoeveel dat precies was. Soms lag er nog meer.’ Zo’n hoeveelheid wiet in je huis is natuurlijk wel veel, als je bedenkt dat een coffeeshop volgens de spelregels maar vijfhonderd gram in huis mag hebben. De aanlevering aan de coffeeshop – er wordt vaak van ‘de achterdeur’ gesproken – is illegaal. Zonder achterdeur kan geen coffeeshop functioneren. Die acht kilo is een typisch ‘achterdeurgevalletje’.

Tijdens de huiszoeking moet Getty beneden op de bank blijven zitten. Haar zoon van achttien zit naast haar. Ze schaamt zich dood. Gelukkig reageert de buurt luchtig op de gebeurtenis. Ze maken jaren later nog weleens een grapje over het voorval. Dan zeggen ze lachend: ‘Daar heb je die vrouw van die criminele organisatie.’

Pas een week na de inval pakt de politie Getty op. In de gevangenis wordt ze in beperking gezet. Normaal gesproken gebeurt dat om ervoor te zorgen dat verdachten hun verhalen niet op elkaar kunnen afstemmen, maar Getty heeft na de overval een week met iedereen kunnen praten. Ze is behoorlijk zenuwachtig voor de verhoren. Als goede vriendin van de familie Willemsen kent ze de schoonouders van Willemsen, die beiden een taak in het familiebedrijf hebben, ook goed. Opa vervoert geld van en naar de coffeeshop en springt bij waar nodig. En oma plakt samen met haar nicht stickers op lege zakjes waar de wiet voor de klanten in wordt verpakt. Als de ondervrager van de politie haar vraagt of ze opa en oma kent, reageert ze ontkennend omdat ze de twee oude mensjes buiten schot wil houden. Dan houdt een politieman Getty haar agenda voor, waarin ze de verjaardag van opa heeft opgeschreven. Ze is op zijn verjaardag met een paar mensen taart gaan eten bij het oude stel. Getty gaat door de grond als de politieman haar met de leugen confronteert. Ze barst in tranen uit. Jaren later heeft ze er nog steeds een slecht gevoel bij. ‘Ze hebben me drie dagen verhoord alsof ik een zware crimineel ben. Ik werkte gewoon voor een coffeeshop. Daar vond niemand wat crimineels aan.’

Honderdvijftig manschappen van de politie nemen op 20 mei 2008 deel aan de invallen. Om zo veel agenten bij elkaar te krijgen moet de Zeeuwse politiemacht een beroep doen op agenten uit de regio Rijnmond. De politie doet invallen in coffeeshop Checkpoint en op dertien andere adressen, gelieerd aan Checkpoint of eigenaar Willemsen. Bij de invallen wordt op elf plekken hasj en/of wiet aangetroffen in hoeveelheden die verschillen van een paar gram tot een kleine tachtig kilo. Het is moeilijk om achteraf na te gaan hoeveel wiet de politie exact heeft gevonden, over de hoeveelheden is het nodige te doen. Verschillende betrokkenen spreken elkaar op dat punt tegen. Hoeveelheden variëren van 118 tot 140 kilo. In het dossier waar de rechter uiteindelijk over oordeelt gaat het bij elkaar opgeteld om 128 kilo. Dat is een grote hoeveelheid. Aan de andere kant is het een krappe voorraad, waar de coffeeshop slechts elf dagen mee vooruit kan.

De 128 kilo bestaat voornamelijk uit partijen wiet die opgeslagen liggen bij medewerkers van Checkpoint, in zogenaamde stashes. Daarnaast wordt wiet aangetroffen bij thuiswerkers die jointjes maken voor de coffeeshop, zoals Getty. Een lokale krant publiceert later de straatnamen van de plekken waar de wiet is gevonden. Het zet een aantal ramptoeristen aan om die plekken eens van dichtbij te gaan bekijken. De Checkpoint-medewerkers zijn daar niet blij mee. Het overzichtskaartje in de krant vermeldt ook hoeveel gram op elke plek is aangetroffen.

De rechtbank in Middelburg oordeelt in maart 2010 dat Checkpoint een criminele organisatie is. De straffen vallen mild uit, omdat de rechtbank van mening is dat de overheid de criminele organisatie jarenlang geen strobreed in de weg heeft gelegd. Willemsen moet 9,7 miljoen euro aan illegaal vergaarde winst terugbetalen aan de staat en krijgt een gevangenisstraf gelijk aan de tijd die hij in voorarrest heeft doorgebracht. Willemsen is het niet eens met de uitspraak en gaat in hoger beroep. De uitspraak van het gerechtshof Den Haag volgt twee jaar later. De rechters verklaren het Openbaar Ministerie niet-ontvankelijk in deze zaak. Het Haagse Hof legt de schuld van de ontstane situatie voor een belangrijk deel bij de gemeente Terneuzen en het Openbaar Ministerie. Het Openbaar Ministerie laat het hier niet bij zitten en legt de zaak voor aan de Hoge Raad. Deze vernietigt op 2 juli 2013 de eerdere uitspraken van de Middelburgse rechtbank en het Haagse Hof. De Hoge Raad stelt dat het Openbaar Ministerie in deze zaak ten onrechte niet-ontvankelijk is verklaard. De hoogste rechters van Nederland verwijzen de zaak terug naar het gerechtshof Amsterdam.

Een jaar later oordeelt het gerechtshof Amsterdam op 16 juli 2014 op zijn beurt dat Checkpoint weliswaar een te grote hoeveelheid softdrugs op voorraad had, maar dat Checkpoint niet wordt gezien als een criminele organisatie. Er worden geen straffen opgelegd en het Openbaar Ministerie wordt ruim zes jaar na de inval voor de tweede keer niet-ontvankelijk verklaard.

Het Openbaar Ministerie geeft zich echter niet gewonnen en laat in de zomer van 2014 weten opnieuw in cassatie te gaan in de Checkpoint-zaak. Op het moment dat wij de laatste hand aan dit boek leggen is nog onduidelijk of zij dit voornemen daadwerkelijk doorzetten.

De invallen in coffeeshop Checkpoint in 2007 en 2008 luiden het begin van een nieuw tijdperk voor coffeeshops in. Justitie blijkt een andere koers te varen in het gedogen van coffeeshops. De achterdeur van – met name grote – coffeeshops krijgt meer aandacht dan voorheen. Door te jagen op de dertig jaar lang ongemoeid gelaten achterdeur maakt justitie het voortbestaan van coffeeshops onzeker. Er volgen invallen bij andere grotere coffeeshops, zoals de Blowboot in Almere, Sky High in Zwolle, Happy Days in Lisse en GOA en Stop ’n GOA in Leiden. Al die invallen leiden tot de nodige rechtszaken, tot aan de Hoge Raad toe. Die rechtszaken lijken te gaan uitmaken of coffeeshops in Nederland nog een toekomst hebben. De rechtszaken maken duidelijk hoe verdeeld de meningen zijn tussen de verschillende rechters en tussen de rechters en het Openbaar Ministerie waar het gaat om die ‘achterdeur’. De rechters onderling, het Openbaar Ministerie en de advocaten voeren in de rechtszaal op meerdere niveaus een slag om de achterdeur.

2 Achterdeurblues

De achterdeur van coffeeshops is voor veel buitenstaanders een groot mysterie. Meestal laten coffeeshopondernemers niet het achterste van hun tong zien als ze het over hun inkoopactiviteiten hebben. Te veel openheid kan immers tot allerlei ongewenste situaties leiden, variërend van ripdeals tot het kwijtraken van de gedoogvergunning.

Samen met Martijn Huigen interview ik in 2012 coffeeshopondernemers over de wijze waarop zij hun achterdeur hebben georganiseerd. Huigen studeert bedrijfseconomie en heeft mij benaderd omdat hij een afstudeerscriptie wil schrijven over de bedrijfsvoering van coffeeshops. Een economisch perspectief lijkt mij een boeiende aanvulling op de bestaande kennis over de achterdeur en zijn aanpak bevalt me. De meeste van zijn studiegenoten kiezen voor een afstudeeronderzoek bij een bedrijf als Philips in de hoop daar later een baan te vinden. Onderzoek naar de bedrijfsvoering van een illegale praktijk is niet eenvoudig. Omdat hij als buitenstaander niet zomaar toegang krijgt tot de coffeeshopwereld, ga ik samen met hem op pad.

In een coffeeshop in Amsterdam legt een coffeeshopondernemer ons uit: ‘Het is voor coffeeshops makkelijker om aan goede hasj te komen dan aan superwiet, maar de kwaliteitsverschillen van hasj zijn heel groot. Als je tegen goede hasj aan loopt dan is het maar een paar kilo tegelijk. Een partij van veertig kilo goede hasj ben ik nog nooit tegengekomen.’ De kleine partijen hasj waar de Amsterdammer op doelt, worden meestal in iemands bagage mee gesmokkeld. Typerend is het verhaal van de Noord-Nederlandse exploitant Piet Houben, die op een goede dag enkele plakken Afghaanse hasj van zeer hoge kwaliteit opkoopt in de vorm van schoenzolen. De soort staat bekend als Afghan shoe. De vorm lijkt opvallend veel op de vorm van legerkisten. Soldaten die in Afghanistan dienden hebben die hasj naar alle waarschijnlijkheid in hun schoenen mee naar Nederland gesmokkeld. Het grootste deel van die partij rookt de betreffende coffeeshopondernemer uiteindelijk zelf op en de rest deelt hij met goede vrienden.

Een Rotterdamse exploitant die al heel wat jaartjes meeloopt, geeft ons nog even een college over het verschil tussen hasj en wiet: ‘Hasj en wiet zijn beide afkomstig van hennepplanten. Wiet is de naam voor de gedroogde toppen (bloemen) van de vrouwelijke hennepplant. Hasj wordt gemaakt van de harskorreltjes uit de toppen van de hennepplanten. De hasjproducent zeeft de toppen, vangt de harskorrels op en kneedt die tot een “plak” hasj.’ De verzamelnaam voor wiet en hasj is cannabis.

De Rotterdammer vertelt dat de eerste Nederlandse blowers voornamelijk hasj rookten: ‘De populariteit van nederwiet nam vanaf halverwege de jaren tachtig steeds meer toe. Voor die tijd zagen de meeste blowers dat als een inferieur product.’ In de jaren ervoor komt de meeste cannabis in hasjvorm in Nederland terecht. Hasj is veel compacter dan wiet en daarom is het smokkelen van hasj veel praktischer. We krijgen te horen dat de aanlevering van hasj via andere kanalen loopt dan van wiet.

Verreweg de meeste hasj komt uit het buitenland, tegenwoordig vooral uit Marokko. ‘Er zijn al jaren “goede verbindingen” tussen het Marokkaanse Rifgebergte en Nederland. Zo zijn er de afgelopen decennia heel wat kilo’s hasj in plakken in dubbele benzinetanks of tussen de reiskoffers mee van Marokko naar Nederland gesluisd. Door professionals, maar ook door handige huisvaders die met de hasj hun vakantie financieren,’ aldus de man. Hoewel de opkomst van nederwiet de verkoop van hasj naar de zijlijn heeft gedrongen, bestaat tussen de 10 en 20 procent van de verkoop in coffeeshops nog steeds uit hasj. Hasj heeft een andere smaak en een ander effect.

Hasj en wiet zijn illegale producten. Toch mogen coffeeshops met een gedoogvergunning cannabis verkopen. De verkoop via de zogeheten ‘voordeur’ wordt onder bepaalde voorwaarden door de vingers gezien. De toegestane handelsvoorraad in een coffeeshop is vijfhonderd gram cannabis en de maximale hoeveelheid die een klant mag kopen is vijf gram. Veel coffeeshops verkopen per dag meer dan vijfhonderd gram hasj en wiet. De in de zaak maximaal toegestane handelsvoorraad van vijfhonderd gram zal dus moeten worden aangevuld. Dat gebeurt via de ‘achterdeur’. Het gaat hier om het illegale deel van de coffeeshop: de inkoop en opslag van wiet en hasj is strafbaar. Om het risico te spreiden hebben coffeeshops vaak stashes (voorraadplekken) waar zij enkele (tientallen) kilo’s wiet en hasj bewaren. Een coffeeshop kan dus alleen maar cannabisproducten verkopen die eerst op de illegale markt zijn ingekocht. Het is een vreemde situatie, vinden niet alleen veel coffeeshopexploitanten, maar ook politici, beleidsmakers, politiemensen, officieren van justitie en rechters. Toch gaat het al jaren zo. Deze situatie hoort bij het gedoogbeleid.

Omdat er voor de aanlevering aan de achterdeur in Nederland geen regels zijn opgesteld, hanteert iedere coffeeshop zijn eigen strategie om de voorraad op peil te houden. De meest gangbare manier is dat de coffeeshopondernemer of zijn inkopers wiet kopen van verschillende wietkwekers en tussenhandelaren. ‘Dat gebeurt nu heel anders dan vroeger’ aldus een Brabantse exploitant van een coffeeshop. ‘Kwekers en tussenhandelaren lopen tegenwoordig niet meer met hun handel de coffeeshop in. De inkoop is zo georganiseerd dat deze buiten het zicht van politie, justitie, criminelen of andere kwaadwillenden blijft. Ook het personeel van de coffeeshop heeft vaak geen zicht op de achterdeur. Alleen bepaalde aangewezen personen hebben contact met de leveranciers. Mochten deze personen om een of andere reden wegvallen, dan kan de inkoop dus stil komen te liggen. Niemand anders is immers op de hoogte van de gehanteerde werkwijze.’

Daarnaast wint de afgelopen vijf jaar een strategie steeds meer terrein, waarbij een coffeeshop zakendoet met één inkooporganisatie, die wiet opkoopt van verschillende kwekers en tussenhandelaren, om die dan weer door te verkopen aan de coffeeshops. De groothandel of inkooporganisatie is een vorm van ‘outsourcing’ van de achterdeur. De organisatie levert de wiet en zorgt voor opslag, de coffeeshopondernemer geeft alleen even een seintje als hij bijna door zijn winkelvoorraad heen is.

Naast deze twee hoofdstrategieën zijn er allerlei varianten mogelijk. Veel van de keuzes die coffeeshopexploitanten maken hangt af van hun netwerk. Een coffeeshopexploitant uit de Randstad die tien jaar in het vak zit verwoordt het als volgt: ‘Ik kan wel iemand buiten de deur houden omdat ik zijn kwaliteit niet goed vind of omdat het met de afspraken niet lekker gaat, maar ik kan niet via de Gouden Gids aan een andere leverancier komen. Zo werkt dat niet. Een keer was er zo’n schaarste dat ik de growshops in de regio ben gaan afrijden om te kijken of er ergens wiet te krijgen was.’ Iemand die al tientallen jaren in de wietindustrie rondloopt heeft logischerwijs een groter netwerk en daardoor meer keuze dan iemand die net komt kijken.

De leverancier verkoopt zijn wiet niet altijd aan de coffeeshopondernemer die er het meeste voor betaalt. Volgens de Randstedeling is de wiethandel een echte gentlemen’s business: ‘Je moet het elkaar gunnen. Ook qua prijs. Iemand kan wel de hoofdprijs vragen, maar dan ga ik een volgende keer op zoek naar iemand anders. Het is voor kwekers en leveranciers ook belangrijk dat ze kunnen blijven komen.’

In de cannabisbranche draait alles om vertrouwen. Niets is op papier vastgelegd. Een coffeeshopexploitant moet er bijvoorbeeld op kunnen vertrouwen dat de partij die iemand levert van vergelijkbare kwaliteit is als de sample die hij heeft gekregen. Zo zegt een Amsterdammer: ‘Wanneer een partij afkomstig is van iemand met wie ik al vele jaren zakendoe, dan is er vaak sprake van blindelings vertrouwen. Blijkt er toch iets mis te zijn met een partij wiet, dan gaat deze retour of wordt er een lagere prijs voor betaald. Zoiets moet niet al te vaak gebeuren. Als dat niet soepel verloopt en regelmatig voorkomt, dan doe ik geen zaken meer met zo iemand.’

Omgekeerd wil de tussenhandelaar of teler dat het afgesproken bedrag tijdig en netjes wordt betaald. Gebeurt dat niet, dan gaat hij ergens anders heen. Zo hanteert iedere exploitant, kweker of tussenhandelaar voor zichzelf een aantal spelregels om vervelende situaties te voorkomen. De andere partij moet niet alleen te vertrouwen zijn, maar het wordt ook zeer gewaardeerd wanneer deze de nodige discretie betracht. Iemand die openlijk met een zak wiet de coffeeshop binnenloopt, zal vriendelijk worden verzocht om de zaak te verlaten.

Net als in veel andere branches bestaan er in deze wereld grote verschillen in assortiment, prijs en kwaliteit in de verschillende coffeeshops. Dat heeft ook gevolgen voor de inkoop. Voor exploitanten die het belangrijk vinden om een uitgebreid assortiment en zeer goede kwaliteit te leveren zoals dat het geval was bij Willemsen in Terneuzen, zijn een uitgebreid netwerk en langdurige relaties cruciaal. Dit soort coffeeshopondernemers zijn vaak bereid om wat meer te betalen dan hun collega’s die genoegen nemen met een goede prijs-kwaliteitverhouding. Sommige coffeeshops – veel zijn het er niet meer – vinden de kwaliteit zo belangrijk dat ze hun eigen wiet laten kweken. ‘Wij voorzien een aantal kwekers van zaden en kopen de opbrengsten op. De vaak exclusieve soorten zijn alleen in onze coffeeshops te koop. Dat geeft ons een soort garantie dat we de kwaliteit wiet in huis krijgen die we willen,’ vertrouwt een van de geïnterviewde coffeeshopondernemers ons toe.

Alle ondernemers die we spreken zijn het erover eens dat kwaliteitswiet steeds moeilijker te krijgen is. Daarom streven coffeeshops bij voorkeur naar een langdurige relatie met een kweker die constant wiet kan aanleveren van een behoorlijke kwaliteit. Liefst een kweker die af en toe ook nog met een halve kilo iets duurdere ‘speciale wiet’ aan komt zetten. ‘Ik heb een goed contact met een leverancier die me soms een mooie partij wiet aanbiedt. Ik weet dat hij die partij speciaal voor mij heeft achtergehouden. In zo’n geval koop ik die wiet bijna altijd,’ legt een van de geïnterviewde coffeeshopondernemers uit. Veel coffeeshops hebben graag een aantal van dit soort kwekers om zich heen. De Amsterdamse ondernemer verwoordt het als volgt: ‘Je wilt natuurlijk zo veel mogelijk zakendoen met kwekers die je kent en vertrouwt. Er is tegenwoordig weinig “doorstroom” aan kwekers vanwege het belang van dat vertrouwen. Je gaat ervan uit dat iemand die je langer kent goede wiet aan je verkoopt. Je gaat natuurlijk het liefst in zee met iemand als Doede de Jong. Die kweekt biologisch en is ervaren. Van zo iemand weet je dat hij het niet alleen om het geld doet. Dat soort mensen kweekt goede wiet voor een betaalbare prijs. Op zo iemand kun je vertrouwen. Maar die kwekers bestaan nauwelijks nog.’ De Friese biologische kweker De Jong verschijnt regelmatig in de media vanwege zijn strijd tegen het verbod op de hennepteelt.

Er zijn tal van variaties op de wijze van inkoop, het afrekenen van partijen wiet en hasj en de keuring voorafgaand aan de inkoop. Maar de afrekening is altijd in contant geld en de overdracht van de wiet vindt nooit in de coffeeshop zelf plaats. Voor het beoordelen van een partij hasj of wiet hebben ondernemers allemaal hun eigen manier ontwikkeld. De één keurt samples van partijen met een microscoop, de ander rookt er zelf altijd van en weer een ander kijkt, ruikt en voelt eraan. Daarbij wordt dan bijvoorbeeld gelet op hoe droog de wiet is en of deze netjes is geknipt. ‘Vaak gaat het zo dat een verkoper met een sample wiet mijn zaak binnenkomt,’ aldus een van de ondernemers. ‘Hij geeft de wiet af aan een medewerker en laat ook weten hoe ik hem kan bereiken. De medewerker laat het me meestal meteen weten als zo iemand is langs geweest. Met zoiets moet je niet te lang wachten. Ik ga de wiet dan zo snel mogelijk testen. Ik ruik eraan en kneed de wiet een beetje. Als je een topje voorzichtig indrukt krijg je een eerste idee van de kwaliteit. Vaak bestudeer ik de wiet dan ook even onder mijn microscoop. Daarna maak ik een klein jointje met de wiet. Ik proef hem zelf, maar ik laat vaak ook even iemand anders een paar trekjes nemen.’ Als de wiet een voldoende krijgt, is het tijd voor een deal. Dat gaat nooit via de telefoon, uit angst dat de politie afluistert. ‘Ik probeer dan zo snel mogelijk in contact te komen met de kweker,’ vervolgt de ondernemer. ‘We moeten snel “een bakkie koffie gaan drinken” is mijn boodschap dan. Tijdens dat bakkie sluiten we de deal.’

Al met al heeft het keuren van de kwaliteit van de producten volgens een Brabantse ondernemer veel met ervaring te maken. ‘Voordat ik een partij inkoop, keur ik de wiet altijd eerst op geur en op zicht. De NLX (een wietsoort) bijvoorbeeld moet eigenlijk zeven weken staan, het liefst acht weken. Maar als ze de NLX al na zes weken oogsten zit er nog te weinig vet op, dat kun je zo met het blote oog zien. Dan zit er te weinig THC in. Die wiet hoef ik niet eens te roken. Die koop ik gewoon niet in.’ Maar als het aanbod laag is, dan stellen de ondernemers hun eisen bij en kopen ze zo’n minder goede partij misschien toch op.

Geld en wiet moeten zo weinig mogelijk samenkomen op één plek, is een gouden regel bij dit soort deals. Een overdracht van wiet en geld is een uitgelezen plek voor een ripdeal. Een overvaller heeft in zo’n geval een dubbele buit. Coffeeshopondernemers zijn ook altijd op hun hoede voor de politie in zulke situaties. De verkoper en de inkoper manoeuvreren voorzichtig. ‘Ik stuur een medewerker met een transportbusje naar de overdrachtplek, meestal een parkeerplaats van een drukke bouwmarkt in de buurt. Daar neemt hij de wiet in ontvangst, die hij meteen naar een veilige stash rijdt. In alle rust kijkt de medewerker daar of er niets mis is met de partij en dan keert hij met geld voor de verkoper terug naar de parkeerplaats,’ legt een Rotterdamse ondernemer uit.

Coffeeshops die nog steeds op de oude manier hun wiet inkopen – direct van een kweker – hebben de kwaliteit van de wiet die ze in hun zaak verkopen redelijk in de hand en ze kunnen meerdere soorten aanbieden. Vaak moeten ze daarvoor wel hun nek behoorlijk uitsteken. ‘Je kunt op zich wel aan een halve kilo lekkere New York Diesel komen, maar dan moet je echt op zoek. En als je de wiet dan hebt gevonden, dan moet je daar de hoofdprijs voor betalen, want dan weet iedereen inmiddels dat jij die wiet heel erg graag wilt hebben,’ voert een inkoper van een coffeeshop in Tilburg aan. ‘Als ik een goede partij wiet of hasj krijg aangeboden, dan koop ik die vrijwel altijd. Ook al heb ik op dat moment nog voldoende voorraad. Je bent gek als je het niet doet, je weet nooit wanneer je aan een volgende partij van goede kwaliteit kunt komen.’ Die extra partijen slaat de ondernemer vervolgens op in een van zijn stashes.

De achterdeur van de coffeeshop stelt een ondernemer voor twee uitdagingen. Allereerst moet hij dus zorgen dat er altijd voldoende cannabis van goede kwaliteit op zijn voorraadplekken ligt. Veel coffeeshopondernemers proberen de kwaliteit en de variatie in hun winkels op peil te houden. In de zomer is dat moeilijk, dan is er vaak schaarste. ‘In de zomer lukt het veel kwekers niet om goede wiet te kweken omdat de temperatuur onder de lampen te hoog wordt,’ legt een van de ondernemers uit. ‘Daarbij slaan veel kwekers in de zomervakantie een ronde over, om op vakantie te kunnen gaan. In december normaliseert de markt weer. Om het zekere voor het onzekere te nemen, bouw ik in het voorjaar een buffer op voor een maand of drie. Wij verkopen gemiddeld vijf kilo per week. In ons geval komt dat dus neer op een voorraad van zestig kilo. Dat klinkt behoorlijk grootschalig, maar het hoort bij een goede bedrijfsvoering.’

Veel kwekers willen binnen zeven tot negen weken oogsten. Bij een snelle oogst beperk je de kans dat je gepakt wordt door de politie. Dat betekent dat ze vooral planten kweken die maar kort hoeven staan en daardoor krijg je een beperkt aanbod. De ondernemer vervolgt: ‘White Widow of Amnesia of NLX is altijd wel verkrijgbaar, maar het aanbod is minder breed dan tien jaar geleden. Ook de kwaliteit van de wiet is vaak niet meer zo hoog als jaren terug. Omdat ik niet altijd van kwekers zelf koop is het soms raden naar het soort wiet dat ik in de zaak heb liggen. Ik verkoop die soorten als “Lady Mystery” of “Enigma”.’

Een tweede uitdaging voor coffeeshopondernemers is de logistiek tussen de stash en de coffeeshop. Nogmaals: in de coffeeshop mag maximaal vijfhonderd gram liggen. Coffeeshops verkopen gemiddeld ruim zevenhonderd gram per dag. Als een coffeeshop vijf soorten verkoopt die hard lopen en vijf soorten die minder goed verkopen, dan heeft de shop bijvoorbeeld vijf keer tachtig gram van de goedlopende soorten en vijf keer twintig gram van de minder goedlopende soorten in huis. Nederlandse klanten kopen meestal een of twee gram, dus dan kun je met tachtig gram van een soort wel even toe. Maar soms gaat het hard met de handelsvoorraad in de coffeeshop. In theorie zou de coffeeshop na vier klanten (die ieder vijf gram van de minder gewilde soort kopen) al door die twintig gram heen kunnen zijn. Als de handelsvoorraad een kritisch punt bereikt, gaat er een seintje naar iemand van de buitenwacht, die te voet, op zijn fiets of een scooter met een rugzakje vanuit de stash wat extra handelsvoorraad komt brengen.

Ik maak zelf een keer mee dat het niet altijd even makkelijk is om een stash te ‘managen’. Op een dag drink ik een kop koffie met coffeeshopondernemer Houben op een terrasje ergens in de stad. Ik klets een paar keer per jaar bij met Houben, zo houd ik feeling met wat er leeft in de branche in zijn stad. Opeens krijgt hij een telefoontje. Hij is er duidelijk door van slag. Hij staat op, legt geld neer op tafel om af te rekenen, loopt naar zijn auto en gebaart mij om mee te komen en in te stappen. Hij is helemaal in de stress.

In de auto legt hij uit wat er aan de hand is. ‘Dat was mijn ex,’ zegt hij. ‘Ze belde op vanaf Schiphol, ze was aan het inchecken om voor drie maanden naar Hongkong te gaan. Ze heeft haar huis voor drie maanden verhuurd aan een Engelsman. Een spontane opwelling, ik wist niets van haar plan. Maar in haar huis liggen belangrijke spullen voor mij, het is mijn grootste stash!’ Ik snap de paniek. Ik ken de ex uit verhalen, ze lijkt me niet zeer stabiel. Haar telefoontje bevestigt mijn vermoeden. Als de ex in Azië zit en een Engelsman het huis met de stash bewoont, dan is de stash voor Houben niet meer veilig.

We scheuren naar de andere kant van de stad, parkeren de auto en ik loop achter Houben aan naar een huis. Hij heeft de sleutel van de voordeur. Houben loopt naar een ruimte onder de trap waarin de wasmachine staat. Daarboven is een berging, waarin enkele koffers liggen. Hij haalt twee grote koffers uit die kast, en plaatst die in de achterbak van de auto. Veel zegt de coffeeshopondernemer niet, hij is niet op zijn gemak. We nemen gehaast afscheid. Houben gaat ervandoor met de koffers vol wiet en hasj, om die ergens anders veilig onder te brengen. Typische achterdeurblues.

Om dit soort Peppi & Kokki-situaties te vermijden en om nog een aantal andere redenen, is een deel van de coffeeshops overgestapt op een achterdeurconstructie met één leverancier of inkooporganisatie, die de hele achterdeur van de coffeeshop regelt. Een Rotterdamse exploitant die ervaring met het systeem heeft, legt ons uit hoe het werkt: ‘De leverancier koopt partijen wiet op van verschillende kwekers en tussenhandelaren en beheert de partijen, mogelijk voor meerdere coffeeshops.’

Daarmee vormt de leverancier een soort ‘warehouse, een groothandel voor de coffeeshop. Wanneer een leverancier voor één coffeeshop werkt, dan test de coffeeshopexploitant of een van zijn medewerkers een sample voordat de leverancier de partij opkoopt. Werkt de leverancier voor verschillende coffeeshops, dan kan een leverancier grotere hoeveelheden van eenzelfde soort opkopen. Ook kan hij een partij die door de ene coffeeshop wordt afgekeurd misschien nog kwijt aan een andere coffeeshop.

De leverancier bewaart de partijen wiet en zorgt ervoor dat de handelsvoorraad van de coffeeshop continu op peil wordt gehouden vanuit de stash. In wezen loopt de inkooporganisatie het risico van het bewaren van de grote voorraad, van waaruit de 500 grams-voorraad in de coffeeshop dagelijks wordt aangevuld. De leverancier rekent een iets hogere prijs voor de wiet, waarmee het risico is ‘afgekocht’. De inkooporganisatie zorgt er met een transporteur voor dat de voorraad op peil blijft. ‘Die jongens kopen de wiet in en stashen het,’ vervolgt de Rotterdammer zijn verhaal. ‘Zelf koop ik alleen maar zakjes van tien of twintig gram, een paar zakjes van de ene soort en een paar van de andere soort, zodat ik altijd van alles en nog wat in huis heb. Vaak bestel ik een paar keer per dag en dan komen ze die bestelling even later afleveren. Dat was in het begin best gek, maar nu ben ik eraan gewend. Het is wel handig eigenlijk. Je betaalt wat meer voor je wiet, maar je hebt geen gedoe meer met stashes en die 500 gramsregel.’

Een andere coffeeshopondernemer vertelt dat er iemand langskomt als de voorraad in de winkel een paar honderd gram is. Die levert dan weer honderd gram en dat rekenen ze aan het einde van de dag af. ‘We hebben geen stash meer zoals vroeger. Eigenlijk is er voor ons geen sprake meer van een echte achterdeur. We kopen het als het ware op de drempel van de achterdeur in. Vroeger hadden we langdurige contacten met een aantal thuiskwekers van wie we de oogst opkochten. We moesten die partijen dan opslaan buiten de coffeeshop. Nu doen we dat niet meer omdat de politie actief jaagt op de stashes. We durven geen partijen meer in te kopen van thuistelers.’

De redenen voor coffeeshopondernemers om over te stappen naar een inkooporganisatie lopen uiteen. De een is een keer gepakt met een te grote handelsvoorraad en wil niet het risico lopen om zijn vergunning kwijt te raken. De ander is het gedoe met de kwekers beu. ‘Het inkopen van wiet is niet aan vaste tijden gebonden. Je moet dus 24/7 beschikbaar zijn. Daarnaast is er veel rotzooi op de markt gekomen, waardoor het veel tijd kost om het kaf van het koren te scheiden. Door gebruik te maken van die inkooporganisatie, hoef ik me hier niet meer mee bezig te houden.’

Wij hebben het gevoel dat niet alle ondernemers die zeggen met één inkooporganisatie te werken de waarheid vertellen. Ondernemers zijn begrijpelijkerwijs zeer terughoudend met informatie over de manier waarop zij het illegale deel van hun shop organiseren. Als er iets over deze clandestiene praktijken naar buiten komt, dan hangen ze. Het werken met één vaste inkooporganisatie lijkt een manier die binnen de gedoogde kaders van justitie past. Op die manier is niet de coffeeshop, maar een andere partij met kilo’s wiet in de weer. Zelf hebben de coffeeshops in dat geval nooit méér dan vijfhonderd gram in bezit.

Na de invallen in Checkpoint in 2007 en 2008 raadden sommige advocaten deze constructie met één inkooporganisatie aan, de zogenaamde ‘tussendeurconstructie’. Ook drong de Belastingdienst in sommige regio’s er bij coffeeshops op aan om met zo’n ‘tussendeur’ te gaan werken. De ondernemers in die regio’s zijn dat – op papier – inderdaad vaak gaan doen. Het is niet altijd duidelijk of de inkooporganisatie werkelijk een externe partij is. Het is zeer goed denkbaar dat dit alleen op papier gebeurt, maar dat het in feite om een illegale buitentak van een coffeeshop gaat. Zeker als een inkooporganisatie alleen voor een bepaalde coffeeshop werkt. Twee medewerkers van de ‘inkoopafdeling’ die altijd op de loonlijst van de coffeeshop hebben gestaan worden dan ontslagen om als ‘zzp’er’ dezelfde werkzaamheden uit te voeren. Ze zijn op papier niet meer aan de coffeeshop verbonden en lopen het risico om gepakt te worden met een voorraad. De coffeeshop loopt dat risico dan niet meer. Daartegenover staat dat de zzpers een betere vergoeding voor hun werk krijgen. Het is een vorm van risicomanagement van de coffeeshop. Verder is deze constructie in enkele regio’s noodzakelijk om problemen met de Belastingdienst te voorkomen.

Er zijn goede redenen voor coffeeshops om geen gevolg te geven aan de oproep om met een tussendeur te werken. Aan die ‘tussendeurconstructie’ zitten nadelen. Zo kan er makkelijk een afhankelijkheid ontstaan van die ene inkooporganisatie. Die kan dan zelf de prijs bepalen. Verder heeft de coffeeshop geen poot om op te staan als de organisatie alleen maar slechte wiet aanbiedt. Je komt als coffeeshop niet even snel aan een nieuwe inkooporganisatie. En verder bestaan de inkooporganisaties vaak niet uit begripvolle hippies, die zich er zomaar bij neerleggen dat een coffeeshop overstapt naar een andere inkooporganisatie. Officier van justitie Rob Rammeloo heeft Willemsen ooit ook geadviseerd om zijn achterdeur op deze manier te regelen. Willemsen zag dat absoluut niet zitten. ‘Je hebt geen grip meer op de kwaliteit en voor je het weet ben je een soort zetbaas van een criminele organisatie. Samenwerking met criminelen is dan een noodzakelijk kwaad en er is geen zicht meer op de kwekers. Dat kan nooit de bedoeling zijn van het gedoogbeleid.’

Coffeeshopondernemers die met een inkooporganisatie werken, hebben geen contact met kwekers. De telers hoeven de coffeeshop niet onder ogen te komen. Ze kweken, ze verkopen het aan een opkoper en die opkoper levert de wiet weer aan de shops. Dat heeft een merkbare invloed op de kwaliteit van de wiet en er is ook een verschraling van het aanbod van wietsoorten. ‘Vroeger had je als coffeeshop nog een soort invloed op die kwaliteit. Je ging in zee met kwekers van wie je wist dat ze goede wiet kweekten. Er was een soort vertrouwen tussen kweker en de coffeeshops dat ze er niet mee rommelden,’ legt een oude rot in het vak ons uit.

Een van de coffeeshopondernemers die we spraken is de inkoop toch maar weer zelf gaan regelen na slechte ervaringen met een inkooporganisatie. Dat ging niet zonder slag of stoot. ‘Op papier lijkt het misschien een mooie constructie om binnen de regels van het gedoogbeleid te blijven, maar in de werkelijkheid kan zo’n constructie tot zeer nare situaties leiden.’