De komst van een kind

Kristina Sandberg

De komst van een kind

Vertaald uit het Zweeds

door Wendy Prins

Nieuw Amsterdam

De uitgever ontving voor deze Nederlandse uitgave een subsidie van Swedish Arts Council

De vertaler ontving voor deze vertaling een projectsubsidie van het Nederlands Letterenfonds

Oorspronkelijke titel Att föda ett barn.

Uitgeverij Norstedts, Zweden

© 2010 Kristina Sandberg

© 2017 Nederlandse vertaling Wendy Prins /

Nieuw Amsterdam

Alle rechten voorbehouden

Omslagbeeld © AB Almquist & Cöster, Helsingborg

Omslagontwerp Lotta Kühlhorn. Bewerkt door image realize

Foto auteur © Maria Annas

NUR 302

ISBN 978 90 468 2217 3

www.nieuwamsterdam.nl

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2017, met
ISBN 978 90 468 2216 6

[…] zo knoop je de eindjes aan elkaar; knijp altijd in het brood om te voelen of het vers is; maar als de bakker me nou niet aan het brood wil laten komen?; wil je me vertellen dat je uiteindelijk toch een soort vrouw wordt dat de bakker niet bij het brood wil laten?

Jamaica Kincaid, ‘Meisje’. Uit: Op de bodem van de rivier, in de vertaling van Irma van Dam

Het ruisende geluid van haar ademhaling door de telefoon. Maar ik vroeg toch alleen maar waarom er geen trouwfoto is… Ze verbreekt de stilte door te vragen of ik aan een boek bezig ben. Nee, antwoord ik, ik ben zwanger en moest er gewoon aan denken… Aha. Op die manier. We ronden het gesprek af, hangen op.

Er volgt nog één telefoontje. Ja, een belangrijk telefoontje. Het allerlaatste. Maar dat weet je pas achteraf. Misschien hadden we toch een voorgevoel. Want ze begint er opnieuw over, geeft zonder te aarzelen antwoord op mijn vragen, wat ik als een schoorvoetende toestemming beschouw. Geen juichend ja, maar meer een knorrige instemming schrijf er dan maar over als het zo vreselijk belangrijk is voor jou.

1938

Maj neemt de laatste tafel af, spoelt de vaatdoek uit en ziet dat Ingrid haar schort uitklopt voor ze haar koffiekopje pakt en zegt tuurlijk ga je mee, Maj. Olof is knap en blij en glimlacht naar Maj, laat Ingrid niet merken hoe hij naar haar kijkt, met zijn bruine ogen, dik, donker haar en een lok die over zijn voorhoofd valt, onwillekeurig of bewust, dat weet ze niet, maar die ogen – en Maj pakt de porseleinen kan met koffie. Blieft meneer nog een kopje koffie, vraagt ze, voor de grap, theatraal, heel graag, lieve juffrouw, antwoordt hij en hij houdt zijn kopje bij. Zweetvoeten, ze kan niet met hen meegaan met deze stinkende voeten die de hele dag in hakschoenen bekneld hebben gezeten. Nee, gaan jullie maar, zegt ze en zet de kan op de toonbank. Ah, doe niet zo saai, zucht Ingrid, nu met donker gestifte lippen – wanneer heeft ze dat gedaan? – toen Olof kwam waren ze nog bleek, als ze de lunchroom sluiten hebben ze beiden meestal een blos op hun wangen en ruikt hun haar naar vet en kardemom van de bakkerij in de ruimte ernaast – heeft Ingrid nooit stinkvoeten? En dan zegt Ingrid dat Tomas aardig is en er goed uitziet en hij heeft een auto. We gaan alleen maar een eindje rijden, naar Gullvik of Skeppsmaln, het is zo’n heerlijke avond, bovendien is het zaterdag.

Een krap bemeten toilet, een kleine wastafel, maar met koud en warm water. Moeizaam brengt ze haar ene voet omhoog, om hem in te zepen, schoon te spoelen, af te drogen, ook tussen de tenen. Wat doe je daar, roept Ingrid, de andere voet, onder haar oksels, haar onderbroek, nee, ze kan niet in vieze zijden kousen en stinkend ondergoed meegaan. Lippenstift, rouge, haar wenkbrauwen worden veel te donker met die roetzwarte mascara, ze veegt het uit en ziet opeens bont en blauw rond haar ogen, maakt de handdoek nat, doet er zeep op, boent stevig langs haar wenkbrauwen. Zo is het in elk geval beter. Zonder kousen. Nee, dat is nog erger, dat gaat niet, ze moet de oude kousen maar aan en net doen of het Ingrid is die stinkt. Hij zou ook rijk zijn, Tomas, dat heeft Ingrid tussen neus en lippen door genoemd, en als ze de achterdeur op slot doen, zegt Olof dat niets zo verrukkelijk is als mooie meisjes in een zomerjurk, niet bloedserieus, maar toch. Zie je mij nu, Erik, dat ik een eigen kamer heb en vrienden en werk? Olof geeft ook haar een arm, met tikkende hakken lopen ze naar de Viktoriaesplanaden. De auto staat op de binnenplaats en Olof zegt dat het geen probleem zal zijn om hem over te halen, maar ze wil niet mee naar binnen, haar benen trillen zo, en dan zegt Ingrid dat ze mee moet, anders zegt Tomas misschien wel nee en wil hij in de stad blijven. Hij heeft vast wel wat in huis, zegt Olof en dan lopen ze de trap op, naar de derde verdieping, ze is buiten adem als ze bij de deur zijn. Olof belt aan, trekt haar naar zich toe, ze moet goed te zien zijn als Tomas opendoet, maar het blijft stil daarbinnen, Olof drukt nogmaals op de bel, harder, en langer nu.

Lag je te slapen, vraagt Olof en Tomas haalt een hand door zijn lichtgrijze haar, ze blijft stokstijf staan, ze hadden niet gezegd dat hij oud is, zeker al dertig, veertig? Kom binnen, zegt hij, de geur van rook en iets anders, iets onbestemds. En als ze zich in de hal verdringen, zegt Olof: we dachten dat je misschien moest worden opgevrolijkt, en dan lacht hij even. Wat dacht je van een uitstapje, het lijkt een verdomd mooie avond te worden, en deze dames hebben wel een autoritje verdiend, wat jij? Nu lacht ook Ingrid en ze zegt dat ze gehoord heeft dat Tomas zo’n goeie chauffeur is. Meen je dat, zegt hij en Maj ziet dat zijn overhemd verkeerd geknoopt is en half uit zijn broek hangt. Dan loopt hij door naar de kamer, pakt een glas en een asbak van de tafel, geen grote rommel, de gordijnen dicht, een bank, een leunstoel, een staande lamp. Hij ziet er ongeschoren uit, donkere kringen onder zijn ogen, maar zonverbrand, zo bruin dat de rimpels bij zijn ogen in het duister wit oplichten, chique familie, Maj zegt dat het een leuk appartement is, Tomas lacht kort, knikt, loopt naar de keuken en komt terug met een paar biertjes, twee groene glazen. Ga maar op de bank zitten, zegt hij. En ze bedenkt dat hij het wel even had kunnen vragen, ze houdt van bier, maar hoe kan hij dat weten? Zo ruw als hij de flesjes neerzet, en dan verdwijnt hij weer. Olof opent een biertje, schenkt wat in de glazen, zet ze voor Ingrid en Maj neer, neemt zelf een flesje – hij glimlacht weer naar haar, en vraagt dan wat Maj van Örnsköldsvik vindt, hoelang woon je hier nu al? Vanaf eind april pas, zegt ze en jawel, het is hier mooi. Ze zegt niets over haar verlangen naar huis, naar het grote meer, de hoge luchten, Erik, plotseling wordt ze misselijk, heb je nu een ander, missen ze haar, mama en papa en haar broers? Ingrid komt overeind, pakt zomaar een nieuw glas uit de kast – in een vreemd huis – laat het vollopen met water, drinkt en gaat dan achter Olofs leunstoel staan, legt haar hand op zijn schouder, woelt door zijn glanzende haar. Maj kijkt de andere kant op, weg. Tomas is intelligent, zegt Ingrid, alsof ze opnieuw haar aandacht wil vangen, een echte denker, dat sowieso.

Zullen we dan maar gaan? Tomas staat in de deuropening tussen de hal en de kamer, licht, correct geknoopt overhemd, dat zijn gezicht nog donkerder doet lijken, keurig geperste broek, gladgeschoren wangen en een scherpe geur van aftershave, maar ze heeft zijn bloeddoorlopen ogen gezien, alsof hij niet geslapen heeft, ze kan nog bedanken: bedankt voor het bier, morgen is er weer een dag, ben erg moe na een week hard werken bij Kjellins, maar Olof veert als het ware uit zijn stoel op, knijpt Maj in haar wang, waarop ze haar gezicht snel afwendt, dan lacht ze.

O nee, ze wil niet voorin naast Tomas zitten, ze wil op de achterbank bij Olof, en Ingrid, maar plotseling dringen beiden erop aan dat zij voorin gaat en Tomas zegt met een glimlach dat hij voorzichtig zal rijden, ze hoeft niet bang te zijn. En de woorden, die vaak koppig en eigenzinnig zijn, willen maar niet komen als ze daar naast Tomas zit, maar alles beter dan het onnozele gezwam dat eruit komt als de onrust toeslaat, zwijg maar gewoon. Ja, waarom moet zij leuk doen en babbelen als het stel daar achter in de auto alleen maar met elkaar praat? Tomas, die geconcentreerd naar de weg kijkt. De bloemen in de weiden staan in de knop, boterbloemen, fluitenkruid en ooievaarsbek zullen binnenkort weelderig bloeien, ja, dat zal een mooi gezicht zijn. Maar Maj ziet in de achteruitkijkspiegel dat Olof zijn arm nu om Ingrid heeft gelegd, ze voelt het schaamrood langs haar hals omhoog kruipen, omdat ze zich zo heeft aangesteld en plotseling zegt Tomas dat hij eigenlijk het liefst een eindje zou gaan varen. Zullen we naar de steiger gaan als we er zijn? Hij werpt haar vluchtig een blik toe, zegt dat er vast wel warme kleren liggen in het boothuis, en ze ziet dat hij eigenlijk best een mooi profiel heeft. Als Olof net zo’n onbetrouwbare jongen is als Erik, dan lijkt Tomas tenminste een echte man, volwassen. De snelheid, het zicht, stel dat ze ooit zelf zou kunnen leren autorijden.

De villa’s aan het water. Allemaal op een rij, met schuin naar de waterkant aflopende gazons. Ze speurt naar een blokhut, zoiets als die van Erik in Optand, maar ziet door het tere groen alleen maar huizen met serres, balkons en erkers. Ze zou het liefst verder rijden, ver, ver weg, niets zeggen en naar buiten kijken, maar die vreemdeling zit daar naast haar en ze wendt zich tot de anderen en vraagt of het ver is naar de hut, haar schoenen zitten zo strak om haar warme, opgezette voeten, Ingrid lacht en wijst naar een groot groen huis – daar is de hut, zegt ze giechelend en Tomas biedt haar zijn arm aan en zegt dat de benedenverdieping van zijn moeder is, maar zij is er nu niet, en Maj leunt dankbaar op hem als ze de helling af lopen, maar laat hem dan snel weer los en doet een stap opzij. Dames gaan voor! Kan ze gewoon zomaar naar binnen stappen? In de hal aarzelt ze en ze laat Ingrid voorgaan naar de grote kamer met boeken, schilderijen en met meubels die je niet in een zomerhuis zou verwachten. En nu praat ze honderduit. Haar stem, die achter elkaar door woorden vormt, vragen eruit flapt, zonder duidelijke antwoorden of een tegenvraag te krijgen, en ze heeft zo’n honger, schreeuwende honger – hoelang zitten ze daar eigenlijk al met hun glazen en sigaretten? Tomas heeft vermout ingeschonken en voor Olof en zichzelf een longdrink gemaakt. Ze ziet niet wat hij in de hoge glazen doet en waarmee hij aanlengt, ze struikelt haast over haar eigen woorden, maar de stilte en het gerommel van haar maag zijn erger, Ingrid en Olof zakken steeds dieper in de bank weg, zij en Tomas ieder in een krakende rotanstoel. Ingrid gaat volledig op in het bestuderen van Olofs handpalm, levenslijn en liefde en kinderen en toekomst. Hebben jullie altijd zo veel verschillende merken? vraagt Maj als Tomas zegt dat ze zo veel mag roken als ze maar wil. Hij kijkt haar ernstig aan en zegt in deze familie heeft iedereen zijn eigen smaak, en als ze op visite komen en is er niet van alles wat in huis, dan zwaait er wat! Daarna geeft hij een knipoog, en grijnst.

Kon Olof ook maar een blik op haar werpen. Nu ziet ze dat hij met zijn wijsvinger over Ingrids hand strijkt en een stukje langs haar arm omhoog. Ze heeft het alleen met Erik gedaan – zou het anders zijn met Olof, en jij denkt dat je een kans maakt, een wrange vermoutsmaak in haar mond. Zonder je dan toch op zijn minst af, doe het ergens anders, denkt ze, en ze moet plassen, heeft Ingrid eigenlijk een woord tegen haar gezegd sinds ze hier zijn? Daar zit Tomas in gedachten verzonken, met zijn longdrink en halfgesloten ogen en de sigaret die nodig moet worden afgetipt en net als de gloeiende askegel op de gelakte houten vloer dreigt te vallen, leunt hij naar voren en drukt de sigaret in de asbak op de tafel uit. Als hij niets zegt, waarom zou zij dat dan wel doen? En nu zoenen ze elkaar. Ze blijft zitten, Olofs geopende mond, zijn tong, ze kijkt weg, naar buiten, het is nog steeds licht, nog drie weken, dan is het midzomer. Waarom ben je niet hier om mij vast te houden? Nee, nooit meer. Dan staat ze op, merkt amper iets van de vermout en is niet van plan om Tomas te vragen waar de plee is, loopt gewoon stilletjes weg. De bedwelmende geur van vogelkers, de frisse knoppen van de pioenrozen in het perkje rond de vlaggenmast en de zee die er als een spiegel bij ligt. In de schuur vindt ze de plee, ze moest zo nodig dat het klatert, maar hier kan niemand haar horen. Die vervloekte kousen, ze trekt ze uit, loopt op blote voeten door het gras, de pumps in haar hand. Ze kan haar voeten wel even in het water dompelen, ijskoud, dan stapt ze op de steiger, gaat daar zitten. Aan de overkant van de baai komt tuffend een vissersboot voorbij. Ja, Petterson is een fanatiek visser – ze draait zich snel om en ziet Tomas over de steiger aan komen stappen. Wil je een eindje varen? vraagt hij en maakt een hoofdbeweging naar de bruin glanzende motorboot die naast hen ligt afgemeerd. Ja, zij hebben iets anders aan hun hoofd, voegt hij eraan toe en dan zegt ze, met een stem die onverwacht fel klinkt, dat ze eigenlijk wel naar huis wil. Hij steekt een hand naar haar uit, helpt haar overeind en ik zou hem kunnen kussen, gewoon om te proberen. Er zijn genoeg logeerkamers, zegt hij, maar ze schudt haar hoofd. Haar maag, die zo vreselijk knort. Ze vraagt of het ver lopen is naar de stad en Tomas antwoordt dat hij haar wel met de boot naar de stadskade kan brengen.

Hoeveel heeft hij gedronken? Op het bankje naast het boothuis, het begint nu donker te worden. Hij zegt dat de echtscheiding onlangs is uitgesproken en dat hij daar niet trots op is. Het was niet Astrids fout, zegt hij er mompelend achteraan en ze begint te rillen in haar zomerjurk met alleen het katoenen vestje erover. En hier zit ik dan met mijn opgemaakte wenkbrauwen. Wat maakt het ook uit, ze heeft er geen idee van of hij haar eigenlijk wel heeft aangekeken, niet zoals Olof. In elk geval laat ze hem je en jij zeggen en voelt ze haar bloed door haar lichaam razen, Tomas vraagt hoe oud ze is. Eenentwintig, zegt ze hoewel ze dat pas eind december wordt. Jemig, wat een leeftijd, zegt hij en vervolgt dat hij denkt dat Astrid nu een ander heeft, toch zal hij waarschijnlijk altijd van haar blijven houden, op wat voor manier dan ook, en na een tijdje zegt ze dat haar verloofde, ex-verloofde, waarschijnlijk ook een ander heeft, al waren ze nooit echt verloofd, Erik wilde dat niet. Dan verdwijnt Tomas naar het boothuisje, komt terug en geeft haar een jas van schapenbont en een oude-mannen-broek, zegt dat het op het water koud is, en met de pumps in haar hand doet ze een poging in de boot te stappen, of beter gezegd, klimt ze angstig in de kuip, bang om in het water te vallen. Hij heeft een wollen coltrui aan, daaroverheen een anorak en een wat eigenaardige schipperspet op zijn hoofd. Ingrid zal haar nu een rotzorg wezen, ze ziet maar hoe ze thuiskomt.

De zee en het grijzige licht. Tomas, die stuurt, zonder iets te zeggen. De boot klappert op de golven en af en toe krijgt ze wat koude druppels in haar gezicht. Ze sluit haar ogen. Haar bed op de kamer aan de Bergsgatan. Als de hospita maar niet wakker ligt en wacht. Je mag toch gewoon uit dansen gaan en dan kan het laat worden! Morgen zal ze slapen. Slapen en niet opstaan, hoe fel de zon ook schijnt. Haar koffie in bed drinken, weer in slaap vallen. Niet opendoen als Ingrid komt. Tomas mindert vaart en de boot glijdt schommelend de haven binnen. Bedankt voor deze avond, zegt ze. Ik zou je eigenlijk tot aan de voordeur moeten brengen, zegt hij, maar ze schudt afwerend haar hoofd. Kom maar een keertje langs om de jas terug te brengen, leg hem maar in het trappenhuis als ik er niet ben, zegt hij. Ze hoort dat hij de motor start maar draait zich niet om om te zwaaien.

Ze loopt snel. Wat een heer! Pas op voor gespuis, dronkenlappen en bandieten. Een bonkend hart. Had ze maar andere schoenen aangehad en niet zo’n pijn in haar botten. De nog verlichte eetzaal van het Stadshotel, het Stads met zijn suites en een terras met uitzicht over het water. Daar zijn ze nu vast aan het opruimen, linnengoed en tafeldecoraties aan het verzamelen. Hoopt ze uiteindelijk daar te gaan werken? Met een gesteven servet over haar arm ten dienste te staan. Of bij het koude buffet, boterhammen, klein gebak en nagerechten, desserts. Wat is het stil op dit tijdstip, halfduister en over het plein sluipen schimmen. De kortste weg is via de steile helling omhoog naar de Bergsgatan maar als ze probeert te hollen krijgt ze kramp in haar kuiten, gelukkig, bij Näsman brandt geen licht. Ze sluipt stilletjes naar binnen en gaat over de krakende grenenhouten trap naar boven. Dan schopt ze haar pumps uit, gooit de bontjas en de broek over de stoel, de kardemombroodjes van afgelopen vrijdag in een trommel, verstopt in de koffer in de grote, massieve kast. Ze mag niet op haar kamer eten, maar daarin gaat de hospita toch niet snuffelen? Ze hangt haar jurk op aan een knaapje, moet morgen maar luchten. Dan de nachtjapon aan en onder de koude klamme lakens en deken, eet een broodje, en nog een, en algauw is de trommel leeg, terwijl ze nog lang niet verzadigd is, alleen een dorstig gevoel in haar mond en haar haar stinkt naar rook. Maar ze kan niet naar de keuken gaan, niet op dit tijdstip. Ze is wel zo verstandig om op haar kamer te blijven, durft niet naar de keuken om met pannen te gaan kletteren. Die zeurende pijn in haar benen, zoals ze in de lunchroom tussen de tafeltjes heen en weer heeft gerend: wat wenst meneer, wat wenst mevrouw, drie koffie met gebak, priklimonade en een tompoes, een kaascroissant, roggebrood met ansjovis en ei. Hongerig en rillend op een huurkamer liggen was niet waar ze van droomde toen ze met de trein uit Östersund vertrok. Had Erik zich maar uitgesproken. Maj, je bent niet erg stabiel en niet altijd even makkelijk om mee om te gaan. Op Frösön, Hornsberget, ze had een lunchpakket bij zich, een thermoskan met koffie en bruinbrood met weikaas van geitenmelk, omdat hij daar zo dol op was, en hij was immers degene die haar weer had opgezocht, dertig dagen na die ongelukkige Paasdag, toen ze gewoon bij hem weg was gelopen en hij geen enkele poging had gedaan om haar bij zich te houden, en nu had hij met haar afgesproken alleen maar om haar dit te zeggen, om eerlijk te zijn, alsof ze een klein kind was, dat hij er de afgelopen dagen over na had gedacht en dat hij er eigenlijk genoeg van had. Die huilbuien van jou, dat soort dingen ben ik niet gewend. Ze kan de geur van zijn huid nog ruiken. De korte haartjes in zijn nek, die ze zo eindeloos kon blijven aaien. Zijn lach die ze moest zien te smoren, ’s avonds in het steegje, waar papa hen niet kon zien maar wel horen. Werd hij wakker dan zou hij razend worden. Zou u dan mij of hem gedood hebben? Maar papa heeft nooit iets gemerkt. Ik ga naar Margit, Margit en ik gaan naar de bioscoop, Margit heeft mij meegevraagd naar hun zomerhuisje, Margit, die nooit wilde liegen maar ervan overtuigd was dat de liefde een hemels geschenk was dat je nederig in ontvangst moest nemen van God. Maj moest haar beloven dat het de bedoeling was dat zij en Erik uiteindelijk zouden gaan trouwen, en Maj loog niet toen ze zei dat dat zo was. Had Erik ooit gezegd dat ze dat niet zouden doen? Maar hij heeft haar ook nooit ten huwelijk gevraagd. Ella met haar volle Katharine Hepburn-achtige lokken, haar brede heupen en innemende lach. Doe je het nu met haar? Had ze er maar vrede mee gehad, zoals hij naar Ella keek, geen ruzie gemaakt, misschien betekende het wel niets – ach, het is wel goed dat hij weg is! Het is wel goed om hier te liggen en met het puntje van haar tong broodresten tussen haar tanden uit te pulken. Krijgt ze nu geen jeuk, kriebel – wandluis? Oude houten huizen met slechte isolatie en bobbelig behang. Mama die de wanden, vloeren en plafonds van hun eenkamerflat schoonschrobt, maar daar hebben ze dan ook geen luizen. Mevrouw Kjellin heeft haar geroemd – ik zie dat je heel precies bent met de stoelen en tafeltjes, Maj, dat zie je niet vaak bij meisjes van jouw leeftijd. Het matras, stel dat ze daar wonen, die beestjes, ze is zo moe dat ze bijna moet overgeven. Morgen zal ze haar kousen wassen. Als ze nou de wekker zet en de bontjas morgenvroeg terugbrengt. Dan kan hij nog niet thuis zijn. Ze wil hem nooit meer zien.

Ze wordt bij het getik van de wekker wakker, brengt het amper op om te kijken hoe laat het is als hij rinkelt, zet hem snel weer uit, vergeet de bontjas en de broek. Ze kan ze wel meenemen naar Kjellins, mocht hij daar nog eens komen en ze terug willen. Bedenkt ze dat nog voor ze weer in slaap valt, of zakt ze meteen weer in een droomloze slaap weg tot ze wakker schrikt van het gekletter op het plaatijzeren dak? Ja, het regent, regen vermengd met grote hagelstenen. De kerkklokken luiden voor de hoogmis, ze gaat weer liggen. Nu nog hongeriger, maar de broodjes zijn op. Ze had er natuurlijk eentje moeten bewaren als ontbijt. De anderen zijn vast nog aan zee. Ingrid blijft daar om van haar vrije zondag te genieten. Over jou te praten. Haar uit te lachen. Ze kon amper in die boot komen – maar ze moest en zou naar huis. En ik had haar nog wel meegelokt, zegt Olof, ze was vast nijdig – Ingrid, die ongetwijfeld met hem meelacht. Maj krijgt een kleur, nu aan het klaptafeltje, kijkt naar buiten waar de hagel als grofkorrelige suiker over de binnenplaats ligt uitgestrooid, opeens heeft ze het idee dat de hele kamer naar schaap ruikt. Weg ermee. Ze wil niet dat dat ding hier ligt. Als ze nu opschiet, komende week moet ze immers alle dagen werken. De grijze rok en Ragna’s duifblauwe blouse, die haar te strak over de borsten spande toen ze in verwachting was van Gunnar. Netjes, de mantel, een borstel door haar haar en speldjes achter haar oren. Een klein beetje lippenstift. Wat een lompe bontjas. Ze had hem natuurlijk op de kade al moeten uittrekken, in de boot moeten gooien, de broek ook.

Ze weet niet zo goed wat de kortste weg is. Ze loopt met de bontjas en de broek onder haar arm, heeft geen paraplu, maar het regent niet meer zo hard. De mensen die ze tegenkomt dragen allemaal regenmantels en -hoedjes, galoches, of lopen op hun zondags gekleed onder paraplu’s, ze moet een pakket bezorgen, ze kunnen haar nergens van betichten. Waar ben je bang voor? Leg die kleren gewoon voor zijn deur. Je hoeft niet eens aan te kloppen. Komen ze uit de kerk? Het lijkt erop. Zo keurig en degelijk. Als ze gewoon recht voor zich uit kijkt hoeft ze ook geen klanten van de lunchroom te herkennen. Dat ze zo met Olof flirtte. Een lokmiddel. Of erger. Weet je, Tomas, ze heeft een heel mooi figuur. O. En Ingrid, zo veel was die vriendschap dus waard – moet ze nu op zoek gaan naar een andere baan?

De eerste trap op. Je redt het wel. In het trappenhuis roze geraniums voor het raam, enkele gele blaadjes die zouden moeten worden weggeplukt. Op de derde verdieping legt ze de bontjas voor zijn deur. Ze had een kaartje moeten schrijven, bedankt voor het lenen of iets dergelijks, niet: nog bedankt voor de gastvrijheid, nee, dan kan hij van alles gaan denken, maar met haar kinderlijke hanenpoten, nee, dan liever deze… anonimiteit. Dan hoort ze beneden de buitendeur opengaan en meteen begint haar hart te bonken, hard en regelmatig, laat geen van de buren haar gezien hebben, het zweet breekt haar al uit bij de gedachte uitleg te moeten geven. Nu slaat de regen opnieuw hard tegen de ruit. Zal ze doorlopen naar de zolderverdieping – een kuchje, en dan ziet ze hem. Tomas komt met gebogen hoofd de trap op lopen, hij heeft een metalen schaal met deksel in zijn handen. Maj, zegt hij als hij haar in het oog krijgt, en ze wil alleen maar zeggen nee, je moet niet denken dat ik hier op je heb staan wachten. Zitten jullie niet meer aan zee, zegt ze daarom, hij mag gerust weten dat ze hem niet wilde treffen, maar ze zegt toch nog bedankt voor gisteravond, ik kom alleen maar de jas terugbrengen. O, wat goed, zegt hij dan. Ik heb hier versgebakken oostzeeharingfilet. Ben even langs het Stads geweest om wat te halen. Kom binnen en eet een hapje mee, het regent toch. Je bent behoorlijk nat, voegt hij er met een glimlach aan toe. Dat is erg aardig, antwoordt ze, onbedoeld vriendelijk klinkend. Maar. Ze mompelt nu wat, en hij zegt het is weekend, Maj, je vrije zondag, en voor de tweede maal binnen vierentwintig uur stapt ze Tomas’ woning binnen.

Kwam het doordat hij haar naam zei? Later zal ze dat denken. Niet Majtje, Maja of iets dergelijks, maar gewoon: Maj. Ze zal hem terughalen en wegdrukken. De herinnering aan die dag.

Knapperig gebakken oostzeeharingfilet en aardappelpuree met veel boter. Knäckebröd en pittige kaas. Ze heeft zo’n honger dat er geen ruimte is voor onrust, hij zegt dat hij blij is met haar gezelschap, soms is het zo saai om in je eentje te eten. Jawel, ze knikt. Zelf gooit ze er vaak met de pet naar, ze vindt het vervelend om Näsmans keuken te gebruiken, ook al is dat op bepaalde tijden toegestaan. Ze krijgen trouwens vaak wat mee uit de lunchroom, maar meestal zoetigheid, soms een boterham. Ze drinken weer bier. En een borrel. Ziet hij er vandaag niet een stuk frisser uit, Tomas? Lachrimpeltjes rond zijn ogen, en niets wat op een kalkoennek lijkt. Je zou het haast als een vroeg diner kunnen beschouwen. Ze wordt aangenaam giechelig van binnen. Hier kan niemand haar zien! Hij zegt dat hij haar graag koffie zou aanbieden, maar dat het niet zo lekker wordt als hij kookkoffie maakt, en koffiezetten heeft hij nog niet echt onder de knie, dus biedt zij aan om het te doen, ja, ze voelt zich haast vrij, warm. Lekkere koffie maken, dat kan ze wel! Bij Erik kon ze in het begin geen hap door haar keel krijgen, maar ze weet immers dat Tomas bij die Astrid hoort en ze is de speelse manier waarop Olof haar aankeek niet vergeten.

Hoe belandt ze op de bank? Ze staat niet helemaal stevig op haar benen, het bier en de borrel, die vast nog een keertje werd bijgeschonken, ze merkt wel dat ze wat op heeft, maar iedereen mag toch weleens wankelen, struikelen? Hij dirigeert haar min of meer richting bank, wat een genot om weg te zakken in deze zachte moderne flessengroene fluwelen bank. Tomas pakt de kopjes, de koffiepot, o, kreeg ze er maar een koekje bij, maar nee, hij zet cognac op tafel, en een karaf, sinaasappellikeur, dat heeft ze nog nooit gehad – zo zoet – zo sterk – en weer een sigaret – zou het eigenlijk al drie uur zijn? En dan is zijn stem heel dichtbij, hij laat de rook langzaam uit zijn mond ontsnappen en zegt dat je – mag ik je zeggen – een ongelofelijk elegante neus hebt, Maj. Dat zegt hij, en dan laat hij zijn wijsvinger over het puntje van haar neus gaan. Ik heb kleine neuzen nooit mooi gevonden, voegt hij eraan toe – weet hij dat ze een complex heeft vanwege haar grote neus? Natuurlijk, hij is vast geslepen, ze moet op haar hoede zijn. Je gelooft me niet, zegt hij teleurgesteld. Maar ik lieg niet. Al ben je mooier zonder die spelden achter je oren. Ze lacht even, haar hand gaat instinctief omhoog, maakt aan één kant de haarspeld los, haar haar valt naar voren. Dan neemt hij haar gezicht tussen zijn handen, kust haar. Ze denkt niets bijzonders. Olof en Ingrid in dat huis. Erik met een ander, dat weet ze bijna zeker. Een beetje ervaring, dat kan toch geen kwaad? Hij knoopt haar blouse los, dat gaat wat moeizaam. Vindt ze dat fijn? Ze weet het niet. Het is niet zoals bij Erik, het verlangen om de ander te verslinden. Moet ze zich verzetten? Hij ademt zwaar, pakt haar hand. Het bed in de slaapkamer, legt haar neer.

Hij wordt niet wakker. Ze ligt in de slaapkamer het dichtst bij de muur, hij op zijn buik naast haar. Zijn rug bloot, een pezige rug, eveneens bruinverbrand, maar zijn billen zijn wit, dat ziet ze. Moet ze hem wakker maken? Dat wil ze niet. Waar moeten ze over praten? Durft ze over hem heen te klimmen om haar ondergoed te pakken? Het zal wel moeten. Als ze nou naar het voeteneind kruipt, langs zijn voeten schuift – maar als ze het dekbed oplicht wordt hij vast wakker. Als ze overeind komt voelt ze iets warms langs de binnenkant van haar dij lopen. Ruikt zijn zaad anders dan dat van Erik? Opeens vliegt het haar naar de keel – niet nadenken – ze moet heel nodig plassen. Ze wil het liefst meteen gaan, kleedt zich snel aan. Haar blouse is niet eens zo heel erg verkreukeld, is het weer droog buiten? Leeft hij nog? Zo onnatuurlijk stil, met zijn gezicht in het matras, het kussen op de grond gegooid. Ja, zijn schouders gaan omhoog, en weer omlaag.

De geur van gebakken haring. De koffiekopjes, de glazen, ze brengt ze naar de keuken, pakt de borden met de visresten van de tafel. Ze moet toch op zijn minst afwassen, als hij voor het eten heeft gezorgd? Ze vindt een steelpannetje, een teil, warmt water op, wast af, snel, haast slordig. Zet de lege flessen op de grond, bij de voorraadkast. Loopt stilletjes naar de kamer, pakt haar haarspeld van de salontafel, steekt haar haar weer op, nee, het staat haar niet, haar gezicht krijgt verkeerde proporties, maar nu moet het maar goed zijn zo.

Hoe bekend is hij in deze stad? Deze zondagavond liggen de straten er stil en verlaten bij. Een oudere dame laat haar hond uit, kan een roddeltante zijn, ik zag dat Berglund rond lunchtijd damesbezoek kreeg en pas om zeven uur ging zij daarvandaan. Maar de vrouw lijkt haar pas op te merken als ze elkaar dicht genaderd zijn, dan begroeten ze elkaar met een knikje.

Heeft Näsman op haar gewacht? Ze staat in elk geval in de hal, wil praten, vragen. Heb je een fijn weekend gehad? Heb je nieuwe vrienden gemaakt? Heb je al iets van de mooie omgeving van de stad gezien? Het zeewater is vast nog te koud om te zwemmen – en wat een hagelbui vanmorgen! Heb je het met die geile bok Berglund gedaan? Maj verstijft, krijgt het plotseling warm. Mevrouw Näsman in haar slecht zittende jurk, ze babbelt door over het weer, de regen die ongetwijfeld veel jonge aanplant en bloemen heeft verwoest, al zeggen ze dat er binnenkort een hittegolf komt. Mejuffrouw Olausson mag uiteraard altijd een plu lenen uit de paraplubak in de hal, als je niets op herenparaplu’s tegen hebt, natuurlijk, en als je er maar om denkt om hem terug te zetten, een paraplu raak je immers zo makkelijk kwijt. En Maj weet niet dat zij later, een halve eeuw later, de kamers van de uitgevlogen kinderen zal verhuren aan jonge meisjes die voor ziekenverzorgster leren, dat het dan ook regelmatig voorkomt dat ze in de hal staat te wachten, toevallig net bij de linnenkast op de gang moet zijn als de sleutel in het slot wordt omgedraaid – zou ze hun misschien thee aanbieden, met een versgebakken tarwebolletje erbij, of koffie, of warme chocolademelk? Zo’n groot appartement, zo alleen in al die kamers. Eigenlijk heeft ze alleen de keuken, de eethoek en de slaapkamer nodig. Hoewel de televisie natuurlijk in de woonkamer staat.

Eindelijk is ze dan alleen op haar zolderkamer. De ogen van de stad houden je in de gaten, Maj Sara Johanna. Dat zei papa altijd, theatraal, zodat ze het niet echt serieus nam. En Erik en zij zouden immers gaan trouwen. Toen hij van de bruiloft van zijn zus in Ås kwam, zei hij dat ze een mooie bruid zou zijn, en voegde er fluisterend aan toe: vooral als ik je bruidsjurk mag uittrekken. Een onbehaaglijk gevoel. Zoals Tomas amper een paar uur geleden haar borsten taxeerde. Dat het… spannend was. Toen. Nu moet dat alles weg. De kussen, zijn tong, nee. Ze wil het aan iemand vertellen, het zien kwijt te raken, mama, zou Ragna het begrijpen, haar grote zus? Ragna heeft vast veel meer meegemaakt dan ze ooit verteld heeft. Ingrid mag het niet weten, Olof. Toen hij zijn onderbroek uittrok. Ze kan misschien weer thuis gaan wonen. Misschien dat Erik zich bedenkt? Was het geen kinderlijke hoogmoed om halsoverkop naar Örnsköldsvik te vertrekken, alleen maar omdat… Hoe zei papa het ook alweer op het perron van Östersund – moet je zo nodig naar de kust, wat heb je daar te zoeken, je had toch een goeie baan in Åre? Je loopt toch niet achter de jongens aan zodat je je moeder te schande maakt? De pet die zijn strenge blik verhulde. Of was dat alleen maar wat zij hoorde terwijl ze zwijgend stonden te wachten op de trein die haar naar de huurkamer bij Näsman en het drukke bestaan in de lunchroom zou brengen? Naar Ingrid met haar weergaloze garderobe, jurken en rokken en blouses en schoenen, Ingrid die eigenlijk niet hoeft te werken, dat heeft ze Maj verteld, ze wil gewoon graag op eigen benen staan, haar vader schijnt vermogend te zijn, maar Maj was genoodzaakt om uit Åre te vertrekken. Schreef Erik niet dat zij altijd een speciaal plekje zou blijven houden in zijn hart, met de toevoeging dat ze niet voor elkaar bestemd waren? En dan leest ze het opnieuw, die eigenaardige toon, om te zien wat er gebeurt, hoewel ze dat allang weet, ze zal alleen maar in janken uitbarsten. Ze begraaft haar gezicht in het knobbelige verenkussen. Tomas en Astrid. Olof en Ingrid. Erik en Ella – want zij is het vast – en wat haat ze haar.

Nu is hij er weer, zegt Ingrid, opgewonden. De rust in haar gezicht is bedrieglijk. Maj heeft heus wel door dat Ingrid het prachtig vindt wat Maj heeft meegemaakt. Ik kan onmogelijk naar hem toe gaan, zegt ze tegen Ingrid, is ze nou helemaal gek geworden, nooit van haar leven zal Maj hem bedienen, net doen of er niets gebeurd is. Ze pakt Ingrid bij haar arm, zeg maar dat ik even weg ben, of dat ik griep heb gekregen – nee, stel dat hij haar dan thuis opzoekt? De angst grijpt haar bij de keel, wat heb je gedaan, kind, hoe moet ze ooit een woord over haar lippen krijgen als ze hem straks toch weer tegenkomt, zo groot is de stad nou ook weer niet en hij weet waar ze uithangt. Wat wil hij van haar? Waarom komt hij hier, om haar te schande maken? Ja, Ingrid heeft verteld over zijn familie en de firma en zijn stabiele financiële situatie, ik ben nog steeds de jouwe, Erik, laat me los als dat niet de bedoeling is, dat zou toch geweldig zijn, zegt Ingrid, dan kunnen we komende zomer met zijn viertjes optrekken, autoritjes maken, of met de boot naar mooie baaien varen, de scherenkust hier is echt magnifiek. Nu ga je hem zeggen dat ik er niet ben en dat je niet weet wanneer ik terugkom, zegt ze op scherpe toon, waarop Ingrid naar buiten sjokt. En al snel is ze weer terug en zegt dat hij erg teleurgesteld keek, van zijn stuk gebracht, voegt ze eraan toe. Hij had de krant bij zich en pas op het laatste moment, zo leek het, bedacht hij dat hij iets bij mij moest bestellen. Dus nu zit hij op het terras te wachten op een kop koffie en een tompoes. O nee, zegt Maj en ze begint van binnen nog heviger te trillen, geen vlinders die bij verliefdheid horen, maar een verstikkende schaamte, waardoor ze amper nog lucht krijgt. Stel dat hij blijft wachten, wat moeten we dan tegen mevrouw Kjellin zeggen als zij terugkomt? Ze pakt opnieuw Ingrids arm vast, is zelf verrast, want eigenlijk houdt ze helemaal niet van spontaan lichamelijk contact, maar nu klinkt Ingrid beheerst en kalm en ze verzekert haar dat ze gezegd heeft dat Maj een tijdje zou wegblijven.

En daar kan ze hem zien, het grijze haar, de nek gebogen, verzonken in zijn krant. Wat wil je van me?

De volgende dag staat hij midden in de lunchroom als ze met een vol dienblad naar buiten komt gerend. Maj, zegt hij en ze antwoordt zacht dat hij moet wachten, bedient vier deftig geklede dames die ongetwijfeld zien dat haar hand trilt, zo’n grote porseleinen kan is lastig schenken, daar kan ze het aan wijten. Het roomkannetje, suiker, een van de vrouwen glimlacht en zegt hartelijk dank, juffrouw. Ze neemt de tijd, zo veel vieze vaat die nog van andere tafeltjes moet worden afgeruimd, ze maakt een hoofdbeweging naar het volgeladen dienblad, zodat hij begrijpt dat ze aan het werk is, loopt naar de keuken. Is hij er alweer, zegt Ingrid, ik zal voor jullie koffie maken. Neem nu maar pauze en zoek een plekje op het terras, je moet dit afhandelen, anders kom je nooit van hem af. Dan pakt ze kaascroissants, een bord met koekjes, kopjes. Maj doet haar schort af, houdt het malle mutsje op, het haar daaronder is niet schoon, Ingrid komt zo met koffie, zegt ze tegen hem als ze buiten staan, en hij trekt een stoel voor haar naar achteren, Ingrid sluipt stilletjes naar hen toe, bedient correct en trekt zich overdreven discreet terug. Hij roert met het lepeltje in zijn kopje, zegt met een glimlach dat hij bijna het gevoel kreeg dat ze hem meed. Ja, voegt hij eraan toe, de stad is immers niet zo groot. De hap die ze van haar croissant genomen heeft krijgt ze amper nog weg. De jamkoekjes met hun rode monden.

Ik vertrek vanavond naar de kust. Mag ik je nog eens ontmoeten als ik in de stad ben, vraagt hij, overhandigt een visitekaartje en zegt dan langzaam, zacht, dat het helemaal niet de bedoeling was om zo doortastend te werk te gaan. Ik dacht dat je ouder was – maar pas twintig?

Ze geeft geen antwoord, zegt dat ze nu weer aan het werk moet, maar het klinkt heerlijk om er even tussenuit te gaan, en dan zegt hij met een zucht dat zijn hele familie daar nu zit om van de zomer te genieten, dan gaat het er meestal levendig aan toe.

De elegante anonimiteit van het visitekaartje. Ze kan het niet naast Eriks brief in het nachtkastje leggen. Maar ook niet in de prullenmand. Stel dat Näsman daarin rondsnuffelt? In het schoenenvak van haar koffer, daar zal ze toch niet komen? Daar legt ze het, een beetje slordig, nonchalant, alsof het daar toevallig beland is.

Het is de eenzaamheid. Niet tegen de stilte te kunnen – of alleen maar te horen hoe de vreemde geluiden van buiten haar kamer zich aan haar opdringen – dat wordt op den duur zo – zwaar. Daarom zegt ze ja als Ingrid haar vraagt om zaterdag, als ze allebei om drie uur vrij zijn, mee te gaan naar Ulvön, een eilandje in de buurt. Om daar een hapje te eten en ’s avonds uit dansen te gaan, zodat je je niet alleen maar in die j ongen uit Jämtland verliest, je moet eruit en mensen ontmoeten. Dat zegt Ingrid en ze voegt eraan toe dat Olof heel leuke nichten heeft. Met de bus naar Köpmanholmen en vandaar met de boot de zee op, langs klippen en ondiepten en de eilandjes met hun gladde rotsen en dennen en sparren tegen de steile hellingen. Nee, ze vertrouwt Ingrid niet, maar ze hoeft haar twijfels ook niet de overhand te laten krijgen, nee, het kan best leuk worden, Ingrid heeft gelijk dat ze niet de hele tijd in haar eentje thuis kan blijven zitten.

Het wordt niets tussen Tomas en mij, zo zei ze het tegen Ingrid, rechtuit. Met het schaamrood op de kaken – nee, eerder een plakkerige, vochtige warmte en een penetrante lucht – hoe kon ze vertellen dat ze het gedaan hadden? Alleen omdat Ingrid in vertrouwen verteld had hoe opwindend… hoe Olof en zij, ja, ze had een en ander gesuggereerd. Olof zal hen in Köpmanholmen opwachten. Maj zou haar zo kunnen vertellen dat hij een onbetrouwbaar type is. Maar nee, dat heeft geen zin. Het is toch aardig van Ingrid dat ze haar meevraagt. Ze zullen op het eiland blijkbaar in het zomerhuisje van de familie overnachten. Normaliter zou ze erg gespannen zijn maar nu laat ze zich als een mak lammetje meevoeren. Er zou voor iedereen een bed zijn en ze heeft haar eigen lakens en sloop bij zich. Ingrid babbelt maar door. Maj zou graag even willen slapen, hoe moet ze haar ogen hier in de bus naar Köpmanholmen ooit open houden. Ach, wat maakt het ook uit, maar ze had beter thuis kunnen blijven, de zware vermoeidheid – het zou daar op het eiland zo pittoresk zijn, zo prachtig, met het pension en de huizen, de vissersboten en de boothuisjes, de netten en de specialiteit van het eiland: surströmming, gefermenteerde haring. In gedachten heeft Maj zich echter al voorgenomen om zuidwaarts of verder noordwaarts te gaan, misschien kan ze een tijdje bij Ragna inwonen, af en toe op de kleine Gunnar passen. Tomas, die met zijn krant en tabak in de lunchroom zal blijven komen om gebak te bestellen – denk je dat hij jou wil hebben – jóú? – nee, ophouden nu, het is hier best mooi, jawel, maar die steile klippen en die golven – zo hoog – zo diep, niet het donkere, rimpelloze water van een verstild meer, maar een eindeloos groot en woest wateroppervlak.

Voel je je niet goed, Maj? Ingrids stem klinkt bezorgd, o, sorry, antwoordt ze, ach, ik weet niet wat ik heb. Dan zwijgt ze weer en glimlacht gekunsteld, voegt er na een tijdje aan toe dat ze alleen een beetje hoofdpijn heeft. Ben jij aan het eind van de week niet op? Jawel, Ingrid knikt, maar het zal zo fijn zijn om de zee op te gaan, met deze warmte, ik neem ontslag en kom weer thuis wonen, mam. Ben je nou helemaal betoeterd, nu moet je toch echt je eigen boontjes doppen. Maar de kleine Stig wil vast dat ze terugkomt, hij zal zijn zus wel missen, en dan Ingrids hand op haar knie – kijk, daar staat Olof op ons te wachten, en als ze uitstappen, wordt ze niet met een glimlach en stralende ogen begroet, hij weet het natuurlijk, legt zijn arm om Ingrids middel. Wat heeft ze hier eigenlijk te zoeken? Het ene stel na het andere, iedereen heeft iemand, families, broers en zussen, vrienden en vriendinnen, misschien dat er een enkele oude tante alleen is, maar niemand is zo alleen als ik, en Maj gaat binnen zitten hoewel Olof en Ingrid buiten op het dek willen blijven blauwbekken in de zeewind. Maj vindt niet dat het warm is. Blijkbaar willen ze haar Skrubban laten zien – nee, ze gaat naar beneden en hoeft zeker niet bij het raam te zitten, dan wordt ze alleen maar duizelig van die woelige zee, straks wordt ze nog zeeziek ook, of heeft ze koorts, griep, midden in de zomer? En dan is Erik opeens bij haar en kust haar nek, hals en oorlelletje, zijn handen op haar borsten, alsof ze de mooiste van de hele wereld is, en zonder enig verzet te bieden laat ze zich door haar gedachten meevoeren, ook al had ze zichzelf beloofd hem uit haar hoofd te zetten, te vergeten. Vergeet me niet, fluistert hij – is deze plaats vrij? Maj kijkt op en knikt, een oudere dame en heer gaan zitten, hangt er niet een sterke vislucht om hen heen? Maar Erik is weer weg en dat is misschien maar goed ook. Het kan haar niet schelen dat ze haar saai, suf en lelijk vinden, waarom wilden ze eigenlijk dat ze meeging? Als Tomas maar niet daar in de haven staat, mijn god, nee, stel je voor dat Näsman zijn visitekaartje in haar koffer in de kast vindt, maar ze zal toch hopelijk niet in de spullen van haar huurders snuffelen, zoiets mag toch niet?

En als Ingrid en Olof bij haar terug zijn, laat ze opnieuw een glimlach zien en is ze weer net als anders en Olof grapt dat Maj een uitstekende vissersvrouw zou zijn, er zijn op het eiland heel wat jongens die nog vrij zijn, waarop Maj lacht en zegt dat er voor hem vast ook nog wel een meisje vrij is. Ze zegt iets aardigs over de haven en de huizen en het ruikt er naar teer, vis en verbrand rijshout en daar ziet ze de netten en de drukte in de jachthaven en bij het boothuis Almagränd en Olofs nichten zijn inderdaad vlotte, opgewekte types. Ja, kranige meiden, in lange broeken en overhemdblouses en met sjaaltjes om hun dikke haar geknoopt, zo gezond en fris dat Maj zin krijgt in een sigaret, hoewel, dat is niet waar, want ze voelt de aderen in haar slapen en bij haar voorhoofd onheilspellend kloppen – hoe moet ze dit bezoekje ooit volhouden als ze het liefst meteen naar bed zou gaan? Maar ze moeten de heuvel op, Anna en Karin lopen zo snel met energieke stappen, hoe kun je je in zo korte tijd zo waardeloos gaan voelen, zo slecht dat je alleen maar wilt huilen? Nee, vooralsnog weet ze het negatieve in bedwang te houden, de zelfverachting – je kunt dit niet aan, jij past niet in zo’n leuke kameraadschappelijk groep met louter jonge, gezonde mensen – labiel. Jawel, ze praat en stelt vragen en Anna en Karin hebben de tafel blijkbaar al gedekt. De geur slaat haar in het gezicht als ze de kleine keuken binnenstapt, een vaas met lelietjes-van-dalen midden op het geborduurde tafelkleed – anders geniet ze altijd van die geur, maar nu niet. Ze eten gekookte marene met botersaus en gekookte aardappelen met dille, tafelbier voor wie dat wil, of melk, en rabarbermoes met dunne room toe. Daar is ook Karins verkering, Sture, een roodharige, magere jongen die niet zoveel zegt maar alleen maar oog heeft voor de gebronsde Karin met gouden, door de zon gebleekte strengen in haar haar. En Ingrid en Olof zijn helemaal veranderd, nu draait het niet om auto’s, drank en sigaretten, nee, ze drinken tafelbier en melk en babbelen gezellig mee over vrienden, kennissen en familie, halen jeugdherinneringen op van samen doorgemaakte zomers, en Maj voelt zich niet zo goed, helemaal niet zelfs, ze heeft zo’n pijn in haar hoofd, haar voorhoofd, barstende hoofdpijn en een ondraaglijke gevoeligheid voor al wat haar zintuigen prikkelt – het licht, geuren, geluiden. Anna vraagt hoe het is: je ziet zo bleek, Maj. Zou ik misschien even kunnen gaan liggen, ik heb beddelinnen in mijn tas, fluistert ze, en Anna begeleidt haar door de eetkamer naar de slaapkamer. Een houten vloer met voddenkleden en daar is een bed waar ze zich zo op kan laten neervallen. Sorry, zegt ze, ik wil niet tot last zijn, maar Anna schudt vriendelijk haar hoofd, haalt het laken uit Majs tas en legt er vervolgens een deken overheen, de sloop om het kussen met de vochtplekken. Kijk maar of je even kunt slapen. Heeft misschien iemand hoofdpijnpoeder? Jawel, daar komt een glas water en aspirine, en dan zijn de bewegingen als het ware afgestompt en weg, maar mama, ik lig hier alleen maar en zal niet storen.

Hoewel het ook hier naar lelietjes-van-dalen ruikt, en de boterbloemen op het ladenkastje laten langzaam enkele kroonbladen vallen, hou me vast, wieg me, zing een droevig liedje, niet weggaan, mama – Ingrid komt binnen en vraagt of het al wat beter gaat, moeten ze een dokter halen? Een van de zomergasten werkt als districtsarts in de regio Kramfors, hij heeft hier een zomerhuis. Maj maakt een afwerend gebaar met haar hand, het gaat wel over, ik voelde het al in de bus, ik had niet moeten gaan, gaan jullie maar dansen, ik blijf hier, en Karin brengt een schaal met boterhammen met kaas, voor het geval je eetlust terugkomt als wij weg zijn. Maar Olof laat zijn gezicht niet zien, goddank hoeft ze nu niet langs de dansvloer te staan zonder ook maar iemand te hebben om wie zij geeft.