Krachtenspel

Jonathan Levi

Krachtenspel

Een koningsdrama

Vertaald door
Inger Limburg en Lucie van Rooijen

Nieuw Amsterdam Uitgevers

De vertalers ontvingen voor deze vertaling een projectsubsidie van het Nederlands Letterenfonds.

Deze uitgave is tot stand gekomen dankzij Sebes & Bisseling Literary Agency

Oorspronkelijke titel Septimania. Overlook Duckworth,

Peter Mayer Publishers, Inc. New York

© 2016 Jonathan Levi

© 2017 Nederlandse vertaling Inger Limburg en Lucie van Rooijen /

Nieuw Amsterdam Uitgevers

Alle rechten voorbehouden

Vertaling fragmenten uit Inferno © Peter Verstegen i.s.m. Ike Cialona,
Athenaeum—Polak & Van Gennep, 2013

Omslagontwerp Nico Richter

Foto omslag © Nikolina Petolas / Trevillion Images

NUR 302

ISBN 978 90 468 2160 2

www.nieuwamsterdam.nl

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2017, met

ISBN 978 90 468 2159 6

Voor mijn ouders,
Judith en Isaac Levi,
Die mij op hun schouders hebben gedragen

DEEL EEN

Verfris me met appels, want ik ben ziek van liefde.

– Hooglied

1/0

3 september 1666

Eén tuin. Eén boom. Twee ruggen tegen de stam, twee zitvlakken op het gras, twee monden die een pijp delen na de maaltijd.

Londen staat in brand. De Pest laat zich meedrijven op vlammen en rook, en de stralen van de vroege septemberzon voeren de dood noordwaarts naar Cambridge. Hendrik viii waakt versteend over de stille Great Court van Trinity College; de studenten zijn tot nader order naar huis gestuurd. Nog verder naar het noorden, in de tuin van mevrouw Hannah Newton Smith, zit een van die studenten, haar zonderlinge, geleerde zoon, met een vriend. Ik ben die vriend, een buitenlander – sommige eigenschappen laten zich niet verbloemen. Maar een buitenlander die zich geen betere manier kan indenken om de sluiting van de universiteit te doorstaan dan door een pijp en een boom te delen met vriend Isaac.

‘Ik ben een postuum kind.’ Isaac blaast wat rook uit die zich als Chinese thee met de korreltjes zonlicht vermengt, en geeft de pijp aan mij. ‘Ik heb mijn vader nooit gekend, en dat was wederzijds. Op kerstochtend aanschouwde ik het levenslicht, en ze zeggen dat ik zo klein was dat ik in een bierpul paste, en zo zwak dat de twee vrouwen die naar Lady Pakenham in North Witham werden gezonden om een versterkende kruidendrank voor mijn zuchtende ziel te halen, op een hekje langs de weg gingen zitten, overtuigd dat er geen reden tot haast was aangezien ik dood zou zijn eer ze terug waren.’

‘Dat verklaart je gezonde eetlust.’ Ik neem de pijp van Isaac aan.

‘En toch’ – Isaac kijkt naar de rook die krullend en kringelend naar de vruchten opstijgt – ‘weet ik zeker dat ik, hoe verbitterd mijn moeder ook was, ooit een vader moet hebben gehad.’

‘En een Heilige Geest?’

‘De Drie-eenheid kan de pot op.’ Isaac grist de pijp uit mijn hand en neemt nog een trek.

‘En dit college is er nog wel naar vernoemd,’ zeg ik.

‘Vader, Zoon, Heilige Geest… voor een wees als ik is er maar één Vader, één God, finitum, en al wat wij weten, al wat wij zijn komt voort uit die Ene, als de stralen van de zon. Ik denk dat ik diep in mijn hart’ – zijn glimlach bij zonsondergang geeft me moed – ‘een jood ben.’

‘Deze jood is niet geïnteresseerd in het hart.’ Met een steelse blik op Isaacs dijen glimlach ik terug.

‘Net als een ware jood gelooft een ware christen in één god.’

‘De God van Abraham?’

‘En Izaak.’

‘Daar heb je er al twee,’ zeg ik lachend. ‘Ach, Trinity College, jouw trinitariërs: dat is nog niks. Je zou versteld staan als je wist hoeveel van mijn besneden broeders quarternariër zijn.’

‘Quarternariër?’

‘Die geloven, heel openlijk, in vier godheden. Er zijn zelfs Kabbala-geleerden die beweren dat er zeven goden zijn!’

‘Pure ketterij!’

‘Septimaniakken,’ zeg ik. ‘Septimaniakken, met een god voor elk van de zeven hemelen, voor elke dag van de week, voor elke richting in de ruimte, elke planeet, elke Pleiade, elke kleur, elke deugd…’

‘En elke hoofdzonde,’ vult Isaac aan. Er valt een appel tussen mijn benen.

‘Neem een hap,’ zeg ik uitnodigend, zonder me te verroeren.

‘Na jou,’ werpt Isaac tegen. ‘Er zijn appels genoeg.’

‘Precies,’ zeg ik. ‘Welkom in Septimanië.’

1/1

Eén baan licht.

Louiza.

Louiza’s gulden haar om de hoek van de Orchard Tea Garden, Louiza’s bleke kin die zich ophief naar de wind om de richting te bepalen en de verrassend zoele lucht van half maart 1978 op te snuiven. Louiza die Cambridge Road overstak, de ellebogen langs het lichaam, de schouders een marmeren bedding voor de vervaalde bandjes van haar bloemetjesjurk. Louiza’s door haar tanden toegetakelde vingers die de klink van de poort van het kerkhof oplichtten, Louiza’s frambozenkuiten die uit het zicht verdwenen.

Malory.

Malory met zijn ribfluweel. Malory met zijn wijd uitlopende broekspijpen. Malory met zijn Beatlehaar.

Malory in de torenspits van de St. George in Whistler Abbey. Onzekere Malory, 1,59 meter lange Malory die op zijn tenen boven op een stapel verouderde missalen stond, zijn Orgelboek in de ene hand, zijn adem in de andere.

Op zoek.

Malory op zoek naar de demon die het kerkorgel smoorde, waardoor het orgel nog steeds vals klonk en hij nog steeds niet kon gaan lunchen. Malory die de torenspits in klom, die door de galmborden naar een meisje keek dat hij nooit had gezien, nooit had vermoed.

Louiza die op zoek was naar de wc, maar vanaf de Orchard naar een kerk en een ladder aan de overkant van de straat werd getrokken.

‘Hallo, daarboven?’ Louiza.

‘Ja?’ Malory’s eigen stem in het geknepen register van een tongwerkpijp.

‘Mag ik boven komen?’

Louiza en Malory.

Ze verborgen hun verlegenheid door naar de vlekkerige vlammen achter de ramen van de Orchard te kijken. En daarna, aan de andere kant van de toren, naar de spookachtige taxus – volgens de priester vierduizend jaar geleden geplant, twee keer zo oud als Onze-Lieve-Heer – met zijn holle stam van waaruit Malory de snotneuzen van de parochie weleens had gedirigeerd bij eenvoudige kerkgezangen. Malory wees Louiza op de noordgrens van Whistler Abbey, en in de verte het ontgonnen drasland met de gehuchten Rankwater en Silt die begonnen te ontdooien in de vroege lentezon. Malory deed verwoede pogingen zich niet te laten betrappen toen hij de corona van zonlicht om Louiza’s kaak bestudeerde, het poederlaagje tarweblonde haartjes dat de randen van haar oren verzachtte, de brug van haar neus die, toen ze langs zijn wijzende vinger naar een romaans kerkje in de verte keek, zijn blik leidde naar een dunne bovenlip en een kin die iets verder naar voren stak dan het klassieke schoonheidsideaal voorschreef. Malory worstelde met de magnetische aantrekkingskracht van Louiza’s linkerborst: het silhouet dat werd gebroken door het prisma van haar katoenen jurk, de parabool die stevig was van jeugdige opstandigheid, die weigerde de zwaartekracht te erkennen en de tepel ophief naar een wonderbaarlijk en hoopvol zenit. Maar bovenal probeerde Malory zich een weg naar helderheid van geest te banen, zich realiserend dat hoe meer hij dit meisje vertelde over de geschiedenis van Cambridgeshire en het droogleggen van het drassige Fenland, hoe meer zijn eigen stem uit de toon viel.

‘Mag ik iets vragen?’ Louiza wendde zich af van het uitzicht en keek Malory recht aan. Haar ogen zogen heel even het blauw van de middag de toren in, met een kracht die Malory nooit voor mogelijk had gehouden – althans niet binnen het universum van Newtons natuurkunde, dat immers zijn universum was. De kracht van haar ogen, scherpgesteld op één punt, verstoken van kleur maar vervuld van hoop, waren voor Malory een bevestiging van wat hij al besloten had: Louiza was het mooiste meisje dat hij ooit had gezien, althans het mooiste meisje dat hij ooit van zo dichtbij had gezien. En door die ontdekking wist Malory niets anders uit te brengen dan: ‘Ja?’

‘Wat doe je hierboven?’

Malory vertelde Louiza dat hij die ochtend vanuit Cambridge was komen fietsen, dat hij kort na achten was aangekomen bij de St. George met het plan eerst het orgel te stemmen en dan terug te gaan naar de tearoom van de universiteitsbibliotheek voor de eerste scones van die dag. Hij was de organist van Trinity College, mompelde hij, zonder in detail te treden over de kille metten en de slecht in zijn schema passende vespers die hij moest begeleiden, de halsbrekende repetities als het koor van Trinity weer eens had besloten een optimistische compositie van de dirigent in première te brengen.

Het stemmen van het negentiende-eeuwse orgel van de St. George was een privéregeling en kostte hem doorgaans maar één uur. Maar vanochtend had Malory na een kwartier geconstateerd dat er iets mis was met de dis in de bazuin van het orgel. Hij tikte de stemkruk een halve centimeter verder om de pijp af te stemmen, waarna hij constateerde dat het probleem zich verplaatste naar de gis. Toen de gis was opgelost, breidde de afwijking zich weer uit naar twee andere pijpen. Nu eens was er iets mis met de toonhoogte, dan weer werd de toon compleet afgeknepen. De hele ochtend joeg hij de obstructie achterna, van de pijpen naar de registerknoppen, van de balgen weer naar de claviatuur. De bazuin zat maar vijf meter boven de stenen vloer van het schip en was makkelijk te doorzoeken met behulp van een houten trapladder die de koster samen met de zwabber en emmer achter de kluis in de Mariakapel had staan. Maar toen sconetijd moest wijken voor lunchtijd had Malory de kerk nog steeds niet verlaten, omdat de demon in het orgel hem nog steeds te slim af was.

Het was na drieën toen Malory eerst een trap achter de pijpen afdaalde en toen via een loodrechte ladder met tweeënvijftig sporten – zo vertelde hij Louiza terwijl ze een haarlok achter een tarwekleurig oor streek – de klokkentoren in klom. Hij wist niet precies wat hij daarboven zou aantreffen tussen de spinnenwebben en de vogelpoep. Er was geen duidelijk verband met het orgel, zes meter lager. De balgen zogen dan wel lucht hiervandaan door de vier galmgaten die in de spitse toren waren aangebracht, maar je zou ook kunnen zeggen dat ze overal lucht vandaan zogen. Hij was erg toe aan een andere omgeving, maar wilde pas uit de St. George vertrekken als hij de draak had verslagen. Als hij niet speelde, zou de demon zich misschien niet laten zien.

‘Het lijkt Schrödingers kat wel,’ zei Malory.

‘Die ken ik niet.’ Louiza boog haar hoofd, waardoor er een wirwar van goud voor haar ogen viel, en toen hij zag hoe ze zich schaamde, had Malory direct spijt van zijn opmerking.

‘O, geeft niks, hoor. Schrödinger was een natuurkundige, een Duitser, in de jaren twintig. Hij probeerde te beschrijven waarom zoeken naar dingen eigenlijk zo moeilijk was. Dat hetgeen je zoekt verandert door het zoeken op zich.’ Malory raakte zo verstrikt in zijn pogingen het uit te leggen, dat hij Louiza nauwelijks durfde aan te kijken. ‘Schrödinger wierp een vraagstuk op: een kat zit in een doos met een flesje gifgas en een piepklein stukje uranium. Het uranium spuwt lukraak radioactieve deeltjes uit, als een popcornmachine op de kermis. We weten nooit wanneer er een deeltje naar buiten komt suizen of welke kant het op zal vliegen. Maar áls er een ontsnapt, zal de fles gifgas exploderen.’

‘En dan?’ vroeg Louiza.

‘Dan sterft de kat,’ zei Malory. ‘Een pijnloze dood,’ voegde hij eraan toe, al was hij blij te zien dat het intellectuele aspect van het vraagstuk Louiza meer interesseerde dan de fijngevoeligheden van een kat. ‘Dus we beginnen met ons experiment: we stoppen de kat met het gas en het uranium in de doos, sluiten die hermetisch af en laten de klok doortikken. Na ongeveer een minuut stellen we de vraag: is Poekie dood of levend?’

‘Ja,’ zei Louiza.

‘Ja!’ jubelde Malory. ‘Dat is het antwoord van de oude natuurkunde. Ja, zou de oude natuurkunde hebben gezegd: de kat is óf dood, óf levend.’

‘Hmm,’ humde Louiza.

Hmm? Nam Louiza hem nou in de maling of kende ze de grap al, of verveelde ze zich alleen maar en begon haar belangstelling voor hem te tanen? ‘De nieuwe natuurkunde,’ ging hij verder, ‘de kwantummechanica, zegt: zolang we de doos niet openmaken, is de kat misschien dood en misschien levend.’

‘Of zit hij popcorn te peuzelen op de kermis?’ Louiza glimlachte, en Malory voelde de pijpen in zijn borst een halve toon omhooggaan.

‘Alles is mogelijk,’ fluisterde hij, ‘zolang we niet kijken.’

‘En daarna?’ vroeg Louiza.

‘Hoe bedoel je?’ Malory had niet op vragen gerekend, alleen op een beetje medelijden met een orgelstemmer die zijn scones was misgelopen omdat hij op zoek was naar een dode kat.

‘Als de doos is opengemaakt, zei Louiza, met de vanzelfsprekendheid van Pandora. ‘Als we erin kijken, is dan nog steeds alles mogelijk?’

‘Nou,’ zei Malory, ‘volgens sommige natuurkundigen bestaan er twee werelden als de doos is opengemaakt. In de ene wereld heb je de kat die we zien, in de andere de kat die we niet zien. In de ene wereld wordt de kat door wormen belaagd. In de andere staat hij te trappelen om muizen te vangen. Het enige probleem is dat de beide werelden niets van elkaar afweten. De levende Felix weet niet dat de dode Felix bestaat. Maar ze bestaan allebei.’

‘Ha!’ zei Louiza, en ze klapte in haar handen. ‘Dat hoopte ik al.’

‘Echt waar?’ vroeg Malory, blij maar verbaasd dat hij zo’n intense verrukking in deze engel teweeg kon brengen.

‘Ja!’ zei Louiza, terwijl ze opsprong en haar hand uitstrekte naar de hoge balk van de torenspits. ‘Daar kom ik namelijk vandaan, een wereld van halfdode katten.’

En toen vertelde Louiza aan Malory wat ze nog nooit aan anderen had verteld. Ze beschreef de zompige scholen en speelplaatsen in de moerassen van Norfolk, waar de leraren en kinderen halsstarrig bleven lezen en schrijven in een taal met letters waar Louiza niets van begreep. Ze sprak over haar moeder, die probeerde de beginselen van de taal erin te rammen bij haar niet-begrijpende dochter, terwijl haar vader zat te mokken boven de opgewarmde shepherds pie. Ten slotte vertelde Louiza Malory over wiskunde, hoe wiskunde haar verbond met de wereld.

‘Het was heel simpel,’ zei ze. ‘Als ik een woord kon koppelen aan een getal – het woord “kat” aan het getal -49 bijvoorbeeld – als ik een woord kon omzetten in een formule, dan kon ik de hele wereld lezen.’

‘Waarom -49?’

‘Omdat de wereld van mijn leraren, mijn vijanden, mijn eigen vader zo ontzettend negatief was. “Louiza kan niet lezen”: negatief. “Louiza kan niet schrijven”: negatief. “Let niet op in de klas”: negatief. “Wordt nooit wat”: negatief. Mijn hele leven: een en al negatief. Dus toen ik in getallen begon te denken, maakte ik ze allemaal negatief. De z werd -1, de y werd -2, tot en met -26 voor de a. “Kat” is dus -16 plus -26 plus -7, is in totaal -49.

‘O,’ zei Malory. En toen, in een poging geestig te zijn: ‘Hé, hoeveel negatief is de o?’

‘-12,’ zei Louiza. ‘Maar de i is bijzonder. i is de wortel van -1.’ Haar wenkbrauwen gingen omhoog om de cursivering te benadrukken.

Zelfs Malory, van de wijs gebracht door Louiza’s weerwoord, wist dat de koning van de imaginaire getallen sinds Newtons tijd door wiskundigen werd geschreven als een cursieve kleine letter i. De kracht waarmee Louiza die letter uitsprak kwam misschien wel voort uit de duizeligheid die de vroege wiskundigen had overvallen toen ze peinsden over de wortel van -1, bang dat ze zelf zouden omtuimelen door de enorme krachtsinspanning die het hun kostte zich er een voorstelling van te maken. In de reële wereld bestonden wortels van negatieve getallen immers net zomin als halfdode katten. Welk getal zou vermenigvuldigd met zichzelf een kwadraat van -1 opleveren? Als je het kwadraat van een getal nam, of het nou positief of negatief was, kwam er een positief antwoord uit. +2 maal +2 is +4. -2 maal -2 is +4. Zo werkte het. Zo hoorde het. Dat waren de regels. Elk getal waarvan je het kwadraat nam, dat je met zichzelf vermenigvuldigde, leverde een positief getal op. Dus de vraag ‘Wat is de wortel van -1?’ was gewoon, tja, een vraag die je nu eenmaal niet hoorde te stellen. Toch was het doodsimpel om met een krijtje op een bord of met een potlood op papier vergelijkingen neer te krabbelen als:

Voor veel mensen bestonden deze krabbels, deze vergelijkingen niet alleen, maar vereisten ze ook een oplossing. Als je aan beide kanten van de vergelijking het getal 1 aftrok, of het nu in de rokerige, met bloemetjes gestoffeerde zitkamer van Louiza’s boerderij in Norfolk was of in het tochtige, gotische klaslokaal van Malory’s koorschool aan King’s College, kreeg je:

en dan:

hetgeen een zestiende-eeuwse wiskundige besloot een cursieve i te noemen, misschien om te voorkomen dat het de reële getallen zou besmetten, de getallen die je kon zien en aanraken en proeven.

‘Ik was acht,’ zei Louiza, ‘toen ik aan mijn vader vroeg wat de wortel van -1 was. Hij vond het maar een onzinnige vraag. Negatieve getallen kon hij nog begrijpen, als jaartallen op een tijdlijn, als negatieve voors tegenover die positieve na’s. Maar de wortel van -1? Ik had hem net zo goed kunnen vragen wat de wortel van de Magna Carta of van een suikerbiet was. Mijn moeder was degene die zich niet liet weerhouden door haar eigen onwetendheid en het voorlegde aan de wiskundeleraar van school.

“Louiza, mag ik je voorstellen aan i,” zei hij tegen me. “i, Louiza.” En na i bouwde zich rondom die i de stamboom van imaginaire getallen op, met de broers van i en de achterneven. Plotseling werd i mijn uitweg. Ik voelde me thuis in een wereld die werd bevolkt door verledens en toekomsten en dode en levende huisdieren, een hoekje in het universum waar lezen en schrijven zin had.’

‘En dat is nu je studieonderwerp?’ vroeg Malory.

‘Mijn promotieonderwerp, om precies te zijn.’ Louiza keek naar beneden. ‘Wás. Vanochtend heb ik mijn proefschrift verdedigd.’

‘Vanochtend?’ Malory legde een hand tegen de ruwe planken van het dak om steun te zoeken.

‘Wil je mijn stelling horen?’ Louiza pakte Malory’s riem en trok hem naar beneden tot een samenzweerderige hurkzit, terwijl haar katoenen zoom omhoogkroop tot boven een paar knieën die volgens Malory misschien wel precies in zijn mond pasten.

‘Natuurlijk,’ zei Malory, nog duizelend van de gedachte dat deze jonge vrouw – van misschien nog geen twintig – al was gepromoveerd en stomtoevallig de torenspits van de St. George in Whistler Abbey in was geklommen, waar ze hem had gevonden, Malory, die de afgelopen tien jaar zijn best had gedaan om zijn eigen promotieonderzoek over Sir Isaac Newton te omzeilen met een afwisselend dieet van orgelstemmen en scones.

‘i = u.’ Louiza pakte Malory’s Orgelboek en schreef de formule in een kordaat, vinnig handschrift op een lege bladzijde. ‘i = u,’ herhaalde ze, terwijl ze de letters langzaam over Malory’s ontvankelijke borst trok. ‘I is You. Cursief.’

‘Cursief,’ herhaalde Malory, die in wezenloze vervoering raakte door Louiza’s vinger op het flanel van zijn overhemd.

‘I,’ zei Louiza, ‘ik ben Louiza. You?’

Malory begon te vertellen. Hij vertelde haar over zijn kamers aan de Great Court – naast de kapel, want als organist van Trinity College, op afroep beschikbaar van metten tot vespers, van doop tot begrafenis, moest hij dicht bij de kapel wonen. Hij vertelde haar over zijn zitkamer, die uitkeek op Trinity Street en op de appelboom die in 1966 was geplant ter ere van de driehonderdste gedenkdag van Newtons annus mirabilis, het jaar waarin deze grote denker de Pest ontvluchtte en in zijn moeders tuin in Lincolnshire de wet van de zwaartekracht, de aard van het licht, de differentiaalrekening en nog een stuk of wat andere prometheïsche rijkdommen ontdekte. Hij vertelde haar over de zomerochtenden waarop hij wakker werd van het gulzige geschrok van veldmuizen in zijn vuilnisbak en winterochtenden waarop een prisma van smeltend ijs op de bobslee van de zwaartekracht langs de ruit naar zijn hoofd gleed. Aangezien hij een proefschrift schreef over de grote Sir Isaac was het vanzelfsprekend en gepast dat Malory Newtons kamers toebedeeld had gekregen, al was diens genialiteit niet inbegrepen.

‘Maar jij,’ zei Louiza. ‘Wie ben jij?’

Malory vertelde haar dat zijn echte voornaam Hercule was (zijn moeder Sara was immers Française) en dat de achternaam op zijn geboorteakte Emery was (hij had immers alleen een moeder). ‘Maar iedereen noemt me Malory, met één l,’ zei Malory tegen Louiza, die grote ogen opzette, wat Malory alleen maar kon opvatten als de zo bekende blijk van verbazing. ‘Ik weet wat je denkt,’ ging hij vlug verder. ‘Malory, net als Thomas Malory, die over koning Arthur en de Ridders van de Ronde Tafel schreef. Je weet wel, Lancelot en Guinevere, Galahad de Reine?’

‘Nee,’ fluisterde Louiza, ‘dat is het niet.’ Maar Malory hoorde haar boodschap niet, in zijn haast iets op te biechten wat hij nog nooit aan iemand had verteld. Dat Malory de naam was van een vader die zijn zoon nooit had gezien. Dat Malory, net als de grote Sir Isaac, postuum was geboren, omdat zijn vader, visser van beroep, de snelheid van de Ierse veerboot waarop zijn moeder aankwam om met hem te trouwen niet goed had ingeschat. Dat was het enige wat hij wist over zijn pa – de achternaam, de noodlottige onstuimigheid waarmee hij de jonge Sara had liefgehad –, en dat beetje had hij pas vlak voor zijn tiende verjaardag uit zijn moeder weten te trekken, toen duidelijk was geworden dat ook zij hem alleen zou laten, met niet veel meer dan dit ene verhaal.

‘Malory,’ fluisterde Louiza weer, en door de manier waarop ze hem aankeek, had Malory het idee dat ze echt, oprecht geïnteresseerd was in hem, in zijn naam, zijn geschiedenis. En ook dacht hij, hoopte hij, vreesde hij dat Louiza hem zou kussen – zijn eerste kus, en alleen al die gedachte riep schaamte bij hem op: zijn eerste meisje. Zesentwintig jaar en hij zou eindelijk een meisje kussen. Niet dat hij een mannenman was. Hij was altijd een te klein opdondertje geweest om door de oudere jongens van de koorschool van King’s College en later te grazen te worden genomen. Er waren tientallen, zelfs miljoenen momenten geweest, van zijn kindertijd tot op de dag van vandaag, dat hij graag zou zijn weggekropen bij een menselijk wezen, of het nu een man, een vrouw of een kind was. Maar die gelegenheid had zich nooit voorgedaan. Hij had zich tevreden moeten stellen met potloden, steentjes, paardenkastanjes, de randen van versleten truien die met hun geuren en texturen een beeld van genegenheid opriepen dat sterk genoeg was om zijn hunkering te stillen. Maar nu ging dit meisje, deze Louiza, met haar imaginaire getallen en katten…

‘Is dit het?’ Louiza pakte iets achter Malory vandaan.

Even bleef Malory roerloos zitten, nog steeds wachtend op de kus, nog steeds trachtend de korte vergelijking die Louiza op zijn borst had getrokken en zijn al even korte bekentenis te bevatten. En toen, in een poging zijn evenwicht te hervinden, richtte hij zijn blik op de wat stoffige hand die een appelpit voor zijn gezicht hield in het licht dat schuin de torenspits binnen viel. Een appelpit. Tussen twee volmaakte vingers, zij het met afgekloven nagels, hield Louiza een appelpit vast die ze tussen twee latjes in de galmborden had losgepeuterd. En hoewel Malory er tien minuten aan chromatische variaties op Bachs ‘Nun komm, der Heiden Heiland’ voor nodig had om te bewijzen dat deze zonderlinge Pit de demon was die het orgel had verstikt, de demon die hij van de ene toonsoort naar de andere achterna had gezeten, was hij er heilig van overtuigd dat Louiza – in elke van haar vele mogelijke werelden – zonder te kijken alle problemen kon oplossen.

De kus, het uittrekken van flanellen overhemd en katoenen jurk, het verkennen en al het andere volgde met kalmte, met passie en een gevoel van muzikale onontkoombaarheid. Toch was er zo veel onvoorspelbaars in Louiza’s bewegingen, zo’n matrix van onverwachte verwijderingen en opeenbotsingen dat Malory zich pas na afloop, toen de middagzon een laatste, uit vijf lijnen bestaande schaduw op de oostmuur van de torenspits wierp, de tijd gunde om zich af te vragen waarom. Waarom hij? Waarom nu? Waarom hier in de torenspits van de St. George?

‘Je naam,’ zei Louiza. ‘Malory, je naam is gelijk aan -78.’ Louiza schreef de niet-cursieve vergelijking met haar vinger op Malory’s niet-bedekte borst. ‘Mijn naam, Louiza, ook. -78. i = u. I is you.’

Hij rekende het na. Ze had natuurlijk gelijk: m plus a plus l enzovoort was gelijk aan l plus o plus alle heerlijke dingen die net waren gebeurd, die net met hem waren gebeurd. Maar omdat hij Malory was, omdat hij Isaac Newton bestudeerde en als orgelstemmer een oor had dat zich niet snel tevreden liet stellen, moest hij het vragen.

‘Wat betekent mijn vergelijking?’

Louiza’s wang lag op zijn dij. Haar stem was zacht, maar resoneerde door zijn lichaam alsof ze in zijn oor fluisterde. ‘Bedoel je: hoe kan mijn vergelijking, hoe kan i = u de wereld veranderen?’

‘Ja,’ zei Malory. ‘Zoiets.’

‘De implicaties,’ begon Louiza. ‘De implicaties zijn ongelooflijk. En misschien wel gevaarlijk.’

‘Gevaarlijk?’ Malory ging rechtop zitten.

‘Dat leg ik de volgende keer wel uit,’ zei Louiza, terwijl ze opsprong en een voet op de ladder zette.

‘De volgende keer?’ zei Malory, licht wanhopig omdat deze keer ten einde leek te lopen. ‘Waar? Wanneer?’

‘Op de plek waar je die kat vindt,’ zei Louiza. ‘Op het moment dat je die kat vindt.’ Ze gaf hem de Pit met die ranke, door tanden toegetakelde vingers. ‘Vergeet niet: i = u.’ En verdween.

1/2

Waarom had Malory Louiza laten verdwijnen? Waarom was hij niet overeind gevlogen? Waarom was hij niet als een Galahad vanuit de toren naar beneden gesprongen, of desnoods langs de ladder omlaaggegleden om haar te volgen waarheen de adem van de namiddag haar voerde?

De zon scheen in zijn ogen. Of eigenlijk hing er een droombeeld, een gordijn tussen het vloertje waar Malory zat en het valluik waardoor Louiza was verdwenen. Een gordijn, of beter nog, een lieflijke waterval van licht klaterde door de schuine galmborden in het dak op de plankenvloer van de toren. Een stoffige engelenschaar klom langs die bundel namiddaglicht omhoog en omlaag, wuivend met hun vleugels op het ritme van een Hosanna boven Malory’s Ransel, zijn Orgelboek, zijn Universele Stemapparaat.

Er was niets opmerkelijks aan die drie voorwerpen. Ze waren net zo versleten en verkleurd als al die miljoenen aandenkens waaraan eenzelvige adolescenten mettertijd een volwassener functie toekenden. Het Universele Stemapparaat was een verbogen stuk metaal van zo’n twintig centimeter dat Malory op zijn tiende, in de laatste zomer die hij met zijn moeder had doorgebracht, had gevonden op een steengraf in de heuvels bij Narbonne. Hij was nooit nieuwsgierig genoeg geweest om na te vragen wat het voor materiaal was, maar het was duidelijk harder dan het lood waarvan de betere orgelpijpen waren gemaakt. Hij was dankbaar voor de hoekige uitsteeksels van het Universele Stemapparaat, die hem in staat stelden duizenden en duizenden pijpen tot harmonische precisie te krabben, slaan, wrikken en masseren, en voor de buitengewoon praktische vorm: het was zo compact als een Zwitsers zakmes en zo ingenieus als een geigerteller, waardoor hij de vele kwalen van het pijporgel in al hun verscheidenheid kon diagnosticeren en genezen. Het Orgelboek viel te beschouwen als Malory’s dagboek: het bevatte een lijst met de naam, locatie, geboortedatum, doopdatum, elke achtereenvolgende stemsessie en elke bijzonderheid van elk orgel dat hij had bespeeld, gestemd, schoongepoetst of met een stofzuiger had ontdaan van gruis en muizenkeutels, een lijst die terugging tot het orgel in de kathedraal van Narbonne.

Het Universele Stemapparaat en het Orgelboek hadden allebei een eigen vakje in Malory’s Ransel, die rijkelijk voorzien was van vakjes. De Ransel bood ruimte aan half opgegeten boterhammen, stukken taart in waspapier, muziekmappen en schoensmeer. De tas was het enige aandenken dat Malory aan zijn vader had, al was het een raadsel wat een visser met zo’n tas moest. Voor zover Malory wist was zijn vader nooit soldaat geweest. In elk geval was de tas te klein om dienst te kunnen doen als weekendtas of serieuze dagbepakking. Groen canvas was niet bepaald de waterdichte stof die een visser nodig had om zijn haakjes, zijn aas en twee à drie vissen te vervoeren, hoeveel vakjes die tas ook had. Maar op de klep van de Ransel, de enige echte schakel met zijn vader, stond gestencild:

MALORY

Hoezeer Malory ook besefte dat het kinderachtig en zwak was om aan dergelijke spullen te hechten, voelde hij zich soms warm worden als hij op de tochtige orgelgalerijen van East Anglia met zijn vinger die letters overtrok. Alle drie – Universeel Stemapparaat, Orgelboek en Ransel – waren ze Malory’s trouwe metgezellen. En toch was er met Malory iets gebeurd in de torenspits van de St. George in Whistler Abbey. En voor het geval Malory te onnozel was om het belang daarvan in te zien, kwamen de serafim van de N atuur in actie om zijn blik te leiden naar wat zonneklaar was.

En dat zonneklare lag in zijn eigen poeltje verpulverde middag, boven op het gehavende, greinleren omslag van het Orgelboek. De Pit, de Pit die Louiza tussen de latjes van de galmgaten in de torenspits vandaan had gepeuterd, de Pit die Malory’s leven zuiver had gestemd. Dat mini-eitje met zijn bruine vlies dat het middaglicht naar zijn bruinheid in het nieuwe middelpunt van Malory’s uitdijende universum zoog. De Pit was de zonneklare oorzaak van Malory’s verandering – althans, zonneklaar voor Malory, die het kloppen van zijn hart, de stuwing in zijn aderen, de duizelingen die voor anderen simpelweg onder de noemer ‘verliefdheid’ vallen, alleen maar kon verklaren met behulp van het licht en de zwaartekracht van zijn Newton. De Pit had Louiza en Malory samengebracht, de Pit was getuige geweest van alles wat zich tussen hen had afgespeeld. De Pit was de zon die de maan naar de aarde toe trok en ze om elkaar heen liet tollen. De Pit zou hen voorgoed weer bij elkaar brengen. De Pit zou het Universele Stemapparaat en het Orgelboek in zijn Ransel gezelschap houden. De Pit zou zijn gids zijn.

Malory deed de Pit in een plastic 35mm-filmkokertje dat hij normaal voor hars gebruikte, borg het veilig op in een vakje van de Ransel, deed het Universele Stemapparaat en het Orgelboek erbij en liet zich door de zwaartekracht weer via de ladder naar het schip van de kerk trekken. Toen zijn voeten de stenen vloer van het schip raakten, was hij tweemaal zo groot als toen hij die ochtend naar boven was geklommen. Hij wist zeker dat Louiza buiten voor de kerk of in de Orchard op hem wachtte, of als ze daar niet was, ergens anders niet ver weg.

‘Goedemiddag.’

Niet Louiza. In het koelere licht van de tweede kerkbank zat de oude dame.

‘Goedemiddag, Hercule,’ zei de oude dame weer.

‘Goedemiddag…’

‘Toe,’ zei de oude dame, ‘kom even zitten.’

Malory had geen zin om te gaan zitten, geen zin om met oude dames te praten – en met deze al helemaal niet.

‘Toe,’ zei de oude dame weer. ‘Ik bijt niet.’ De rafelrandjes Frans in haar accent verleenden de uitnodiging een zekere kracht waartegen Malory – omdat hij nou eenmaal Malory was, en in die hoedanigheid niet in staat iemand voor het hoofd te stoten – geen verzet kon bieden. Malory ging zitten. ‘Ik neem aan dat je weet wie ik ben.’

Ze was gehuld in een stoffig blauwgrijs, hoewel dat stof in Malory’s ogen niet het stof van de engelen was, noch het stof van verwaarlozing, maar eerder een poeder dat de draden van haar wollen mantelpak zachter maakte, de zijde om haar hals zo modelleerde dat die in de stokoude holten van haar huid paste en het gepoederde wit van haar haar naadloos liet overgaan in een hoed die Malory zich alleen maar zou herinneren als duur, want zo ging het nou eenmaal met herinneringen. Maar wat Malory trof met een intense kracht – een kracht waaraan hij niet veel later ongewild vele malen zou terugdenken – was de geur van pijnbomen en zon, de geur van de vierduizend jaar oude taxus op het kerkhof, een geur die hij niet meer bij een mens had geroken sinds de dood van zijn moeder, bijna twintig jaar eerder.

‘Mevrouw Emery,’ zei Malory. ‘Hoe maakt u het?’ Hij wist dat het mevrouw Emery was. De oude mevrouw Emery scheen in haar eentje in Whistler Abbey te wonen, een knots van een landhuis in gotische stijl, met uitzicht op de taxus. De oude mevrouw Emery, die zolang Malory zich kon heugen geen woord tegen hem had gezegd, maar hem na elke kerkdienst een shilling in de hand had gestopt. Als hij zou moeten kiezen, zou Malory liever een nacht op het kerkhof doorbrengen dan in Whistler Abbey met de oude mevrouw Emery.

‘Mevrouw Emery,’ herhaalde ze. Hij zag een andere kerk, in het kathaarse zuiden van Frankrijk, toen zijn moeder nog leefde, een land net zo heuvelachtig als het Fenland vlak was, de kerk waar Malory in zijn jongere jaren zijn toevlucht had gezocht vanwege de warmte en de allesverterende vibraties van het orgel, waar hij op de pedalen danste omdat hij er vanaf de bank niet bij kon met zijn voeten en onderwijl met een losse vuist een prelude van Bach of een fantasie van Saint-Saëns speelde. ‘Hercule,’ herhaalde mevrouw Emery. ‘Ik weet dat we een complexe relatie hebben.’

Malory had zich in het leven staande gehouden door complexiteit uit de weg te gaan, door naar eenvoud te zoeken, in Newton, in Bach. Maar complexiteit was duidelijk het motief van vandaag: eerst Louiza met haar i = u, haar complexe natuur gebundeld in een web van getallen dat was opgebouwd vanuit de wortel van -1, en nu mevrouw Emery, die Malory er bij elke ademteug die ze nam aan herinnerde dat hij zijn vader nooit had gekend en zijn moeder had verloren op een leeftijd waarop de wereld ondraaglijk complex begon te worden. Zowel Louiza als mevrouw Emery had hem gevonden in de St. George in Whistler Abbey. Malory moest een kop thee. En snel ook.

‘Hercule,’ zei mevrouw Emery. ‘Ik zie dat je haast hebt.’

‘Ja,’ zei Malory. ‘Helaas.’

‘Ik zal je niet ophouden.’ Mevrouw Emery bleef zitten waar ze zat, en het was duidelijk dat ze niet meende wat ze zei. ‘Maar misschien kun je een minuutje vrijmaken voor je grootmoeder.’

Zijn grootmoeder. Mevrouw Emery. Aha. Malory’s hersenen kwamen weer op gang. Mevrouw Emery was zijn grootmoeder. Het hoge woord was eruit. De oude dame in de tweede kerkbank was zijn grootmoeder. Net als de ontdekking die Archimedes uit zijn antieke Siciliaanse badkuip had gejaagd, bracht het besef dat de oude mevrouw Emery zijn grootmoeder was een licht eurekagevoel met zich mee. Maar de verrassing werd getemperd door het besef dat hij dit altijd al had geweten. Zijn moeder had het nooit over haar familie gehad. Malory vermoedde een koor van afkeuring. Afkeuring voor zijn moeder, afkeuring die was begonnen toen Sara een Ier tot geliefde koos, Malory père, een man met een beoordelingsvermogen dat omgekeerd evenredig was aan zijn liefde.

Koesterde de oude mevrouw Emery kwaadaardige gevoelens jegens haar dochter Sara, jegens de Ierse geliefde, Malory’s vader? Hadden kwaadaardige gevoelens Sara doen besluiten voor haar eigen moeder verborgen te houden dat ze een kleinzoon had? De eerste tien jaar van zijn leven was Malory maar al te bereid geweest de beslissingen van zijn moeder te eerbiedigen. En na haar dood hoorde hij niets wat hem ertoe aanzette zelf dingen te gaan uitzoeken. Iemand had geregeld dat hij een plek en een kamer kreeg op de koorschool. Hij vroeg niet wie. Op die leeftijd had hij alles over zich heen laten komen: de lessen, de muziek en de pesterijen, hoewel hij zo’n naïeve, open houding had gehad dat zelfs de ergste bullebakken het beneden hun waardigheid vonden om een jongen die niet eens wist hoe hij in elkaar moest duiken een bloedneus te slaan. En hij vroeg zich nooit af hoe hij daar terecht was gekomen.

Had hij, zonder het te beseffen, zijn hoge cijfers op de middelbare school en later zijn aanstelling bij Trinity College als organist met een onderzoeksbeurs te danken aan deze mevrouw Emery, deze grootmoeder – net zoals hij ze zonder het te beseffen aan God te danken had? Had hij aan haar het verzoek van de Master van Trinity te danken om voor een kleine extra toelage om de week op zondagochtend de dienst van tien uur te begeleiden in de piepkleine romaanse St. George in Whistler Abbey (in een zo ver uitgedunde parochie dat de kerk een predikant moest delen met de Lesser St. Arnulf in Cambridge)? Vanaf de orgelgalerij van de St. George had hij de grijze dame om de andere zondag in de tweede kerkbank zien zitten. Toen hij later had gehoord dat zij net als zijn moeder Emery heette, en dat zijn toelage rechtstreeks van haar wekelijkse donatie naar zijn zak werd overgeheveld, rezen er vermoedens in hem over haar identiteit, of eigenlijk over de zijne. En nooit was zijn gevoel van verlatenheid sterker dan daar, hoog op zijn orgelgalerij, als de last van die mogelijkheid op zijn schouders drukte.

In plaats van het woord ‘grootmoeder’ te aanvaarden, verzon hij een verhaal om die verlatenheid te rechtvaardigen. Hij had zijn liefde voor het orgel van mevrouw Emery geërfd. Haar vroomheid was, net als de zijne, niet meer dan een registerknop die ze kon indrukken of uittrekken om een gewenst effect te bereiken, een onuitgesproken verbinding tussen twee noten. Het hoorde bij een geheim dat zij deelden. Hij had het altijd geweten, en hij weigerde het vreemd te vinden dat de oude dame die naar hem glimlachte vanaf haar plekje in de tweede kerkbank bij het middenpad nooit iets tegen hem zei en nooit toenadering zocht, behalve dan om hem na de dienst een shilling in zijn hand te stoppen.

‘Malory, je weet al een tijdje,’ zei mevrouw Emery, ‘hopelijk al lange tijd, dat je een grootmoeder hebt die heel veel van je houdt, maar die nog meer van haar dochter hield.’

Weten, dacht Malory… dat is een breed begrip.

‘Uit respect voor mijn arme, overleden Sara heb ik je nooit rechtstreeks benaderd wanneer ik je in de St. George zag, of al die keren dat ik naar de stad kwam op de bezoekdagen van school of op gewone dagen, en wanneer ik naar je keek en de eenzaamheid zag waartoe ik jou en je moeder heb veroordeeld. Ik vermoed dat het je eigen liefde voor en loyaliteit aan je moeder waren die jou bij mij vandaan hielden en sterker waren dan welke vorm van eenzaamheid dan ook.’

Malory zei niets en klampte zich vast aan een stoïcijnse weigering om te degenereren tot een dickensiaanse Pip. Maar hij dacht terug aan die laatste zomer in Zuid-Frankrijk.

‘Wiens tuin is dit, moeder?’

‘Hoe bedoel je, Hercule?’

‘Is het de tuin van Karel de Grote?’

‘Niet alles is van Karel de Grote,’ zei ze met een glimlach. ‘Lang niet alles, eigenlijk. Niet meer.’

‘Van wie dan?’

‘Van jou, Hercule. De tuin, het huis.’

‘Is hij niet van jou?’

‘Sommige dingen,’ zei ze, ‘zijn alleen voor jongens.’

‘Maar is deze tuin dan alleen voor mij?’

‘Als je wilt.’

‘Vinden we het hier mooi?’

‘Je vindt het orgel in de kerk mooi, hè?’

‘Ja, heel erg.’

‘En die oude dame van hiernaast? Vind je haar aardig?’

‘In het grote huis? Ik dacht dat dit haar tuin was, haar huis.’

‘Nee, Hercule, het is van jou. De oude dame en ik passen er alleen maar op voor jou. Tot je groter bent.’

‘En het medaillon van koning David in de kathedraal? Waarvan jij zegt dat hij op mij lijkt. Is dat van mij?’

‘Ooit misschien wel. Wie weet.’

‘De jongens op de markt pesten me met mijn naam. Ze zeggen dat er een reus is die Hercule heet en die onder de heuvels ligt te slapen.’

‘Hoe weet je wat ze zeggen als ze een andere taal spreken?’

‘Is het waar, moeder? Van die reus?’

‘Als ik het je zou vertellen, zou je me dan geloven?’

‘Ze zeggen dat hij in zee stond en Europa van Afrika af duwde. En dat hij toen ging liggen omdat hij moe was.’

‘Niet zo vreemd na zo’n zware klus.’

‘Ze zeggen dat hij opstond, die reus, en alle Saracenen verjoeg.’

‘De Saracenen? Echt waar?’

‘Is dat mijn vader? De reus Hercule?’

‘Ik dacht dat je naar de kathedraal wilde om orgel te spelen.’

‘Het is vals, moeder.’

‘O, Hercule. Die oren van jou!’

‘Maar het is echt zo. De hele wereld. Engeland, Frankrijk, Europa, Afrika. Vals.’

Zijn moeder zweeg even. Ze probeerde te glimlachen.

‘Dan moet je de wereld stemmen, Hercule,’ fluisterde ze, ‘net zoals de reus Hercules de Straat van Gibraltar probeerde bij te stellen.’

Malory zei niets tegen mevrouw Emery, daar in de tweede kerkbank van de St. George in Whistler Abbey. Hij verschoof de Ransel die aan zijn schouder hing een stukje, en het canvas van de riem wreef een lichte cis tegen het ribfluweel van zijn jasje. Er viel niets te zeggen, nul komma nul. Maar het was geen onaangename nul. Het was een nul propvol geschiedenis – optel- en aftreksommen, de producten van tijd en ervaring en het positieve saldo dat het vacuüm van verlies vult.

‘Ik heb een geschenk voor je meegenomen, Hercule,’ zei mevrouw Emery.

‘Aha.’

‘Nee,’ mevrouw Emery glimlachte. ‘Niet de gebruikelijke shilling. Een boek.’ Ze gaf hem een pakje gewikkeld in bruin papier en touw. ‘Een oud boek. Het komt uit de familie, die tenslotte jouw familie is, althans…’ Ze glimlachte weer om haar eigen onvermogen haar weemoedige afkeer te verbergen. ‘Althans je moeders kant van de familie.’

‘Dank u wel,’ zei de immer beleefde Malory, en diep in de Ransel zocht hij een geschikte plek voor het pakje. ‘Maar waarom?’ vroeg hij. ‘Waarom vandaag?’ Hij wist niet waarom hij dat vroeg. Maar op deze dag vol raadselen was dit de vraag van Pitten en blonde meisjes en grootmoeders.

‘Om je ontdekking te vieren, natuurlijk.’ Mevrouw Emery stond op en gaf hem een munt; haar vingers waren net zo koud als de stenen vloer. ‘En nu snel naar de overkant voor een kop thee.’

Het liep tegen drieën. Verspreid onder de eerste knoppen van de appelbomen stonden een stuk of tien groen gestreepte ligstoelen als lokaas voor de doorgewinterde toerist die per fiets, auto of zelfs punter de vijf kilometer zou afleggen vanaf de stadstorens van Cambridge, hopend op de eerste pastorale heerlijkheden van de lente. Maar Malory moest zijn hersenen warmen. Hij deed de tuindeur van de Orchard open en koos een tafeltje binnen, bij het vuur. De enige klant, een lange man met een rode baard, zat aan de bar te babbelen in een accent waarvan Malory vermoedde dat het Amerikaans was. Hij knikte naar Malory, maar Malory keerde zich naar het vuur en deed alsof hij het niet zag – niet uit onbeleefdheid, maar omdat hij een derde kennismaking nu niet aankon.

‘Voor jou.’ De Braziliaanse vrouw van de uitbater – Malory had haar tweeling een paar keer tijdens het stemmen over de pedalen van het orgel laten kruipen – zette een kop thee en een bord met scones voor hem neer.

‘Dank je wel,’ zei Malory, ‘alleen heb ik maar één shilling.’

‘Cadeautje,’ zei de Braziliaanse.

‘Maar…’

‘Niet van mij,’ voegde ze eraan toe, en ze draaide zich weer om naar de bar. Maar de Amerikaan met de rode baard was verdwenen. De Braziliaanse liep ook weg om de restanten op te ruimen van wat zo te zien een uitgebreide, drie flessen omvattende feestlunch was geweest.

Het pakje, de thee, dacht Malory. En vooral Louiza. Drie cadeaus op één merkwaardige dag. Eén cadeau zat in zijn Ransel, één cadeau verdween in rap tempo door zijn slokdarm en één cadeau was mogelijk voorgoed uit zijn leven verdwenen.

Hij kauwde, hij slikte.

Antonella, dacht hij. Antonella zou het wel weten. Antonella zou te vinden zijn in het wiskundegebouw op de Sidgwick Site. Antonella zou alles doen wat Malory vroeg, zelfs in de archieven duiken om aanwijzingen te zoeken die hem naar Louiza zouden leiden. Malory fietste het liefst over het pad langs de rivier, maar maart was een modderige maand en hij had haast. Hoewel Antonella praktisch op haar werk woonde, wist Malory dat zelfs eenzame Italiaanse meisjes soms een grens bereikten en dat hij zich moest haasten.

Het vragen om een gunst was het probleem niet. Dat Antonella bereid was om alles en nog meer voor Malory te doen was duidelijk – dat was al zo sinds vlak na haar aanstelling drie jaar eerder als afdelingssecretaresse. Hoewel Malory zich maar half bewust was van zijn macht over Antonella, wist hij wel dat hij als wetenschapshistoricus in het Rijk der Wiskundigen, met zijn Beatlekapsel en wijd uitlopende broekspijpen, de rivier de Cam overstak met het charisma en de statuur van een Kolossus. Elke keer als hij ergens moest komen opdraven om over Newton te spreken – bij een introductiecollege voor veelbelovende studenten of een bijeenkomst voor nieuwsgierige hoogbejaarde pensionado’s – zag hij haar. Antonella was een en al koperen krullen en Botticelliboezem, verpakt in Laura Ashleysmokwerk; onmogelijk over het hoofd te zien, vooral als ze met de hele vakgroep thee dronken en Antonella met haar koektrommel op haar smachtendst was. Rix, de hoofdportier van Trinity – en als zodanig op de hoogte van de vele uitnodigingen die Antonella persoonlijk uitreikte voor thee- en koffiekringen en zweverige wiskundebijeenkomsten – was de eerste die Antonella’s interesse had opgemerkt.

‘Meneer Malory,’ zei hij op een zeer regenachtige middag, ‘als ik zo vrij mag zijn, er draait een nieuwe film van Bertolucci in de Arts Cinema. Bertolucci is een Italiaan,’ voegde Rix eraan toe toen Malory wezenloos naar hem opkeek vanaf het kruimelende schuimrubber van de bank in de docentenkamer. ‘Als zodanig zou die film best wel eens interessant kunnen zijn voor een zekere Italiaanse jongedame.’

‘Ah,’ zei Malory, terwijl het hem langzaam door zijn gêne heen begon te dagen. ‘Antonella, bedoel je?’

‘Ik meen dat de jongedame inderdaad zo heet, ja,’ antwoordde Rix. ‘Hoewel ik moeite heb met Italiaanse namen.’

Malory’s gêne was een domper voor Rix, een domper voor Antonella en een affront voor Bertolucci. Maar hij was nu goed genoeg geïnformeerd om te begrijpen dat hij Antonella op een maartse namiddag om vier uur, als ze tenminste nog achter haar bureau zat, kon vragen om in de archieven van de wiskundevakgroep naar Louiza te zoeken, en dat ook zij hem een kop thee zou geven – ongetwijfeld met twee koekjes. Maar toen Malory zijn fiets op slot zette en zijn broekklemmen afdeed bij het optimistische baksteen-en-glas van de Sidgwick Site en vervolgens door het betonnen en fineerhouten trappenhuis naar de wiskundevakgroep op de tweede verdieping rende, trof hij Antonella huilend aan in de corona van een aftands zwart-wit-tv’tje.

‘O, Malory!’ Ze sprong overeind en vloog op hem af, en uit haar schokkerige bewegingen leidde Malory af dat hij zijn antwoorden en zijn thee waarschijnlijk niet zo snel zou krijgen als hij had gehoopt.

‘Antonella!’ zei Malory, terwijl hij probeerde behulpzaamheid in haar forse schouders te kloppen. ‘Wat is er gebeurd?’

‘Guarda!’ snikte ze, wijzend naar de tv. Anna Ford, die Malory altijd eens had willen uitnodigen voor High Table op Trinity, al was het maar om haar stem te horen, draaide net haar puppygezicht met de brede lippen naar de camera.

‘Goedenavond,’ zei ze. Antonella trok Malory op de rand van haar bureau, waarbij een nietmachine en een bosje potloden op de grond vielen. ‘Aldo Moro, de ex-premier van Italië, is in Rome ontvoerd.’

‘Capisci?’ Antonella richtte haar ogen vol verse tranen op Malory. Maar Malory capisce er geen snars van. Hij begreep niet eens waarom hij deze nieuwslezeres ooit aantrekkelijk had gevonden, ook al had ze hertenogen en dikke lippen. Hij was doorboord door Louiza’s i = u en dat was dat.

‘De vijf politiebewakers die Moro escorteerden zijn om het leven gekomen,’ ging Anna Ford verder, ‘toen hij tijdens de ochtendspits onder dreiging van een pistool in de buurt van een café uit een auto werd getrokken.’

‘Wat is er allemaal aan de hand?’ vroeg Malory.

‘Vanmorgen.’ Antonella begon weer te snikken. ‘Aldo Moro… is net zo iemand als jouw John F. Kennedy.’

Niet mijn John F. Kennedy, wilde Malory zeggen, maar hij liet haar verdergaan.

‘Ze hebben hem meegenomen. Ontvoerd.’

‘Ze?’ vroeg Malory.

‘Ik weet niet wie,’ zei Antonella. ‘Terroristen, Brigate Rosse, Rode Brigades. Of misschien niet. Misschien gewoon politici, misschien zelfs de Amerikanen.’

‘De Amerikanen?’ vroeg Malory. De enige Amerikaan die hij zich nu voor de geest kon halen, op John F. Kennedy na, was de reus met de rode baard aan de bar van de Orchard.

‘Het is oorlog, Malory,’ zei Antonella. ‘In mijn Rome, oorlog.’ Ze nam zijn linkerhand in haar beide handen.

‘Ach jee,’ zei Malory, met alle oprechtheid die hij kon opbrengen. Haar ogen waren eigenlijk heel mooi, vergroot door de lens van haar tranen. En hij had haar graag willen opbeuren, los van zijn eigen wens om de archieven van de vakgroep door te nemen. Maar het enige wat hij wist uit te brengen, was: ‘Sorry, ik ben nog nooit in Rome geweest.’

‘Maar ík moet juist sorry zeggen!’ Wiebelend met haar billen schoof Antonella van de bureaurand en met de rug van haar handen veegde ze haar ogen af. ‘Jij komt je Antonella opzoeken, en dan zit ze te huilen.’

Malory stak zijn hand in, naar hij hoopte, de schoonste zak van zijn ribfluwelen jasje en gaf haar een zakdoek.

‘Antonella,’ zei hij. ‘Ik weet dat dit niet zo’n goed moment is. Maar ik heb informatie nodig. Je zou me echt een enorme dienst bewijzen.’

‘Ma guarda, tesoro,’ zei Antonella, en ze rende naar de boekenkast naast de televisie. ‘Ik vergeet mijn Malory helemaal.’ Ze zette de waterkoker aan en haalde mok, suikerpot en koektrommel uit de kast – op zo’n manier dat Malory even de vraag vergat waar hij zo voorzichtig naartoe had gewerkt.

‘Vind je het niet vervelend?’

‘Figurati!’ zei Antonella, terwijl ze een bodempje heet water in de theepot liet ronddraaien met een beweging die gedachten opriep aan oneindig veel andere bezigheden. ‘De oude mannen zitten allemaal in een bespreking met een Amerikaan. Ze denken dat hij binnenkort de Fields-medaille gaat winnen en geven hem sherry. Ik wilde net naar huis gaan toen ik besloot nog even naar het nieuws te kijken, en toen zag ik…’ Ze leunde bevend tegen Malory aan terwijl de thee stond te trekken.

‘Antonella.’ Nu zaten ze gerieflijk knie aan knie, of eigenlijk met de knieën tussen elkaar geschoven, als het patroon van een backgammonbord, en Malory nam een hapje van een bros chocoladekoekje. ‘Ik ben op zoek naar…’ Hij begon opnieuw. ‘Ik wil in contact komen met iemand die net vandaag is gepromoveerd bij deze vakgroep.’

‘Vandaag?’ vroeg Antonella. ‘Hoe heet hij?’

‘Zij,’ zei Malory. ‘Hoe heet zij. Het is een vrouw. Een meisje eigenlijk. Heel jong.’

‘O, Malory!’ Antonella lachte en hield hem weer de koektrommel voor. ‘Scherzi! Jij speelt een spelletje met je Antonella.’

‘Een spelletje?’ Het koekje dat op weg was naar Malory’s mond, bleef halverwege hangen. ‘Hoezo, spelletje?’

‘Omdat Antonella het enige meisje is, de enige vrouw op deze vakgroep. Dat weet je best!’

‘Ja,’ zei Malory. ‘Natuurlijk. Maar Louiza zei expliciet dat ze vandaag gepromoveerd is.’

‘Louiza?’ Antonella zette de koektrommel achter zich neer, boven op de tv, eerder nieuwsgierig dan jaloers. ‘Dus jij noemt deze promovenda Louiza al bij de voornaam?’

‘Alléén bij de voornaam,’ zei Malory. ‘Ik hoopte dat jij mij een achternaam zou kunnen bezorgen, of zelfs een adres.’

‘Arme Malory,’ zei Antonella. ‘Maar geloof me, er is geen Louiza die vandaag promoveert, of gisteren of morgen, met of zonder achternaam.’

‘Geen Louiza’s?’

‘Geen meisjes. Geen vrouwen. Alleen Antonella.’

‘Aha,’ zei Malory. ‘Misschien,’ zei hij peinzend, ‘was het niet bij wiskunde. Misschien moet ik naar…’

‘Misschien kan Antonella het voor je uitzoeken? Misschien kan Antonella je helpen?’

‘Zou je dat willen doen?’ Malory had pas door dat hij Antonella’s handen in de zijne hield toen ze er met brosse warmte in kneep.

‘Voor Malory?’ zei Antonella. En als Anna Ford niet tussenbeide was gekomen met een nieuw bulletin over Aldo Moro, was Malory er niet onderuit gekomen om voor de tweede keer op één dag een vrouw te zoenen.

‘Dank je wel!’ Malory zwaaide zijn Ransel over zijn schouder en Antonella zoog haar volle, Romeinse lip tussen haar tanden toen de foto van Aldo Moro op het scherm kwam. Knappe man, dacht Malory terwijl hij de deur naar het trappenhuis openduwde.

In reactie daarop werd Malory op de overloop tot staan gebracht door een trilling, een zoemtoon die uit zijn Ransel kwam. De Pit in zijn filmkokertje verkondigde dat er meer tussen hemel en aarde was dan Anna Ford in haar wijsheid ooit zou kunnen dromen.