Wolkenatlas

Van dezelfde auteur:

De geestverwantschap (roman, 2002)

DroomNummerNegen (roman, 2003)

Dertien (roman, 2006)

De niet verhoorde gebeden van Jacob de Zoet (roman, 2010)

David Mitchell

Wolkenatlas

Vertaald door Aad van der Mijn

Nieuw Amsterdam Uitgevers

De vertaler ontving voor deze vertaling een werkbeurs

van de Stichting Fonds voor de Letteren.

Eerste druk 2004

Zestiende druk 2014

Oorspronkelijke titel Cloud Atlas. Hodder and Stoughton/Sceptre, Londen

© David Mitchell 2004

© nawoord David Mitchell 2012

© vertaling erven Aad van der Mijn / Nieuw Amsterdam Uitgevers 2014

Het gedicht van Ralph Waldo Emerson ‘Brahman’ op blz. 418

werd vertaald door Jan Kuijper.

Omslagontwerp Studio Ron van Roon

Beelden lenticulair © iStock

NUR 302

ISBN 978 90 468 1904 3

www.nieuwamsterdam.nl/davidmitchell

www.davidmitchell.nl

Deze digitale editie is gemaakt naar de zestiende druk, 2014, met
ISBN 978 90 468 1833 6

Voor Hana en haar grootouders

Het Polynesisch dagboek van Adam Ewing

Donderdag, 7 November

Op een verlaten strand achter het dorp van de inboorlingen stuitte ik op een spoor van verse voetstappen. Die afdrukken voerden mij door rottend loogkruid, zeekokosnoten & bamboe naar hun maker, een blanke man met opgerolde broekspijpen & een bonker met opgestroopte mouwen, getooid met een goedverzorgde baard & een te grote kastoor, die zo aandachtig met een theelepeltje in het asgrijze zand roerde & pluisde dat hij mij pas opmerkte toen ik hem van tien yard afstand begroette. Zo geviel het dat ik Dr. Henry Goose, geneesheer van de Londense adel, leerde kennen. Zijn nationaliteit was geen verrassing. Als er al een arendsnest bestaat dat zo verlaten is, een eiland zo afgelegen dat men daar kan vertoeven zonder door een Engelsman te worden aangesproken, staat dat op geen enkele kaart die ik ooit onder ogen heb gekregen.

Was de dokter iets kwijtgeraakt op die mistroostige kust? Kon ik van dienst zijn? Dr. Goose schudde het hoofd, knoopte zijn zakdoek los & liet met duidelijke trots de inhoud zien. ‘Tanden, mijnheer, zijn de glazuren graal van mijn onderhavige zoektocht. Dit Arcadisch strand is in vroeger dagen de eetzaal van smullende kannibalen geweest, ja, waar de sterken zich te goed deden aan de zwakken. De tanden spuwden zij uit, zoals u & ik een kersenpit uitstoten. Maar deze waardeloze kiezen, mijnheer, zullen worden omgezet in goud & hoe? Een ambachtsman in Piccadilly die kunstgebitten voor de adel maakt, betaalt royaal voor menselijke bijters. Weet u wat een kwart pond op kan leveren, mijnheer?’

Ik bekende dat ik dat niet wist.

‘En dat zal ik u ook niet vertellen, mijnheer, want ’t is een geheim van het vak!’ Hij gaf een tikje op zijn neus. ‘Mijnheer Ewing, kent u de Marchioness Grace of Mayfair? Nee? Dan hebt u geluk, want zij is een kadaver in rokken. Het is vijf jaar geleden dat deze feeks mijn naam heeft besmeurd, ja, met aantijgingen die ertoe hebben geleid dat ik door de Society werd afgewezen.’ Dr. Goose keek uit over zee. ‘Mijn omzwervingen hebben in dat duistere uur een aanvang genomen.’

Ik betoonde mijn medeleven met de benarde situatie van de dokter.

‘Ik dank u, mijnheer, ik dank u, maar deze tanden,’ hij schudde met zijn zakdoek, ‘zijn mijn verlossende engelen. Laat ik mij nader verklaren. De Markiezin draagt een kunstgebit dat door de voornoemde dokter is vervaardigd. Bij het komend kerstfeest zal ik, Henry Goose, precies op het moment dat die geparfumeerde Ezelin haar Ambassadeursbal toespreekt, opstaan & verklaren dat onze gastvrouw met kannibalenkiezen kauwt! Sir Hubert zal mij, zoals te verwachten valt, uitdagen, “lever je bewijs,” zal die lomperd brullen, “of verschaf mij genoegdoening!” Daarop zal ik verklaren, “Bewijs, Sir Hubert? Wel, ik heb de tanden van uw moeder persoonlijk uit de kwispedoor van de Stille Oceaan gehaald! Hier, mijnheer, hier zijn enkele van hun soortgenoten!” & vervolgens gooi ik dan deze tanden in de terrine met schildpadsoep & dat, mijnheer, dat zal mij genoegdoening verschaffen! De kwetterende wijsneuzen zullen de ijzige Markiezin afbranden in hun krantjes & zij mag blij zijn als ze het volgende seizoen voor het bal van het Armenhuis wordt uitgenodigd!’

Haastig wenste ik Henry Goose een goedendag. Ik denk dat hij thuishoort in een dolhuis.

Vrijdag, 8 November

Op de primitieve scheepswerf onder mijn raam gaat het werk aan de kluiverboom onder leiding van de heer Sykes voort. De heer Walker, de enige waard van Ocean Bay, is tevens de belangrijkste houthandelaar van de plaats & hij geeft hoog op over zijn tijd als meester-scheepsbouwer in Liverpool. (Ik ben nu voldoende geverseerd in de etiquette van de Antipoden om dergelijke onwaarschijnlijkheden te laten voor wat ze zijn.) De heer Sykes heeft mij gezegd dat het een week kost om de Prophetess weer helemaal zeilree te maken. Het lijkt een zware straf om zeven dagen mijn heil in de Musket te moeten zoeken, maar ik herinner mij de klauwen van de duivelse storm & de zeelieden die overboord zijn geslagen & mijn huidige tegenspoed voelt dan minder zwaar aan.

Ik kwam Dr. Goose vanochtend tegen op de trap & wij hebben samen ontbeten. Hij verblijft sinds midden oktober in de Musket, na met een Braziliaanse koopvaarder, de Namorados, van Feejee, waar hij bij de zending zijn praktijk heeft uitgeoefend, hierheen gereisd te zijn. De dokter is nu in afwachting van een ernstig vertraagd Australisch zeilschip, de Nellie, dat hem naar Sydney moet brengen. In de kolonie hoopt hij een positie te vinden aan boord van een passagiersschip dat op weg is naar zijn geboortestad Londen.

Mijn oordeel over Dr. Goose was onrechtvaardig & voorbarig. Men moet cynisch als Diogenes zijn om in mijn beroep te kunnen gedijen, maar cynisme kan blind maken voor minder opvallende deugden. De dokter heeft zijn eigenaardigheden & voor een slokje Portugese pisco (nooit overmatig) verhaalt hij daarover met genoegen, maar ik wil wel opmerken dat hij met mij op deze breedtegraad de enige gentleman ten oosten van Sydney & ten westen van Valparaiso is. Wellicht schrijf ik voor hem zelfs wel een introductiebrief voor de Partridges in Sydney, want Dr. Goose & mijn beste Fred zijn uit hetzelfde hout gesneden.

Slecht weer belette mij mijn ochtenduitstapje te maken, dus hebben we elkaar bij het turfvuur over van alles verteld & de uren vlogen als minuten voorbij. Ik sprak langdurig over Tilda & Jackson & ook over mijn vrees voor een ‘goudkoorts’ in San Francisco. Ons gesprek voerde daarop van mijn woonplaats naar mijn huidige notariële taken in New South Wales, vervolgens naar Gibbons, Malthus & Godwin, via Bloedzuigers & Locomotieven. Beschaafde conversatie is een vertroosting die ik aan boord van de Prophetess node mis & de dokter is een ware veelweter. Bovendien bezit hij een fraai legertje handgesneden schaakstukken dat we in actie zullen houden tot de Prophetess vertrekt, dan wel de Nellie arriveert.

Zaterdag, 9 November

Zonsopgang stralend als een zilveren dollar. Onze schoener ligt er in de baai nog altijd treurig bij. Een krijgskano van de inboorlingen wordt op de wal geknipt & geschoren. Henry & ik togen in feestdagstemming naar het ‘Smikkelstrand’ & begroetten opgewekt de meid die voor de heer Walker werkt. De norse mejuffrouw hing wasgoed op een struik te drogen & sloeg geen acht op ons. Zij heeft een tikkeltje zwart bloed & ik denk dat haar moeder niet veraf staat van het oerwoudras.

Toen wij onderlangs het inboorlingendorp liepen werd onze nieuwsgierigheid door een ‘gezoem’ gewekt & wij besloten de bron daarvan te lokaliseren. De nederzetting is ommuurd door een hek van palen die zo verrot zijn dat men zich op een tiental plaatsen toegang kan verschaffen. Een haarloze teef hief haar kop op, maar ze had geen tanden & was stervend & blafte niet. Een buitenste ring van ponga-hutten (gemaakt van takken, aarden muren & gevlochten daken) stond in de drab rond meer ‘riante’ onderkomens, houten bouwsels met bewerkte lateien & rudimentaire veranda’s. In het middelpunt van dit dorp was een openbare geseling gaande. Henry & ik waren de enige Blanken daar, maar drie kasten van toeziende inboorlingen stonden, van elkaar gescheiden, opgesteld. Het stamhoofd zat op zijn troon, in een mantel vol veren, terwijl de getatoeeerde adel & vrouwen & kinderen het publiek vormden, een stuk of dertig in totaal. De slaven, donkerder & roetkleuriger dan hun nootbruine meesters & in aantal de helft minder dan zij, zaten gehurkt in de modder. Wat een aangeboren, wezenloze apathie! De sloebers, gepokt & onder de puisten van de haki-haki, keken naar de bestraffing, met als enige reactie dat bizarre, bijachtige ‘gezoem’. Afkeuring of medeleven – wij wisten niet wat dat geluid beduidde. De geselaar was een Goliath wiens fysiek elke prijsvechter in het Wilde Westen de moed zou doen vergaan. Hagedissen, groot & klein, waren op elke centimeter van het spierstelsel van deze wildeman getatoeëerd – zijn huid zou een flinke som opbrengen, maar nog niet voor alle parels van O-hawaii zou ik tot taak willen hebben hem daarvan af te helpen! De deerniswekkende gevangene, vergrijsd in vele harde jaren, was naakt vastgebonden aan een A-vormig staketsel. Zijn lichaam beefde onder elke ontvellende zweepslag en zijn rug was een velijn vol bloederige runen, maar zijn onbewogen gezicht verried de kalmte van een martelaar die zich reeds in de hoede van de Heer bevindt.

Ik moet bekennen dat ik ineenkromp onder elke smak van de zweep. Maar toen gebeurde er iets merkwaardigs. De uitgeputte wilde hief het hangend hoofd op, keek mij aan & wierp mij een blik van heimelijke verstandhouding toe! Alsof een acteur in de Koninklijke Loge een vriend ontwaarde die hij in jaren niet meer had gezien en, onopgemerkt door het publiek, liet blijken dat hij hem herkende. Een getatoeëerde inboorling kwam naar ons toe & zwaaide met zijn dolk van nefriet om aan te geven dat wij daar niet welkom waren. Ik vroeg naar de aard van het misdrijf van de gevangene. Henry legde zijn arm om mij heen. ‘Kom Adam, een verstandig man treedt niet tussen het beest & zijn vlees.’

Zondag, 10 November

De heer Boerhaave zat als Lord Anaconda & zijn garterslangen te midden van zijn getrouwe boevenpak. Hun ‘viering’ van de Sabbat was voordat ik opstond beneden al begonnen. Toen ik op zoek ging naar water om mij te scheren, zag ik dat de taveerne afgeladen was met pikbroeken die wachtten op hun beurt met een van de arme inboorlingenmeisjes die Walker voor een geïmproviseerd bordello had geronseld. (Rafael bevond zich niet onder de losbandigen.)

Ik ontbijt niet op de Sabbat in een hoerenkot. Henry’s weerzin evenaarde de mijne, wij zagen daarom af van een ontbijt (de meid was ongetwijfeld tot alternatieve dienst gedwongen) & nog nuchter gingen wij naar de kapel om deel te nemen aan de dienst.

Wij hadden nog geen tweehonderd yard afgelegd toen ik tot mijn schrik besefte dat dit dagboek nog op de tafel in mijn kamer in de Musket lag, zichtbaar voor elke dronken zeeman die daar binnen zou kunnen dringen. Om het dagboek (& mijzelf, voor het geval dat de heer Boerhaave er de hand op wist te leggen) in veiligheid te stellen, keerde ik terug op mijn schreden teneinde het beter te verbergen. Mijn terugkeer werd met breed gegrijns verwelkomd & ik nam aan dat ik ‘de duivel waarover werd gesproken’ was, maar de ware reden ontdekte ik toen ik mijn deur opendeed: te weten de beerachtige billen van de heer Boerhaave, die op mijn bed in flagrante delicto schrijlings op zijn Moriaanse Goudlokje zat! Bood die duivelse Hollander zijn verontschuldigingen aan? Verre van dien! Hij achtte zichzelf de beledigde partij & brulde, ‘Maak dat je wegkomt, Meneer de Pennenlikker! Of ik sla Gods K…e -, je doortrapte Yankeesmoel in tweeën!’

Ik griste mijn dagboek weg & kletterde de trap af naar een slempocratie van pret & spotternij onder de blanke wilden die zich daar verzameld hadden. Ik deed mijn beklag bij Walker en zei dat ik betaalde voor een privévertrek & verwachtte dat dat ook bij mijn afwezigheid privé zou blijven, maar de schurk bood slechts een korting van één derde van de prijs aan voor een ‘Een ritje van een kwartier op het knapste veulen uit mijn stal!’. Ik repliceerde vol afkeer dat ik echtgenoot & vader was! & dat ik liever zou sterven dan mijn waardigheid & fatsoen met een van zijn pokdalige hoeren te bezoedelen! Walker zwoer dat hij mijn ‘ogen zou versieren’ als ik zijn dierbare dochters nog één keer voor ‘hoeren’ uit zou maken. Een tandel oze garterslang merkte smalend op dat als alleen al het bezit van vrouw & kind een deugd was, ‘Nou, Mijnheer Ewing, dan ben ik tien keer zo deugdzaam als u!’ & een ongeziene hand goot een kroes met bier over mij uit. Ik trok mij terug voordat het vocht werd afgewisseld met een minder voegzaam projectiel.

De kerkklok riep de godvrezenden van Ocean Bay bijeen & ik haastte mij derwaarts waar Henry op mij wachtte & probeerde de laagheden te vergeten waarvan ik zojuist in mijn logement getuige was geweest. De kapel kraakte als een oude schuit & de gemeente telde nauwelijks meer leden dan de vingers van twee handen, maar geen reiziger heeft ooit in een oase van de woestijn zijn dorst met groter dankbaarheid gelest dan Henry & ik deze ochtend bij het ter kerke gaan. De lutherse stichter is tien winters terug op het kerkhof van zijn kapel ter aarde besteld & sindsdien heeft zich nog geen gewijde opvolger gemeld om het kapiteinschap over de offertafel voor zich op te eisen. Het kerkgenootschap is daardoor een ‘ratjetoe’ van christelijke geloofsovertuigingen. Bijbelse passages werden gelezen door die helft van de gemeente die vertrouwd is met het alfabet & wij zongen mee bij enkele gezangen die op het rooster stonden. De ‘hofmeester’ van deze volkse kudde, ene meneer D’Arnoq, stond onder het eenvoudige kruis & drong er bij Henry & mij op aan om op gelijke wijze deel te nemen. Indachtig mijn redding tijdens de storm van afgelopen week, koos ik Lucas hfst. 8, En zij gingen tot Hem, & wekten Hem op, zeggende: Meester, Meester, wij vergaan! & Hij, opgestaan zijnde, bestrafte den wind & de watergolven, & zij hielden op, & er werd stilte.

Henry zegde de Achtste Psalm, met de welluidende stem van een geschoold acteur, Gij doet hem heersen over de werken Uwer handen: Gij hebt alles onder zijn voeten gezet; Schapen & ossen, alle die; ook mede de dieren des velds. Het gevogelte des hemels, & de vissen der zee; hetgeen de paden der zeeën doorwandelt.

De wind in de schoorsteenpijp speelde als enige organist een Magnificat, de woelige meeuwen brachten als enig koor een Nunc dimittis ten gehore, toch denk ik dat het de Schepper niet onwelgevallig is geweest. Wij leken meer op de eerste Christenen van Rome dan welke latere, met mysteriën & edelstenen omgeven geloofsgemeente ook. Er volgde een gemeenschappelijk gebed. De gemeenteleden baden ad lib voor het uitroeien van de aardappelziekte, genade voor de ziel van een gestorven kind, zegen op een nieuwe vissersboot &c. Henry bedankte voor de gastvrijheid die ons bezoekers door de Christenen van Chatham Isle werd betoond. Ik sloot mij bij deze gevoelens aan & bad voor Tilda, Jackson & mijn schoonvader tijdens mijn langdurige afwezigheid.

Na de dienst werden de dokter & ik heel hartelijk benaderd door een ‘grote mast’ onder de ouderlingen van die gemeente, een zekere heer Evans, die Henry & mij voorstelde aan zijn huisvrouw (beiden omzeilden het euvel van hun hardhorendheid door uitsluitend vragen te beantwoorden waarvan zij meenden dat die werden gesteld & alleen in te stemmen met antwoorden waarvan zij meenden dat die werden gegeven – een strategie waarvan door menig advocaat in Amerika gebruik wordt gemaakt) & hun tweelingzonen Keegan & Dyfedd. Mijnheer Evans liet weten dat hij de gewoonte had de heer D’Arnoq, onze predikant, iedere week voor het avondeten in hun nabijgelegen woning uit te nodigen omdat laatstgenoemde in Port Hutt woont, een kaap op enkele mijlen afstand. Zouden wij ons aan willen sluiten bij hun Zondagsmaal? Omdat ik Henry al had ingelicht over het Gomorra in de Musket & wij uit onze maag de roep ‘Muiterij!’ vernamen, maakten wij dankbaar gebruik van de vriendelijkheid van de Evansen’.

De boerenhoeve van onze gastgevers, hogerop in een kronkelig, winderig dal, een halve mijl van Ocean Bay vandaan, bleek een schamel gebouw, niettemin bestand tegen de onverzettelijke stormen die op nabije klippen de botten van zovele ongelukkige schepen hebben gebroken. De salon werd bewoond door een monsterachtige zwijnenkop (lijdend aan hangkaak & lui oog), door de tweelingbroeders op hun zestiende verjaardag gedood, & een somnambule staande klok (die met een marge van enkele uren afwijkt van mijn zakhorloge. De juiste tijd is dan ook een gewaardeerd importartikel uit Nieuw-Zeeland). Een inheemse landarbeider tuurde door de vensterruit naar de gasten van zijn meester. Een havelozer renegado heb ik nimmer aanschouwd, maar deze kwartneger – Barnabas – was, naar de heer Evans ons bezwoer, ‘de rapste herdershond die ooit op twee benen rondgelopen heeft’. Keegan & Dyfedd zijn brave borsten, voornamelijk thuis in alles wat het schaap betreft (de familie bezit tweehonderd stuks), want geen van beiden is naar ‘Stad’ geweest (zoals Nieuw-Zeeland door de eilanders wordt genoemd) of heeft enig onderricht genoten, anders dan de Bijbellessen van hun vader, door middel waarvan zij redelijk goed hebben leren lezen & schrijven.

Mevrouw Evans sprak het dankgebed uit & ik genoot van mijn prettigste maaltijd (niet bedorven door zout, maden & gevloek) sinds mijn afscheidsdiner met Consul Bax & de Partridges in de Beaumont. De heer D’Arnoq vertelde ons over de schepen die hij tijdens zijn verblijf van tien jaar op Chatham Isle had bevoorraad & Henry onderhield ons met verhalen over patiënten, zowel aanzienlijken als nederigen van afkomst, die hij in Londen & Polynesië had welgedaan. Ik van mijn kant beschreef de vele ontberingen die deze Amerikaanse notaris had doorstaan om de Australische begunstigden van een in Californië verleden testament op te sporen. Wij spoelden ons gestoofde schapenvlees & appelbollen weg met de lichte ale die door de heer Evans voor de verkoop aan walvisvaarders wordt gebrouwen. Keegan & Dyfedd gingen weg om voor hun levende have te zorgen & Mevrouw Evans wijdde zich aan haar keukentaken. Henry vroeg of er op dit moment zendelingen op de Chathams actief waren, waarop de heer Evans & de heer D’Arnoq elkaar even aankeken & eerstgenoemde ons vertelde, ‘Neen, de Maori’s zijn er niet van gediend dat wij, Pakeha, hun Moriori’s door te veel beschaving bederven.’

Ik vroeg of een kwaad als ‘te veel beschaving’ al dan niet bestond. De heer D’Arnoq zei tegen mij, ‘Als er geen God ten westen van Kaap Hoorn bestaat, Mijnheer Ewing, wel, dan bestaat ook dat All men created equal uit uw grondwet niet.’ De benamingen ‘Maori’s’ & ‘Pakeha’ kende ik van het oponthoud van de Prophetess in de Bay of Islands, maar ik wilde weten wat ‘Moriori’s’ kon beduiden. Een Doos van Pandora vol geschiedenis werd, met een omstandige uitleg over het verval & de ondergang van de inboorlingen van Chatham, door mijn vraag geopend. We staken een pijp op. Het relaas van de heer D’Arnoq ging onafgebroken door totdat hij drie uur later, alvorens het vallen van de avond de dijkweg in duisternis zou dompelen, naar Port Hutt moest vertrekken. Zijn historisch relaas doet, naar mijn mening, niet onder voor de pen van een Defoe of een Melville & ik zal die op deze bladzijden weergeven na, zo Morpheus wil, een gezonde slaap.

Maandag, 11 November

Dageraad klam & zonder zon. De baai ziet er slijkerig uit, maar het weer is voldoende gunstig om de herstellingen aan de Prophetess doorgang te laten vinden, ik dank Neptunus. Een nieuw bovendeel van de bezaansmast wordt terwijl ik schrijf op zijn plaats getild.

Toen Henry & ik zojuist aan het ontbijt zaten verscheen de heer Evans & drong er bij mijn vriend de arts besmuikt op aan een buurvrouw bij te staan die een teruggetrokken leven leidde, een weduwe Bryden, die in een veenmoeras vol stenen van haar paard geworpen was. Mevrouw Evans was bij haar & vreest dat de weduwe in levensgevaar verkeert. Henry pakte zijn dokterstas & ging onmiddellijk op weg. (Ik bood aan om mee te gaan, maar de heer Evans vroeg mij om verschoning daar de patiënte hem had bezworen dat alleen een dokter haar hulpeloos mocht zien.) Walker, die bij deze beraadslagingen meegeluisterd had, vertelde mij dat geen lid van het mannelijk geslacht in de afgelopen twintig jaar de drempel van de weduwe had overschreden & concludeerde dat ‘de frigide oude zeug op haar laatste benen moest lopen als zij zich door Dr. Kwak betasten liet’.

De herkomst van de Moriori’s van ‘Rekohu’ (de inlandse benaming voor de Chathams) is tot op de dag van vandaag een raadsel. De heer Evans blijkt, met verwijzing naar hun haviksneuzen & grijnzende lippen, van mening dat zij afstammen van joden die uit Spanje zijn verdreven. De door de heer D’Arnoq aangehangen theorie dat de Moriori’s ooit Maori’s zijn geweest van wie de kano’s op deze uiterst afgelegen eilanden zijn gestrand, is gebaseerd op overeenkomsten in spraakgebruik & mythologie & bezit daardoor een hoger waarschijnlijkheidsgehalte. Zeker is dat de Moriori’s, na eeuwen of millennia in afzondering geleefd te hebben, een niet minder primitief bestaan leidden dan hun zwaar bezochte stamverwanten in Van Diemen’s Land. Vaardigheden als navigeren & het bouwen van boten (anders dan grof gevlochten vlotten die gebruikt worden om de zee-engten tussen de eilanden over te steken) zijn in onbruik geraakt. Dat de aardbol van land & water andere landen, door andere voeten betreden, omvatte, kwam niet bij de Moriori’s op. Hun taal mist zelfs een woord voor ‘Ras’ & ‘Moriori’s’ betekent eenvoudigweg ‘Mensen’. Het boerenbedrijf is nimmer uitgeoefend doordat deze eilanden pas door de eerste zoogdieren werden betreden toen walvisvaarders met opzet varkens achterlieten om daarin een handel op te zetten. De Moriori’s waren in hun natuurlijke staat foerageurs die zeeoor raapten, naar langoesten doken, vogelnesten leeghaalden, robben spietsten, zeewier verzamelden & stobben & wortels uitgroeven.

De Moriori’s waren tot dusverre niet meer dan een plaatselijke variant van de meestentijds in lijnwaad gehulde, met veren getooide heidenen op de laatste ‘blinde vlekken’ in de oceaan die nog niet geschoold zijn door de Blanke Man. Het was evenwel op grond van een unieke, vreedzame geloofsovertuiging dat Rekohu zich uitzonderlijk mocht noemen. Sinds onheugelijke tijden verkondigde de priesterkaste dat wie mensenbloed vergoot, zijn eigen mana doodde, zijn eer, zijn waarde, zijn aanzien & zijn ziel. Geen Moriori zou die persona non grata onderdak verlenen, eten geven, met hem verkeren of hem zelfs maar zien. Als de uitgestoten moordenaar zijn eerste winter al overleefde, werd hij meestal toch door de verschrikking van de eenzaamheid naar een trekgat op Cape Young gedreven om zich daar het leven te benemen.

Stelt u zich voor, zei de heer D’Arnoq. Tweeduizend wilden (naar schatting van de heer Evans) leggen het Gij Zult Niet Doden in woord & daad vast in een gesproken ‘Magna Carta’ om een eendracht te scheppen die in de zestig eeuwen sinds Adam van de vrucht van de Boom der Kennis heeft gegeten elders onbekend was. Oorlog was voor de Moriori’s een even vreemd begrip als ‘telescoop’ dat is voor de Pygmee. Vrede, geen hiaat tussen oorlogen maar duizenden jaren van onvergankelijke vrede, heerste op deze verafgelegen eilanden. Wie zal ontkennen dat het Oude Rekohu dichterbij Mores Utopia lag dan onze Staten van Vooruitgang die geregeerd worden door oorlogszuchtige vorsten in Versailles & Wenen, Washington & Westminster? ‘Hier,’ sprak de heer D’Arnoq op verheven toon, ‘en hier alleen, bestond dat ontastbare fantoom, de nobele wilde, gevat in vlees & bloed!’ (Henry merkte op onze terugweg naar de Musket op, ‘Een ras van wilden die te achterlijk zijn om recht met een speer te gooien, zou ik niet als “nobel” willen omschrijven.’)

Glas & vrede geven onder herhaalde slagen in gelijke mate blijk van breekbaarheid. De eerste slag voor de Moriori’s was de Union Jack, die amper vijftig jaar geleden door Luitenant Broughton van de hms Chatham in naam van Koning George in het grasland van Skirmish Bay werd geplant. Drie jaar later was de ontdekking van Broughton tot Sydney doorgedrongen & waren Londense cartografen, een verzameling vrije kolonisten (onder wie de vader van Mevrouw Evans), gestrande zeelieden & ‘veroordeelden die met het New South Wales Colonial Office van mening verschilden over de condities waaronder zij werden opgesloten’ bezig met het verbouwen van pompoenen, uien, maïs & wortelen. Zij verkochten die, de tweede slag voor de onafhankelijkeid van de Moriori’s, aan nooddruftige robbenjagers die de hoop van de inlanders op welvaart tenietdeden door de branding roze te kleuren met robbenbloed. (De heer D’Arnoq verduidelijkte de winsten met deze rekensom – één huid leverde in Canton 15 shilling op & die eerste robbenjagers vergaarden meer dan tweeduizend huiden per boot!) Binnen enkele jaren werden alleen nog op de verste rotsen robben aangetroffen & ook de ‘robbenjagers’ gingen over op het verbouwen van aardappelen & het fokken van schapen & varkens op zo grote schaal dat de Chathams nu ‘De Tuin van de Stille Oceaan’ worden genoemd. Deze parvenu-boeren ontginnen land door de struiken in brand te steken, waarna het vuur onder de turf nog vele jaren doorsmeult & in perioden van droogte aan de oppervlakte komt & dan hernieuwde rampspoed zaait.

De derde slag voor de Moriori’s waren de walvisvaarders die op dat moment in aanzienlijke aantallen Ocean Bay, Waitang, Owenga & Te Whakaru aandeden voor het knippen & scheren & kalefaten van schepen & het innemen van proviand. Katten & ratten van de walvisvaarders verbreidden zich als de Plagen van Egypte & vraten de vogels op waarvan de eieren voor de Moriori’s een belangrijke bron van voedsel waren. Ten vierde heeft het samenraapsel van ziekten waardoor de donkere rassen worden uitgedund zodra de Blanke beschaving in de buurt komt, de bevolkingsdichtheid van de inboorlingen nog verder uitgehold.

Toch hadden de Moriori’s al deze tegenslagen kunnen doorstaan als in Nieuw-Zeeland geen berichten waren binnengekomen waarin de Chathams als een waar Kanaän werden afgeschilderd, met lagunen vol aal, met grotten die bekleed waren met schelpdieren & inwoners die niet van wapenen of vechten wisten. In de oren van de Ngati Tama & Ngati Mutunga, twee stammen van de Taranaki Te Ati Awa Maori’s (de stamboom van de Maori’s is, zo verzekert ons de heer D’Arnoq, wat elke tak betreft niet minder ingewikkeld dan de geslachtslijsten die zo in aanzien bij de Europese adel staan, terwijl elke jongen van dat ongeletterd ras zich toch in een wip de naam & ‘rang’ van de grootvader van zijn grootvader te binnen weet te brengen), beloofden deze geruchten een compensatie voor de uitgestrekte landgoederen van hun voorouders die bij de recente ‘Musket-oorlogen’ verloren waren gegaan. Spionnen werden uitgestuurd om de strijdlust van de Moriori’s te beproeven door het overtreden van tapu & het plunderen van heilige plaatsen. Deze provocaties werden door de Moriori’s, zoals Onze Heer dat vraagt, met het ‘toewenden van de andere wang’ tegemoet getreden & de invallers bevestigden bij terugkeer in Nieuw-Zeeland de klaarblijkelijke lafheid van de Moriori’s. De getatoeëerde conquistadores van de Maori’s vonden hun eenbotige armada in Kapitein Harewood van de brik Rodney, die in de laatste maanden van 1835 bereid was om negenhonderd Maori’s & zeven oorlogskano’s in twee reizen te vervoeren, in guerno voor pootaardappelen, vuurwapens, varkens, een grote hoeveelheid geruwd lijnwaad & een kanon. (De heer D’Arnoq heeft Harewood vijf jaar geleden ontmoet, straatarm, in een taveerne in Bay of Islands. Hij ontkende aanvankelijk dat hij de Harewood van de Rodney was, bezwoer daarna dat hij was gedwongen de zwarten te vervoeren, maar maakte niet duidelijk hoe deze dwang op hem was uitgeoefend.)

De Rodney vertrok in november vanuit Port Nicholas, maar de heidense lading van vijfhonderd mannen, vrouwen & kinderen – gedurende de tocht van zes dagen dicht opeengepakt in het ruim – waadde in drek & braaksel door zeeziekte, was vrijwel geheel verstoken van drinkwater & ging in zo’n staat van uitputting in Whangatete Inlet aan wal dat zelfs de Moriori’s als zij hadden gewild hun krijgshaftige broeders hadden kunnen doden. De Goede Samaritanen verkozen in plaats daarvan de verschraalde rijkdommen van Rekohu met hen te delen, liever dan hun mana door bloedvergieten teniet te doen & zij hielpen de zieke & stervende Maori’s weer op de been. ‘De Maori’s waren al eerder naar Rekohu gekomen,’ verduidelijkte de heer D’Arnoq, ‘maar toen weer weggegaan, zodat de Moriori’s ervan uitgingen dat de kolonisten hen ook nu weer met rust zouden laten.’

Die edelmoedigheid van de Moriori’s werd beloond toen Kpt. Harewood met andermaal vierhonderd Maori’s uit Nieuw-Zeeland aan kwam varen. Met takahi, een ritueel van de Maori’s dat als ‘Land Betreden om Land te Bezitten’ kan worden aangeduid, maakten de vreemdelingen nu hun aanspraken op Chatham duidelijk. Het Oude Rekohu werd dienovereenkomstig verdeeld & de Moriori’s kregen te horen dat zij voortaan slaven van de Maori’s waren. Toen enkele tientallen inboorlingen begin December protesteerden werden zij pardoes met tomahawks gedood. De Maori’s betoonden zich in de ‘duistere kunst van het koloniseren’ vlotte leerlingen van de Engelsen.

In een lagune aan de oostzijde van Chatham Isle ligt Te Whanga, een uitgestrekt zoutmoeras, een binnenzee welhaast, dat echter bij hoogwater via de ‘lippen’ van die lagune bij Te Awapatiki door de oceaan bevrucht wordt. Veertien jaar terug hebben de Moriori’s op die heilige grond een stamberaad gehouden. Het heeft drie dagen geduurd, het doel was een antwoord op deze vraag: Zou ook het vergieten van Maoribloed iemands mana tenietdoen? Jonge mannen voerden aan dat het credo van Vrede geen betrekking had op vreemde kannibalen van wie hun voorouders nooit hadden gehoord. De Moriori’s moesten doden of gedood worden. Ouderen drongen op verzoening aan, want als de Moriori’s met hun land ook hun mana bleven bewaren, zouden hun goden & voorouders het volk van kwaad verlossen. ‘Omarm je vijand,’ drongen de ouderen aan, ‘om te voorkomen dat hij je slaat.’ (‘Omarm je vijand,’ schamperde Henry, ‘om zijn dolk te voelen kietelen aan je nieren.’)

De ouderen wonnen, maar het maakte weinig uit. ‘Bij het ontbreken van een overwicht in aantal,’ zo zei de heer D’Arnoq, ‘behalen de Maori’s voordeel door als eersten zo hard mogelijk toe te slaan, zoals vele ongelukkige Britten & Fransen vanuit hun graf kunnen getuigen.’ De Moriorimannen liepen bij de terugkeer van hun stamberaad in een hinderlaag & er volgde een nacht van onvoorstelbare gruwelen, met slachtingen, in de brand gestoken dorpen, plunderingen, mannen & vrouwen die op de stranden in rijen werden geïmpaleerd, kinderen die zich schuilhielden in grotten maar door jachthonden werden opgespoord & aan stukken gereten. Enkele aanvoerders dachten aan later & vermoordden slechts voldoende mensen om de rest door angst te onderwerpen. Andere aanvoerders waren minder terughoudend. Vijftig Moriori’s werden op het strand van Waitangi onthoofd, gefileerd, in vlasbladeren gewikkeld en vervolgens in een grote aarden oven met bataten gebakken. Nog niet de helft van alle Moriori’s die de laatste zonsondergang van het Oude Rekohu beleefden, heeft de zon van de Maori’s zien rijzen. (‘Nu zijn er nog geen honderd volbloed-Moriori’s over,’ zei de heer D’Arnoq treurig. ‘Jaren geleden zijn zij op papier door de Britse kroon van het slavenjuk verlost, maar van papier trekken de Maori’s zich niets aan. We zijn een week varen van het Governor’s House verwijderd & Hare Majesteit houdt op Chatham geen garnizoen aan.’)

Ik vroeg waarom de Maori’s bij dat bloedbad niet door de Blanken tot staan zijn gebracht.

De heer Evans was inmiddels ontwaakt & niet half zo doof als ik dacht. ‘Hebt u strijders van de Maori’s wel eens razend van bloeddorst gezien, Mijnheer Ewing?’

Ik zei dat dat niet het geval was.

‘Maar u hebt haaien wel eens razend van bloeddorst gezien?’

Ik zei van wel.

‘Komt in de buurt. Stelt u zich een bloedend kalf voor dat om zich heen trapt in ondiep water, vergeven van haaien. Wat moet je doen – uit het water blijven of proberen de kaken van de haaien af te wenden? Voor die keuze stonden wij. O, we hebben een enkeling geholpen die bij ons aanklopte – onze herder Barnabas was een van hen –, maar als wij die nacht naar buiten waren gegaan had niemand ons meer teruggezien. Vergeet niet, wij Blanken waren in die tijd op Chatham met nog geen vijftig man. Negenhonderd Maori’s, alles bij elkaar. Maori’s zweren bij Pakeha, Mijnheer Ewing, maar ons verachten zij. Vergeet dat nooit.’

Welke les valt daaruit te trekken? Vrede, hoezeer ook bemind door Onze Heer, is slechts dan een kardinale deugd wanneer je buren je zedelijk bewustzijn delen.

Nacht

De naam van de heer D’Arnoq is niet geliefd in de Musket. ‘Een Blanke Zwarte, een bastaard met gemengd bloed,’ zei Walker tegen mij. ‘Wat hij is weet niemand.’ Suggs, een herder met één arm die onder de bar huist, bezwoer dat onze vriend een Bonapartistische generaal is die zich hier schuilhoudt onder valse vlag. Een ander bezwoer dat hij een Polak is.

Ook het woord ‘Moriori’ is niet erg geliefd. Een dronken Maori-mulat zei tegen mij dat die hele geschiedenis over de inboorlingen door die ‘gekke, oude Lutheraan’ verzonnen was & dat de heer D’Arnoq zijn Moriorievangelie alleen maar predikt om zijn valse aanspraken op een stuk grond te wettigen tegenover de Maori’s, de ware eigenaren van Chatham, die sinds onheuglijke tijden in hun kano’s komen & gaan! James Coffee, een varkensboer, zei dat de Maori’s de Blanken een dienst hadden bewezen door een ander ras van woestelingen uit te roeien en plaats voor ons te maken en voegde daaraan toe dat Kozakken op gelijke wijze door de Russen worden opgeleid om ‘Siberische huiden wat soepeler te maken’.

Ik wierp tegen dat het onze opdracht behoorde te zijn om de zwarte rassen door bekering te beschaven, niet door hen uit te roeien, daar ook zij door Gods hand zijn gemaakt. Alle hens in de taveerne vuurden vanwege mijn ‘sentimentele Yankeekletspraat’ boordvuur op mij af! ‘De beste is nog niet goed genoeg om te sterven als een varken!’ riep er een. ‘Het enige evangelie dat die Zwarten snappen is het evangelie van de v…de zweep!’ Weer een ander: ‘Wij Engelsen hebben in ons hele rijk de slavernij afgeschaft – geen Amerikaan kan zoiets zeggen!’

De houding van Henry was tweeslachtig, op zijn zachtst gezegd. ‘Na jaren van werken in de zending neig ik naar de slotsom dat onze inspanningen slechts het lijden van een stervend ras met tien of twintig jaar verlengen. De goedertieren ploeger schiet een trouw paard af wanneer het te oud is om nog dienst te kunnen doen. Is het ons mensenvrienden niet een plicht om evenzo het lijden van de wilden te verzachten door hun uitsterven te bespoedigen? Denk aan jullie Rode Inboorlingen, Adam, denk aan de verdragen die jullie Amerikanen schenden & tenietdoen, telkens weer. ’t Is toch menselijker & eerlijker om de wilden gewoon een klap op de kop te geven & ervoor te zorgen dat het afgelopen is?’

Evenveel waarheden als mensen. Zo nu & dan vang ik een glimp op van een hogere Waarheid, gehuld in gebrekkige schijngestalten van zichzelf, maar als ik naderbij kom zet zij zich in beweging & begeeft zij zich dieper in het netelig moeras van tweestrijd.

Dinsdag, 12 November

Onze waarde Kpt. Molyneux heeft de Musket vandaag met zijn aanwezigheid vereerd om met mijn hotelier te marchanderen over de prijs van vijf vaten pekelvlees (de zaak werd beklonken met een rumoerig partijtje trentuno, gewonnen door de kapitein). Tot mijn grote verrassing vroeg Kpt. Molyneux voordat hij terugging om de voortgang op de werf te controleren, Henry om een vertrouwelijk gesprek in de kamer van mijn metgezel. De beraadslaging duurt nog voort op het moment dat ik dit schrijf. Mijn vriend is gewaarschuwd voor de dwingelandij van de kapitein, toch bevalt mij dit niet.

Later

Kpt. Molyneux, zo blijkt, heeft een medische klacht die, indien onbehandeld, afbreuk kan doen aan diverse vaardigheden die nodig zijn in zijn positie. De kapitein heeft Henry daarom voorgesteld dat mijn vriend met ons mee naar Honolulu reist (gratis proviand & hut) en daarbij dan de verantwoordelijkheden van Scheepsarts & persoonlijk geneesheer van Kpt. Molyneux tot onze aankomst op zich neemt. Mijn vriend heeft gezegd dat hij voornemens was naar Londen terug te keren, maar Kpt. Molyneux was zeer vasthoudend. Henry beloofde de kwestie te zullen overwegen & Vrijdagochtend, de dag die nu is vastgesteld voor het vertrek van de Prophetess, een besluit te nemen.

Henry heeft de ziekte van de kapitein niet genoemd & ik heb er ook niet naar gevraagd, hoewel men geen geneeskundige behoeft te zijn om te bespeuren dat Kpt. Molyneux gebukt gaat onder jicht. De discretie van mijn vriend siert hem zeer. Welke zonderlinge gedragingen Henry Goose als verzamelaar van curiositeiten ook tentoon moge spreiden, ik geloof dat Dr. Goose een voorbeeldig genezer is & het is mijn vurige wens, zij het ook uit eigenbelang, dat Henry een goedgunstig antwoord op het voorstel van de kapitein geeft.

Woensdag, 13 November

Ik wend mij tot mijn dagboek als een Katholiek tot een biechtvader. Mijn kneuzingen maken duidelijk dat de afgelopen vijf uitzonderlijke uren niet het door mijn Kwaal opgeroepen visioen van een zieke, doch ware gebeurtenissen zijn geweest. Ik zal mij bij het beschrijven van wat mij vandaag is overkomen zoveel mogelijk aan de feiten houden.

Henry heeft vanochtend een hernieuwd bezoek gebracht aan de hut van de Weduwe Bryden om haar spalk & kompressen te vervangen. Liever dan mij aan nietsdoen over te geven, besloot ik een hoge heuvel ten noorden van Ocean Bay, bekend als de Conical Tor, en waarvan de imposante hoogte het beste uitzicht over het ‘achterland’ van Chatham Isle beloofde, te beklimmen. (Henry, een man van rijpere leeftijd, is wel zo wijs om niet over ongeëxploreerde, door kannibalen bevolkte eilanden te gaan zwerven.) Het verpieterde riviertje dat Ocean Bay van water voorziet leidde mij stroomopwaarts over zompige weiden & hellingen vol boomstronken, naar een maagdelijk bos, zo verrot, verward & verknoopt dat ik gedwongen was als een orang-oetan omhoog te klimmen! Een stortvloed van hagelstenen begon plotseling, vulde het bos met uitzinnig slagwerk & hield eensklaps weer op. Ik bespeurde een ‘zwartborstje’ met een vedertooi die zo roetig als de nacht was & van een tamheid die grensde aan verachting. Een onzichtbare tui begon te zingen, maar mijn verhitte fantasie schonk hem het menselijk spraakvermogen: ‘Oog om oog!’ riep hij alsmaar, fladderend door zijn labyrint van knoppen, twijgen & doornen, ‘Oog om oog!’ Na een uitputtende klim bedwong ik, ernstig geschaafd en onder de schrammen, de top, ik weet niet hoe laat, want ik had gisteravond verzuimd mijn zakhorloge op te winden. De ondoordringbare mist waar deze eilanden geregeld door worden geplaagd (de naam ‘Rekohu’ die de inboorlingen voor het eiland hebben, betekent ‘Zon van Mist’, zo heeft de heer D’Arnoq ons verteld) was neergedaald terwijl ik omhoog klom & mijn vurig verlangde uitzicht werd gevormd door niet meer dan drie boomtoppen die in nevel vervaagden. Voorwaar, een karige beloning voor mijn inspanningen.

De ‘top’ van de Conical Tor was een krater, een steenworp in doorsnee, rond een steile diepte waarvan de bodem, onzichtbaar, onder het sombere gebladerte van een dikke honderd kopi-bomen lag. Ik moest er niet aan denken die diepte zonder behulp van touw & pikhouweel te onderzoeken. Ik liep rond de rand van de krater op zoek naar een gemakkelijker terugweg naar Ocean Bay toen een schrikwekkend hoe-roesh! mij naar de grond deed duiken: de geest verafschuwt leegte & is geneigd die met schimmen te vullen, zodoende zag ik allereerst een zwijn met slagtanden, vervolgens een Maorikrijger, met opgeheven speer & de oerhaat van zijn ras op zijn gezicht getekend.

’t Was slechts een noordse stormvogel die als een windjammer met zijn vleugels klapperde in de lucht. Ik zag hem weer verdwijnen in de ijle mist. Ik was ruim een meter verwijderd van de rand van de krater, maar tot mijn ontzetting begon de plek onder mij als een korst van niervet af te brokkelen – ik stond niet op vaste grond maar op een uitsteeksel! Ik gleed weg tot aan mijn middenrif, graaide in wanhoop naar wat gras, maar dat brak af tussen mijn vingers & ik duikelde naar beneden, als een ledenpop in een put geworpen! Ik herinner mij dat ik rondtolde in de ruimte, schreeuwen & twijgen die naar mijn ogen graaiden, radslagen & dat mijn jekker bleef haken, losscheurde; losse aarde; de verwachting van pijn; een vormloos gebed om hulp; een struik die mijn val afremde maar niet stopte & een wanhopige poging om – glijdend – mijn evenwicht te hervinden; terra firma tenslotte die met grote snelheid naar mij omhoogkwam. Door de schok verloor ik het bewustzijn.

Te midden van nevelige, gewatteerde dekens & zomerse kussens lag ik – in een slaapkamer in San Francisco die de mijne geleek. Een dwergachtige bediende zei, ‘Adam, je bent een heel dwaze jongen.’ Tilda & Jackson kwamen binnen, maar toen ik mijn blijdschap uitte kwamen er geen Engelse woorden, doch barstten de blafferige keelklanken van een inboorlingenras uit mijn mond. Mijn vrouw & zoon schaamden zich voor mij & stapten in een rijtuig. Ik zette hen achterna in een poging om dit misverstand weer recht te zetten, maar het rijtuig werd kleiner in de vliedende verte totdat ik ontwaakte in beboste schemering & stilte, dreunend & eeuwig. Mijn kneuzingen, snijwonden, spieren & ledematen kreunden als een rechtszaal vol misnoegde litiganten.

Een matras van mos & muls, in die duistere holte gelegen sinds de tweede Scheppingsdag, had mijn leven gered. Engelen hadden mijn leden beschut, want als ik maar een enkele arm of been gebroken had, lag ik daar nu nog, niet in staat om mijzelf te redden, wachtend op de dood door de elementen of de klauwen van wilde dieren. Toen ik weer op de been was & zag hoe ver ik zonder zwaardere averij aan mijn persoon gegleden & gevallen was (de hoogte van een fokkenmast), dankte ik Onze Heer voor mijn redding, want, In angst & nood riept gij, & Ik verloste u; Ik antwoordde u van achter het gordijn des donders.

Mijn ogen raakten aan de schemering gewend & ontwaarden een visioen dat zowel onuitwisbaar als beangstigend & verheven was. Aanvankelijk één, daarna tien, daarna honderden gezichten, door afgodendienaren in bast gekerfd, doemden in de eeuwige schemering op als bosgeesten die door een wrede tovenaar tot roerloosheid gedwongen waren. Geen adjectieven kunnen dat angstwekkend volk op de juiste wijze beschrijven! Zo levend kan alleen het onbezielde zijn. Ik ging met mijn duimen over hun schrikwekkende gezichten. Ik twijfel er niet aan dat ik sinds zijn prehistorische begin de eerste Blanke in dat mausoleum was. De jongste dendroglief is, vermoed ik, tien jaar oud, maar de oudste, uitgerekt met het groeien van de boom, waren ingekerfd door heidenen van wie zelfs de geest lang reeds overleden is. Een dergelijk overblijfsel verried zonder twijfel de hand van de Moriori’s van de heer D’Arnoq.

De tijd verstreek op die betoverende plek & gesterkt door de gedachte dat de makers van deze ‘boomsculpturen’ zich geregeld een uitweg uit deze zelfde valkuil dienden te verschaffen, probeerde ik mijn ontsnapping te bewerkstelligen. Eén wand leek minder steil dan de rest & draderige klimplanten boden iets van een ‘want’. Ik maakte mij op voor de klim toen een raadselachtig ‘gezoem’ mijn aandacht trok. ‘Wie is daar?’ riep ik (een overijlde daad voor een ongewapende blanke indringer in een heidens heiligdom). ‘Kom tevoorschijn!’ De stilte slokte mijn woorden & hun echo op & dreef de spot met mij. Mijn Kwaal roerde zich in mijn milt. Ik ontdekte dat het gezoem afkomstig was van een grote vliegenzwerm rond een uitstulpsel dat op een afgebroken tak gestoken was. Ik prikte met een dennentak in de bobbel & moest bijna braken, want het was een stuk stinkend, rottend slachtafval. Ik wendde mij af om te vluchten maar plicht gebood mij het duistere vermoeden te verdrijven dat een menselijk hart daar aan die boom hing. Ik bedekte mijn neus & mond met mijn zakdoek & raakte met mijn tak een uitgenomen hartkamer aan. Het orgaan pulseerde alsof het levend was! & mijn schroeiende Kwaal schoot langs mijn ruggengraat omhoog! Als in een droom (maar dat was het niet!) schoot een doorschijnende salamander uit zijn kadaveronderkomen & langs de tak naar mijn hand! Ik wierp de tak weg & zag niet waar de salamander bleef. Mijn bloed was verzadigd van angst & ik haastte mij om weg te komen. Gemakkelijker geschreven dan gedaan, want als ik nog een keer was uitgegleden & van deze duizelingwekkende wanden naar beneden was gevallen, had mijn geluk mijn val wellicht een tweede keer niet meer gebroken, maar er waren voetgaten uitgehouwen in de rots & door Gods genade bereikte ik zonder ongelukken de rand van de krater.

Terug in de sombere wolk hunkerde ik naar de aanwezigheid van mensen van mijn kleur, ja, zelfs van rauwe zeelieden in de Musket & ik begon onmiddellijk aan mijn afdaling in wat ik hoopte dat een zuidelijke richting was. Mijn aanvankelijk besluit om alles wat ik had gezien te rapporteren (de heer Walker, de de facto zo niet de de jure Consul moest toch zeker worden ingelicht over het roven van een mensenhart?) verzwakte toen ik Ocean Bay naderde. Ik ben nog steeds in het onzekere over wat ik dien te melden & aan wie. Het hart was zeer waarschijnlijk dat van een zwijn of schaap. Het idee dat Walker & mensen van zijn slag de bomen zouden vellen & de dendrogliefen aan verzamelaars verkopen, stuit mij tegen de borst. Ik mag dan een romanticus zijn, ik wil niet het instrument van de laatste schending van de Moriori’s worden.*

Avond

Het Zuiderkruis stond al stralend aan de hemel toen Henry terugkwam in de Musket, opgehouden als hij was door andere eilanders die de ‘Medicijnman van de Weduwe Bryden’ wilden raadplegen over hun catarre, framboesia & waterzucht. ‘Als aardappelen dollars waren,’ zei mijn vriend spijtig, ‘zou ik nu rijker zijn dan Nebukadnezar!’ Hij maakte zich zorgen over mijn (sterk gekuiste) rampspoed op de Conical Tor & stond erop mijn verwondingen te onderzoeken. Voordien had ik de inheemse meid mijn bad laten vullen & aanzienlijk gesterkt kwam ik eruit. Henry schonk een pot balsem voor mijn ontstekingen & weigerde er een cent voor in ontvangst te nemen. Uit vrees dat dit misschien mijn laatste kans was om een begaafde arts te consulteren (Henry is voornemens het voorstel van Kpt. Molyneux af te wijzen), vertrouwde ik hem mijn vrezen vis-à-vis mijn Kwaal toe. Hij luisterde kalm & vroeg naar de frequentie & de duur van mijn aanvallen. Henry betreurde het dat hij niet de tijd & apparatuur had voor een volledige diagnose, maar raadde mij aan om bij mijn terugkeer in San Francisco zo snel mogelijk een specialist in tropische parasieten op te zoeken. (Ik kon er niet toe komen hem te zeggen dat die er in het geheel niet zijn.)

Ik kan niet slapen.

Donderdag, 14 November

Met de ochtendvloed maken we zeil. Ik ben wederom aan boord van de Prophetess, maar kan niet zeggen dat het goed is om weer terug te zijn. In mijn hok liggen nu drie grote kabeltrossen waar ik overheen moet klimmen om mijn kooi te bereiken, want er is geen inch van de vloer meer zichtbaar. De heer D’Arnoq heeft zes vaten met uiteenlopende proviand & een rol zeildoek aan de kwartiermeester verkocht (tot grote ergernis van Walker). Hij kwam aan boord om toezicht op de aflevering te houden & de betaling persoonlijk in ontvangst te nemen & mij Gods zegen voor de reis te wensen. We zaten in mijn hok op elkaar geperst als twee mannen in een gat in de grond, zodat wij ons aan dek begaven want ’t is een mooie avond. Nadat we allerhande zaken besproken hadden, schudden wij elkaar de hand & klom hij naar beneden in de gereedliggende kits met een vaardige bemanning van twee jonge knechten van bastaardras.

De heer Roderick heeft weinig op met mijn verzoek om de hinderlijke trossen naar elders te verplaatsen omdat hij zijn eigen hut dient te verlaten (om redenen die hieronder worden vermeld) & moet verhuizen naar het foksel met de gemene bemanning, waarvan het aantal met vijf Castilianen vermeerderd is, ‘ingepikt’ van de Spanjaard die in de Baai voor anker ligt. Hun kapitein was het toonbeeld van een Furie, evenwel zonder de Prophetess de oorlog te verklaren – een treffen waarbij hij stellig het lid op de neus had gekregen want hij bevaart een uiterst wrakke schuit –, hij kan zich slechts gelukkig prijzen dat Kpt. Molyneux niet nog meer overlopers nodig had. Alleen al de woorden ‘Bestemming Californië’ zijn goudomrand & lokken alle mannen derwaarts als nachtvlinders naar een lantaarn. Deze vijf komen in de plaats van de twee die gedrost zijn in de Bay of Islands & de bemanningsleden die zijn omgekomen bij de storm, maar wij missen nog altijd enkele mensen voor een voltallige bemanning. Finbar vertelt mij dat de mannen morren over de nieuwe regeling want met de heer Roderick in hun foksel kunnen zij niet vrijuit kletsen bij een slok.

Het lot heeft mij een schitterende compensatie bezorgd. Na het betalen van Walkers woekerrekening (ik heb die schurk dan ook geen cent fooi gegeven), pakte ik mijn hutkoffer van broodboomhout uit toen Henry binnenkwam & mij aldus begroette, ‘Goedemorgen, Scheepsmaat!’ God heeft mijn gebeden verhoord! Henry heeft de post van Scheepsdokter aanvaard & ik ben op dit drijvend boerenerf niet langer zonder vriend. Zo’n koppige ezel is de gemene matroos dat men hen, in plaats van dat zij dankbaar zijn nu er een dokter bij de hand is om hun breuken te spalken & hun ontstekingen te behandelen, kan horen jammeren, ‘Wat zijn we, dat we een Scheepsdokter hebben die nog niet over de boegspriet kan lopen? Een Koningssloep?’

Ik moet zeggen dat ik nogal gepikeerd ben over het feit dat Kpt. Molyneux een gentleman als ik, die keurig betaalt, slechts een deplorabel hok toewijst, terwijl hij al die tijd een gerieflijker hut tot zijn beschikking had. Van veel groter betekenis echter is Henry’s belofte om zijn formidabele vaardigheden zodra wij op zee zijn in te zetten voor een diagnose van mijn Kwaal. Mijn opluchting valt niet te beschrijven.

Vrijdag, 15 November

Bij het aanbreken van de dag zijn wij uitgevaren, hoewel Vrijdag voor zeelieden een ongeluksdag is. (Kpt. Molyneux bromt, ‘Bijgeloof, Heiligedagen & dat soort verd..de larie is leuk tijdverdrijf voor Paapse vissersvrouwen, maar ik ben bezig winst te maken!’) Henry & ik gingen niet aan dek omdat alle hens bezig waren met optuigen & er bij zware zee een heel frisse zuidenwind staat; het schip was gisteravond lastig & is dat vandaag niet minder. We zijn de halve dag in de weer geweest met het inrichten van Henry’s apotheek. Mijn vriend bezit naast de uitrusting van de moderne arts ook een aantal geleerde werken in het Engels, Latijn & Duits. Een kist bevat een heel scala aan poeders in stopflesjes met etiketten in het Grieks. Die mengt hij voor het bereiden van diverse pillen & zalven. Tegen het middaguur keken wij vanuit het stuurboordluik & de Chathams waren inktvlekken aan de loodgrijze horizon, maar stampen & slingeren is gevaarlijk voor hen wier zeebenen aan de wal een week rust hebben gehad.

Namiddag

De Zweed Torgny klopte op de deur van mijn hok. Ik was verrast & geboeid door zijn sluikse manier van doen & nodigde hem uit om binnen te komen. Hij ging op een ‘piramide’ van kabels zitten & zei fluisterend dat hij namens een groepje met een voorstel kwam. ‘Vertel ons waar de beste aders zijn, de geheime aders die jullie plaatselijke mensen voor jezelf houden. Ik & mijn maten doen het zware werk. U blijft gewoon lekker zitten & we geven u een tiende deel.’

Het duurde even voordat ik begreep dat Torgny op de Californische mijngebieden doelde. Een wijdverbreide desertie is dus ophanden zodra de Prophetess haar bestemming heeft bereikt & ik moet zeggen, mijn sympathie gaat uit naar de zeelieden! Dit gezegd zijnde bezwoer ik Torgny dat ik geen kennis over de goudaders bezat doordat ik de afgelopen twaalf maanden weg was geweest, maar dat ik gratis & met liefde een kaart met de vermeende ‘Eldorado’s’ wilde maken. Torgny ging daar graag op in. Ik scheurde een bladzijde uit dit dagboek & maakte een schema van Sausalito, Benecia, Stanislaus, Sacramento &c. toen van buiten een kwaadaardige stem weerklonk. ‘Mooi orakel, hè, Mijnheer de Pennenlikker?’

We hadden niet gehoord dat Boerhaave de kampanjetrap was afgekomen & mijn deur zachtjes op een kier had gezet! Torgny schreeuwde ontzet en maakte daarmee zijn schuld meteen kenbaar. ‘Wat, als ik vragen mag,’ ging de eerste stuurman verder, ‘heb jij met onze passagier van doen, Karbonkel van Stockholm?’ Torgny was met stomheid geslagen, maar ik wilde mij niet laten koeioneren & zei tegen de bullebak dat ik de ‘bezienswaardigheden’ van mijn stad beschreef, zodat Torgny des te meer zou kunnen genieten van zijn walverlof.

Boerhaave trok de wenkbrauwen op. ‘U kent walverloven toe? Nieuw nieuws voor mijn oude oren. Dat papier, Mijnheer Ewing, als u mij toestaat.’ Ik stond niets toe. Het was niet aan de Hollander om mijn geschenk aan de zeeman op te eisen. ‘O, neem mij niet kwalijk, Mijnheer Ewing. Torgny, neem je geschenk in ontvangst.’ Ik had geen andere keus dan het aan de verslagen Zweed te overhandigen. De heer Boerhaave zei, ‘Torgny, geef mij ogenblikkelijk jouw geschenk of, bij de hete duivel zul je de dag betreuren dat je uit je moeders [mijn pen spartelt tegen bij het weergeven van zijn verwensing] kwam gekropen.’ De doodsbange Zweed gehoorzaamde.

‘Zeer leerzaam,’ merkte Boerhaave op terwijl hij een blik op mijn cartografie wierp. ‘De kapitein zal blij zijn te horen dat u zich de moeite getroost om onze smerige jannen iets bij te brengen, Mijnheer Ewing. Torgny, je hebt vierentwintig uur wacht in het kraaiennest. Achtenveertig als gezien wordt dat je eet of drinkt. Je drinkt je eigen p.. maar als je dorst krijgt.’

Torgny vloog weg maar de eerste stuurman was met mij nog niet klaar. ‘Er koersen haaien in deze wateren, Mijnheer de Pennenlikker. Gaan voor smakelijk afval achter schepen aan, ja. Ik heb een keer gezien dat ze een passagier opaten. Hij sloeg, net als u, geen acht op zijn eigen veiligheid & viel overboord. We hoorden zijn geschreeuw. Grote Blanken spelen met hun avondeten, knabbelen het langzaam op, een been hier, een hapje daar & die arme k…. bleef langer leven dan je zou verwachten. Houd het in gedachten.’ Hij deed de deur van mijn hok dicht. Boerhaave is, als alle bullebakken & tirannen, trots op de boosaardigheid die hem juist zo berucht maakt.