Point Nemo en het drijvende eiland

Jean-Marie Blas de Roblès

Point Nemo en het drijvende eiland

Vertaald uit het Frans door Martine Woudt

Nieuw Amsterdam Uitgevers

Voor Elaine

De vertaalster ontving voor deze vertaling een projectsubsidie van het Nederlands Letterenfonds

Oorspronkelijke titel L’Île du Point Némo, Zulma, Parijs

© Zulma, 2014

© 2015 Nederlandse vertaling Martine Woudt / Nieuw Amsterdam Uitgevers

Alle rechten voorbehouden

Omslagontwerp Séverine Scaglia

Omslagillustraties Belordinaire

Foto auteur © Philippe Matsas

NUR 302

ISBN 978 90 468 1918 0

www.nieuwamsterdam.nl/jeanmarieblasderobles

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2015, met
ISBN 978 90 468 1917 3

‘Wij zijn allen op ons twintigste gestorven, zonder het te hebben beseft.’

André Hardellet

I

Het mysterie van de drie kakkies

De Tigris rechts, nu onzichtbaar, links de woeste hoogten van het Araratgebergte; tussen die twee in leek de vlakte op een van goudglanzende loopkevers wemelende woestenij. Het was in Gaugamela, nog geen drie jaar na de honderdtwaalfde olympiade. Darius had om en nabij de tweehonderdduizend infanteristen en dertigduizend cavaleristen opgesteld: Indiërs in hulptroepen, eenheden uit Bactrië onder leiding van hun respectieve satrapen, Scythen uit Azië, allen boogschutters te paard en bondgenoten van de Perzen, Ariërs, Phrataphernes met zijn Parthen, Meden, Armeniërs, Griekse huurlingen en niet te vergeten die uit Hyrcanië, Susa en Babylon; Mazaeus voerde het bevel over de soldaten uit Syrië, Oromobates over die van de oevers van de Rode Zee. Er waren ook vijftien olifanten en tweehonderd strijdwagens met zeisen, waarvoor de Koning der Koningen de omgeving waar de strijd moest plaatsvinden stenenvrij had laten maken.

Alexander sliep.

Op zijn bevel had het Macedonische leger – veertigduizend voetknechten en een kleine zevenduizend paarden – zich verspreid over een schuin opgestelde gevechtslinie. De falanx in het midden, op de flanken beschermd door de schildknapen van Nicanor, de bataljons van Perdiccas en die van Meleager, de Thessalische cavalerie van Parmenion op de linkervleugel en die van Philotas aan het andere uiteinde. De al hoog staande zon deed helmen en kurassen blinken, de schilden waren verblindend.

Alexander sliep nog steeds. Zijn strijdmakkers hadden de grootste moeite hem wakker te maken, maar toen hij eenmaal op de been was, besteeg hij Bucephalus en voegde hij zich bij de rechtervleugel, aan het hoofd van de Macedonische cavaleristen.

Darius, in het midden van zijn elite-infanterie – tienduizend Onsterfelijken, van wie bekend was dat geen enkele tijdens de strijd zou sterven zonder onmiddellijk vervangen te worden –, gaf het bevel voor de aanval. Hij zette het gros van zijn cavalerie in tegen de linkervleugel van Alexander en liet strijdwagens uitrukken om door de centrale falanx te breken. De Macedonische koning leek zich er niet druk om te maken. Hij voerde zijn cavaleristen mee naar rechts, alsof hij aan die kant om het front heen wilde trekken, wat in spiegelbeeld tot dezelfde beweging van de vijandelijke cavalerie leidde, maar met als gevolg dat die gescheiden werd van de rest van de troepen en dat het front verspreid raakte. Terwijl Parmenion de aanval van de Perzen te verduren kreeg, bereidden de falangisten zich voor op het treffen. Toen de strijdwagens niet meer dan een meter of vijftig van hen verwijderd waren, opende deze haag van met lansen bewapende mannen zich in verscheidene doorgangen. Tegelijkertijd schalden de trompetten en begonnen alle infanteristen met hun zwaard op hun ijzeren schild te slaan. Door dat ongelofelijke kabaal schrokken de ingespannen paarden, sommige weigerden, waardoor de strijdwagens over de kop sloegen, maar de andere stortten zich instinctief in de gangen die de soldaten hadden gevormd. Door de gelederen achter ze te sluiten, slokte de falanx ze op; daarna verteerde hij ze met lansstoten. Toch moeten we toegeven, zegt Diodorus, dat een paar aan deze verdediging ontsnapte strijdwagens verschrikkelijke schade aanrichtten op de plaatsen waar ze aanvielen. De bladen van de zeisen en van het andere ijzerbeslag dat aan de wielen was bevestigd, waren zo scherp dat ze op heel verschillende manieren de dood veroorzaakten, door bij sommigen de arm met het schild er nog aan af te hakken, en bij anderen het hoofd, zo plotseling dat het nog steeds brulde als het op de grond lag. Verscheidene ongelukkigen werden doormidden gekliefd en stierven nog voor ze de klap hadden gevoeld.

Toen Alexander meende dat hij de Perzische cavalerie ver genoeg had meegevoerd, en terwijl die zich opmaakte om hem aan te vallen, liet hij zijn paarden plotseling omkeren, waardoor het korps slingeraars, dat door zijn oprukkende beweging aan het oog was onttrokken, in beeld kwam. Terwijl hij de ruiters uit Bactrië door die vaardige strijders liet bekogelen, stortte hij zich in de bres en reed spoorslags naar het centrum van het vijandelijke leger, recht op de Onsterfelijken af, die Darius beschermden. Een prachtige doorbraak! Een rode inktstreep tussen de alinea’s van de slag! In het door de strijd opgeworpen zandstof maken duizenden mannen elkaar af in een afschuwelijk krijgsgewoel; Macedonische zwaarden en speren veroorzaken bloederige lichtflitsen, besmeuren de gele kleden waarop bloemen met lavendelkleurige stampers zijn geborduurd, splijten de schedels onder de hoofdkappen en doorklieven de wilgentenen schilden; de bijlen en kromme sabels dalen neer op de hoplieten, slaan de gekamde helmen in stukken en houwen, doden en verminken ononderbroken. Bevangen door eenzelfde razernij zetten de mannen elkaar het mes op de keel en bijten de paarden met opengereten buik elkaar in de neus. Stervenden blijven naar voren strompelen, ze stikken bijna in roze schuim en struikelen, verstrikt in hun eigen ingewanden. Eén grote weeklacht lijkt op te klinken uit de stapels lijken en gewonden, wier lichamen de vaart van de aanvallers stuiten. Ook al herrijzen de Onsterfelijken steeds weer, ze worden niet snel genoeg vervangen om de Macedonische stortvloed uiteen te jagen. Maar opeens verspreiden ze zich, het Perzische centrum wordt doorbroken en Darius vlucht. Net als Alexander zijn bontgekleurde strijdwagen in het stof ziet verdwijnen, slaagt een boodschapper erin hem te bereiken: op de linkervleugel worden Parmenion en zijn Thessalische cavaleristen zwakker tegenover de Perzen; zonder versterking zullen ze het niet lang meer volhouden.

Dat moment koos Miss Sherrington om de heer des huizes aan zijn schouder te schudden.

‘Meneer, alstublieft, meneer Canterel…’

Martial Canterel lag op een bed dat voor veel geld uit een opiumkit in Hongkong was geïmporteerd. Het slagveld strekte zich uit op de vloer en bezette bijna het hele parketoppervlak: vijfentwintigduizend tinnen soldaatjes, die hij dagenlang aan het positioneren was geweest om dit cruciale moment na te spelen: zou Alexander achter Darius aan gaan, of Parmenion te hulp schieten?

‘Miss Sherrington?’ zei hij, met een matte blik omhoog. ‘Ik luister.’

‘U hebt bezoek,’ zei ze, en ze overhandigde hem een kaartje. ‘En als ik zo vrij mag zijn, u zou ermee moeten stoppen die viezigheid te roken. Dat is niet goed voor uw gezondheid.’

‘Het is een geneesmiddel, Miss Sherrington. Als u iets hebt aan te merken, moet u bij dokter Ménard zijn.’

Canterel wierp een blik op het kaartje en kwam direct overeind. ‘Bij de Heilige Kaars van Arras, Holmes! Holmes is hier, en u zegt niets! Waar wacht u op? Laat hem boven komen!’

Miss Sherrington hief haar ogen ten hemel, alsof ze met een gek van doen had. ‘Ik probeer u al tien minuten wakker te maken…’ En wijzend op de opiumdoos, die op het bed lag: ‘Ik neem uw geneesmiddel mee, of hebt u het nog nodig?’

‘U kunt afruimen, alstublieft, en uw sarcastische opmerkingen voor u houden.’

Martial Canterel was vijfenveertig jaar. Stelt u zich een smal gezicht voor, het haar strak naar achteren, opspringend aan beide kanten – het kapsel van een man die elke ochtend zijn kapper laat komen en hem als voorbeeld het portret van Lodewijk II van Beieren op achttienjarige leeftijd geeft –, grote, groene ogen met dermate zware wimpers dat hij wel van nature opgemaakt leek, een welgevormde neus, en tussen een snor in Franse stijl en een waaiervormig plukje haar onder zijn onderlip een vlezig mondje, waarvan het pruilerige verwarring schiep. Zijn snor was niet minder verontrustend: heel vol onder de neus golfde hij horizontaal uit tot ongebruikelijke proporties, alvorens op te krullen en daarna dun te worden als de snorharen van een roofdier. Canterel onderhield hem met maniakale zorg. Voeg daarbij een geklede jas met galons over een gilet van doorgestikte zijde, een wit overhemd met opstaande boord en een vlinderdas in de kleur van perigordtruffels, een pantalon van kasjmier en rijglaarzen van grijs beverbont, en u zult begrijpen dat de persoon die ons bezighoudt zijn dandyvoorkomen cultiveerde.

Canterel controleerde zijn kleding in de spiegel. Hij was net de boord van zijn overhemd aan het fatsoeneren toen Holmes binnenkwam, gevolgd door een onbekende met een donkere huid.

‘Dag, beste vriend!’ zei hij, terwijl hij met open armen op hem af liep. ‘Dus je laat me als een ordinaire loopjongen aan de deur staan, Martial?’

‘Stop, geen stap verder!’ zei Canterel ademloos.

‘Wat is er?’ vroeg Holmes ongerust, wankelend op één been.

‘Kijk voor je, old chap, je hebt bijna het eskadron van Clitus de Zwarte onder de voet gelopen!’

‘Sapristi!’ zei hij, toen hij de legers van tinnen soldaatjes zag die de vloer van de salon bedekten. ‘Ben je gek geworden, beste kerel? Wat is dit voor dwaasheid?’ Hij zette zijn knijpbril op en ging moeizaam op zijn hurken zitten om de zaak te bekijken. ‘Heel mooi. Schitterende collectie! Ik heb nog nooit zo’n complete verzameling gezien… Alexander en zijn makkers! De Onsterfelijken, Darius op zijn massief gouden strijdwagen!’

‘Het is maar doublé…’

‘Dat maakt niet uit, Canterel, het is werkelijk buitengewoon!’ Holmes kwam weer overeind om het hele tafereel te overzien, dacht na terwijl hij met zijn hand verplaatsingen deed en grijnsde. ‘Op het eerste gezicht lijkt het op de Slag bij Issos, maar iets op de linkervleugel klopt niet… Ik zou zeggen de Granicus, of… nee, natuurlijk! Het is Gaugamela, op het moment dat Darius de benen neemt als de Macedoniërs naar het centrum opdringen!’

‘Schitterend,’ zei de onbekende, ‘je kunt heel goed zien hoe slecht Parmenions troepen ervoor staan, en hoe Alexander de strijd nog kan verliezen…’

‘Met wie heb ik de eer?’ vroeg Canterel, bekoord door de scherpzinnigheid van deze opmerking.

‘Dit is Grimod, mijn majordomus,’ zei Holmes.

‘Aangenaam,’ zei Canterel, terwijl hij hem belangstellend de hand schudde. ‘Grimod?’

‘Grimod de La Reynière,’ ging Holmes verder, zichtbaar in verlegenheid gebracht. ‘Het is een lang verhaal, ik zal het je een dezer dagen uitleggen. Maar ik ben hier voor een belangrijker kwestie. Is het mogelijk om op een andere manier dan op één been te praten?’

‘Neem me niet kwalijk,’ zei Canterel. ‘Ik zal een geschiktere plek voor ons zoeken. Miss Sherrington,’ zei hij, terwijl hij voor hen uit liep naar een belendend vertrek, ‘thee voor mij en een Longmorn 72 voor onze gasten, alstublieft.’ Hij wendde zich tot Grimod: ‘Ik weet waar Shylock van houdt, maar u kunt ook thee krijgen als u daar de voorkeur aan geeft.’

‘Geen zorgen, Longmorn is uitstekend,’ zei Grimod met een kennerslachje.

Ze namen plaats in een kleine salon, waarvan de drie erkerramen uitzicht boden op de Atlantische Oceaan en alleen de scheidslijn lieten zien tussen het blauw van de lucht en dat van de zee, zoals vanaf het achterdek van een fregat.

‘Welnu,’ zei Canterel, ‘wat voert jullie naar Biarritz?’

Alvorens zijn gesprekspartner te laten antwoorden, is het goed om elk misverstand te zijnen aanzien weg te nemen. Hoewel hij dezelfde achternaam had als de illustere detective, had John Shylock Holmes van die familietak slechts een dubbelzinnige humor en een scherp inschattingsvermogen geërfd. Hij was conservator van de Bodleian Library in Oxford geweest en werkte nu bij Christie’s, op de afdeling restitutie; talenten en een adresboekje waardoor hij soms zijn medewerking aan de Lloyd’s mocht verlenen om over bepaalde netelige kwesties te onderhandelen. Het was een man van een jaar of zestig met een uitzonderlijk goed geheugen, die noch door zijn overmatige zwaarlijvigheid, noch door zijn grote liefde voor oude whisky werd belemmerd de wereld rond te reizen, op zoek naar een zeldzaam voorwerp. Een gewoonte die, zonder hem te verontschuldigen, zijn neiging verklaarde om pakken te dragen die hij allang had moeten weggooien. Kalend en met een krans van zwarte krullen, eerlijk gezegd té zwart om niet geverfd te zijn, grijzende bakkebaarden die tot zijn kin doorliepen, een dun, rond brilletje met getinte glazen op het puntje van zijn neus geklemd en een begin van couperose op zijn konen gaven hem, dat moeten we toegeven, een enigszins grotesk voorkomen.

Wat degene betreft die aan ons is voorgesteld als Grimod, volstaat het voor dit moment om te zeggen dat hij twee koppen boven iedereen uitstak. Een knappe kerel met de kleur van gebruineerd metaal, wiens kleding strak om zijn spieren spande zonder af te doen aan zijn elegantie: een gebroken wit kostuum en een zijden overhemd van Cavanagh, de Ierse kleermaker van de Champs-Élysées 26. Canterel had maar één blik nodig gehad om de herkomst ervan thuis te brengen. Toch detoneerden er twee dingen: het diepe litteken dat over de helft van zijn voorhoofd liep, op de haarlijn, en het feit dat hij het niet nodig had geacht de handschoen aan zijn rechterhand uit te trekken.

‘Heb je de New Herald van dit weekend gelezen?’ vroeg Holmes, terwijl hij een notitieboekje uit de zak van zijn colbert haalde.

‘Je weet best dat ik de kranten nooit lees…’

‘Iedereen kan veranderen, zelfs jij. Maar laten we het daar niet over hebben. Je hebt dus nog geen kennis genomen van dit opmerkelijke nieuwsbericht. Ik zal het voorlezen: “Afgelopen maandag heeft een wandelaar op het eiland Skye, in Schotland, tot zijn verbijstering een mensenvoet op het strand gevonden, vlak onder het scheenbeen afgehakt; het lichaamsdeel, gemummificeerd door het zout, droeg nog een hoge sportschoen. Twee dagen later heeft de zee dertig kilometer naar het oosten, in het loch van Glen Schiel, een tweede, precies eendere mensenvoet op de kust geworpen. Gisteren, ten slotte, heeft de hond van Mrs. Glenfidich ten zuiden van Kyle of Lochalsh – dat wil zeggen op de punt van een gelijkzijdige driehoek met de twee eerdere plaatsen – zijn baasje een derde voet gebracht, die op eenzelfde wijze was afgehakt en ook hetzelfde type schoen droeg. Afgezien van het feit dat dit soort macabere vondsten weinig voorkomen in een graafschap waar geen haaien of krokodillen zijn, is er al twee jaar geen enkele verdwijning bij de politie aangegeven.”’ Holmes pauzeerde even en stak een vinger op, om Canterels aandacht voor het vervolg te vragen. ‘Om dat wat de plaatselijke bewoners al “het mysterie van de drie kakkies” noemen nog duisterder te maken, volstaat de opmerking dat het hier over drie rechtervoeten gaat, die verschillende maten hadden maar hetzelfde model sportschoen droegen.’

‘Van welk merk?’ vroeg Canterel.

‘Anankè…’

‘Ik hoop niet dat jullie deze hele reis alleen maar hebben gemaakt om me dit te vertellen?’ Hij deed een kattentong in de koekjesdoper die Miss Sherrington naast zijn kopje had gelegd en doopte het geheel enige tellen in zijn thee. ‘Anankè, zeg je?’ herhaalde hij, terwijl hij het bevochtigde koekje naar zijn lippen bracht.

‘Ja,’ zei Holmes. ‘Het “noodlot”, de niet te veranderen “onvermijdelijkheid” van de Grieken.’

‘Behalve dat dat merk niet bestaat,’ ging Grimod verder, snuivend aan zijn glas whisky.

‘Maar het is wel de naam van de edelsteen die deze week in het hart van diezelfde driehoek is gestolen, in Eilean Donan Castle,’ voegde Holmes eraan toe.

‘Ter zake, Shylock, kom ter zake!’ wond Canterel zich op.

‘De Anankè,’ vervolgde Holmes, zonder zijn kalmte te verliezen, ‘is de grootste diamant op aarde die ooit uit een mijn is gehaald: achthonderd karaat toen hij eenmaal was geslepen, geschat op meer dan vijftien miljoen florijnen! Dit wonder was eigendom van Lady MacRae, weduwe van Lord Duncan MacRae, heer van Kintail, met andere woorden van een zekere mevrouw Chauchat, die als ik me niet vergis waarschijnlijk niet volledig uit je herinnering is verdwenen.’

‘Chauchat, Clawdia Chauchat?’ mompelde Canterel.

‘In eigen persoon,’ zei Holmes, en hij haalde een sigaar uit zijn gilet. ‘Samen met de verzekeringsmaatschappij, die voor een exorbitant bedrag gebruikmaakt van mijn diensten, heeft zij mij ingehuurd om die grote steen terug te vinden.’

Canterels gezicht was ineens versomberd. ‘Dat verandert de zaak natuurlijk,’ zei hij, terwijl hij met twee vingers zijn slapen masseerde. ‘Miss Sherrington, alstublieft, ik heb mijn geneesmiddel straks nodig…’

II

Vrij zicht op een arbeidstersachterwerk

Op dit punt van het verhaal stopt de stem, waarna er direct een achtergrondmuziekje uit de luidsprekers klinkt, van het soort dat in stallen de melkproductie verhoogt. Meneer Wang kijkt op zijn horloge en knikt over de punctualiteit van het optreden. Klokslag vijf uur, uitstekend gedaan. Geen slecht idee om die kerel in dienst te nemen, denkt hij, terwijl hij zijn manchetknopen vastmaakt. De wijsheid van spreekwoorden blijkt weer eens te kloppen: als je het hol van de tijger niet betreedt, hoe kun je dan hopen zijn welpen te pakken?

Wang-li Wong, ‘meneer Wang’, zoals hij zich graag laat noemen om te voorkomen dat de autochtonen zijn naam verhaspelen, is de Chinese directeur van B@bil Books, een fabriek voor de assemblage van eReaders in La Roque-Gageac, in de Périgord Noir. Het is een man in driedelig pak, inclusief stropdas en een witte boord met knopen, met een jeugdige vlassnor, ondanks zijn veertig jaar, en haar dat in korte, door de gel opgestijfde golven naar achteren is gekamd. De Aziatische dominantie in zijn trekken is niet erg opvallend. Meer dan op een Chinees lijkt hij op een modernistische Japanner uit de jaren zestig. Misschien komt dat door de ouderwetse vorm van zijn bril met schildpadmontuur.

Hij zit achter zijn bureau, in een designruimte die wordt opgeluisterd door een paar Aziatische antiquiteiten, waaronder een in verguld zilver gevatte nautilusschelp met tritons, sirenen en een voet in de vorm van een adelaarsklauw.

Op het terras ernaast hangen in een kleine, luxueuze duiventil verscheidene hardhouten nestkastjes. Meneer Wang is duivenmelker; hij bezit zes postduivenpaartjes, waaronder een vedette – Free Legs Diamond – waar hij honderdduizend euro voor heeft betaald en waardoor hij bij de meeste wedstrijden bovenaan staat.

Wang-li Wong, een aanhanger van lean management, doet zijn best de productiviteit binnen zijn onderneming te optimaliseren. Vanuit dat oogpunt, en op voorstel van Arnaud Méneste, de Fransman die het bedrijf bezat waar zijn fabriek voor in de plaats is gekomen, doet hij het experiment met een ‘verteller’, die tijdens het werk moet voorlezen. Hij heeft de eerste leessessie tot het eind aan toe gevolgd, verbaasd dat hij zich door die onzin heeft laten meeslepen. De naam van de auteur, een feuilletonschrijver uit de vorige eeuw, weet hij al niet meer; in elk geval leken de arbeiders geboeid, terwijl ze toch niet van hun werk opkeken. De eerste cijfers waren duidelijk: door dit voorlezen werd de productie verhoogd in plaats van vertraagd. Zelfs het heen-en-weergeloop naar de toiletten was afgenomen.

Die gedachte zorgt ervoor dat de directeur weer op zijn iPad kijkt. Vegend met zijn vinger over diverse icoontjes laat hij op het scherm de overzichtsbeelden van de videobewaking verschijnen, waarna hij inzoomt op de lopende banden, in afwachting van het moment dat de werkdag ten einde is. De plaatsen zijn verdeeld over lange, evenwijdige rijen, gescheiden door brandschone gangpaden. Gele banen op de grond geven aan waar de laad- en loswagentjes moeten rijden en herinneren aan de strikte grens die niet met een kruk of een kistje overschreden mag worden. Een honderdtal arbeiders zit op een kaarsrechte lijn, het hoofd gebogen onder het harde licht van de tl-buizen; amandelgroene jasjes, latex handschoenen, mutsjes en mondkapjes: als een stel chirurgen, gebogen over de goudkleurige ingewanden die hun ten deel zijn gevallen. Meneer Wang is alleen geïnteresseerd in de vrouwen. Er zijn er maar enkele van wie hij de naam nog weet, maar hij houdt ze allemaal uit elkaar door hun bijnamen: het sletje met het witte haar, de leperd, de papzak met de snor, spotlach, de sippe, de mafkees, de botergeile, Charlotte… De mooie, lieve Charlotte Dufrène. Hij blijft hangen bij haar ovale gezicht, bekijkt vorsend haar grote, groene ogen onder de zware wenkbrauwen. Melkwitte huid, lippen in de kleur van een zwellende vulva, een volle bos met warrig haar dat uit haar mutsje ontsnapt. Elk kwartier werpt ze een verliefde blik op de jongeman die rechts van haar zit. Fabrice Petitbout. Geen bijnaam nodig voor dat schatje met zijn melkboerenhondenhaar. Husky-ogen, een sikje van een zieke ginger. Hij heeft een piercing in zijn tong, een zwart titaniumbolletje waardoor hij slist, de weinige keren dat hij iets zegt. Die twee hebben ervoor gezorgd dat ze naast elkaar aan de lopende band zitten; ze hebben elkaar vast wel een beetje bevingerd, maar ze hebben nooit seks gehad, daar durft meneer Wang zijn hand voor in het vuur te steken.

Sirene. Het werk stopt. De arbeiders reageren niet allemaal hetzelfde. Sommigen staan meteen op, alsof ze een veer in hun reet hebben, anderen, de meesten, blijven nog een paar tellen zitten, met hun ogen dicht en hun kin omlaag, alsof ze nadenken; sommigen rekken zich uit, met hun armen achter hun hoofd gevouwen.

Meneer Wang beroert zijn iPad en brengt de sanitaire voorzieningen voor de vrouwen in beeld. Die camera’s heeft hij zelf opgehangen. Geavanceerd spul. Kleedruimtes, douches, wc’s: niets ontgaat hem, er is zelfs een detector die elke keer als er een hokje op slot wordt gedraaid een venstertje op zijn scherm opent. Dezelfde installatie hangt bij de mannen, maar daar heeft hij maar één keer naar gekeken, toen Jaffar in een pauze het sletje met het witte haar te pakken nam.

Daar komen ze al kakelend de kleedruimte binnen. Wang heeft het geluid uitgezet, maar hij weet dat hij het dankzij de opnamen zal kunnen beluisteren. Hij heeft er sinds een half jaar tientallen uren van bewaard, op een harde schijf, in de kluis van zijn kantoor; meer dan genoeg voor zijn persoonlijke pleziertjes. Ze beginnen zich uit te kleden voor de rij smalle kasten langs de muren. Heel wat anders dan een striptease, aangezien hier geen enkele verleiding aan te pas komt. Het is een vermoeide uitpellerij van meisjes die te laat naar bed zijn gegaan. De directeur ziet alleen maar slipjes die langs dijbenen worden gerold, weelderige borsten, billen, schaamstreken, vochtige varianten van vel dat onder de tl-verlichting wordt bevrijd. Alles windt hem op, zelfs de vetrollen die de heupen misvormen of het inzoomen op de dikke achterwerken en knieën. Daar is Charlotte eindelijk. Hij vergroot het venster om haar beter te volgen. Alleen zij wiegelt op die manier als ze haar slipje uittrekt, als een forel buiten het net. Haar borsten zijn echt geprononceerd en vol; als je ziet hoe ze trillen zonder uit vorm te raken, blijven ze beslist stevig in je hand. Charlotte gaat een douchecabine in, tussen twee witbetegelde muurtjes. Ze maakt haar haren nat, met haar hoofd naar achteren, doet er shampoo in, masseert. Vlokken schuim vallen op haar boezem, blijven hangen in haar donzige schaamhaar. Om uit te spoelen draait ze zich om en bukt ze, waardoor ze vrij zicht geeft op haar arbeidstersachterwerk. Ze draait zich nog een keer om, zeept met gebogen benen haar geslacht in.

Wang-li Wong heeft zijn penis uit zijn broek gehaald; na zich een paar tellen te hebben afgetrokken, loost hij zijn zaad op het scherm van zijn tablet.

Roerloos, bij de deur van het kantoor, in zijn dode hoek, heeft de hr-manager niets van het tafereel gemist. Een vreemde glimlach krult om haar lippen, niemand zou kunnen zeggen of hij van verstandhouding of van minachting is; Louise Le Galle stapt geruisloos achteruit en verdwijnt.

III

De veelzeggende zolen

‘Viezigheid van een duif,’ zei Holmes, die opgedroogde vogelpoep van zijn schouder probeerde te krabben.

‘Van een meeuw,’ verbeterde Canterel, terwijl Miss Sherrington zijn opiumdoos voor hem neerzette.

‘Een pijp van roggenvel en haaienwervels,’ zei Holmes opgetogen en met glimmende ogen. ‘En als ik me niet vergis een terracotta lamp uit Yixing? Je ontzegt jezelf niets, beste kerel!’

Canterel bleef zich concentreren op het balletje tjandoe dat hij, met behulp van een lange naald, boven een olielamp verhitte. ‘Waar is ze?’

‘Wat denk je? In Schotland natuurlijk, in Eilean Donan Castle. Daar wacht ze op ons.’

‘En de voeten?’

‘De lijkschouwer is een goede vriend van haar, we zullen alle tijd hebben ze te bestuderen.’

‘Wil dat zeggen dat jij ze nog niet gezien hebt?’

‘Inderdaad. Ik wilde jouw eerste indruk niet beïnvloeden.’

‘En als ik zo vrij mag zijn,’ zei Grimod, ‘over twee uur vertrekt er een trein naar Parijs.’

‘Ik weet wat beters,’ reageerde Canterel, terwijl hij de rook uitblies die hij al een paar tellen in zijn longen hield. ‘Kunt u autorijden?’

‘Ja,’ antwoordde Grimod.

‘Heel goed. Dan kunt u Miss Sherrington achter het stuur aflossen.’ Hij draaide zich om naar de huishoudster en trok vragend een wenkbrauw op.

‘Alles is klaar,’ zei ze, ‘de bagage ligt in de auto. We kunnen vertrekken wanneer u wilt.’

‘Ik heb veel geluk dat ik u heb, Miss Sherrington. U bent een uitzonderlijke vrouw.’

‘Dank u, meneer. Ik zal u er bij gelegenheid aan weten te herinneren.’

Wat Martial Canterel zijn ‘auto’ noemde, leek op alles behalve een automobiel. Het was een reiswagen van Cottin & Desgouttes, waarvan de motor was omgebouwd door Harold Bate, de geniale technicus uit Devonshire. Na aankoop ervan had Canterel hem van binnen opnieuw laten inrichten, zodat hij het comfort had gekregen van een klein haussmanniaans appartement. Men vond er een met damastzijde beklede salon, met een schoorsteen van rood natuursteen en een messing haardplaat, Venetiaanse spiegels, vijf massief kersenhouten medaillonstoelen, waarvan er een voor de chauffeur was en naar het stuur gedraaid stond, grote, driedelige ramen met dunne gordijnen van geborduurde tule, een praktische keuken, een volkomen geluiddicht toilet en een badkamer met raampjes, een stenen Romeinse badkuip, een roodkoperen geiser en een personenweegschaal met spiegel; en behalve de twee slaapkamers met tweepersoonsopklapbed – overdag keurige bureaus om aan te werken – was er voor de chauffeur een eigen ruimte om dezelfde gemakken te genieten. Van buiten zag het voertuig eruit als een lijkwagen voor een kermisreus, terwijl het ook een indruk van luxe en kracht gaf. Luxe vanwege de Coromandel-lakpanelen – gesigneerd door Liang P’ei Lan en daterend uit 1693 – die de carrosserie sierden; wat de kracht betrof, die straalde af van de roestvrijstalen pijpen die uit de motorkap staken en aangesloten waren op een gasdrukmeter, bij de achterkant van de wagen, waarna ze uitliepen in een soort plat reservoir op het dak van het voertuig.

‘Verhip!’ riep Holmes uit. ‘Je bent me er eentje, Martial. En waar rijdt dit paleis op wielen op?’

Canterel wierp hem een blik toe waaruit zijn totale desinteresse voor de kwestie sprak.

‘Op methaan,’ antwoordde Miss Sherrington fluisterend in zijn oor. ‘Achterop zit een hulpstuk waarmee dat gas uit alle soorten mestgier gehaald kan worden; van kalveren, koeien, varkens of kippen, alles is goed. Het methaan wordt daarboven opgeslagen en daarna herverdeeld en omgezet door een speciale carburateur. We hebben een bereik van tweehonderd kilometer, en het bijvullen kost maar een half uur…’

‘Hoe wordt er volgetankt, als ik vragen mag?’ vroeg Holmes bezorgd.

‘We zijn in Frankrijk, meneer, aan mesthopen is hier geen gebrek.’

Ze deden er een dag over om Calais te bereiken, overnachtten in de wagen en gingen de volgende dag aan boord van een transportschip dat naar de haven van Dover voer. Canterel sprak nauwelijks gedurende de hele reis. Hij rookte meer dan gewoonlijk en wisselde perioden van lethargie af met lange momenten waarin hij een vreemde foto op glas, die hem leek te fascineren, tegen het licht hield.

Pas aan het eind van de middag doemde Eilean Donan Castle op. Zware, paarse wolken hingen stil boven de Cuillins-keten en de losse bergen van de Five Sisters of Kintail; door een stuk blauw in de lucht viel er nog goudkleurig licht op het wateroppervlak van Loch Duich, de muren met kantelen en de zware slottoren op het door groen mos en heide overwoekerde eilandje. In de avondschemering was het kasteel indrukwekkend. Toen Miss Sherrington de wagen de smalle stenen brug over het loch op reed, werd ze door een onaangename huivering overvallen; ze maakte een vuist van haar linkerhand, met duim en pink gestrekt, om het lot te bezweren.

Een stokoude knecht wachtte hen op onder aan de trap die naar de kasteeldeur leidde. Hij nodigde hen binnen en liep toen voor hen uit, om de weg te wijzen naar een bijzonder grote zaal met dikke, eiken balken tegen het plafond. Geïnstalleerd voor een monumentale schoorsteen, waarin een recentelijk opgestookt vuurtje knapperde, bekeken ze nieuwsgierig de kleurige wapenschilden, de hoge glas-in-loodramen, waarvan de spitsboogvormige nissen allemaal kleine kamertjes vormden, de granieten muren, de portrettengalerij van voorouders in kilt en tartan, en de sabels boven de lateien van gehouwen steen – alles badend in het ambergele licht van een enorme kroonluchter en van kaarsen die artistiek op de meubels waren uitgestald.

Er sloeg een deur; Lady MacRae maakte haar opwachting, waarbij de nonchalance van haar tred in tegenspraak was met het geweld van de klap die haar had aangekondigd. Ze droeg een toilet van donkerrode zijde, waarvan het lijfje, afgezet met Spaanse kant, haar boezem bedekte zonder de rondingen ervan te verhullen, een boezem die Martial vroeger uitgebreid had kunnen aanschouwen. Over de rok viel een bijpassend plooisel, laag op de taille versierd met zwarte rozen, dat op de heupen uitliep in een poef. Haar in een wrong opgestoken haar had goudbruine tinten. Op haar vierenveertigste was ze meer dan ooit een prachtige vrouw; haar halfgeloken Kirgizische ogen leken verblind door de laagstaande zon, haar stem was verleidelijk door een mengeling van kinderlijke zachtheid en onverhoedse, rauwe uitschieters.

‘Wees welkom, heren,’ zei ze, en ze stak hun haar hand toe om die te laten kussen. ‘Ik hoop dat u een goede reis hebt gehad.’ Ze nam naast Grimod plaats op een canapé.

‘We hebben het zo snel mogelijk gedaan,’ zei Holmes. ‘De automobiel van onze vriend is uiterst gerieflijk.’

Lady MacRae richtte zich tot Canterel. ‘Je bent dus gekomen,’ zei ze geëmotioneerd.

Laten wij, terwijl een geheel in het wit geklede Maleisische huisknecht verfrissingen serveert en Eilean Donan Castle door de mist buiten van de houtskooltekening van de Highlands wordt gevaagd, proberen nader kennis te maken met de vrouw des huizes. Toen ze dertien jaar eerder in Canterels leven was verschenen, droeg Lady Clawdia MacRae nog de naam van haar Franse echtgenoot, een ambtenaar wiens afwezigheid voortdurend aanleiding gaf tot praatjes. Er werd gezegd dat hij gestationeerd was in Dagestan, ergens in de bergen van de Kaukasus. Mensen die zogenaamd goed op de hoogte waren, verzekerden dat zijn echtgenote Russisch van oorsprong was, met een meisjesnaam op ‘-anov’ of ‘-oekov’, wat bevestigd leek te worden door haar hoge jukbeenderen en haar enigszins schuin staande ogen. Het enige onweerlegbare was dat Clawdia Chauchat toentertijd vanwege een soort bleekzucht in Sanatorium Berghof, vlak bij Davos, verbleef en dat men nooit een trouwring om haar vinger had gezien. Sommige dames beweerden dat ze verscheidene avontuurtjes had met mannen op doorreis, zonder haar overigens te beschouwen als een vrouw die het niet zo nauw nam – hooguit beschuldigden ze haar ervan soms haar nagels te verwaarlozen –, wat beter dan enig ander voorbeeld licht werpt op haar buitengewone verleidingskracht.

Ook Martial Canterel had haar ‘verrukkelijk’ gevonden. Ze hadden elkaar ontmoet in Biarritz, tijdens haar verblijf in de Pyreneeën, een van de uitstapjes die ze regelmatig maakte om aan de verstikkende sfeer van het Berghof te ontsnappen. De geschiedenis van hun hartstochtelijke liefde zou het waard zijn verteld te worden, ware het niet dat ze maar drie weken duurde en ons hier alleen interesseert vanwege de desastreuze gevolgen ervan: na naar Davos te zijn teruggekeerd met een andere man – meneer Peeperkorn, een schatrijke Hollander, die ziek was door de tropen – ontdekte mevrouw Chauchat dat ze in verwachting was van Canterel. Welke redenen er ook ten grondslag lagen aan haar beslissing, ze koos ervoor hem niets te vertellen en beviel van een dochter, die ze Verity noemde. Zeven jaar later, ruimschoots na de dood van Peeperkorn en net toen haar moeder een lady werd door met Lord MacRae te trouwen, viel Verity op een kerkbank in slaap en werd niet meer wakker. Op een moment van grote wanhoop had Clawdia Canterel geschreven, om hem er in één keer van te verwittigen dat hij vader was van een even bevallig als intelligent meisje, en dat zij door het grootst mogelijke ongeluk was veranderd in de Schone Slaapster. Martial vroeg hoe het met het kind ging en verzocht zonder succes of hij haar mocht zien, daarna werden de antwoorden schaarser en hield hij ermee op brieven te sturen. Hij wist nu al vier jaar niets over zijn dochter, noch over de vrouw die voor hem nog altijd de onweerstaanbare, mysterieuze mevrouw Chauchat was.

‘En Verity,’ vroeg Canterel, haar blik ontwijkend, ‘hoe gaat het met haar?’

Clawdia bracht haar hand naar haar hals. ‘Geen noemenswaardige verandering,’ antwoordde ze ijzig. ‘Maar ik dacht dat dat onderwerp je nauwelijks interesseerde.’

‘Dat is niet het geval, zoals je kunt constateren.’

‘Ze slaapt nog steeds. Ik heb haar naar Glasgow laten brengen, waar ik haar zo vaak bezoek als mijn bezigheden dat toelaten. Minstens één keer per veertien dagen, wat er ook gebeurt. Ze is groot geworden, het is nu een tienermeisje. Maar wel vreselijk om aan te zien.’

Canterel keek naar haar met dat merkwaardige grimasje dat aan een vraag voorafging, maar bedacht zich toen.

‘De artsen weten nu niet meer dan vroeger,’ ging Clawdia verder. ‘Het is een soort lethargische slaap, haar hersenen zijn op geen enkele manier aangetast, ze kan de rest van haar leven blijven slapen of straks wakker worden, niemand kan het voorspellen.’

Holmes wachtte tot er weer een stilte viel en schraapte toen zijn keel. ‘Ik wil u niet onder druk zetten, Lady MacRae, maar u weet natuurlijk dat bij dit soort zaken elke minuut telt. Wanneer krijgen wij de gelegenheid de onheilspellende voorwerpen te bestuderen waarover u mij verteld hebt?’

‘Nu meteen, als u dat wilt. De lijkschouwer heeft ze vanmiddag bij het kasteel afgegeven. Wijlen mijn echtgenoot was zeer gul voor het graafschap, wat deze kleine overtreding van de regels verklaart. Komt u maar mee, die dingen liggen in de bijkeuken.’

Ze volgden haar daarheen. De huisknecht opende de zware deur van een koelcel en haalde er een houten kistje uit, dat hij op de diensttafel zette. Na een paar witte handschoenen te hebben aangetrokken, tilde Holmes het deksel op en werden de drie schoenen zichtbaar waarvoor ze waren gekomen.

‘Maat 42, 39 en 37, dat heeft onderzoek aangetoond. Rubber zolen, witleren bovenkant, merk Anankè op een ingezet, met de machine genaaid label.’

Hij haalde ze er voorzichtig een voor een uit en zette ze op tafel. Ze bevatten alle drie nog de botresten en het wasbleke vlees van een ter hoogte van de enkel afgehakte voet.

‘Vreemd dat ze op dezelfde plaats zijn afgehakt,’ merkte Clawdia op, met een van afschuw vertrokken gezicht.

‘Nee, dat is eerder regel,’ antwoordde Grimod. ‘Als een lichaam in zee ontbindt, zie je vaak dat hoofd, handen en voeten losraken. De uiteinden breken altijd op het smalste punt af, maar gewoonlijk blijft dat allemaal op de bodem liggen; in ons geval heeft het materiaal van de zolen ervoor gezorgd dat ze zijn gaan drijven.’

‘En de hooggesloten vorm van de schoenen,’ opperde Holmes, ‘heeft waarschijnlijk hun inhoud langer beschermd.’

‘Die heeft daar beslist toe bijdragen,’ zei Grimod, het vlees betastend, ‘maar als ze in zeewater liggen, kunnen lichamen – en voeten in het bijzonder – in adipocire oftewel “lijkenwas” veranderen. De afwezigheid van zuurstof leidt in combinatie met de inwerking van de kou en het vocht tot een proces dat te vergelijken is met verzeping: het vlees wordt dan ondoordringbaar en neemt het wasachtige uiterlijk aan dat we hier zien. Aan de andere kant maakt het elke datering van de dood heel problematisch. Ik betwijfel ten zeerste of de analyses iets opleveren.’

‘Mag ik de zolen eens zien?’ vroeg Martial.

Holmes hield de schoenen schuin en Canterel boog voorover om ze te inspecteren, met zijn handen op zijn rug uit angst ze aan te raken. ‘Dat is wel ongebruikelijk,’ zei hij na onderzoek. ‘Het patroon van de antislipribbels is bij elke schoen anders, terwijl het eenzelfde model betreft.’

‘U hebt gelijk,’ constateerde Grimod. ‘Ik zal boven in onze vertrekken even iets gaan zoeken waarmee we afdrukken kunnen maken.’

‘Dat hoeft niet,’ zei Clawdia. ‘Wat hebt u nodig?’

‘Inkt en papier. En een spons.’

Na een blik van Lady MacRae vertrok de huisknecht om het vereiste materiaal te halen.

‘Goed,’ zei Holmes, ‘ik geloof dat dat alles is, wat dit betreft. Op het ogenblik hebben we dus drie rechtervoeten, oftewel drie lijken, en een… “onvermijdelijkheid”. Dat is een beetje mager, dat moet ik toegeven.’

‘Waar was de diamant?’ vroeg Canterel.

‘In mijn kluis. Een Delagarde Amiens met combinatieslot. Hij is niet geforceerd, ik begrijp niet hoe het mogelijk is.’

‘En de sleutel?’

Ze keek hem recht in de ogen en trok aan een gouden kettinkje, waardoor de sleutel tussen de rondingen van haar boezem vandaan gleed.

‘Die heb ik altijd bij me.’

‘Hoe komt het dat je een dergelijk juweel thuis bewaarde?’

‘Dat was een uitzondering. Ik laat de Anankè altijd in de Royal Bank of Schotland liggen, maar de hertogin van Kent zou bij me op bezoek komen en ik had beloofd haar dat wonder te laten zien. Niemand wist ervan.’

Holmes schudde zijn hoofd. ‘Behalve de bankemployés, de transporteur en de veiligheidsagenten die de diamant vergezelden… Laten we zeggen tussen de vijftien en de vijftig mensen. Dat is veel, Milady.’

De huisknecht kwam terug en Grimod haastte zich om afdrukken van de schoenen te maken. Na de zolen met een in inkt gedrenkte spons te hebben bevochtigd, duwde hij ze op drie vellen rijstpapier. De macabere resten werden teruggelegd in de koelcel en iedereen ging weer bij de schoorsteen zitten om de lessen uit dit onderzoek te trekken, maar niet voordat Lady MacRae de beste whisky uit haar kelder had laten inschenken.

‘Hier kun je toch geen wijs uit worden,’ zei Grimod, terwijl hij de vellen aan Holmes overhandigde. ‘Zoiets heb ik nog nooit gezien.’

‘Inderdaad,’ antwoordde Holmes. ‘Die rondjes lijken lukraak te zijn aangebracht. Je zou zweren dat het de vlekken van een luipaard zijn… Misschien waren er drie machines, voor elke maat één, met een eigen motief?’

‘Onwaarschijnlijk… Ik zou eerder geneigd zijn te denken dat ze met de hand zijn gemaakt, maar dat is natuurlijk onzin.’

‘Toch lijken die drie schoenen samen iets te betekenen,’ zei Canterel.

Miss Sherrington wierp een blik op de afdrukken, ordende ze van groot naar klein en overhandigde ze toen aan Clawdia, zodat die ze aan haar buurman kon geven.

‘Niet erg spraakzaam, die matroesjka’s van jullie,’ zei deze, terwijl ze ze doorgaf.

‘Meer dan je denkt!’ riep Canterel uit, terwijl hij de drie op elkaar gelegde vellen tegen het licht hield. Hij schikte ze iets beter en glimlachte even van genoegen. ‘Kijk, elke afdruk fungeert als de deelprent van eenzelfde stempel, je moet ze samenvoegen om ze betekenis te laten krijgen. Dan krijg je “Mar-ty-rio”. Dat lees ik, tenminste.’

Holmes sprong uit zijn stoel. ‘Fantastisch, beste vriend! Ik wist wel dat ik gelijk had om jou te laten komen. Laat mij eens zien? “Marty-rio”… Dat is het. Ongelofelijk!’

‘Behalve dat we niet verder zijn opgeschoten.’

‘Martyrio, zegt u?’ vroeg Grimod peinzend. ‘Dat woord heb ik al eens ergens zien staan. Wacht… Dat was in de New Herald, hetzelfde nummer als waarin over de ontdekking van de drie rechtervoeten werd geschreven.’

‘Kim, alsjeblieft,’ zei Lady MacRae.

De Maleisische huisknecht liep weg en kwam even later terug met een touchscreen in een gelakte houten lijst. Grimod veegde er zwijgend met zijn vinger overheen.

‘Ja, hier is het!’ zei hij, terwijl hij de pagina selecteerde: ‘“Chung Ling Soo eindelijk terug in Londen. Na zijn succesvolle tournee door de Verenigde Staten zal de beroemde Chinese goochelaar Chung Ling Soo op 5, 6 en 7 februari aanstaande met zijn voorstelling in het Wood Green Empire staan. Hij zal voor het eerst weer ‘Ter dood veroordeeld door de Boksers’ op het programma nemen, de uiterst gevaarlijke truc waarmee hij bekend is geworden in circus Martyrio voordat hij voor zichzelf ging werken.”’

‘Welja,’ mopperde Miss Sherrington, ‘ik voel dat ik de bagage weer moet inpakken…’

IV

Een heerlijke geur van gebraden rapen

Carmen is de ongelukkige echtgenote van Dieumercie Bonacieux. Laatstgenoemde rookt en drinkt niet, hij loopt over van aandacht voor haar, werkt hard en doet de nodige klusjes in huis. Hij is niet lelijk, ondanks zijn grote tanden en een ietwat onnozele glimlach. Zelfs de inhammen op zijn kalende voorhoofd zijn niet zonder een zekere charme. Maar zijn ding doet het niet. ‘Uw man is getroffen door een “seksueel onvermogen”,’ heeft de dokter gezegd, ‘ook wel impotentie genoemd,’ verduidelijkte hij zelfs, uit angst dat ze het niet hadden begrepen. En het klopt dat het Dieumercie niet lukt een erectie te krijgen, ook al prikkelt ze hem op duizend-en-een manieren. Tot overmaat van ramp hoort hij bij de vijfentwintig procent van patiënten bij wie de sterkste doseringen Sildénafil geen enkel effect hebben. Wat betreft de yarsagumba, de Tibetaanse paddestoel die de reputatie heeft de geslachtsdrift te stimuleren, daar heeft hij niet méér aan gehad dan aan een omelet met eekhoorntjesbrood. Of met truffels, gezien de prijs.

Omdat die impotentie een bedreiging voor hun huwelijk vormt, is Dieumercie tot alles bereid om te proberen er iets aan te doen. Gisteravond heeft zijn vrouw hem overtuigd van de heilzame gevolgen van een techniek die ze móéten proberen, een methode waarover een vriendin die verpleegkundige is haar heeft verteld. Straks, als hij uit de fabriek terugkomt, zou het resultaat zichtbaar moeten zijn.

Op het moment dat we kennis met haar maken, heeft Carmen zich op de slaapbank genesteld, met haar benen wijd en haar rok tot haar navel opgetrokken. Met haar ogen dicht is ze aan het masturberen met een eendennek. De rest heeft ze in het eten verwerkt: er hangt een heerlijke geur van gebraden rapen in de kamer.

Dieumercie, die zich toelegt op de assemblage van de printplaten die door zijn handen gaan, staat op het punt een flauwte te krijgen. In weerwil van zijn pogingen om ergens anders aan te denken, komen de beelden van zijn vrouw die druk met zijn penis in de weer is hem steeds opnieuw voor ogen. Hij ziet weer voor zich hoe ze het dunne plastic buisje aan het zakje serum bevestigde en dat daarna in de badkamer aan het kledinghaakje hing. Ze trok latex handschoenen aan, die ze op haar polsen liet kletsen. Alsof ze nooit anders had gedaan. Een professional. Daarna knielde ze voor hem neer, desinfecteerde hem met ether en stak een lange, subcutane naald in zijn balzak. Nadat ze de katheter met leukoplast had vastgezet, verbond ze de naald met het andere uiteinde van het buisje. Een scrotuminfuus, schat… Een giftig klinkend woord, dat Carmen geen seconde leek te emotioneren, maar dat bij hem een vlaag zweet tussen zijn schouderbladen had veroorzaakt. Hij moest van haar op de wc-pot gaan zitten, en daar wachtte hij tot de vloeistof ging stromen. Een liter, godallemachtig! Toen hij in paniek begon te raken omdat hij zag dat zijn scrotum de afmetingen van een handbal kreeg, verzekerde ze hem vanuit de verte, terwijl ze naar haar stomme televisiespelletje bleef kijken, dat het normaal was, het serum zou langzaam in zijn piemel doorsijpelen en morgenavond zou hij een prijsvechter hebben. Hij had gehoord dat ze haar neus snoot en er daarna lachend aan toevoegde: ‘Dat komt goed uit, want ik ben snipverkouden!’

Ze had gelijk, en ongelijk. Wat hij nu tussen zijn benen heeft, lijkt wel een groot formaat bierblikje, maar een slap bierblikje. Dieumercie maakt zich zorgen. Behalve het feit dat hij straks, als hij van zijn plaats komt, moeite zal hebben om normaal te lopen, weet hij al dat het zal mislukken.