KATE SUMMERSCALE

EEN 13-JARIGE MOORDENAAR IN VICTORIAANS ENGELAND

Nieuw Amsterdam Uitgevers

De vertalers ontvingen voor deze

vertaling een projectsubsidie van

het Nederlands Letterenfonds.

Vertaling Ernst de Boer en Ankie Klootwijk

© 2016 Kate Summerscale

Oorspronkelijke titel The Wicked Boy

Oorspronkelijke uitgever Bloomsbury

© 2016 Nederlandse vertaling Ernst de Boer en Ankie Klootwijk/

Nieuw Amsterdam Uitgevers

Alle rechten voorbehouden

Tekstredactie Yulia Knol

Illustraties binnenwerk Liane Payne

Ontwerp omslag Paul Pollmann

E-BOOK ISBN 978 90 468 2041 4

Deze digitale editie is gemaakt op basis van de eerste druk, 2016 met ISBN 978 90 468 2040 7

Eveneens verkrijgbaar als gedrukte versie – ISBN 978 90 468 2040 7 (1e druk 2016)

U kunt deze bestellen via onze webshop of in de boekhandel [witregel]

www.nieuwamsterdam.nl/summerscale

Voor Miranda en Keith

.

INHOUD

Stamboom

Plattegronden

Plattegrond van Cave Road

Een notitie over geld

Proloog

Deel Een    Tien dagen in juli

1  Wij drieën

2  Ik weet alleen maar dat we nu rijk zijn

3  Ik zal u de waarheid vertellen

Deel Twee    De stad der verdoemden

4  De machine en de afgrond

5  Een afscheidskus

6  Dit is het mes

7  Kronieken van ordeloosheid

8  Op hoop van zegen

Deel Drie    Deze gevoelige tijden

9  Bedek haar gezicht

10  Er zijn veel van dat soort jongens

11  Nu is het allemaal voorbij

12  Sluit hem op

Deel Vier    Het moordenaarsparadijs

13  Zij die niet weten wat ze doen

14  Je weer thuis te hebben

15  In de kneedbare fase

Deel Vijf    Met trompetten en klaroengeschal

16  Vreedzaam in het ochtendlicht

17  Een hels kabaal

Epiloog Een andere jongen

Dankwoord

Noten

Literatuur

Illustraties

Stamboom

Plattegronden

Plattegrond van Cave Road

.

EEN NOTITIE OVER GELD

In 1895 bestond een pond (£1) uit 20 shilling (20/) of 240 pence (240d). In die tijd had 1 pond dezelfde koopkracht als 100 pond in 2014, en had een shilling de koopkracht van ongeveer 5 pond in 2014. Deze schattingen, gebaseerd op de index van kleinhandelsprijzen, worden toegelicht op de website measuringworth.com.

In Life and Labour of the People, deel I (1889) gaf de sociale hervormer Charles Booth een gedetailleerde beschrijving van de uitgaven van een aantal Oost-Londense gezinnen. Over een periode van vijf weken zagen de bestedingen van een echtpaar met twee zoons, en met een jaarinkomen van ongeveer 70 pond – iets meer dan dat van de familie Coombes – er als volgt uit:

vlees 19/1d (oftewel 19 shilling 1 pence)

aardappelen 2/4d

groenten 1/1d

vis 2/8d

spek et cetera ½d

eieren 1/-

kaas 4/10d

niervet ½ d

boter en braadvet 5/10d

brood 7/3d

meel 1/11d

rijst, havervlokken et cetera 8d

fruit, jam et cetera 6d

suiker 3/5d

melk 5/-

thee 5/3d

koffie, cacaopoeder et cetera 2/11d

peper, zout et cetera 5d

bier en tabak 4/10d

brandstof voor verwarming en verlichting 9/-

huur 22/6d

was- en schoonmaakmiddelen 3/4d

kleding et cetera 22/9d

onderwijs, gezondheidszorg et cetera 1/-

verzekeringen et cetera 2/11d

Totaal in vijf weken: 133/1d (ongeveer 6 pond 13 shilling)

De gemiddelde prijs van enkele artikelen:

vlees 7d per Engels pond (450 gr.)

aardappelen ½d per Engels pond

eieren 1d per stuk

kaas 8d per Engels pond

melk 4d per quart (1,14 liter)

koffie 1/- per Engels pond

.

PROLOOG

In juni 1930 liep een elfjarige jongen zeven kilometer over een zandweg in Nieuw-Zuid-Wales, in het zuidoostelijk deel van Australië, om een misdrijf aan te geven. In een dorp ging hij een politiebureau binnen en zei tegen de dienstdoende agent dat hij met een kapmes was afgeranseld. De jongen toonde de agent de bewijzen: zijn rechterarm en -been vertoonden ernstige verwondingen en kneuzingen; zijn neus, linkerwang en rechteroog zagen zwart van de snijwonden en zwellingen. De politieagent zette het kind in zijn auto en ging de zaak onderzoeken. Het incident werd in de plaatselijke krant vermeld, maar om de identiteit van het kind te beschermen werd zijn naam, noch die van zijn aanvaller vrijgegeven.

DEEL EEN

TIEN DAGEN IN JULI

HOOFDSTUK 1

WIJ DRIEËN

In de vroege ochtend van maandag 8 juli 1895 kleedden Robert en Nathaniel Coombes zich aan, gingen naar beneden om het huurboekje te pakken en liepen de achtertuin in. Het was iets na zessen en het was al warm en zonnig.

Robert was dertien en Nattie twaalf. De vrijdag daarvoor was hun vader, die als hofmeester op een stoomboot werkte, naar New York vertrokken en de jongens zouden samen met hun moeder Emily de hele zomer thuis achterblijven. Ze woonden in een nieuw rijtjeshuis van gele baksteen aan Cave Road, nummer 35, in Plaistow, een arme maar nette arbeiderswijk in West Ham, de grootste wijk in de havenbuurt van Oost-Londen.

Om de aandacht te trekken van de buren op nummer 37 pakte Robert een handvol kiezels en gooide ze op het dak van het washok van de buren.

Om kwart over zes hoorde James Robertson de steentjes op het dak van het washok kletteren en kwam naar buiten. Meneer Robertson zag de twee jongens in hun tuin staan: de donkerharige Robert met zijn blauwe ogen, volle wenkbrauwen en zongebruinde huid, en de blekere, kleinere Nattie. Hij kende ze als twee pientere jochies. Robert haalde een gouden soeverein uit zijn zak – gelijk aan twintig shilling oftewel één pond – en vroeg meneer Robertson of hij die kon wisselen. Meneer Robertson antwoordde dat hij geen shillings had maar wel twee halve soevereinen. Hij ging de twee gouden munten binnen halen. Daarna vroeg Robert hem of hij namens hen de huur voor Cave Road 35 wilde betalen omdat er niemand thuis was als de huisbazin later op de ochtend langs zou komen. Meneer Robertson stemde toe en Robert gaf hem toen een halve soeverein terug, samen met het huurboekje van het gezin Coombes. Robert vertelde dat Nattie en hij naar de cricketwedstrijd op Lord’s Cricket Ground gingen kijken, in Noord-Londen. Meneer Robertson vroeg of hun moeder meeging.

‘Nee,’ zei Robert. ‘Gisteravond hebben we een telegram uit Liverpool ontvangen en daar gaat ze naartoe. Een rijke oom van ons is in Afrika overleden en tante wil ma graag spreken.’ Zo nu en dan ging Emily Coombes naar het noordwesten van Engeland om een bezoek te brengen aan haar rijke oudste zuster en haar moeder.

Meneer Robertson vroeg of ze al weg was.

‘Nee,’ zei Robert. ‘Ze vertrekt straks. Ze heeft een flauwte gehad.’ (Of: ‘Ze heeft een aanval gehad’ – meneer Robertson kon het niet met zekerheid zeggen toen hem gevraagd werd hoe het gesprek was gegaan.)

‘Hoelang geleden was dat?’ vroeg meneer Robertson.

Robert haalde een gouden horloge uit zijn zak en keek erop. ‘Anderhalf uur ongeveer,’ zei hij.

Meneer Robertson vroeg wie er nu bij hun moeder was en Robert wees met zijn duim achter zich, in de richting van het huis. ‘Mevrouw...’

‘Mevrouw England?’ opperde meneer Robertson. Amelia England was hun buurvrouw aan de andere kant en een goede vriendin van Emily Coombes.

‘Nee,’ zei Robert. Hij legde het verder niet uit en zei alleen nog: ‘Misschien gaat ma nog even bij mevrouw Robertson langs voordat ze vertrekt.’

Toen gingen de jongens op weg naar Lord’s.

Robert en Nattie behoorden tot de meer dan 12.000 mensen die die maandag naar St John’s Wood togen om daar op het cricketterrein van Lord’s de wedstrijd tussen de Gentlemen en de Players te zien, de belangrijkste wedstrijd van het seizoen op het beroemdste cricketveld van Engeland. De straten rond het veld waren omzoomd door grote gazons en villa’s, en als er een belangrijke wedstrijd werd gehouden was het er enorm druk: de mannen droegen een hoge hoed, bolhoed, platte pet of strohoed, en de weinige vrouwen verschenen in een japon met klokrok en een hooggesloten kraag, een hoed op hun opgestoken haar en hun parasol schuin naar de zon gekeerd. Een handjevol politieagenten met hoge helmen en wijd uitlopende uniformjassen had zich onder het publiek gemengd.

Die dag waren de mensen vooral toegestroomd om de legendarische cricketspeler W.G. Grace te zien, die op zijn zesenveertigste een verrassende comeback had gemaakt. Onlangs was hij de eerste speler ooit die in de openingsmaand van een seizoen duizend runs had gescoord, en volgens de Illustrated London News was hij de populairste man van de Britse Eilanden. Hij zou aan slag komen voor de Gentlemen, een equipe die was samengesteld uit mannen van goede komaf die meer voor de lol speelden dan voor het geld. Hun tegenstanders, de Players, waren professionele cricketspelers van wie de meeste afkomstig waren uit de arbeidersklasse. In theorie speelden onbetaalde spelers dus tegen betaalde, hoewel het algemeen bekend was dat een hoop Gentlemen aardig verdienden aan reisjes, geschenken en huldeblijken. Grace was de belangrijkste semiprofessional onder hen.

Robert en Nattie betaalden ieder een paar pence om binnen te komen en liepen naar de lage, met touw afgezette staanplaatsen aan weerszijden van het veld. De meer welgestelde toeschouwers namen plaats op de overdekte tribune die was voorbehouden aan leden van de Marylebone Cricket Club.

Het was helder en warm die dag, maar de temperatuur werd enigszins getemperd door een milde bries. Vlak na twaalf uur klonk de bel en kwamen de in het wit geklede Gentlemen het paviljoen uit om hun plaats als fielders in te nemen op het reusachtige grasveld. De eerste twee batsmen van de Players kwamen uit hun armoediger kleedkamer via een zij-ingang naast de staanplaatsen die deels overspannen werden door een witte luifel, en daarachter afgeschermd werden door een rij bomen.

De Players hadden de toss gewonnen en hadden ervoor gekozen om te gaan batten in de verwachting dat ze goed zouden scoren op een veld dat na drie maanden van droogte keihard was geworden. Maar het veld bleek veel moeilijker dan verwacht, en hun batsmen brachten er niet veel van terecht. Om tien over half vijf waren ze all out met 231 runs.

Twintig minuten later openden W.G. Grace en Andrew Stoddart de innings voor de Gentlemen. Grace liep kalmpjes het veld op in zijn witte outfit en met een rood met geel petje op zijn grote bebaarde hoofd. Het was op de dag af bijna dertig jaar geleden dat hij op Lord’s zijn eerste wedstrijd tegen de Players speelde. Zijn battingpartner, Stoddy, was ook al een cricketheld: een opvallend knappe, elegante en gepassioneerde batsman met een schitterende snor. In de laatste serie testmatches in Australië had hij de Engelsen aan de overwinning geholpen, waarvoor hij was geëerd met een wassen beeld in het museum van Madame Tussaud in Baker Street.

Ondanks het feit dat de Players zo nu en dan uitstekend bowlen lieten zien, waren Grace en Stoddart twee uur later nog steeds aan slag, en hadden ze samen 137 runs gescoord. Om zeven uur werden de stumps uit de grond getrokken. De volgende dag zouden de twee batsmen verder gaan met hun innings.

Het schemerde al toen de twee jongens naar huis gingen, en toen ze in West Ham aankwamen was het donker. Om een uur of negen ging Robert bij meneer Robertson langs. Hij liep naar de voordeur van nummer 37 terwijl Nattie bij het hek bleef wachten.

‘Ik kom voor het wisselgeld,’ zei Robert. ‘Is alles goed thuis?’

‘Ik denk het wel,’ antwoordde meneer Robertson. ‘Ik heb niets gezien.’ Hij gaf Robert het huurboekje en drie shilling terug – de huur voor een huis aan Cave Road bedroeg zeven shilling per week, wat in die buurt de gemiddelde prijs was maar waarvoor je in het centrum van Londen maar één grote kamer kon huren.

Eenmaal binnen liepen de jongens niet naar de slaapkamer boven, maar gingen ze in de achterkamer slapen. Robert nam de bank en Nattie de leunstoel. Ze vielen in slaap met hun kleren aan.

De volgende ochtend gingen Robert en Nattie weer naar Lord’s. Hun moeders vriendin Amelia England, van nummer 33, zag hen op straat en vroeg waar ze heen gingen. Robert antwoordde dat ze op bezoek gingen bij een tante in St John’s Wood. Hij voegde eraan toe dat hun moeder de stad uit was maar dat hij zojuist een brief van haar had ontvangen, waarin ze wat geld had bijgesloten. ‘Heel waarschijnlijk is ze morgenavond weer thuis,’ zei hij.

Die dinsdag waren er nog meer toeschouwers op Lord’s en het was nog steeds schitterend weer. Een half uur voordat de wedstrijd begon kwamen de fans uit de treinen, rijtuigen en omnibussen gestroomd.

Om half twaalf gingen de Gentlemen verder met hun innings. Binnen een kwartier ging Stoddart uit met 71 runs, maar Grace ging door. Toen hij de honderd runs naderde, nam de spanning onder het publiek toe, en bij zijn honderdste run ging er zowel bij de spelers als bij het publiek een stormachtig applaus op. Dat seizoen was het de zevende keer dat Grace honderd runs scoorde in een topwedstrijd. Die ochtend was zijn prestatie des te opmerkelijker omdat er fantastisch werd gebowld.

Om tien over half twee kwam er een einde aan Grace’ slagbeurt doordat hij werd uitgevangen door de wicketkeeper. Om twee uur, bij de lunchpauze, waren acht van zijn tien overige teamleden ook uit, en ondanks de honderd runs van Grace hadden de Gentlemen slechts 252 runs voor negen wickets.

De broertjes Coombes hadden eten meegenomen en aten hun lunch in de schaduw van een schuur op het veld.

Toen de wedstrijd na de lunch werd hervat, waren de Gentlemen in tien minuten tijd all out en hadden ze er maar zeven runs bij gescoord. De Players gingen voor de tweede innings batten en tegen de tijd dat de stumps om zeven uur uit de grond werden getrokken hadden ze 269 runs voor slechts zes wickets. Ze stonden ruim voor.

Robert en Nattie gingen weer terug naar Oost-Londen, maar in plaats van rechtstreeks naar huis te gaan, gingen ze naar het nieuwe Theatre Royal in Stratford, drie kilometer ten noordwesten van Cave Road. Het toneelstuk dat ze die avond gingen zien, heette Light Ahead en ging over een man die een moord in de schoenen kreeg geschoven door een werknemer van een scheepswerf die tevens oplichter, bigamist en moordenaar was. De theaterkrant de Era schreef dat het stuk vooral ‘de parterre en de engelenbak’ zou aanspreken, met andere woorden het arbeiderspubliek dat in Stratford woonde, maar de krant vond het ook een ‘onevenwichtig stuk dat alle kanten op ging’ en dat ‘lang voortkabbelt zonder dat er een baken aan de horizon verschijnt zodat je weet waar het naartoe gaat en hoe het zal eindigen’. De hoogtepunten van het stuk waren een speciaal geconstrueerde reddingsboot die voor de slotscène op het podium werd gehesen, een ‘zegevierende heldin’ en een onverschrokken schurk die met zijn triomfantelijke boosaardigheid zelfs de bewondering van de criticus van de Era wist te wekken.

In de achterkamer van Cave Road nummer 35, waar Robert en Nattie die avond weer sliepen, bewaarde Robert zijn verzameling penny dreadfuls of penny bloods (stuiverromans of sensatieverhalen). Dat waren spannende verhalen in de stijl van Light Ahead, die wekelijks in tijdschriftvorm verschenen. De verhalen speelden zich overal ter wereld af: op volle zee, in de van misdadigers vergeven straten van Londen en New York, in de oerwouden van Afrika, in het Wilde Westen en op eilanden in het Verre Oosten. Soms speelde een verhaal in een verre toekomst, met elektrisch aangedreven postkoetsen en vliegende machines, en soms in een bloederig verleden met nobele kruisvaarders en ronddolende ridders.

Nog niet zo lang geleden had Robert Jack Wright and the Fortune Hunters of the Red Sea gekocht, een aflevering uit een Amerikaanse verhalenreeks die losjes geïnspireerd was op de boeken van Jules Verne. Jack is een weesjongen en uitvinder – een ‘mannelijk ogende jongen’ met ‘een knap, atletisch voorkomen’ – die in vernuftige, zelfgebouwde machines over de wereld reist, het tegen schurken opneemt en schatten opgraaft. In zijn avontuur in de Rode Zee, dat in de eerste week van juli werd gepubliceerd, steekt Jack de Atlantische Oceaan over van Amerika naar Afrika. Zijn onderzeeër, de Meteor, is een slanke eivormige cocon van glas en plaatstaal, met compacte cabines die zilverkleurig oplichten, vol instrumenten met flitsende lampjes, glimmende hendels, draden en elektromagneten. Na veel gevaren en heroïsche acties – zware regenval, zandstormen, de redding van een bijna verdronken meisje, gevechten met Arabische parelduikers en Amerikaanse bankrovers – bereikt hij zijn doel: een schat op de bodem van de Rode Zee die bewaakt wordt door een zes meter lange gevleugelde draak. Om de draak te verslaan en de schat te veroveren trekt Jack een duikerspak aan en duikt hij dwars door een bloedrode zee naar de grot van het wezen. Als hij eenmaal in de grot is, rolt er een enorm brok koraal voor de ingang. ‘Hij was levend begraven!’

De reusachtige draak stort zich op Jack en zet zijn dubbele rij scherpe zwarte tanden in diens vlees. Jack weet zich los te wringen, richt zijn pistool en schiet, maar het wezen deinst slechts heel even terug. ‘Het beest zwom hoog boven zijn hoofd, vlak bij het plafond, zijn lange slanke lijf kronkelend als een slang, en staarde hem met zijn grote, vurige ogen dreigend aan.’ Opnieuw duikt het op hem af, ‘zijn reusachtige rode muil wijd opengesperd’.

Als hij me te pakken krijgt,’ denkt Jack, ‘word ik ongetwijfeld aan stukken gescheurd nu hij tot razernij is gebracht.’ Als het beest naar voren schiet en zijn lijf om Jack heen kronkelt, laat die zijn pistool vallen en trekt hij zijn dolk. ‘Hij stootte de dolk in de kop van het monster, helemaal tot aan het heft, en er leek een stuiptrekking door het beest heen te gaan, waarna het naar de bodem zonk.’ Het monster laat Jack los terwijl het naar beneden zakt. Als hij het ‘walgelijke wezen’ dood voor zich ziet liggen slaakt de jongen een zucht van verlichting en staat hij op. ‘Gruwelijk, woest en wraakzuchtig!’ mompelt hij. ‘Nog nooit eerder ben ik zo’n onbevreesd en bloeddorstig beest tegengekomen.’ De robijnen en saffieren op de zeebodem liggen nu voor het grijpen. Jack raapt ze bijeen en weet zich uit de grot te bevrijden.

Op woensdag, alweer een snikhete dag, pakte Robert in de achterkamer een sleutel die op de klok op de schoorsteenmantel lag en liep samen met zijn broer naar boven. Hij maakte de deur van zijn moeders slaapkamer aan de voorkant van het huis open, en beide jongens gingen naar binnen om de zonneblinden op te trekken die sinds zondagnacht gesloten waren geweest.

De jongens begonnen door hun geld heen te raken en ze hadden geen van beiden werk. Nattie spijbelde van de Cave Road-school, een kolossaal gebouw van drie verdiepingen voor 1570 leerlingen, dat de vorige zomer bij hen aan de overkant was gebouwd. Robert was in mei al van school gegaan, nadat hij zijn achtste en laatste door de overheid gesubsidieerde jaar had afgesloten. Hij had daarna werk gevonden op een scheepswerf in de haven maar had het na veertien dagen al voor gezien gehouden. De jongens besloten die dag naar de haven te gaan, op zoek naar een zekere John Fox, die in het verleden als assistent-hofmeester met hun vader had gewerkt. Fox woonde op de schepen die voor anker lagen: hij sliep in de kombuis en deed allerhande klusjes voor de officieren en de bemanningsleden. Robert dacht dat hij hen misschien kon helpen om aan geld te komen.

De paardentrams en -bussen naar de dichtstbijzijnde haveningang liepen in zuidwestelijke richting via Barking Road, de doorgaande weg aan het eind van de straat waar Robert en Nattie woonden. Het was een drukke winkelstraat met kruideniers, slagers, kramen met gebakken vis, kleermakers, hoedenmakers, postkantoren, een fietsenhandel, een winkel in scheepsbenodigdheden, een kaashandel, drogisterijen, kolenhandelaars, snoepwinkels en bakkers. De dichtstbijzijnde kerk lag vlak naast de tabakswinkel op Barking Road nummer 500, de huisarts van de familie Coombes woonde op nummer 480 en het politiebureau zat op nummer 386. Op nummer 110 was een nieuwe stadsgehoorzaal annex gratis bibliotheek gevestigd, die in februari als eerste gebouw in West Ham van elektriciteit was voorzien.

Tweeënhalve kilometer verderop langs Barking Road kwamen de jongens langs de overvolle straten van Canning Town, een veel duisterder en uitzichtlozer wijk dan die van hen. De losse arbeiders die hier in bouwvallige rijtjeshuizen woonden, verdrongen zich elke dag bij de hekken op de kade, wanhopig op zoek naar werk. De afgelopen twintig jaar hadden de havens, fabrieken en spoorwegen talloze mensen naar West Ham doen trekken, waardoor de bevolking van 12.000 zielen in 1870 tot bijna 200.000 in 1895 was aangegroeid. ‘Londen over de grens’, zoals het ook wel werd genoemd, was het industriële centrum van het Britse Rijk en een nieuwe hoofdstad van de armen. Het was de stad en tegelijkertijd de duistere schaduw van de stad, haar verste smerige uithoek.

In de straten rond de Theems krioelde het van de Engelse en Ierse arbeiders en zeelieden uit alle windstreken: Maleiers, Brits-Indiërs, Zweden, Chinezen. ‘Geen enkele andere zeehaven in dit land,’ schreef de romancier Walter Besant, ‘is zo bezwangerd van de geur van de oceaan en de suggestie van dingen uit verre streken.’ Het lawaai was oorverdovend: het geratel van treinen en trams, het getoeter van scheepshoorns, het geknars van lieren, het geraas en kabaal van de machines van de Thames Ironworks Shipbuilding Company, waar Robert in juni een paar weken gewerkt had.

Via een reusachtig hek naast de hydraulische kolenkranen betraden Robert en Nattie het Royal Victoria Dock. Meestal was John Fox wel te vinden op een van de schepen van de National Line, waarvoor de vader van de jongens werkte, dus togen Robert en Nattie eerst naar de Spain, het stoomschip van de National. Het schip stonk naar dierenlijven, urine en uitwerpselen aangezien de National Line voornamelijk levend vee van New York naar Londen vervoerde. Aan een dienstdoende officier vroeg Robert of Fox aan boord was.

‘Dat weet ik niet,’ zei Charles Pearson, eerste officier op de Queen, een ander stoomschip van de National Line. ‘Ga maar even kijken. Van wie ben jij er een?’

Robert antwoordde dat hij de zoon van meneer Coombes was. Pearson kende Robert Coombes senior en had met hem gevaren op de SS Holland, vanuit Liverpool. Hij vroeg Robert wie Fox wilde spreken.

‘De man bij de poort,’ antwoordde Robert.

Pearson richtte zich tot Nattie: ‘En jij bent er zeker ook eentje van Robert Coombes?’ Nattie beaamde dat.

De jongens liepen naar het achterdek om Fox te zoeken. Toen ze hem niet konden vinden, besloten ze de SS America te proberen, het enige andere schip van de National Line dat in Londen lag aangemeerd.

De America lag in het Royal Albert Dock, pal ten oosten van het Royal Victoria Dock, maar de havens waren zo enorm groot dat de jongens er meer dan twee uur over deden om eerst om de ene haven heen te lopen en daarna om de andere, langs de ijzeren loodsen en de scherp naar tabak ruikende pakhuizen en de skeletachtige hijskranen, langs de dokwerkers die ladingen aan het laden en lossen waren. Het traag stromende water in de rivier daarnaast stond laag en glinsterde in de zon.

Veel schadelijke industrieën waren uit het centrum van Londen verbannen en hadden zich aan dit stuk van de Theems gevestigd, en boven de havens hing een walm van kolenstof en rook. De zure urinelucht van de Bryant & May-luciferfabriek vermengde zich met de muffe karamellucht van de Tate & Lyle-suikerraffinaderij, de stank van rottende koeienkarkassen in de John Knight-zeepfabriek, de geur van pruttelende sinaasappels en aardbeien in de marmelade- en jamfabriek van James Keiller, de stank van kokende botten en vleesafval in de kunstmestfabriek van Odam’s, de stank van de vogelmest van Guano Works, en de scherpe, bijtende chemische lucht van de fabrieken die rubber, natronloog, zwavelzuur, telegraaflijnen, verfstoffen, creosoot, ontsmettingsmiddelen, ankerkabels, giftige stoffen en vernis produceerden. Er was al wekenlang geen druppel regen gevallen om de lucht eens goed schoon te spoelen.

De jongens troffen Fox niet op de America aan en dus gingen ze weer terug naar het Victoria Dock om de Spain nog eens te proberen. Deze keer wachtte Nattie buiten de poort en liep Robert op de dienstdoende agent van de havenpolitie af.

‘Ik wil naar het stoomschip van de National Line dat daar ligt om John Fox te spreken,’ zei Robert tegen William Gradley. ‘Ik heb een belangrijke boodschap voor hem, en ik kom helemaal uit Plaistow.’

Gradley liet hem door.

‘Ik ben zo weer terug,’ zei Robert.

Uiteindelijk trof Robert Fox op de Spain aan. De vijfenveertigjarige Fox, een kleine man met een dun snorretje en een warrige baard, droeg een donker tot op de draad versleten pak en een zeemanspet met een klep. Robert vroeg of hij bij hen op Cave Road wilde komen logeren: hun moeder was plotseling voor familiebezoek naar Liverpool vertrokken, vertelde hij, en ze had gezegd dat ze wilde dat Fox op de jongens en het huis zou passen. Robert zei tegen Fox dat als Emily Coombes weer terug was, ze hem voor elke dag die hij op Cave Road had doorgebracht een halve kroon zou betalen – een halve kroon was twee shilling en zes pence oftewel een achtste van een pond, een fatsoenlijk dagloon voor ongeschoold werk. Fox stemde ermee in en samen staken ze de brug over en verlieten de haven.

‘Prettige avond, Bradley,’ riep Fox tegen Gradley terwijl ze door de poort naar buiten liepen; hoewel hij de politieagent al zes jaar kende, wist Fox nog steeds zijn naam niet precies.

Ze troffen Nattie bij de poort en liepen met z’n allen terug naar Plaistow.