Voor Anne Jasmijn

Stephan de Vries

MANNEN VAN STAAL

Achter de schermen bij de officiersopleiding van het Korps Mariniers

Nieuw Amsterdam Uitgevers

© 2016 Stephan de Vries

© 2016 Nieuw Amsterdam Uitgevers

Alle rechten voorbehouden

Tekstredactie Arjan Post

Ontwerp omslag Paul Pollmann

Foto omslag Mediacentrum Defensie/Evert-Jan Daniëls

Foto’s binnenwerk Stephan de Vries, behalve foto 16 (Mediacentrum Defensie/Hille Hillinga) en foto 18 (Mediacentrum Defensie/Cees Baardman)

NUR 740

E-BOOK ISBN 978 90 468 2128 2

Deze digitale editie is gemaakt op basis van de eerste druk, 2016 met 978 90 468 2127 5

Eveneens verkrijgbaar als gedrukte versie – ISBN 978 90 468 2127 5 (1e druk 2016)

U kunt deze bestellen via onze webshop of in de boekhandel

www.nieuwamsterdam.nl/mannenvanstaal

INHOUD

Voorwoord

DEEL 1 – KRUIPEN

Vuurdoop

In het oog van de storm

Donkere gedachten

Eelt op de ziel

Doodgaan

De strijd om de Gouden Laars

Thuisfront

DEEL 2 – LOPEN

Dromen op de tocht

Oases

Geboortegrond

Oog in oog

Rechte zeesoldaten

DEEL 3 – RENNEN

Zo sterk als de zwakste schakel

Mannen van staal

Een dag als alle andere

Heimwee

Nawoord

Dankwoord

Noten

Fotokatern

‘In 1665 zei Neerlands grootste admiraal,
naast een vloot van ijzer wil ik een korps van staal.’

Korpswijsheid van de mariniers

VOORWOORD

Losjes ligt het ruige klimtouw in mijn handen. Opeens, zonder enige waarschuwing, gaat een golf van misselijkheid door me heen. Het lijkt wel of mijn benen aan de grond vastgeplakt zitten en ik op hetzelfde moment de lucht in word gesmeten. Ik ben duizelig, mijn mond is kurkdroog. Met moeite weet ik adem te halen en overeind te blijven.

‘Naar boven, De Vries! Dat touw in!’

In de verte hoor ik hoe de korporaal me toeschreeuwt. Het geluid klinkt zwaar en verstopt, alsof ik onderwater ben. Ik knik met mijn loodzware hoofd en wil het touw steviger vastgrijpen om mezelf er met het laatste beetje kracht in te hijsen. Vanuit mijn ooghoeken zie ik de andere jongens in de touwen hangen, klimmend naar de top. Daar moet ik ook naartoe. Opeens laten mijn handen het touw los. Een seconde later voel ik een straal lauwe kots uit mijn mond en neus lopen.

Weer een seconde later grijpt een hand mijn arm beet en trekt me weg van het touw.

‘Zet je helm af,’ luidt het bevel. ‘Zie je die boom daar?’

Met een wazige blik staar ik naar de korporaal en probeer naar de boom te kijken. Het is een grote boom, zo’n vijftig meter verderop. Met trillende handen trek ik mijn helm af en knik. Het zweet loopt in straaltjes van mijn hoofd. Het zout mengt zich op mijn tong met de zure nasmaak van het braaksel.

‘Ik hoor je niet, De Vries. Geef antwoord! Zie je die boom?’

Ik word door elkaar geschud en kijk langs de wijzende vinger van de korporaal. ‘Ja, korporaal!’ Ik spreek de woorden zo strijdvaardig mogelijk uit, ook al klinkt het geforceerd.

‘Loop rustig naar die boom en weer terug. Onderweg ga je even heel goed nadenken of je hier nog steeds zo graag wilt zijn. Of je echt bereid bent alles te geven. Zo niet, dan kun je je spullen gaan halen en vertrekken.’

Het is het voorjaar van 2002. Ik ben net achttien geworden en zit in de zesde klas van het vwo in Bolsward, een pittoresk stadje in Friesland met een kleine tienduizend inwoners. Terwijl klasgenoten zich oriënteren op vervolgstudies en universiteiten, staat voor mij al een aantal jaren vast wat het moet worden. Het is aftellen tot het moment dat ik me kan aanmelden voor de selectie van de Praktische Opleiding tot Officier der Mariniers (POTOM).

Het is mijn grootste droom. Het gaat me niet slechts om een baan, maar om een bestemming. Een levensverhaal dat zich nog moet vormen, maar in mijn hoofd al grotendeels is geschreven. Deel uitmaken van de eenheid van de Nederlandse krijgsmacht die het vuile werk opknapt als andere opties ontoereikend zijn. Behoren tot een groep mannen die geen fouten maakt en nooit opgeeft, zelfs niet als de dood in de weg staat.

Ik meld me aan voor de selectietesten en een paar weken later volg ik de instructies van de korporaal op en loop ik zo rustig mogelijk in de richting van de boom. Mijn longen branden en mijn benen voelen eerder van pap dan van staal. Natuurlijk wist ik dat het hier loodzwaar ging worden, maar kun je je een realistische voorstelling maken van dingen die je nog nooit eerder zo extreem hebt ervaren en gevoeld? Ik had mezelf gerustgesteld: het zou uiteindelijk wel meevallen, toch? Gewoon even doorbijten. Zovelen voor mij hebben dit gedaan.

De woorden van de korporaal galmen na in mijn hoofd. ‘Onderweg ga je heel goed nadenken of je hier nog steeds zo graag wilt zijn.’ De boodschap had gezien de omstandigheden niet treffender geformuleerd kunnen zijn. Het is de eerste avond van de Praktische Officiers Selectie Test (POST) en ik ben mezelf voor het eerst genadeloos tegengekomen. Het zal de korporaal een zorg zijn hoe ik me voel en of ik het hier nog leuk vind. Voor mij honderden anderen die wel dat touw inklimmen. Iedereen die hier vanavond de hindernisbaan trotseert, heeft dezelfde droom. De POST gaat bepalen wie goed genoeg is om aan de officiersopleiding te mogen beginnen en vormt daarmee de toegangspoort tot een nieuw avontuur.

Ik adem een laatste keer diep in, schuif mijn helm terug op mijn bezwete hoofd en klik het bandje onder mijn kin vast. De misselijkheid is weggetrokken en ik zie alles weer scherp. Wetend dat ik de juiste keuze maak, die ik niettemin nog vaak zal vervloeken de komende dagen, loop ik terug naar het touw dat ik met twee handen stevig vastpak. Met alle kracht en overtuiging die ik kan vinden trek ik mezelf omhoog. Op naar de top. Dit is precies de plek waar ik wil zijn.

Het lukt me om door de selectie te komen en anderhalf jaar na de POST loop ik opnieuw de poort van de Van Ghentkazerne binnen om aan de POTOM te beginnen.

De eerste weken van de opleiding bleken nog veel zwaarder en soms verlangde ik terug naar dat moment in de POST waarop mijn eten naar boven kwam. Het was niet meer dan een voorproefje geweest voor het echte werk. Vooral de eerste fase van de POTOM was een heftige cultuurschok. Ik herinner me de lange periodes in het veld, de regen, de kou, de extreem weinige uurtjes slaap, de uitputting, de hallucinaties tijdens de zware donderdagnachten zonder slaap, de allesomvattendheid van de opleiding. Vooral dat laatste. De POTOM slokte me volledig op, was er overal en altijd.

Ook weet ik nog goed hoe traag de tijd voorbij kon kruipen, vooral op de momenten waar het echt zwaar werd. In de weekenden leek het soms alsof de rest van de wereld was gestopt met draaien. De opleiding had de neiging me te ontwortelen uit mijn oude leventje. Maar wat me nog het meeste is bijgebleven uit die tijd zijn de dingen die mijn leven op positieve wijze blijvend hebben veranderd: kameraadschap, doorzettingsvermogen, compromisloze discipline, stressbestendigheid en een gezonde dosis relativeringsvermogen. Het zijn de talloze levenslessen die de POTOM gul verstrekt aan diegenen die het avontuur durven aangaan. Ze zijn van onschatbare waarde.

Ik was een van de velen van onze lichting die de eindstreep niet zou halen. Aan het einde van fase 2 schoten mijn leiderschapskwaliteiten tekort om door te mogen naar de luitenantsfase. Hoewel ik mezelf ook nog geen leiding zag geven aan een peloton mariniers in het door oorlog verscheurde Afghanistan, was het een klap. Ook al kwam het oordeel niet geheel onverwacht, het sloeg wel een enorm gat in mijn dromen. Ik herinner me mijn tranen bij het horen van de afwijzing.

Toch zou ik de POTOM nooit gemist willen hebben. Voor geen goud. Zelfs als ik vooraf zou weten het niet te zullen halen zou ik dezelfde keuze hebben gemaakt. Ik denk zelfs dat het doorlopen van deze veelzijdige opleiding goed zou zijn voor alle jonge mannen die aan het begin van hun leven staan. Zonder te willen pleiten voor de dienstplicht, wat een heel andere discussie is. Het gaat me om de mensen die de POTOM aflevert.

Dit boek ontstond met de gedachten aan mijn eigen periode binnen de opleiding in mijn achterhoofd. Wat zich afspeelt achter de opgetrokken muren van militaire kazernes is nauwelijks bekend. Militairen werken het liefst in de schaduw. Aandacht zoeken ligt niet in hun aard en botst met hun nuchtere plichtsbesef. We weten daardoor maar weinig over hun achtergrond, de weg die ze hebben afgelegd om te komen waar ze zijn, over hun dromen, drijfveren en angsten. De krijgsmacht lijkt voor buitenstaanders een hechte club gelijkgestemde personen. We zien uniformen, gevechtslaarzen, wapens. Geen mensen. Waarom zouden we ook? Dit is hun werk, dit is wat zij doen. Het zijn militairen en dat zijn ze 24 uur per dag.

Hoewel militairen niet als zodanig worden geboren maar zijn gevormd, hebben ze voor dit leven gekozen. De route die zij afleggen begint met een vaak zeer intensief vormingsproces bij een van de initiële opleidingen die de Nederlandse krijgsmacht rijk is. Daar wordt de basis gelegd voor hun verdere functioneren. Dat is een belangrijke en bepalende stap, misschien zelfs de belangrijkste en meest bepalende in hun militaire loopbaan en verdere leven – ook al kan er geen enkele medaille of onderscheiding mee worden verdiend. Het is voor hen een cruciale periode, waar paradoxaal genoeg slechts sporadisch aandacht voor is. Dat geldt ook voor de POTOM.

In negen lange en intensieve maanden worden rond en vanuit de Van Ghentkazerne van jonge mannen met zeer uiteenlopende achtergronden veelzijdige officieren gemaakt. Mannen die hun mariniers er overal ter wereld en onder extreme omstandigheden doorheen moeten kunnen slepen. Mannen met een enorme verantwoordelijkheid, die zonder te klagen Nederlandse belangen dienen in de meest extreem denkbare situaties. Mannen van staal.

Dat gaat niet zonder slag of stoot en is lang niet voor iedereen weggelegd. Elk jaar moet ruim de helft de opleiding vroegtijdig verlaten. Wie zijn de jongemannen die aan deze uitputtende militaire ratrace beginnen? Wat zijn hun dromen? Wat maken zij mee en hoe gaan ze om met alle fysieke en mentale hindernissen en uitdagingen die ze onderweg tegenkomen? Hoe vergaat het degenen die de eindstreep weten te halen, en hoe de afvallers? En niet te vergeten: hoe beleven vaders, moeders, vrienden en vriendinnen deze intense periode, waarin hun zonen en partners volledig worden opgeslokt door hun nieuwe leven?

Dit boek biedt een exclusieve inkijk in deze fascinerende maar gesloten wereld. Ik kreeg toestemming van de Koninklijke Marine om, ditmaal als buitenstaander, mee te kijken tijdens de POTOM. Gedurende hun hele opleiding volgde ik de adelborsten, zoals de kandidaten van de officiersopleiding bij de Koninklijke Marine worden genoemd. Ik sprak hen regelmatig; wanneer ze er na dagen van regen, kou en fysieke uitputting helemaal doorheen zaten, tijdens de ultieme hoogtepunten van de opleiding en bij vele momenten daartussenin. Ik ging verschillende keren met ze mee het veld in, op bivak; liep tussen de mannen door als zij zich tot in de kleine uurtjes met volle bepakking verplaatsten; keek mee tijdens levensechte oefenaanvallen of nachtelijke verkenningen in binnen- en buitenland en sprak de instructeurs van de POTOM, familieleden en partners van de kandidaten, evenals gedecoreerde officieren die de opleiding ooit zelf succesvol afrondden. Ik kreeg zelfs inzicht in het zeer persoonlijke en openhartige dagboek dat een van de adelborsten tijdens de opleiding voor zijn toenmalige vriendin bijhield.

Dit verhaal gaat over meer dan alleen een roemruchte opleiding. Het is ook het persoonlijke verhaal van 46 jonge mannen die in september 2014 met evenveel dromen als ideeën aan de POTOM begonnen, het avontuur van hun leven. Mannen die een keuze hebben durven maken die, ongeacht of zij de opleiding volbrengen, in veel opzichten hun verdere levens en karakters zal vormen of zelfs bepalen. Zonder er zelf om te hebben gevraagd en ondanks hun sterke voorkeur om in de schaduw te blijven staan. Voor één keer treden ze in de schijnwerpers.

Stephan de Vries

Den Haag, 2016

DEEL 1

KRUIPEN

22 september 2014
––
14 november 2014

Vuurdoop

Nog één keer zoekt hij met zijn duim de vuurregelaar van zijn geweer. Hij wil er absoluut zeker van zijn dat de beveiliging van het wapen af is, zodat hij een schot kan lossen als de situatie daarom vraagt.

Het lijkt een nacht als alle andere. Stil, kalm en vooral erg koud. De volle maan legt een fluweelzachte deken van licht over het bos. Tijs knijpt zijn ogen samen en tuurt tussen de bomen door. Een paar maanden geleden zat hij nog in de schoolbanken – hij is net negentien. Zijn grootste zorg was toen nog met welk meisje hij zou daten, of waar hij vakantie zou gaan vieren. Nu ligt hij met een doorgeladen wapen in het donker. Onrustig turend in de duisternis, wachtend op wat komen gaat. Een onnatuurlijke beweging, een plotseling geluid. Iemand die hier niet hoort te zijn. Iemand met kwade bedoelingen misschien. De vijand.

Als wachtpost rust een zware verantwoordelijkheid op zijn schouders. Het is aan hem om de rest van de eenheid te beschermen en te waarschuwen bij onraad. Nu in slaap vallen is uit den boze, hoe graag hij zijn ogen ook even dicht zou doen. ‘Verwacht het onverwachte’, luidde de cryptische boodschap die hij bij de briefing eerder op de avond meekreeg van zijn commandant.

Die opdracht intrigeerde hem. Hoe doe je dat, het onverwachte verwachten? Stopt iets niet met onverwacht te zijn als je je er een voorstelling van maakt? Of was dat juist het hele punt? En hoe ver moest hij daarin gaan, in onverwachte dingen verwachten? Waar begint het onverwachte onrealistische vormen aan te nemen?

Mooie, bijna filosofische vragen, wachtend op een antwoord. Maar hij voelt hoe het hem steeds meer moeite kost zijn ogen open te houden. Hoe de slaap hem probeert te verleiden tot een diepe, allesomvattende leegte, die belooft al zijn ongemakken weg te nemen. Het wordt een kansloos gevecht tussen zijn oogleden en de zwaartekracht. Drie nachten zonder noemenswaardige slaap beginnen hun tol te eisen.

Zijn gedachten dwalen af, weg uit dit eenzame, gure bos. Lag hij maar thuis in een comfortabel bed met zachte kussens, schone lakens en het warme, tedere lichaam van een mooi meisje...

Plotseling verstoort een oorverdovende knal abrupt de tot dan toe kalme nacht. Eén zware dreun die Tijs ruw uit zijn droomwereld trekt en terugzet naar de kille realiteit. De inslag kan niet ver geweest zijn, hij voelde het tot in zijn botten. Met geknepen ogen probeert hij elke millimeter in de omgeving af te zoeken. Terwijl een zucht ijzige lucht van onderop zijn helm binnenstroomt, kijkt hij omhoog en ziet een diepblauwe hemel met ontelbare fonkelende sterren. Het lijken vuurvliegjes die hij zo uit de lucht kan plukken.

Al snel is het zo stil dat er niets gebeurd lijkt te zijn. Geen explosie. Geen verstoring van de nachtelijke routine. Alleen hij en de eenzaamheid van de nacht. Is het inbeelding geweest? Slaaptekort kan gekke dingen met je brein doen, daar was hij inmiddels wel achter gekomen. Hallucinaties had hij eerder gehad en een gefantaseerde explosie zou niet het vreemdste zijn dat hem tot nu toe is overkomen. Maar deze knal was echt en de scherpe kruitdamp die zijn neus binnendringt, doet zijn twijfel als sneeuw voor de zon verdwijnen.

Dan volgt een explosie van een tweede granaat, direct gevolgd door het harde, sissende geluid van opstijgende lichtkogels. Met een ingetogen, bijna teleurstellende ‘plop’ ontbranden ze in de lucht om vervolgens als vuurballen boven de bomen te blijven hangen. Het felle licht dat door de takken schijnt, tekent een complex schaduwspel op de grond. Alsof honderden enorme, krioelende spinnen in het bos plotseling ontwaken en in beweging komen.

De mannen die de wacht houden, liggen volledig verrast in hun vers gegraven schuttersputten. Terwijl Tijs de klamme kou door zijn gevechtstenue voelt trekken, begint de situatie langzaam tot hem door te dringen. Het duurt even voordat zijn ogen zijn gewend aan het plotselinge schijnsel van de lichtkogels, die vredig omlaag zweven tot ze resoluut doven en de nacht teruggeven aan de duisternis.

Een ijzige rilling trekt door zijn lijf als hij het gefluit van een inkomende granaat hoort. Opnieuw volgt een daverende inslag. Hij heeft zich helemaal niets ingebeeld. Het kamp ligt onder vuur. Ze worden aangevallen!

In de verte hoort hij zijn commandant, Karel, de eerste orders naar zijn mannen brullen: ‘Crashmove! Crashmove! Het zijn mortieren! Pak al je zooi en maak dat je wegkomt hier! Wapen in de hand en gaan. Go, go, go!’

Opnieuw het dreunende geluid van explosies. Deze keer komen de granaten midden in het kamp neer, uit elkaar spattend als hete vuurballen. Duizenden gloeiendhete scherven op een dodelijke zoektocht naar slachtoffers. Ondertussen klinken ook de eerste geluiden van mariniers die het kamp in allerijl beginnen af te breken. Het ritselen van zeiltjes en stokken die zenuwachtig tegen elkaar tikken. Het haastig volproppen van de uitpuilende rugzakken. Gemompel, hier en daar een gedempte vloek.

‘Breek verdomme die tentzeiltjes af en trap ze in je rugzak, nu! Wachtposten kakken te kort verplaatsen naar het Emergency Rendezvous (ERV). Rap werken, mannen!’ sist Karel. Uit alle macht probeert hij hen weg te dirigeren uit de gevarenzone. Hij weet dat elke seconde telt nu ze zijn ontdekt.

Een van de mannen is Yaro (22), die net was begonnen aan een van zijn schaarse uurtjes slaap. Het is hem niet gegund. Wreed wordt door alle commotie zijn rust verstoord. Als door een wesp gestoken schiet hij zijn slaapzak uit, trekt zijn broek vanaf zijn enkels omhoog en klikt een voor een de sluitingen van zijn gevechtsvest vast. Bám, weer een explosie. En nu nog dichterbij. Terwijl hij zijn hart in z’n keel en hoofd voelt kloppen, schiet hij in zijn schoenen. Het natte leer doorweekt direct zijn sokken. Zijn verse blaren worden weer open geschuurd. ‘Verdomme!’ vloekt hij binnensmonds. Militairen weten dat er niets boven droge sokken gaat. Net als drie minuten zon op een verder koude, regenachtige dag is het een van die dingen die het ruwe leven in het veld op een bijzondere manier veraangenaamt. Droge sokken zijn het verschil tussen ellende en doffe ellende.

Op de tast zoekt hij naar de rest van zijn uitrusting. De Crusaderrugzak. Check. Slaapzak en matje. Hebbes. Als laatste pakt hij zijn persoonlijke wapen, een Colt C7 met vergrotende richtkijker erop gemonteerd. Alles ligt netjes gegroepeerd en is systematisch opgeborgen. Speciaal voor dit soort gevallen, om zo snel mogelijk weg te kunnen komen. Met één ruk trekt hij het vochtige tentzeil los en duwt het snel in zijn rugzak.

‘Chesley, heb je al...’

Een inslag dichtbij verhindert Yaro zijn zin af te maken. Weggeslagen modder en zand regent tikkend neer op zijn helm en schouders. Langzaam vervaagt de omgeving tot een inktzwarte waas. Met suizende oren probeert hij overeind te blijven en zijn oriëntatie te hervinden. Als in slow motion ziet hij zijn buddy Chesley op hem af komen lopen. Diens lippen bewegen, maar uit zijn keel komt geen geluid. Langzaam krijgt Yaro zijn gehoor weer terug: een langgerekte pieptoon suist door zijn oren.

‘Alles oké?’

De woorden van Chesley klinken zwaar en lijken uit de verte te komen.

‘We moeten als de sodemieter weg hier!’

Yaro knikt verdwaasd, hijst de ruim dertig kilo aan bepakking op zijn rug en begint zich zo snel mogelijk te verplaatsen. Na een paar seconden voelt hij zijn spieren al verzuren. Met benen zo zwaar als lood gaat hij stapje voor stapje in de juiste richting, hoopt hij. Zijn hoofd gefocust op dat ene doel: verdwijnen uit de dodelijke gloed van lichtkogels. Weg van de allesvernietigende inslagen en de chaos. Hergroeperen op het afgesproken punt van de Emergency Rendezvous, waar de eenheid in situaties als deze bij elkaar komt.

Yoeri (19) uit Limburg probeert zich ook uit de voeten te maken. Vijf minuten geleden stond hij nog op het punt om eindelijk zijn warme slaapzak in te kruipen – het fijnste moment van de dag. Hij probeert er elke keer weer bewust van te genieten, ook al kost dat een paar minuten slaap. Alles lag klaar voor zijn wacht, die ruim een uur later zou beginnen. Net toen hij de rits van de slaapzak opentrok, dreunde de eerste explosie door zijn lijf. Weg slaap. En nu loopt hij inkomende granaten te ontwijken. Of beter gezegd, te hopen dat hij niet wordt getroffen. Hijgend baant hij zich een weg door de laaghangende takken en het hoge gras. Zou iemand geraakt zijn? Terwijl hij struikelend het wazige silhouet van de persoon voor hem volgt, schiet die ijzingwekkende gedachte door zijn hoofd. Misschien ligt er wel ergens een maatje te creperen van de pijn, verscheurd door de rondvliegende granaatscherven. Of nog erger. Zijn gedachten bezorgen hem kippenvel, maar wat kan hij anders doen dan wat van hem wordt verwacht: de aangeleerde drills uitvoeren en zo snel mogelijk hergroeperen? Alleen als iedereen op die wijze handelt, maken ze kans hier als eenheid ongeschonden uit te komen. Alleen dan zal hij straks iedereen levend terugzien.

Commandant Karel probeert ondertussen zijn hoofd zo koel mogelijk te houden. Overzicht bewaren is nu van levensbelang, ook al is het een bijna onmogelijke opgave. Een aantal afgevuurde rookgranaten zet het kamp in een verstikkende, rode nevel. Het ontneemt hem bijna al zijn adem en zicht. Als een geest ziet hij een gedaante door de rook voorbijtrekken, drijvend bijna. Even denkt hij dat de schim een hallucinatie is. Toch reikt hij naar een van de ruwe hendels aan de rugzak vlak voor hem en trekt eraan.

‘Wie is dit?’ vraagt hij aan de persoon die voor hem loopt. Een lichte trilling klinkt door in zijn stem.

‘Carlo,’ zegt de rugzak voor hem.

‘Goddank. Ben jij de laatste man?’

‘Weet ik niet.’

‘Klote,’ bromt Karel onverstaanbaar. ‘Loopt er nog iemand achter je?’

‘Weet ik niet. Alleen Leroy, geloof ik.’

‘Wie?’

‘Leroy,’ herhaalt Carlo terwijl hij door blijft lopen.

Karel laat de rugzak weer los en zet een paar stappen naar voren. In het langzaam dunner wordende rookgordijn ziet hij opnieuw een gedaante op hem afkomen. Het beeld heeft iets onwerkelijks. Onheilspellends bijna. Alsof de persoon langzaam schokkend naar hem toe komt glijden.

‘Leroy, ben jij dat?’

Geen antwoord.

‘Leroy?! Laatste man?’

Stilte.

‘Ja, laatste man,’ klinkt dan het verlossende antwoord, bijna overdreven kalm gezien de situatie.

Samen zoeken ze een weg uit de rook richting het verzamelpunt. Het gedonder van neerkomende granaten wordt al minder en verstomt uiteindelijk in de nacht. Het kamp, of wat daar nog van over is, ligt er verlaten bij. Iedereen lijkt veilig te zijn weggekomen. Dat hoopt Karel tenminste, want de levens van de mannen zijn zijn verantwoordelijkheid. Zeker weten doet hij het niet. Hoe moet hij het zeker weten? Hoe kan hij het zeker weten in deze chaos?

Eenmaal bij de afgesproken plek ziet Karel de vriendelijk maar serieus ogende 41-jarige sergeant-majoor Marcel Sonneveld staan. ‘Oké, mannen, rap verzamelen. We gaan deze aanval en snelle nachtelijke verplaatsing even doornemen met elkaar,’ spreekt de sergeant-majoor. Zijn woorden klinken dwingend, bepaald niet tevreden met wat hij net heeft zien gebeuren.

De mannen kunnen opgelucht ademhalen. Hoewel ze de spanning en chaos van de situatie levensecht hebben ervaren, treffen ze naast de sergeant-majoor al hun buddy’s stuk voor stuk heelhuids aan. Niemand is achtergebleven, niemand is getroffen door de razende granaten.

Wat zich hier voordeed was namelijk geen echte aanval. De explosies waren gesimuleerd, de scherven denkbeeldig. Het zijn oefenexemplaren die ondanks de harde knallen die ze produceren niet dodelijk zijn. Ook speelt zich dit niet af ergens in Afghanistan, Irak of in een ander door oorlog verscheurd land. Het is oktober 2014 en het decor van de gesimuleerde aanval en de daaropvolgende snelle verplaatsing wordt gevormd door een militair oefenterrein op de Ederheide, de Veluwe.

De mariniers van daarnet zijn ook geen mariniers. Althans, nog niet. Het zijn adelborsten: officiers in opleiding bij het Korps Mariniers. Doodnormale maar ook buitengewone jongemannen die allemaal de brandende ambitie koesteren het uiteindelijk tot officier der mariniers te schoppen. De weg die naar dat doel moet leiden is lang, zwaar, onzeker en tot op zekere hoogte extreem te noemen.

Tijs, Yaro, Chesley, Youri, Karel, Carlo, Leroy en de negenendertig andere adelborsten zijn die weg nog maar net ingeslagen. Dit is het allereerste bivak van de Praktische Opleiding Tot Officier der Mariniers. Dit is de beruchte POTOM.

De gesimuleerde aanval is voor de adelborsten de eerste ervaring met een crashmove, een snelle verplaatsing na een aanval op het basiskamp. Of wat in militair jargon Patrol Harbor (PH) wordt genoemd. Dit soort oefeningen moet de kandidaten voorbereiden op het echte werk, waarmee zij als officier in conflictsituaties geconfronteerd kunnen worden. In dit stadium komen ze bij het maken van fouten nog weg met een waarschuwing, of een uitbrander van een van de korporaals of sergeanten van het opleidingskader.

In het ergste geval volgt een onplezierige groepssanctie. Een tijdlang in de voorligsteun liggen. Opdrukken tot je bovenarmen verzuren. Rondjes rennen tot je longen branden. Of een opdracht meekrijgen die een aantal kostbare uren van je vrije weekend in beslag neemt. Allemaal uiterst onaangenaam, maar wie de opleiding volbrengt en ooit in een echte aanval terechtkomt zal fouten en vergissingen in het ultieme geval moeten bekopen met zijn eigen dood of die van mariniers in zijn eenheid. Een moment van laksheid of kleine slordigheden kunnen fataal zijn.

Of zoals brigadegeneraal der mariniers Richard Oppelaar het verwoordt: ‘Op de grens van leven en dood – op de grens van winnen of verliezen – kan niemand het zich permitteren genoegen te nemen met een tweede plaats. Een beetje winnen of een beetje verliezen is er niet bij.’

Verliezen is falen. Verliezen is sterven. De essentie van die gedachte wordt mariniers niet pas bijgebracht als de echte kogels om hun oren vliegen, maar zo vroeg mogelijk in de opleiding, wanneer er nog tijd en ruimte is om van gemaakte fouten te leren.

‘Zeventien minuten is voor een eerste onverwachte, nachtelijke verplaatsing niet al te slecht,’ concludeert Sonneveld terwijl hij de groep rondkijkt. ‘Toch is er meer dan genoeg ruimte voor verbetering. De PH ligt vol met uitrusting en zooi die jullie in de haast en chaos hebben achtergelaten. Ik zie mannen die geen idee hebben waar ze mee bezig zijn. Anderen kunnen de ERV opeens niet meer vinden. Hoe is dat in hemelsnaam mogelijk? Het gaat hier om overleven, mannen. Er moet veel en veel strakker worden samengewerkt. Een volgende crashmove moet een stuk gecoördineerder. Samenwerken. Communiceren. Maar geen zorgen, er komen nog kansen genoeg.’

Met een plagerig lachje kijkt de sergeant-majoor de groep rond. ‘Als er geen vragen zijn, hebben jullie tien minuten. Dan staat iedereen klaar bij de kadertent met tweedelijns-bepakking omgehangen.’

Terwijl de adelborsten de aanwijzingen van de sergeant-majoor in zich op proberen te nemen, is de nervositeit over wat verder nog op het programma staat duidelijk voelbaar. De zo gekoesterde slaapzakken zullen vannacht niet meer tevoorschijn komen, dat is zeker.

‘Het zal wel een slopende mars worden,’ fluistert Tijs Carlo toe. Carlo knikt zwijgend. Met een ferme pas lopen ze door het rulle zand van de tankbaan richting het kaderkamp. Als ze één ding hebben onthouden van alle horrorverhalen over de opleiding, dan is het wel dat slapen geen onderdeel uitmaakt van de donderdagnacht.