De jonge leeuwen

Irwin Shaw

De jonge leeuwen

Vertaling Apie Prins

Nieuw Amsterdam Uitgevers

Voor mijn vrouw

Eerste druk 1949

Vierentwintigste druk 2015

Oorspronkelijke titel The Young Lions. Random House, New York

© 1948 Irwin Shaw

© 1949 oorspronkelijke Nederlandse vertaling erven Apie Prins

© 2015 bewerking Nederlandse vertaling Jan-Jaap Spies /

Nieuw Amsterdam Uitgevers

De dichtregels van Hamlet van William Shakespeare op pagina 397-400

zijn afkomstig uit de vertaling door Gerrit Komrij: Hamlet.

Bert Bakker, Amsterdam, 1989

Omslagontwerp Annemarie van Pruyssen, www.amvp.nl

Foto omslag © Stephen Mulcahey / Arcangel Images

NUR 302

ISBN 978 90 468 1902 9

www.nieuwamsterdam.nl/irwinshaw

Deze digitale editie is gemaakt naar de vierentwintigste druk, 2015, met
ISBN 978 90 468 1849 7

Ziet, Ik (wil) aan u,

spreekt de Heere der heirscharen, en

Ik zal hare wagenen

in rook verbranden, en het zwaard

zal uw jonge leeuwen verteren,

en Ik zal uwen roof

uitroeien van de aarde,

en de stem uwer gezanten

zal niet meer gehoord worden.

Nahum 2:13

Eén

Het stadje blonk in het schemerdonker van de sneeuw als een kerstetalage, met die feestverlichting van de piepkleine lampjes van het elektrische spoor aan de voet van de witte helling midden in de bergen van Tirol in hun wintervacht. Skiërs en inwoners groetten elkaar in hun schitterende kleren onder het voorbijgaan in de met sneeuw gedrapeerde straten met een brede glimlach op de lippen en aan de ramen en deuren van de wit-en-bruine huizen hingen dennenkransen, want het was Oudejaarsavond en straks werd 1938 verwachtingsvol ingeluid.

Margaret Freemantle luisterde naar het kraken van haar skischoenen op de samengepakte sneeuw terwijl ze de heuvel op ging. Het pure schemerlicht en het zingen van kinderen ergens beneden in het dorp deden haar glimlachen. In Wenen had het geregend toen ze ’s morgens was weggegaan, en hadden alle mensen haast en liepen met sombere gezichten rond alsof ze zich bekocht voelden, zoals mensen in grote steden vaak doen als het regent. De zich steeds hoger verheffende bergen en de heldere hemel en de voortreffelijke sneeuw, de sportieve sfeer en de knusse gemoedelijkheid van het dorp kwamen haar voor als een persoonlijk geschenk aan haar, omdat ze jong en knap en met vakantie was.

Terwijl ze tegen de losse sneeuw op haar pad schopte had ze een prettig gevoel van ontspanning en loomheid in haar benen. De twee kersenbrandewijntjes die ze ’s middags na het skiën had gedronken, hadden haar een gevoel van warmte in haar keel gegeven en ze merkte hoe de warmte zich onder haar dubbele trui in fijne tintelende uitlopertjes vertakte tot in haar schouders en armen.

‘Dort oben am Berge,’ zongen de kinderen, ‘da wettert der Wind,’ en hun stemmen klonken helder en drongen ver door in de ijle lucht.

‘Da sitzet Maria,’ neuriede Margaret, ‘und wieget ihr Kind.’ Haar Duits was gebrekkig en onder het zingen genoot ze niet alleen van de melodie en de tedere woorden, maar was ze ook opgetogen dat ze zomaar Duits durfde te zingen.

Margaret was lang en slank en had een smal gezicht. Ze had groene ogen en haar neus was bespikkeld met wat Joseph Amerikaanse zomersproeten noemde. Ze verwachtte Joseph de volgende morgen met de eerste trein en ze moest grijnzen bij de gedachte aan hem.

Bij de deur van haar hotel stond ze even stil en wierp een laatste blik op de torenende majestueuze bergen en de flikkerende lichtjes. Ze zoog de lucht van de schemeravond diep in. Toen deed ze de deur open en ging naar binnen.

De hal van het kleine hotel, tevens dienend als ontvangkamer, was fleurig versierd met hulst en dennengroen en er hing een zoete geur van koeken, vet in de boter gebakken. Het was een eenvoudige kamer met zware meubels van eikenhout en leer en met de kraakzindelijkheid die je zo vaak aantreft in bergdorpen en die daaraan even wezenlijk en onafscheidelijk verbonden is als de tafels en stoelen.

Frau Langermann liep door de kamer en droeg voorzichtig een reusachtige kristallen punchbowl, en haar ronde gezicht, dat bloosde als een kers, was samengeknepen van de inspanning. Toen ze Margaret zag bleef ze staan en zette met een stralend gezicht de punchbowl op een tafel.

‘Goedenavond,’ zei ze in haar zachte Duits. ‘Hoe ging het skiën?’

‘Geweldig,’ zei Margaret.

‘Ik hoop dat u niet te moe bent geworden.’ Om haar ooghoeken speelde een slim lachje. ‘We hebben hier vanavond namelijk een feestje. Met dansen. Een heleboel jongemannen. Daar moet je niet te moe voor zijn.’

Margaret lachte. ‘O, ik kan wel dansen. Als ze me tenminste leren hoe.’

Frau Langermann maakte een gebaar van geringschatting met haar handen. ‘Maakt u zich maar geen zorgen. Ze dansen alle stijlen. Ze zullen weg van u zijn.’ Ze bekeek Margaret tersluiks met kritische blik. ‘U bent natuurlijk een beetje mager, maar dat is tegenwoordig in de mode. Amerikaanse films, begrijpt u wel? Op het laatst zullen alleen maar vrouwen met tbc nog populair zijn.’ Ze grijnsde en nam de punchbowl weer op. Haar blozende en ietwat verhitte gezicht stond zo vrolijk en gastvrij als een openhaardvuurtje. Toen stapte ze naar de keuken. Onder het gaan zei ze: ‘Pas op mijn zoon Frederick; die is stapelgek op de meisjes!’ Ze grinnikte en ging de keuken binnen.

Margaret snoof met wellust de plotselinge sterke geur van kruiden en boter op die uit de keuken kwam. Neuriënd ging ze de trap op naar haar kamer.

Het feestje begon heel rustig. De ouderen zaten een beetje opgeprikt in de hoeken. De jongemannen schoolden ongedurig samen in groepjes, die telkens weer uit elkaar vielen. Ze dronken met ernstige gezichten zo nu en dan wat van de sterk gekruide punch. De meisjes, over het algemeen breed gebouwd en met sterke armen, voelden zich niet helemaal op hun gemak en onwennig in hun mooie feestkleding met al die tierelantijntjes. Er was een harmonicaspeler, maar toen hij twee nummers had gespeeld, waarop niemand danste, posteerde hij zich met een somber gezicht bij de punchbowl en zette de grammofoon met Amerikaanse platen aan.

De meeste gasten waren stadsmensen, boeren, kooplui, familie van de Langermanns en ze waren allemaal donker roodbruin gebrand door de bergzon. Ze zagen er stevig uit en je zou haast zeggen onsterfelijk, zelfs in hun lompe kleren, alsof geen kiem van ziekte of verval enig vat had op dat hechte, in de bergen getogen mensenvlees en alsof er onder die gloeiende huid geen plaats was voor de voorbodes van de dood. De meeste stadsmensen die een plaatsje gevonden hadden in de weinige kamers van de herberg hadden beleefd een glas punch gedronken en waren toen vertrokken naar vrolijker feestjes in de grote hotels. Ten slotte was Margaret de enig overgebleven niet-dorpsbewoonster. Ze dronk niet veel en had besloten vroeg naar bed te gaan en goed uit te slapen, omdat de trein van Joseph om half negen aankwam. Ze wou fris en uitgerust zijn als ze hem afhaalde. Naarmate de avond verstreek werd de stemming vrolijker. Margaret danste met bijna alle jongemannen, walsen en Amerikaanse foxtrots. Zo tegen elf uur, toen het warm en rumoerig was geworden in het zaaltje, toen de derde punchbowl was binnengebracht en de gezichten van de gasten hun schuwe uiterlijk van zwijgzame, in de buitenlucht levende, gezonde mensen verloren hadden en een binnenkamerglans kregen, begon Margaret Frederick de rumba te leren. De anderen stonden eromheen en keken toe en klapten toen ze klaar was, en vader Langermann stond erop dat ze met hem zou dansen. Hij was een oude man met een ronde, gedrongen gestalte en een roze kaal hoofd, en hij zweette overvloedig terwijl zij bezig was hem in haar middelmatige Duits, tussen twee lachbuien in, in te wijden in de geheimen van de bewegingen tegen de maat in en het subtiele Caraïbische ritme.

‘Allemachtig,’ zei de oude man, toen de plaat ophield. ‘Ik heb mijn leven vergooid in die bergen.’ Margaret lachte en boog zich voorover en gaf hem een kus. De gasten, die dicht om hen heen stonden op de gladgewreven dansvloer, applaudisseerden luidruchtig en Frederick grijnsde en stapte op haar toe en stak zijn vinger op. ‘Juf,’ zei hij, ‘daar ben ik weer.’

Ze zetten de plaat weer op en lieten Margaret nog een glas punch drinken voordat ze begonnen. Frederick was erg lomp en zijn voeten plakten aan de grond, maar zijn sterke armen om haar heen gaven haar een prettig en warm gevoel van veiligheid onder het rondtollen.

De rumba was afgelopen en de harmonicaspeler, die inmiddels een stuk of twaalf glazen punch naar binnen geslagen had, begon te spelen. Hij zong erbij en een voor een gingen de anderen meezingen en om hem heen staan in het schijnsel van het haardvuur, terwijl hun stemmen en de machtige, aanzwellende tonen van de harmonica opstegen in het zaaltje met de hoge balken. Margaret stond met Fredericks arm om haar middel zachtjes, bijna in zichzelf, met een hoogrode kleur mee te zingen en ze bedacht hoe aardig en hartelijk deze mensen waren, hoe vriendelijk en kinderlijk, hoe goed voor onbekenden, zoals ze daar het nieuwe jaar stonden in te zingen en hun ruwe stemmen van buitenmensen heel gevoelig inhielden telkens wanneer de zoetklinkende muziek dit nodig maakte.

‘Röslein, Röslein, Röslein rot… Röslein auf der Heide,’ zongen ze, en de stem van de oude Langermann klonk boven het koor uit als het geloei van een stier en bespottelijk klaaglijk, en Margaret zong met hen mee. Ze keek naar de zingende gezichten aan de andere kant van de haard. Er was er maar één die niet meezong.

Christian Diestl was een lange slanke jongeman met een ernstige en afwezige blik. Hij had kort zwart haar en was donker verbrand; zijn ogen waren licht en bijna goudkleurig met de gele plekjes die men ook in dierenogen aantreft. Margaret had hem op de hellingen gezien, waar hij met een ernstig gezicht beginners lesgaf in het skiën, en ze was een ogenblik jaloers geweest op hem om de lange sporen die hij door de sneeuw trok. Nu stond hij wat achteraf en hield zich afzijdig, met een open wit overhemd, dat fel afstak tegen zijn donkere huid, en hield kalmpjes een glas in zijn hand terwijl hij de zangers met een beschouwende, afwezige blik opnam.

Margaret ving zijn blik op. Ze glimlachte tegen hem. ‘Zingen,’ zei ze.

Hij glimlachte ernstig terug en hief zijn glas op. Ze zag dat hij gedwee begon mee te zingen, hoewel ze door de algemene verwarring van de stemmen niet kon uitmaken hoe zijn stem klonk.

Het feest was nu door het late tijdstip en het naderen van het nieuwe jaar en onder de invloed van de sterke punch minder braaf geworden. In donkere hoeken van het zaaltje stonden paartjes elkaar te kussen en te betasten, de stemmen werden luider en vertrouwelijker en Margaret kon de woorden van de liedjes moeilijker volgen en begrijpen, want ze zaten vol dialect en dubbelzinnigheden, die de oude vrouwen aan het giechelen maakten en waar de mannen om brulden van het lachen.

Toen, het was vlak voor middernacht, ging de oude Langermann op een stoel staan, riep om stilte, gaf de harmonicaspeler een seintje en zei met het air van een lichtelijk aangeschoten redenaar: ‘Als veteraan van het Westelijk Front, driemaal gewond tussen 1915 en ’18, verzoek ik iedereen mee te zingen.’ Hij stak zijn hand op tegen de harmonicaspeler en begon Deutschland, Deutschland über Alles te zingen. Dat was de eerste keer dat Margaret het Duitse volkslied in Oostenrijk had horen zingen, maar ze had het al op haar vijfde jaar van een dienstmeisje geleerd. Ze herinnerde zich de woorden nog en zong ze mee in haar dronken stemming – ze was immers intelligent en internationaal. Frederick drukte haar nog meer tegen zich aan en kuste haar op haar voorhoofd uit verrukking omdat ze de woorden kende, en de oude Langermann, die nog steeds op zijn stoel stond, stelde een dronk in: ‘Op Amerika. Op de jongedames van Amerika!’ Margaret leegde haar glas en maakte een buiging. ‘Sta mij toe,’ zei ze op formele toon, ‘uit naam van de jongedames van Amerika te zeggen dat het mij een waar genoegen is.’

Frederick kuste haar achter in haar nek, maar voordat ze tijd had om te bedenken wat ze daartegen zou doen, zette de harmonicaspeler weer in en begon met galmende primitieve akkoorden en allemaal zongen ze op scherpe en triomfantelijke toon het refrein mee. Een ogenblik wist Margaret niet wat ze zongen. Ze had het lied pas een- of tweemaal eerder gehoord, in Wenen, een paar stukken eruit, en door het gebrul van die dronken mannen kon ze niet goed wijs worden uit de lastige Duitse woorden.

Frederick stond stijf overeind naast haar, met zijn arm krampachtig om haar heen, en ze voelde hoe zijn spieren zich spanden en hij opgezweept werd door het lied. Ze concentreerde al haar aandacht op hem en eindelijk herkende ze de woorden.

‘Die Fahne hoch, die Reihen dicht geschlossen,’ zong hij, terwijl de pezen aan zijn hals opzwollen, ‘S.A. marschiert mit ruhig festem Schritt. Kameraden die Rotfront und Reaktion erschossen.’

Margaret luisterde en alle uitdrukking verdween van haar gezicht. Ze sloot de ogen en voelde zich slap en half verstikt door de schurende muziek en ze probeerde zich los te maken van Frederick. Maar hij hield haar met zijn arm omklemd en ze bleef zo maar staan en luisterde. Toen ze haar ogen opendeed, keek ze naar de overkant waar de skileraar stond. Hij zong niet mee, maar sloeg haar gade en in zijn blik zat iets van verontrusting en begrip.

De stemmen klonken alsmaar luider, vol dreiging en donder, en barstten toen los aan het eind van het Horst-Wessel-Lied. De mannen stonden rechtop, trots en vervaarlijk en hun ogen schoten vuur, en de vrouwen vielen in en zongen als nonnen in een opera, op de knieën voor een operagod. Slechts Margaret en de donkere jongeman met de gele plekjes in zijn ogen zwegen toen het slot ‘Marschieren im Geist in unseren Reihen mit’ door het zaaltje klonk.

Margaret begon te huilen, stil voor zich uit, futloos, en ze schaamde zich voor haar eigen slapheid in de omknelling van Fredericks armen, toen de dorpsklokken begonnen te luiden en de echo’s van het ijle, blijde geklep in de winternacht tegen de bergen weerklonken.

De oude heer Langermann, die nu zo rood was als een biet, terwijl het zweet van zijn ronde kale knikker droop en zijn ogen glinsterden zoals ze dat misschien in 1915 hadden gedaan, toen hij pas aan het Westelijk Front kwam, hief zijn glas op. ‘Op de Führer,’ zei hij met een zware, religieuze stem.

‘Op de Führer!’ De glazen flonkerden in het licht van het haardvuur en de monden dronken gretig het heilige bloed.

‘Veel heil en zegen in het nieuwe jaar! Gelukkig nieuwjaar! God zegene je in het nieuwe jaar!’ De hooggestemde vaderlandslievende betovering was verbroken en de gasten lachten en schudden elkaar de hand en klopten elkaar op de rug en kusten elkaar als goede kennissen en helemaal niet krijgshaftig.

Frederick draaide Margaret om en wou haar kussen, maar ze ontglipte hem. De tranen werden snikken en ze rukte zich los. Ze holde de trap op naar haar kamer.

‘Amerikaanse meisjes,’ hoorde ze Frederick zeggen. ‘Ze denken dat ze kunnen drinken.’

De tranen hielden langzaam op. Margaret voelde zich slap en dwaas en probeerde de tranen te negeren. Ze begon heel systematisch haar tanden te poetsen, haar haar op te steken en haar rode ogen met koud water te deppen om de volgende morgen, wanneer Joseph kwam, weer fris te zijn en er zo goed mogelijk uit te zien.

Ze kleedde zich uit in de helderwit gekalkte kamer, met de peinzende bruinhouten Christusfiguur boven het bed. Ze deed het licht uit, zette het raam open en kroop in het grote bed, terwijl de wind en het maanlicht van de felwitte, donzige bergen binnenstroomden. Ze rilde een paar maal onder de kille lakens, maar kreeg het direct warm onder het veren dekbed. Het beddengoed rook net als de nieuwe was in het huis van haar grootmoeder, toen ze nog een kind was, en de stijve gordijnen maakten een ritselend geluid tegen het kozijn. De harmonicaspeler beneden speelde nu zachtjes weemoedige liedjes over herfst, liefde en afscheid en de klanken waren, met al die deuren ertussen, gedempt en hartverscheurend. Om akelig van te worden. Het duurde niet lang of ze viel in slaap, haar gezicht ernstig en vredig, kinderlijk en onbeschut in de koude lucht boven de sprei.

Dromen waren dikwijls zo. Een hand die zachtjes over je vel streek. Een donker onbestemd lichaam naast je, een vreemde, onpersoonlijke adem tegen je wang, een sterke arm, die je omvatte, en drukte…

Toen werd Margaret wakker.

‘Stil,’ zei de man in het Duits, ‘ik zal je niets doen.’

Hij heeft cognac gedronken, dacht Margaret onwillekeurig. Ik kan het ruiken aan zijn adem.

Ze bleef een ogenblik stilliggen en staarde in zijn ogen, kleine lichtspatjes in het donker van zijn oogkassen. De hand ging zachtjes en vakkundig over haar buik en gleed omlaag langs haar been. Ze voelde zijn been over het hare liggen. Hij had zijn kleren aan en het laken was ruw en zwaar en schuurde. Met een ruk wierp ze zich naar de andere kant van het bed en ging overeind zitten, maar hij was er direct bij en trok haar met grote kracht weer naar beneden en bedekte toen haar mond met zijn hand. Hij gniffelde.

‘Lekker dier,’ zei hij, ‘vlug eekhoorntje.’

Nu herkende ze de stem. ‘Ik ben het maar,’ zei Frederick. ‘Ik kom je alleen maar even opzoeken. Je hoeft nergens bang voor te zijn.’ Hij nam zijn hand voorzichtig van haar mond. ‘Je moet niet schreeuwen,’ fluisterde hij en je kon aan zijn stem horen dat hij zich nog verkneuterde, alsof hij plezier had om een klein kind. ‘Schreeuwen helpt je niets. Ten eerste is iedereen dronken. Ten tweede zeg ik dat je me gevraagd hebt te komen en toen ineens niet meer wou. En ze zullen mij nu eenmaal geloven, omdat ik een goeie naam bij de meisjes heb, en omdat jij een vreemde bent, en verder…’

‘Ga alsjeblieft weg,’ fluisterde Margaret. ‘Alsjeblieft. Ik zal het tegen niemand vertellen.’

Frederick lachte vergenoegd. Hij was een beetje dronken, maar niet zo dronken als hij zich hield. ‘Je bent een mooi gebouwde, lieve snoes van een meid. Je bent het mooiste meisje dat dit seizoen hier naar boven gekomen is…’

‘Waarom wil je juist mij hebben?’ Margaret vatte in haar wanhoop de draad van zijn gedachtegang op en probeerde zich zo stijf als een plank te maken, zodat de hand op zijn onderzoekingstocht slechts in aanraking zou komen met koude, vijandige delen van haar lichaam. ‘Er zijn er genoeg die er dol op zouden zijn.’

‘Ik verlang naar je.’ Frederick kuste haar in haar hals met een tederheid waarvan hij kennelijk vond dat die onweerstaanbaar was. ‘Ik heb heel veel respect voor je.’

‘Ik verlang niet naar jou,’ zei Margaret. Terwijl ze daar midden in de nacht in het nauw zat naast dat reusachtige, harde lichaam in het donkere bed merkte ze tot haar verbijstering dat ze bang was dat ze zich niet goed genoeg in het Duits zou kunnen uitdrukken, dat ze woorden, constructie en idioom zou vergeten en dat Frederick haar zou nemen op grond van dat gebrek aan schoolkennis. ‘Ik verlang niet naar jou.’

‘Het is altijd prettiger,’ zei Frederick, ‘wanneer de persoon in kwestie in het begin doet alsof ze niet wil. Dat is damesachtiger, verfijnder.’ Ze voelde dat hij zeker van zichzelf was en een spelletje met haar speelde. ‘Zo zijn er heel veel.’

‘Ik zal het aan je moeder vertellen,’ zei Margaret. ‘Dat zweer ik je.’

Frederick lachte zachtjes en hij klonk zelfverzekerd en ontspannen in de stille kamer. ‘Aan mijn moeder vertellen, die is goed,’ zei Frederick. ‘Waarom denk je dan dat ze de mooie jonge meisjes altijd in deze kamer stopt, met het afdak eronder, zodat je gemakkelijk door het raam naar binnen kan?’

Het is niet mogelijk, dacht Margaret. Die kleine ronde stralende vrouw met haar wangen als rijpe kersen, die in alle kamers crucifixen had opgehangen, die frisse, hardwerkende en trouw de kerk bezoekende… Plotseling herinnerde zij zich hoe Frau Langermann gekeken had toen ze beneden allemaal onder de ban van het zingen waren gekomen, die wilde, onverzettelijke, starende blik. Het is toch mogelijk, dacht Margaret, ja, dat kon die onnozele jongen van achttien jaar onmogelijk uit zijn duim gezogen hebben…

‘Hoeveel keer,’ vroeg ze, snel pratend om het onherroepelijk naderende ogenblik zo lang mogelijk uit te stellen, ‘hoeveel keer ben je hier al binnengeklommen?’

Hij grijnsde en ze kon het blinken van zijn tanden zien. Even bleef zijn hand stilliggen, terwijl hij zelfingenomen antwoordde. ‘Vaak genoeg,’ zei hij. ‘Ik word nu erg kieskeurig. Het is een hele klimpartij en het is glibberig door de sneeuw op het afdakje. Ze moeten al heel mooi zijn, zoals jij, voordat ik het doe.’

De hand kroop verder, zacht en bewust en onophoudelijk. Haar armen waren onder haar vastgeklemd door zijn arm. In haar diepste binnenste voelde ze zich verteerd door vuur, en zwak, tegelijkertijd verkracht en opgelost. Ze rolde haar hoofd en schouders heen en weer en probeerde haar benen te bewegen, maar ze kon het niet. Frederick hield haar stevig vast en lachte tegen haar. Dat beetje weerstand prikkelde zijn zinnen aangenaam.

‘Je bent zo mooi,’ fluisterde Frederick, ‘je hebt zo’n mooi lichaam.’

‘Ik ga schreeuwen, ik waarschuw je.’

‘Dat zou heel erg voor je zijn, als je dat deed,’ zei Frederick. ‘Mijn moeder zou je in het bijzijn van andere gasten uitmaken voor alles wat lelijk is en zou erop staan dat je onmiddellijk haar huis verliet wegens het in je kamer lokken van haar zoontje van achttien jaar en omdat je hem in problemen gebracht hebt. En die meneer, die vriend van je, komt morgen hier en dan praat de hele stad erover…’ Fredericks stem klonk geamuseerd en vertrouwelijk. ‘Ik zou je echt aanraden niet te schreeuwen.’

Margaret deed haar ogen dicht en bleef stilliggen. Een ogenblik zag ze alle gezichten van de mensen die op het feestje waren geweest als in een visioen voor zich, een stelletje grijnzende, glurende samenzweerders, die onder het mom van de gezonde berglucht en hun reinheid onder elkaar een complot tegen haar smeedden in hun besneeuwde vesting.

Plotseling wentelde Frederick zich om en lag boven op haar. Zijn kleren waren open en ze voelde de zachte, warme huid van zijn borst tegen haar aan. Hij was kolossaal. Ze had het gevoel of ze gesmoord werd en volkomen machteloos was onder hem. Ze voelde de tranen in haar ogen komen en probeerde ze in te houden.

Langzaam en stelselmatig trok hij haar benen van elkaar. Ze kreeg haar handen nu vrij en krabde hem in zijn ogen. Ze voelde het scheuren en hoorde het afschuwelijke schrapende geluid. Gauw, een paar maal achterelkaar, voordat hij haar handen kon pakken, haalde ze haar nagels over zijn gezicht.

‘Hoer!’ Frederick pakte haar handen en hield ze in zijn ene grote hand, zodat haar polsen zeer deden. Hij haalde met zijn andere hand uit en gaf haar een klap vlak op haar mond. Ze voelde het bloed komen. ‘Vuile goedkope Amerikaanse slet!’ Hij zat schrijlings op haar. Ze hield zich zo stijf als een plank en keek hem van onderen strak aan, triomfantelijk, bebloed en uitdagend, terwijl de maan ter hoogte van het venster het toneel met een vredige zilveren glans bescheen.

Hij gaf haar nog een klap met de rug van zijn hand. Bij de smaak die ze op haar lippen kreeg van zijn vingers, en bij het voelen van de harde knokkels op haar mond, snoof ze heel even de vieze lucht op van de keuken waarin hij werkte.

‘Als je niet weggaat,’ zei ze duidelijk, al duizelde en tolde haar hoofd, ‘maak ik je morgen dood. Mijn vriend en ik maken je dood, dat zweer ik je.’

Hij zat boven op haar met haar handen in zijn ene hand. Zijn gezicht was opengehaald en bloedde, zijn lange blonde haren hingen over zijn ogen en hij ademde snel, terwijl zijn omtrekken zich flauw aftekenden boven haar en hij haar fel aankeek. Terwijl hij naar haar staarde, was er een ogenblik stilte. Toen kwam er een aarzeling in zijn blik. ‘Och,’ zei hij, ‘ik ben niet geïnteresseerd in meisjes die me niet willen. Het is me de moeite niet waard.’

Hij liet haar handen los, gaf haar gezicht een gemene, harde duw met de bal van zijn hand en ging van het bed af, terwijl hij haar met opzet een stomp met zijn knie gaf toen hij over haar heen klom. Hij stond bij het raam zijn kleren in orde te maken en op zijn kapotte lip te zuigen. In het rustige licht van de maan zag hij eruit als een kleine jongen en een tikje pathetisch en teleurgesteld toen hij de knopen van zijn broek onhandig dichtmaakte.

Hij liep met zware stappen de kamer door. ‘Ik ga door de deur weg,’ zei hij. ‘Tenslotte is dat mijn recht.’

Margaret bleef doodstil liggen en keek naar de zoldering.

Frederick stond bij de deur. Hij kon het niet uitstaan weg te moeten zonder het minste zegeteken. Margaret hóórde hem zijn boerenhersens afpijnigen om iets vernietigends tegen haar te zeggen voor zijn vertrek. ‘Och,’ zei hij, ‘ga maar terug naar de Joden in Wenen.’

Hij gooide de deur open en ging weg zonder hem dicht te doen. Margaret stond op en sloot kalm de deur. Ze hoorde de zware voetstappen op de trap, terwijl hij naar de keuken ging, door de oude houten wanden van het slapende winterse huis klinken en weerschallen.

De wind was gaan liggen en de kamer was stil en koud. Margaret moest plotseling rillen in haar verkreukelde pyjama. Ze ging naar het raam en deed het dicht. De maan was ondergegaan en de nacht was aan het verbleken. De hemel en de bergen stonden doods en geheimzinnig in de grauwe schemering.

Margaret keek naar het bed. Een van de lakens was gescheurd en er zaten bloedvlekken op het kussen, donker en raadselachtig, en het beddengoed was gekreukt en geplet. Ze kleedde zich huiverend aan en haar lichaam voelde broos en geschonden. Haar polsen deden pijn in de kou. Ze deed haar warmste skikleren aan en twee paar wollen sokken, en daarover trok ze nog een jas aan. Nog steeds rillend en nog niet warm geworden zat ze in de kleine schommelstoel bij het raam en staarde naar de heuvels, die uit de nacht opdoken en waarvan bleke toppen nu door het eerste groene licht van de dageraad geraakt werden.

Het groen werd roze. Het licht ging steeds verder omlaag, totdat overal op de hellingen de sneeuw glinsterde. Margaret stond op en ging de kamer uit, zonder naar het bed te kijken. Zachtjes liep ze door het stille huis naar beneden, terwijl de laatste schaduwen van de nacht nog in de hoeken lagen en de muffe lucht van een eerder feest nog in de lobby hing. Ze deed de zware buitendeur open en stapte het slapende wit-en-indigo nieuwe jaar binnen.

De straten waren leeg. Ze liep doelloos tussen de opgeveegde stapels sneeuw bij de trottoirs en haar tere, gevoelige longen konden die hele massa ijle ochtendlucht niet direct verwerken. Dat voelde ze even. Een deur ging open en een opgewekt rond vrouwtje met blozende wangen en met een stofmuts op en een schort voor, kwam naar buiten. ‘Goeiemorgen juffrouw,’ zei ze. ‘Vindt u ’t geen prachtmorgen?’

Margaret keek even naar haar en liep toen haastig verder. De vrouw keek haar na, eerst met een gezicht of ze niet wist hoe ze het had, toen op haar tenen getrapt en kwaad. Ze sloeg de deur met een klap dicht.

Margaret sloeg de weg in die naar de bergen liep. Ze liep met regelmatige passen, waarbij ze naar haar voeten keek, en klom langzaam naar de skihellingen die er nu overal verlaten bij lagen en in het eerste daglicht glinsterden. Ze ging van de weg af en liep over de samengepakte sneeuwlaag naar de skihut met zijn zware balken en lage puntdak en zijn dikke sneeuwkorst, precies zo lieflijk als een Amerikaans kind zich Europa voorstelt.

Er was een bank aan de voorkant en Margaret liet zich daarop neervallen met een plotseling gevoel van uitputting. Ze staarde naar de golvende, glooiende hellingen, die roomzacht opliepen naar de hoge, onheilspellende rotsen daarboven, die zich nu scherp en purperrood aftekenden tegen de blauwe hemel.

Ik wil er niet aan denken, zei ze bij zichzelf. Ze staarde strak naar de hemelhoge berg en probeerde bewust de beste plaatsen uit te zoeken voor christiania’s en telemarks om een perfecte afdaling te maken. Ik wil er niet aan denken. Ze likte aan het droge bloed op haar gekneusde lip. Later ga ik er misschien weer aan denken, als ik kalmer ben, niet zo geschokt… Het gevaarlijke stuk was de diepe sneeuw aan de rand van het ravijn daar rechts, omdat je verblind zou worden als je over die heuvel ging en zou uitzwenken om die rotsuitlopers te ontwijken, en dan zou je misschien in een paniekstemming komen…

‘Goedemorgen, Miss Freemantle,’ zei een stem naast haar.

Met een ruk keek ze om. Het was de skileraar, de slanke, bruin verbrande jongeman tegen wie ze geglimlacht had en wie ze gevraagd had te zingen toen de man op zijn harmonica speelde. Zonder zich te be denken stond ze op en liep weg.

Diestl deed een stap achter haar aan. ‘Is er iets niet in orde?’ vroeg hij. De stem achter haar klonk diep, beleefd en zacht. Ze bleef staan bij de herinnering dat bij al dat geschreeuw van die mensen de vorige avond, toen Frederick met zijn arm om haar heen had gestaan en ook zo hard mogelijk had meegebruld, de skileraar de enige was geweest die zijn mond gehouden had. Ze herinnerde zich hoe hij naar haar had gekeken toen ze huilde, de sympathieke, schuchtere, hulpeloze poging om haar te laten merken dat zij op dat ogenblik niet alleen was.

Ze keerde zich naar hem om. ‘Neem me niet kwalijk.’ Ze probeerde zelfs te glimlachen. ‘Ik was met mijn gedachten ergens anders en ik denk dat u me aan ’t schrikken maakte.’

‘Is er echt niets met u aan de hand?’ vroeg hij. Hij stond daar blootshoofds en zag er jongensachtiger en heel wat bedeesder uit dan op het feestje.

‘Echt niets,’ zei Margaret. ‘Ik zat alleen maar in stomme bewondering naar de bergen te kijken.’

‘Misschien blijft u liever alleen?’ Hij maakte zelfs aanstalten om zich terug te trekken.

‘Nee,’ zei Margaret. ‘Echt niet.’ Ze was zich plotseling bewust geworden dat ze met iemand moest praten over wat er gebeurd was en voor zichzelf moest uitmaken wat het betekende. Ze zou het onmogelijk aan Joseph kunnen vertellen en de skileraar boezemde haar vertrouwen in. Hij leek zelfs een beetje op Joseph, donker en intellectueel en ernstig. ‘Blijft u alsjeblieft,’ zei ze.

Hij stond voor haar met zijn benen een beetje van elkaar, zijn kraag open en met blote handen, alsof wind en kou voor hem niet bestonden. Hij had iets charmants en tegelijk stevigs in zijn skipak, dat hem om het lijf gegoten leek. Zijn huidskleur scheen van nature olijfkleurig te zijn onder de zonnebrand en onder de zuivere tint van zijn wangen zat iets van bloedkoraal.

De skileraar haalde een pakje sigaretten uit zijn zak en bood er haar een aan. Ze nam de sigaret en hij gaf haar vuur. Hij hield het vlammetje zo dat de wind er geen vat op had, en terwijl hij zich naar haar vooroverboog waren zijn handen, ferm en zeker, mannelijk en olijfkleurig, vlak bij haar gezicht.

‘Dank u wel,’ zei ze. Hij knikte en stak zijn eigen sigaret aan en ging naast haar zitten. Zo zaten ze daar op de bank, het hoofd schuin achterover steunend tegen de bovenkant van de leuning, en staarden door hun halfgesloten oogleden naar het wonder van de grandioze berg voor hen. De rook kronkelde zijdelings omhoog boven hun hoofden en op haar nuchtere maag smaakte de sigaret pittig en zwaar.

‘Wat prachtig,’ zei ze.

‘Wat?’

‘De bergen.’

Hij haalde zijn schouders op. ‘De vijand,’ zei hij.

‘Wat?’ vroeg zij.

‘De vijand.’

Ze keek naar hem. Zijn ogen waren spleetjes en zijn dichtgeknepen mond had een harde trek. Ze keek weer naar de bergen.

‘Wat is er mis met ze?’ vroeg ze.

‘Gevangenis,’ zei hij. Hij bewoog zijn voeten in de goedgevormde, geriemde en gegespte schoenen. ‘Mijn gevangenis.’

‘Waarom zegt u dat?’

‘Vindt u niet dat dit een idiote manier voor een man is om zijn leven door te brengen?’ Hij lachte bitter. ‘De wereld stort ineen, het mensenras worstelt om in leven te blijven, en ik besteed al mijn tijd om dikke meisjes te leren hoe ze naar beneden moeten glijden zonder op hun gezicht te vallen.’

Wat een land. Margaret moest er zonder het te willenom lachen, zelfs de atleten hebben de weltschmerz te pakken.

‘Als u dat zo sterk voelt,’ zei ze, ‘waarom doet u er dan niets tegen?’

Hij lachte, geluidloos en niet van harte.

‘Ik heb het geprobeerd,’ zei hij. ‘Ik heb het zeven maanden in Wenen geprobeerd. Ik kon het niet langer uithouden en ben naar Wenen gegaan. Ik was van plan een nuttig baantje te krijgen, iets dat zin had, al zou ik eraan kapotgaan. Advies: probeer tegenwoordig niet een nuttig baantje in Wenen te krijgen. Eindelijk kreeg ik een baantje. Chasseur in een restaurant. De schalen aandragen voor toeristen. Ik ben weer naar huis gegaan. Hier kan je tenminste op een behoorlijke manier de kost verdienen. Ja, zo is Oostenrijk. Voor nonsens word je goed betaald.’ Hij schudde zijn hoofd. ‘Neemt u me niet kwalijk,’ zei hij.

‘Wat?’

‘Dat ik zo praat. Me bij u beklaag. Ik schaam me erover.’ Hij tikte zijn sigaret met zijn wijsvinger weg en stak zijn handen in zijn zakken, terwijl hij zijn schouders een beetje optrok met een gegeneerd gebaar. ‘Ik weet niet waarom ik het deed. Zo vroeg op de morgen misschien, en we zijn de enige mensen hier op de berg die wakker zijn. Ik weet het niet. Op de een of andere manier… kwam u me zo sympathiek voor. De mensen hierboven…’ Hij haalde zijn schouders op. ‘Ossen. Eten, drinken, geld verdienen. Gisterenavond had ik met u willen praten…’

‘Jammer dat u het niet gedaan hebt,’ zei Margaret. Toen ze daar zo vlak naast hem zat, terwijl hij met zijn diepe, rollende stem de Duitse woorden zo precies uitsprak, omzichtig en langzaam om het goed verstaanbaar voor haar te maken, voelde ze zich, zonder zich rekenschap te kunnen geven hoe dat kwam, minder geschonden, en weer wat bijgekomen en rustig.

‘U ging zo plotseling weg,’ zei hij. ‘U huilde.’

‘Dat was bespottelijk,’ zei ze. ‘Het is alleen maar een bewijs dat ik nog niet volwassen ben.’

‘Je kan volwassen zijn en toch huilen. Hard huilen en vaak.’ Margaret voelde dat hij haar op de een of andere manier aan het verstand wou brengen dat hij zo nu en dan ook huilde. ‘Hoe oud bent u?’ vroeg hij zonder overgang.

‘Eenentwintig,’ zei Margaret.

Hij knikte alsof dat een veelbetekenend feit was, een feit waarmee hij bij al zijn verdere handelingen rekening zou moeten houden. ‘Wat doet u in Oostenrijk?’ vroeg hij.

‘Ik weet het niet…’ Margaret aarzelde. ‘Mijn vader is gestorven en heeft me wat geld nagelaten. Niet veel, maar toch wat. Ik besloot iets van de wereld te zien voordat ik ergens voorgoed ging wonen…’

‘Waarom hebt u juist Oostenrijk uitgekozen?’

‘Ik weet niet. Ik studeerde decorontwerpen in New York en iemand was in Wenen geweest en zei dat ze daar een uitstekende school hadden, en ik kon net zo goed naar Wenen gaan als ergens anders heen. In elk geval was het wat anders dan Amerika. Dat was het voornaamste.’

‘Bent u in Wenen naar die school gegaan?’

‘Ja.’

‘Is die goed?’

‘Nee.’ Ze lachte. ‘Scholen zijn altijd hetzelfde. Andere mensen schijnen er iets aan te hebben, maar jezelf nooit.’

Hij keerde zich naar haar toe en keek haar ernstig aan. ‘En toch vindt u het hier prettig?’

‘Ja, ik hou van Wenen, Oostenrijk.’

‘Gisteravond,’ zei hij, ‘was u niet bepaald dol op Oostenrijk.’

‘Nee.’ Toen zei ze eerlijk: ‘Oostenrijk was het probleem niet. Alleen maar die mensen. Ik was niet erg dol op ze.’

‘Het lied,’ zei hij. ‘Het Horst-Wessel-Lied.’

Ze aarzelde. ‘Ja,’ zei ze. ‘Ik was er niet op voorbereid. Ik dacht niet dat hierboven in zo’n mooie plaats als hier, zo ver van alles vandaan…’

‘We zijn niet zo ver van alles vandaan,’ zei hij. ‘Helemaal niet zo ver. Bent u Joods?’

‘Nee.’ Daar heb je die vraag weer, dacht Margaret, ineens weer die vraag, waardoor Europa in twee kampen verdeeld is.

‘Nee, natuurlijk niet,’ zei hij. ‘Ik wist van niet.’ Hij perste zijn lippen op elkaar en keek nadenkend door zijn wimpers naar de helling, met de karakteristieke grimas van iemand, die iets ontraadselen moet en naar een oplossing zoekt. ‘Uw vriend,’ zei hij toen.

‘Wat?’

‘Die meneer, die vanmorgen uit de stad komt.’

‘Hoe wist u dat?’

‘Ik heb het gevraagd,’ zei hij.

Er was een ogenblik stilte. Wat een wonderlijk mengsel is hij, dacht Margaret, half vrijmoedig, half schuw, zonder gevoel voor humor en zwaar op de hand, en toch onverwacht fijngevoelig en opmerkzaam.

‘Hij is Joods, veronderstel ik.’ Er was geen spoor van veroordeling of animositeit in de ernstige, beleefde stem terwijl hij sprak.

‘Nou…’ Margaret probeerde zich zo duidelijk mogelijk uit te drukken. ‘Volgens jullie hier is hij geloof ik wel een Jood. Hij is katholiek, maar zijn moeder is een Jodin, en ik denk…’

‘Hoe ziet hij eruit?’

Margaret sprak langzaam. ‘Hij is donker. Ouder dan ik natuurlijk. Hij heeft een erg knap gezicht. Hij lijkt een beetje op u. Hij is erg uitbundig, en de mensen moeten altijd om hem lachen. Maar hij is ook serieus en hij heeft in het gevecht in de Karl Marx-woonkazerne meegevochten tegen de soldaten. Hij hoorde tot de laatsten die ontsnapten…’ Plotseling brak ze af. ‘Dat neem ik allemaal terug. Het is bespottelijk zulke dingen rond te vertellen. Daar zou je heel wat last mee kunnen krijgen.’

‘Ja,’ zei de skileraar. ‘Vertel me niets meer. Toch heb ik een heel prettige indruk van hem gekregen. Gaat u met hem trouwen?’

Margaret haalde haar schouders op. ‘We hebben erover gesproken, maar… nog niets beslist. We zullen zien.’

‘Bent u van plan hem van gisteravond te vertellen?’

‘Ja.’

‘En hoe het komt dat uw lip stuk is?’

Margaret maakte onwillekeurig een beweging met haar hand naar haar lip. Ze keek de skileraar van terzijde aan. Hij tuurde nog steeds nadenkend door zijn wimpers naar de bergen. ‘Frederick is vannacht bij u geweest, is ’t niet?’ zei hij.

‘Ja,’ zei Margaret zachtjes. ‘Weet u iets van Frederick?’

‘Dat weet iedereen,’ zei de skileraar op scherpe toon. ‘U bent niet het eerste meisje dat met het een of andere merkteken uit die kamer komt.’

‘Is daar nooit iets tegen gedaan?’

De skileraar lachte schamper. ‘Charmante, temperamentvolle jeugd. De meeste meisjes lusten er wel pap van, zeggen ze, zelfs degenen die ertegen opkomen. Een eigenaardig persoonlijk trekje van Frau Langermanns hotel. Een specialiteit van het dorp. Alles voor de skiër. Een bergspoortje, vijf skikabels om je aan de hand naar boven te trekken, zes meter sneeuw, en een halfslachtige poging tot aanranding. Ik heb zo’n idee dat hij nooit te ver gaat. Als de dame in kwestie uiteindelijk stevig weerwerk biedt, geeft hij het op. Bij u heeft hij het opgegeven, is ’t niet?’

‘Ja,’ zei Margaret.

‘Alles bij elkaar hebt u een onplezierige nacht gehad, vindt u niet? Vier het oude en nieuwe jaar ouderwets met zang en dans in het oude en vertrouwde Oostenrijk!’

‘Ik vrees dat het allemaal één pot nat is.’

‘Wat bedoelt u?’

‘Het Horst-Wessel-Lied. Nazi’s, met geweld in de kamer van vrouwen doordringen, hen slaan…’

‘Onzin!’ Diestls stem klonk luid en kwaad. ‘Zo mag u niet spreken.’

‘Wat heb ik nu toch gezegd?’ Margaret voelde weer even een onredelijk gevoel van onbehagen en angst in zich opkomen.

‘Frederick is niet uw kamer binnengeklommen omdat hij een nazi was.’ De skileraar sprak nu weer op zijn gewone, rustige manier, geduldig en op de toon van een onderwijzer, die spreekt tot de kinderen in zijn beginnersklas. ‘Frederick heeft dat gedaan omdat hij een smeerlap is. Hij is een slecht mens. Voor hem is het maar toeval dat hij nazi is. En als het zover komt, zal uiteindelijk ook blijken dat hij een slechte nazi is.’

‘Hoe staat het met uzelf?’ Margaret zat onbeweeglijk en keek naar haar voeten.

‘Natuurlijk,’ zei de skileraar. ‘Natuurlijk, ik ben een nazi. Kijk maar niet zo gechoqueerd. U hebt die idiote Amerikaanse kranten gelezen. We eten kinderen op, we steken kerken in brand, we jagen nonnen naakt door de straten en we schilderen smerige plaatjes op hun rug met lippenstift en mensenbloed en we houden er fokkerijen voor mensen op na enzovoort enzovoort… Als het niet zo ernstig was zou je erom lachen.’

Het was stil. Margaret wou weggaan, maar ze voelde zich zwak, en ze was bang dat ze zou struikelen en op de grond zou vallen als ze nu opstond. Haar ogen brandden in haar hoofd en ze had een tintelend, onzeker gevoel in haar knieën, alsof ze in dagen niet geslapen had. Ze knipperde met haar ogen en keek naar de rustige witte bergen die met het toenemen van het licht verder terugweken en niet meer zo’n dramatisch effect hadden.

Wat een leugen, dacht ze, die prachtige, vreedzame bergen in het licht van de rijzende zon.

‘Ik wou dat u het begreep…’ Zijn stem klonk zacht, smartelijk en alsof hij een beroep op haar deed. ‘Het is heel gemakkelijk voor u in Amerika om alles te veroordelen. De Amerikanen zijn zo rijk en kunnen zich allerlei luxeartikelen veroorloven. Verdraagzaamheid, wat u democratie noemt, een moreel standpunt. Bij ons in Oostenrijk kunnen we ons de luxe van een moreel standpunt niet permitteren.’ Hij wachtte, alsof hij haar de gelegenheid wilde geven de aanval te openen, maar ze bleef zwijgen, en hij ging door met een lage stem, zonder enige intonatie en moeilijk te verstaan, die snel verloren ging in de onmetelijke glinsterende leegte. ‘Natuurlijk,’ zei hij, ‘hebt u een speciale opvatting. Ik verwijt het u niet. Uw aanstaande man is een Jood en u maakt zich zorgen over hem. Daarom verliest u de hoofdlijnen uit het oog. De hoofdlijnen…’ herhaalde hij, als had het geluid van de woorden een geruststellende en aangename uitwerking op zijn innerlijk oor. ‘De hoofdlijn is Oostenrijk. Het Duitse volk. Het is absurd te doen alsof wij geen Duitsers zijn. Voor een Amerikaan, die hier achtduizend kilometer vandaan woont, is het gemakkelijk te doen alsof wij geen Duitsers zijn. Maar voor ons niet. Op deze manier zijn we een volk van bedelaars. Zeven miljoen mensen die nergens naartoe kunnen en geen toekomst hebben, die van de genade van de eerste de beste afhangen, die als hotelhouders moeten bestaan van toeristen en van de fooien van buitenlanders. Amerikanen kunnen het doodgewoon niet begrijpen. Mensen kunnen niet voortdurend in vernedering leven. Ze zullen doen wat ze te doen staat, om hun zelfrespect terug te winnen. Oostenrijk kan dat alleen maar doen door nationaal socialistisch te worden, door een deel van Groot-Duitsland te worden.’ Zijn stem was nu levendiger geworden en de intonatie was teruggekeerd.

‘Dat is niet de enige manier,’ zei Margaret, die hem in weerwil van zichzelf tegensprak. Maar hij leek zo verstandig en zo sympathiek, zo vatbaar voor rede… ‘Er moeten andere manieren zijn dan liegen en moorden en bedriegen.’

‘Lieve schat,’ zei de skileraar en hij schudde zijn hoofd geduldig en bedroefd, ‘daar hebben we het nog weleens over als u tien jaar in Europa gewoond hebt. Als u het dan nog gelooft. Ik zal u eens iets vertellen. Tot vorig jaar was ik communist. Arbeiders aller landen, vrede voor allen, ieder verdient naar zijn behoefte, het zegevieren van de rede, broederschap, broederschap enzovoorts, enzovoorts.’ Hij lachte. ‘Nonsens! Ik ken de situatie in Amerika niet, maar ik weet hoe het in Europa zit. In Europa zal nooit iets door rede tot stand komen. Broederschap… een banale grap die je op de hoeken van de straten hoort, goed voor middelmatige politici tussen twee oorlogen in. En ik heb zo’n gevoel dat het in Amerika niet zo heel anders is ook. U noemt het liegen, moorden, bedriegen. Misschien hebt u gelijk. Maar in Europa is het een noodzakelijk proces. Het is het enige wat helpt. Denkt u dat ik het prettig vind dat te zeggen? Maar het is waar en alleen een gek zal er anders over denken. Als de zaken dan eindelijk op orde zijn kunnen we een eind maken aan wat u “liegen en moorden” noemt. Wanneer de mensen genoeg te eten hebben, wanneer ze werk hebben, wanneer ze weten dat hun geld morgen evenveel waard zal zijn als vandaag en niet eentiende daarvan, wanneer ze weten dat ze een regering hebben die van henzelf is, die niet naar de pijpen van willekeurig wie die zich iets in het hoofd haalt hoeft te dansen… wanneer zij een eind kunnen maken aan de nederlagen. Uit zwakheid valt niets te halen. Schande en honger, dat is alles. Uit kracht komt alles voort. En wat de Joden betreft…’ Hij haalde zijn schouders op. ‘Het is een ongelukkig toeval. Op de een of andere wijze is iemand op ’t idee gekomen dat dat de enige manier was om aan de macht te komen. Ik zeg niet dat het mij aanstaat. Ik weet zelf dat het belachelijk is een ras aan te vallen, welk ras dan ook. Ik weet zelf dat er Joden zijn als Frederick, en Joden zoals bijvoorbeeld ikzelf. Maar als de enige manier om tot een ordelijk fatsoenlijk Europa te komen het uitroeien van de Joden is, moeten we het doen. Een klein onrecht om tot grote gerechtigheid te komen. Het is het enige dat de Kameraden Europa geleerd hebben – het doel heiligt de middelen. Het is een harde les, maar ik denk dat ook de Amerikanen het ten slotte wel zullen inzien.’

‘Dat is afschuwelijk,’ zei Margaret.

‘Lieve schat.’ De skileraar keerde zich tot haar en nam haar handen in de zijne. Hij sprak met vuur, openhartig, een blos op zijn bewogen gezicht. ‘Ik spreek in abstracte zin en zo klinkt het erger. U moet mij vergeven. Ik beloof u iets. Het zal nooit zover komen. Dat kunt u ook aan uw vriend vertellen. Eén jaar of twee zal het misschien wat onaangenaam voor hem zijn, wat lastig. Hij zal misschien zijn zaken moeten opgeven; misschien zal hij uit zijn huis moeten. Maar als alles tot stand gebracht is, en de ingreep de beoogde uitwerking heeft gehad, zal hij weer in zijn rechten worden hersteld. Joden zijn een middel, geen doel. Wanneer alles verder geregeld is, zullen ze weer op hun plaats terugkeren. Dat garandeer ik onvoorwaardelijk. En geloof niet wat de Amerikaanse kranten u wijsmaken. Ik ben vorig jaar in Duitsland geweest en neemt u gerust van mij aan dat wat in het brein van de journalist opkomt heel wat erger is dan wat er in Berlijn werkelijk op straat gebeurt.’

‘Ik verfoei het,’ zei Margaret. ‘Ik verfoei ze allemaal.’

De skileraar keek haar in de ogen, haalde zijn schouders op met een pijnlijke uitdrukking van verslagenheid op zijn gezicht en draaide zich toen langzaam om. ‘Het spijt me,’ zei hij. ‘U ziet er zo verstandig en intelligent uit. Ik dacht, hier is misschien één Amerikaanse die een goed woordje voor ons zal doen als ze weer thuiskomt, één Amerikaanse die er iets van begrijpt…’ Hij stond op. ‘Och, het zal wel te veel gevraagd zijn.’ Hij draaide zich om en glimlachte innemend, met iets zachts en roerends in zijn magere, aantrekkelijke gezicht. ‘Mag ik u een raad geven? Ga terug naar Amerika. Ik vrees dat u heel ongelukkig zult worden als u in Europa blijft.’ Hij schuifelde in de sneeuw. ‘Het zal vandaag een beetje ijzig zijn,’ zei hij op de opgewekte toon van een zakenman. ‘Als u en uw vriend gaan skiën, zal ik u op de westelijke route zelf meenemen, als u dat wilt. Dat is vandaag de beste plaats om af te dalen, maar het is niet raadzaam alleen te gaan.’

‘Dank u.’ Margaret stond ook op. ‘Maar ik denk niet dat we blijven.’

‘Komt hij met de eerste trein?’

‘Ja.’

De skileraar knikte. ‘Dan moet hij op z’n minst tot drie uur wachten. Er zijn geen andere treinen.’ Hij keek haar glurend aan onder zijn zware wenkbrauwen, die aan de uiteinden door de zon gebleekt waren. ‘U wilt hier niet blijven voor uw vakantie?’

‘Nee,’ zei Margaret.

‘Vanwege vannacht?’

‘Ja.’

‘Ik begrijp het. Hier.’ Hij haalde een stuk papier en een potlood uit zijn zak en schreef iets op. ‘Hier is een adres dat u kunt gebruiken. Het is niet meer dan dertig kilometer hiervandaan. De trein van drie uur stopt er. Het is een heel aardig hotelletje en er is een goede skihelling. Het is modern en de mensen zijn er erg vriendelijk. Helemaal niet politiek.’ Hij glimlachte. ‘Niet zo afschuwelijk als wij. Er zijn geen Fredericks. Men zal u daar heel hartelijk ontvangen. En uw vriend ook.’

Margaret nam het papier en stopte het in haar zak. ‘Dank u wel,’ zei ze. Ze kon er niets aan doen dat ze hem ondanks alles een fatsoenlijk en goed mens vond. ‘Ik denk wel dat we daarheen zullen gaan.’

‘Goed. Fijne vakantie. En daarna…’ Hij glimlachte tegen haar en stak zijn hand uit. ‘Gaat u daarna naar Amerika.’

Ze gaf hem een hand. Toen keerde ze zich om en begon de heuvel af te lopen naar het stadje. Toen ze beneden was, keek ze om. Zijn eerste klas was begonnen, hij zat voorovergehurkt op zijn ski’s en hielp lachend en heel geduldig een meisje van zeven jaar met een rode muts overeind dat in de sneeuw was gevallen.

Joseph stapte uit de trein, overvloeiend van levenslust. Hij kuste haar en gaf haar een kartonnen doos met taartjes, die hij de hele weg uit Wenen met overdreven zorg gedragen had, en een nieuwe vaalblauwe skimuts, die hem een te grote verleiding was geweest. Hij kuste haar nog eens en zei: ‘Gelukkig nieuwjaar, schat,’ en: ‘God, kijk eens wat ’n zomersproeten,’ en: ‘Ik hou zo van je, ik hou zo van je,’ en: ‘Je bent de allermooiste Amerikaanse vrouw van de wereld,’ en: ‘Ik verga van de honger. Waar gaan we ontbijten?’ en hij haalde diep adem en keek om zich heen naar de bergen, die het dal omsloten met de trots van een eigenaar en zei met zijn arm om haar heen: ‘Kijk, zie dat nou toch eens! Zeg nou maar niet dat er in Amerika iets is wat het daarbij haalt!’ en toen ze zachtjes en hulpeloos begon te huilen, werd hij ernstig en hield haar vast en kuste haar tranen, en zei met zijn diepe, eerlijke stem: ‘Wat nou? Wat scheelt eraan, liefste?’

Terwijl ze dicht tegen elkaar aan stonden in een hoekje van het stationnetje, onopgemerkt door de mensen op het perron, vertelde ze hem alles. Niet over Frederick, maar over het zingen op Oudejaarsavond en de heildronken van de nazi’s, en dat ze daar geen dag langer wou blijven, in geen geval, en Joseph kuste haar op haar voorhoofd, met zijn gedachten ergens anders, en streelde haar wang. Zijn gezicht had niet meer de uitgelaten vrolijkheid van toen hij uit de trein stapte. Plotseling traden zijn goedgevormde jukbeenderen en zijn kaken scherp en onheilspellend tevoorschijn en zijn ogen leken in hun kassen weggezonken terwijl hij tot haar sprak. ‘O,’ zei hij, ‘hier ook al. In huis, op straat, in de stad, het land…’ Hij schudde zijn hoofd. ‘Margaret, kindje,’ zei hij zachtjes, ‘ik geloof dat het beter is dat je weggaat uit Europa. Ga naar huis. Ga terug naar Amerika.’

‘Nee,’ zei ze, en de woorden kwamen eruit zonder dat ze erbij dacht. ‘Ik wil hier blijven. Ik wil met je trouwen en hier blijven.’

Joseph schudde zijn hoofd, terwijl zijn zachte, kortgeknipte haar glinsterde waar er een paar druppels sneeuw op gevallen waren. ‘Ik moet naar Amerika,’ zei hij zachtjes. ‘Ik moet het land bezoeken dat meisjes zoals jij voortbrengt.’

‘Ik zei dat ik met je wou trouwen.’ Margaret hield zijn armen stevig vast.

‘Een ander keertje, lief,’ zei Joseph ontroerd. ‘Daar hebben we het een ander keertje over.’

Maar zover kwam het nooit.

Ze gingen naar Langermann en ontbeten uitgebreid, stilletjes gezeten voor een raam dat vonkte in het zonlicht, met de Alpen als majestueuze achtergrond voor de bacon en eieren en gebakken aardappelen en pannenkoeken en wienermelange met klodders slagroom. Frederick bediende hen discreet en beleefd. Hij schoof Margarets stoel terug toen ze ging zitten en wanneer Josephs kop leeg was, vulde hij die direct weer bij.

Na het ontbijt ging Margaret haar koffers pakken en zei tegen Frau Langermann dat ze moesten vertrekken. Frau Langermann maakte een klakkend geluid met haar tong en zei: ‘Wat jammer!’ en presenteerde de rekening.

Op de rekening stond een post van negen schilling.

‘Dat begrijp ik niet,’ zei Margaret. Ze stond tegen de glimmende eiken lessenaar in de lobby en wees op de keurig met inkt geschreven post. Frau Langermann, een en al beweging in haar gesteven jurk en glimmend schoongeboend achter haar lessenaar, bukte zich voorover en keek als iemand die slechte ogen heeft naar het stuk papier.

‘O.’ Ze keek op en staarde Margaret aan zonder haar gezicht te vertrekken. ‘O, dat is voor de gescheurde lakens, Liebchen.’

Margaret betaalde. Frederick hielp met haar koffers. Ze gaf hem een fooi. Hij boog terwijl hij haar in de slee hielp en zei: ‘Ik hoop dat u het hier naar uw zin gehad hebt.’

Margaret en Joseph gaven hun bagage in de garderobe af en maakten een wandeling door het stadje en keken naar de winkels, totdat het tijd was om naar de trein te gaan.

Toen de trein zich in beweging zette, meende ze dat ze Diestl aan het eind van het perron zag staan en dat hij naar haar keek. Ze zwaaide, maar de donkere figuur zwaaide niet terug. Net iets voor hem, dacht ze onwillekeurig, om op het perron te komen en haar met Joseph te zien vertrekken zonder haar ook maar te groeten.

Het hotelletje dat Diestl aanbevolen had, zag er aardig uit en de mensen waren hartelijk. Het sneeuwde twee van de drie nachten en ’s morgens lag er verse sneeuw op de skiroutes. Joseph was nog nooit zo vrolijk geweest en nooit was er een grotere bekoring van hem uitgegaan. Margaret sliep de hele nacht veilig en warm met zijn armen om haar heen in het reusachtige donzen bed dat speciaal voor in de bergen gemaakt scheen te zijn. Ze spraken niet over serieuze onderwerpen, en het woord trouwen werd niet meer genoemd. De zon scheen de hele dag en elke dag aan de heldere hemel boven de bergtoppen en de lucht was prikkelend in de neusgaten en benevelend als wijn. Joseph zong ’s avonds bij het haardvuur liederen van Schubert voor de overige gasten en zijn stem klonk melodieus en tastend. In het huis rook het steeds naar kaneel. Ze waren allebei donkerbruin verbrand en desondanks kwamen er meer sproeten op haar neus tevoorschijn dan ooit tevoren, en toen ze de vierde dag naar het station gingen, omdat ze terug moesten naar Wenen, barstte Margaret bijna in tranen uit. De vakantie was voorbij.