Johan Cruijff – Mijn voetbal

Opgetekend door Jaap de Groot

JOHAN CRUIJFF

MIJN VOETBAL

Handboek voor winnaars

Nieuw Amsterdam

Deze uitgave is een bewerkte uitgave van het boek Voetbal, dat in 2012 verscheen.

Copyright © Interclarion 2017

Opgetekend door Jaap de Groot

Alle rechten voorbehouden

Tekstredactie Paul Brandt

Omslagontwerp Charles Hale

Foto voorplat Bongarts / Staff / Getty Images

Foto achterplat Imago/VI Images

NUR 480

Paperback ISBN 978 90 468 2299 9

E-boek ISBN 978 90 468 2300 2

www.nieuwamsterdam.nl

www.johancruyff.com

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2017

INHOUD

Ten geleide

Voorwoord

1 De straat

2 De club

3 De competitie

4 Spelvreugde

5 Techniek

6 Training en praktijk

7 Dribbelen en drijven

8 Trappen en passen

9 Koppen

10 Stoppen van de bal

11 Positiespel

12 De vrije trap – aanvallende partij

13 De vrije trap – verdedigende partij

14 De hoekschop

15 De strafschop

16 De doelman

17 De backs

18 De vrije verdediger

19 De voorstopper

20 De linkermiddenvelder

21 De rechtermiddenvelder

22 De aanvallende middenvelder

23 De buitenspelers

24 De middenvoor

25 De trainer en de coach

26 De scheidsrechter

27 De zaakwaarnemer

28 Opleiden voor de top

29 Voetbal aan de top

30 Tot slot

TEN GELEIDE

Johan Cruijff overleed op 24 maart 2016. Een half jaar later kwam zijn autobiografie Mijn verhaal uit, die wereldwijd veel zou losmaken. De reacties maakten vooral duidelijk dat er nog een enorme behoefte is aan het ‘eigen werk’ van Cruijff.

Na overleg met zijn familie is daarom besloten om na Mijn verhaal nu Mijn voetbal uit te brengen. Een geactualiseerde heruitgave van het op zijn 65ste verjaardag gepubliceerde Voetbal.

Terwijl Cruijff in Mijn verhaal vooral de balans van zijn leven opmaakt, bevat Mijn voetbal zijn bijzondere visie op het voetbal. Volgens Cruijff een prachtig en simpel spel, waar je vooral veel plezier aan moet beleven. In die sfeer is de in 2012 verschenen versie ook geschreven.

Dit aspect is in Mijn voetbal onaangetast gebleven. Wel zijn sommige hoofdstukken iets geactualiseerd aan de hand van de columns die Cruijff tussen 2012 en 2016 in ‘Telesport’ publiceerde. Ook is besloten om aan de hand van deze originele teksten twee hoofdstukken aan dit boek toe te voegen. Speciaal voor voetballers die aan de top actief zijn. Voor de rest is Cruijffs originele tekst intact gebleven.

Wel staat er aan het einde van het boek nog een opvallende aanpassing. Na het voorwoord volgen de 14 regels van Johan Cruijff in zijn geboortejaar 1947. Toen de basis voor een jongen die later de beste voetballer ter wereld zou worden. Deze 14 regels keren aan het slot van Mijn voetbal terug. Ze symboliseren dan de ontwikkeling die hij niet alleen als voetballer, maar ook als mens heeft doorgemaakt. Het zijn de regels die nu bij ieder Cruyff Court vermeld staan.

In de eerste versie stond boven deze regels 2012, het jaar dat Johan Cruijff 65 werd. Dit is gewijzigd in 2016, het jaar dat Johan Cruijff overleed.

VOORWOORD

Het idee voor dit boek is vijf jaar geleden ontstaan. Dus rond mijn zestigste verjaardag. Veel enthousiaste mensen waren toen bezig ter ere van mij allerlei activiteiten te organiseren. In de meeste gevallen goed bedoeld, maar ik kreeg steeds meer het gevoel dat ik de regie over mijn eigen situatie verloor.

Uiteindelijk heeft de familie ingegrepen en kon er alsnog een normale verjaardag worden gevierd.

Toen kwam ook het idee om het om te draaien. Op mijn 65ste moesten anderen niet iets voor mij verzinnen, maar ik iets voor anderen.

Vandaar dit boek. Over een leven met voetbal. Een prachtig en simpel spel, waar je vooral veel plezier aan moet beleven.

Dit boek is daarom voor iedereen. Voor jong en oud, voor amateur en prof. Om vooral duidelijk te maken dat zelfs op het hoogste niveau je van voetbal moet genieten. Maar ook om aan te geven dat iedereen een betere voetballer kan worden. Alleen lukt dat niet in één dag. Wil je van nul naar honderd, dan zal dat stap voor stap moeten gebeuren. Accepteer dat je fouten maakt, omdat voetbal nu eenmaal een spel van fouten is. Jezelf verbeteren is dus ook dat je in plaats van vijf fouten er maar vier maakt.

Belangrijk is dat op ieder niveau dezelfde basisregels gelden. En besef dat het makkelijkste vaak het moeilijkste is. Zo beschouw ik het één keer raken van de bal als een maximale vorm van techniek. Maar om de bal perfect één keer te kunnen raken, moet je die eerst honderdduizend keer hebben geraakt.

In een tijd waarin voetbal nog te vaak als wetenschap wordt benaderd, wil ik aantonen dat voetbal simpel is en blijft. Daarom zijn er in dit boek geen grafieken en trainingsvormen te vinden. Ik vertel in mijn eigen woorden hoe ik het voetbal zie en ervaar. Zoals ik dat tegen mijn kleinkinderen doe, maar ook met topcoaches die willen klankborden. Want des te meer mensen het begrijpen, des te beter de boodschap overkomt.

De boodschap dat voetbal niet alleen een simpel spel is, maar zelfs een manier van leven kan zijn. Hoe meer mensen dat begrijpen, hoe leuker het wordt. Niet alleen in het veld, ook daarbuiten.

Johan Cruijff

1947

1 De bal

2 Trappen

3 Aannemen

4 Passen

5 Dribbelen

6 Drijven

7 Koppen

8 Oefenen

9 Techniek

10 Aanvallen

11 Verdedigen

12 Samenspelen

13 Overzicht

14 Plezier

1

DE STRAAT

Het begint op straat.

Daar wordt het voetbal ontdekt en ontstaat de liefde voor het spel. Op straat leer je hoe je moet dribbelen, met de stoeprand een een-twee maken en tegen het muurtje oefenen op trappen en aannemen. Zo wordt de basis gelegd om de bal te beheersen. Maar dat niet alleen. Je krijgt een betere lichaamscontrole, omdat vallen op straat nu eenmaal pijn doet.

Ook kweek je op natuurlijke wijze inzicht. Zoals de afstand bepalen bij het ‘poten’, dat nodig is om vast te stellen wie als eerste zijn team mag kiezen.

Het begint dus al voordat het spel begonnen is. Je wordt ‘streetwise’, wat niet alleen in het voetbal, maar ook daarbuiten een voordeel is.

Via de straat kom je op het schoolplein terecht en is de volgende stap het schoolelftal of de club. Dan is de cirkel rond.

Zo ging het in mijn tijd, maar helaas is dat op sommige plekken veranderd. Door de jaren heen zijn er vooral in de steden veel pleinen en plantsoenen verdwenen en is er meer verkeer op straat gekomen. Hoewel je nu op jongere leeftijd al lid kunt worden van een club, kan dat niet de trainingsuren compenseren die vroeger op straat werden gemaakt.

In sommige wijken wordt dat gecompenseerd met een Cruyff Court. Een multifunctioneel trapveldje, dat op een effectieve manier de rol van de straat kan overnemen.

De morele verplichting om zulke initiatieven te nemen moet er richting de jeugd zijn. Want de straat is niet alleen het voorportaal van het voetbal, het vormt ook mensen.

2

DE CLUB

Via de straat is er de club. Je wordt lid en je hoort erbij. Dat is al heel bijzonder. Of het nu bij Ajax is of Bedum, dat maakt niets uit. De kousen, de broek, het shirt, ze zijn niet alleen van jou, maar ook van je club. Het is vaak een enorme stap die gezet wordt. Met een behoorlijke impact.

Als club moet je daarop inspelen. De kinderen komen van de straat, waar ze ongecompliceerd met voetbal bezig zijn geweest. Dat moet je ook bij de club vast zien te houden. Het grote verschil met de straat is dat een vereniging een kind in staat stelt om het gras te ruiken en altijd een bal te voelen.

Daarom ben ik een groot voorstander om juist in de zomermaanden de velden open te stellen. Twee maanden waarin de temperatuur het aangenaamst is en de grasmat er het mooist bij ligt. Ideale omstandigheden, waardoor een grote werving van leden kan plaatsvinden. Want al ben je dan nog geen voetbalfanaat, je hebt dan maar een klein zetje nodig om te gaan voetballen.

Juist in en na de zomervakantie is er een enorme honger naar de bal bij de jeugd. Vooral omdat door het veranderde stadsbeeld de mogelijkheden om te straatvoetballen steeds minder worden. Toen ik zelf nog jong was, maakte het in feite niet zoveel uit of het Ajax-complex wel of niet geopend was. De club had nog een honkbalafdeling, dus na het voetbalseizoen ging je automatisch tegen een bal slaan. Verder waren er rond Betondorp zo veel grasvelden en pleinen te vinden dat je de tijd toch wel doorkwam.

Maar de tijden zijn veranderd, en daarom kan ik ook niet begrijpen dat het beleid ten aanzien van het vrijgeven van voetbalterreinen tijdens de zomer niet wordt bijgesteld. De jeugd wil juist dan voetballen, dus geef ze ook zo veel mogelijk die bal.

Bij de eerste trainingen na een lange vakantie bestaat er voor jongens en meisjes niets ergers om rondjes te moeten lopen. Het seizoen beginnen zonder bal kan niet en laat niemand mij vertellen dat er eerst wat aan de conditie gedaan moet worden, want dat slaat nergens op. Een gezonde knul of meid is tijdens de vakantie altijd in de weer. Zijn of haar lichaam wordt intensiever gebruikt dan gedurende het seizoen, als ieder kind dagelijks zo’n zeven uur in de schoolbanken zit. Dus conditioneel zit het na de vakantie met de meeste kinderen wel goed.

Ik ben wel een groot voorstander om gedurende de eerste weken van het seizoen alle baloefeningen en partijen speels af te wisselen met wat gymnastiek. Per training zo’n tien à vijftien minuten, maar dan wel dagelijks herhalen. De realiteit leert dat de lichamelijke gesteldheid van veel kinderen verslechtert. Het aantal uren lichamelijke opvoeding neemt op de scholen af, dus voor de trainers is er een niet onbelangrijke taak weggelegd om dit gemis wat recht te trekken bij de club. Laat de spelertjes daarom tussen de baloefeningen wat gymnastiek doen. Op den duur wordt het een gewoonte en beschouwen ze het als de normaalste zaak van de wereld.

Zo’n begeleiding is vooral een investering op de lange termijn. Juist omdat het lichaam in deze leeftijdsfase een enorme groei doormaakt. Neem het nut van de buikspieroefening, waarbij je het bovenlichaam vanuit de ligstand omhoog moet brengen. Door de groeischeuten komt er grote spanning op veel spieren te staan. Hoe sterker de buikspieren ontwikkeld zijn, hoe beter je ‘tegengas’ aan dat spanningsveld kunt geven. Dat kan op latere leeftijd de vaak voorkomende liesblessure tegengaan.

Stretchen of oprekken is iets wat een kind moet leren om tussen neus en lippen door te doen. Thuis of op het veld, het maakt niet uit waar. In de Verenigde Staten wordt dit er van jongs af al ingepompt en als ze tien jaar zijn, weten ze niet beter. Voor een training of voor een wedstrijd, als een volledig geaccepteerd onderdeel van de warming-up wordt het lichaam eerst helemaal opgerekt. Ook dit is weer een investering op de lange termijn, omdat daardoor later de kans op spier- en peesblessures afneemt.

Gymnastiek dus als afwisseling van een training, waarin de bal hoe dan ook centraal staat. Als voorbereiding op het seizoen wissel ik liever de kleine partijen af met specifieke trainingen van de vijf basisonderdelen van het voetbal: schieten, koppen, dribbelen, drijven en het controleren en stoppen van de bal. Het voordeel van zo’n programma is dat je van de eerste tot laatste minuut ook echt met voetbal bezig bent.

Wat de partijspelen betreft, geef ik de voorkeur aan kleine partijen. Bijvoorbeeld 5 tegen 5 op een klein veld. Wil je de handelingssnelheid en conditie testen, dan kun je de partijen verkleinen naar ploegen van ieder drie spelers. Een andere truc om de longinhoud wat op te voeren is het zogenaamde wisselsysteem. Vereiste is dan wel het tempo hoog te houden. Bijvoorbeeld zes man per team voor een spelletje 5 tegen 5 en dan om de minuut rouleren.

Het voordeel van zulke partijen is dat iedereen in het spel betrokken wordt, wat op een groot speelveld nog vaak problemen geeft. Zijn de spelers na een paar minuten uitgeblust, dan kun je met een van de vijf al gememoreerde basisoefeningen weer op adem komen.

Dit kun je als jeugdtrainer zo afwisselend maken als je maar wilt, zolang je het speelse aspect maar voor ogen houdt. Ga je bijvoorbeeld oefenen op traptechniek, dan schiet een woordenbrij bij jonge knullen meestal z’n doel voorbij. Wil je snel tot de groep doordringen, dan is de beste en makkelijkste methode om een speler met een goede techniek de oefening te laten voordoen. Vervolgens laat je dezelfde speler met zijn verkeerde been opnieuw schieten. Iedereen kan dan snel en duidelijk het verschil tussen de twee uitvoeringen zien. Daarmee laat je zien hoe belangrijk het is te oefenen met twee benen.

Trainen op de vijf basisonderdelen en gymnastiek is, volgens mij, ideaal om het enthousiasme van de jeugd op peil te houden. Het is voor de jonge knullen en meiden simpel te volgen en door de enorme variëteit ben je ongemerkt zo’n tien trainingen verder.

Neem het koppen. Speel je een partij waarin de bal alleen gekopt mag worden, dan train je zowel op techniek als op timing. Train je met een kleine groep op het koppen van voorzetten, dan komen aspecten als timing, sprongkracht, lichaamscoördinatie, positiespel en zelfs de traptechniek aan de orde. Zo zijn er nog talloze mogelijkheden te noemen.

Waar het dus om gaat, is om op een speelse wijze toch opbouwend met de jeugd bezig te zijn. Houd ze enthousiast, waardoor ze de volgende dag weer staan te popelen om te gaan voetballen. Ze willen nu eenmaal het gras ruiken en de bal voelen.

Zorg daar ook voor!

3

DE COMPETITIE

Als in september de competitie op gang komt, kan de trainingsopzet van augustus gewoon doorgetrokken worden. Zeker zolang de velden er goed bij liggen, is een gymnastiekoefening ideaal als rustpauze na een intensieve baltraining. Juist als de spelers jong zijn, is het zaak ze zo lenig mogelijk te krijgen en te houden. Lenigheid staat borg voor een goede lichaamsbeheersing, die essentieel in het voetbal is. Heb je als speler controle over je lichaam, dan ben je in het veld altijd in het voordeel.

Neem de leeftijdsgroepen tot 14 jaar. Omdat iedereen dan in de groei is, moeten ze op schoenen met een vaste rubberen zool spelen. Dus geen schroefnoppen! Het is op die leeftijd gewoon slecht voor je voeten en pezen. Met een vaste zool en een goede lichaamshouding kom je echt onder alle omstandigheden goed uit de voeten. Let maar eens op, spelers met een goede lichaamsbeheersing glijden nooit uit.

Toch maken veel voetballeiders de fout om jonge spelers ander schoeisel aan te praten als ze vaak uitglijden. Negen van de tien keer is dat een slechte oplossing, omdat de enige echte oorzaak een slechte houding van het lichaam is.

Zelf train ik tot vandaag de dag altijd op vaste rubberen noppen. Vanaf mijn veertiende heb ik slechts bij hoge uitzondering schroefnoppen gebruikt onder mijn wedstrijdschoenen. Zelfs als het veld glad of drijfnat was, dan nog deed ik er de allerlaagste noppen onder. Toch gleed ik zelden uit en dat had alles te maken met mijn lichaamsbeheersing.

Als je nog geen veertien jaar bent, hou het dan gewoon bij een vaste zool onder je schoen. Glijd je veel uit of raak je vaak uit balans, ga dan tijdens de training werken aan je lenigheid en lichaamshouding. Nogmaals, gymnastiek, rek- en stretchoefeningen zijn dan prima hulpmiddelen.

Vanaf je veertiende kan bekeken worden in hoeverre schroefnoppen gebruikt kunnen worden. Speel je in een lager team en ben je een recreatievoetballer, blijf dan lekker op een vaste rubberen zool spelen. Speel je in een belangrijk elftal, dan wordt het schoeisel een wezenlijk onderdeel van het vak. Al blijf ik erbij dat ook dan geprobeerd moet worden om zo lang mogelijk op een vaste zool te blijven spelen.

Een verdediger die op een erg slecht en omgeploegd gedeelte van het veld staat, kan bijvoorbeeld wel speciale noppen onder zijn schoenen draaien. Maar dan nog ben ik geen voorstander van de lange noppen. Je staat dan wel steviger, maar je staat ook dieper in de grond en met een beetje pech verdraai je toch je knie of een ander gewricht.

Een nieuwe competitie betekent vaak ook nieuwe schoenen. Vooral de eerste paar keer moeten ze goed natgehouden worden en is het ook beter om ze eerst op een nat veld uit te proberen. Nieuwe schoenen die zo uit de doos op een droog veld worden ingelopen, hebben alleen maar vervelende blaren tot gevolg die je remmen in je spel.

Belangrijk met nieuwe schoenen is dat ze lekker zitten en goed passen. Zelf neem ik ze altijd iets aan de krappe kant, na verloop van tijd gaan ze goed naar je voet staan en is het balgevoel optimaal.

Te grote schoenen zijn alleen maar lastig. Je krijgt blaren op je hielen en je balgevoel vermindert. Naast goede schoenen moeten de kousen ook op maat zijn en hoort iedere jeugdspeler scheenbeschermers om te hebben. Natuurlijk zitten die in het begin niet lekker, maar dat is een kwestie van wennen. Ze zorgen in ieder geval voor wat extra veiligheid en dat is meegenomen.

Ik let er altijd goed op hoe de jeugd zich verzorgt. Ook daarin is voor trainers, leiders en ouders een belangrijke opvoedkundige taak weggelegd. Dwing je een jonge speler zich goed te verzorgen, dan wordt daarmee verantwoordelijkheid gekweekt. Serieus sporten kan namelijk niet zonder discipline. Laat een jongen of meisje daarom altijd zelf zijn of haar tas inpakken en zelf de schoenen schoonmaken. Ze krijgen daardoor meer feeling met hun sport.

Laat ze ook goed op de details letten. Neem de voor iedere voetballer essentiële voeten. De nagels van de tenen moeten altijd kortgeknipt zijn en zorg er ook voor dat de voeten na het douchen goed worden afgedroogd.

Ik heb al gezegd dat iedere jeugdspeler zelf zijn tas moet inpakken en het mag duidelijk zijn dat dit goed moet gebeuren. Naast de wedstrijdkleding dus ook altijd een trainingspak, toiletartikelen en soms wat reservemateriaal als extra veters meenemen.

Door een goede verzorging van materiaal en lichaam kweek je op jonge leeftijd meer verantwoordelijkheidsgevoel en raakt de speler in kwestie intensiever betrokken bij de sport. Een sport waarmee je altijd serieus bezig moet zijn, juist omdat je met tien andere mensen binnen het elftal te maken hebt. Niets is vervelender dan voetballen met spelers die door een misplaatste vorm van desinteresse het af laten weten. Dus hoe hoog of laag je ook speelt, doe minimaal je best. Niet alleen voor jezelf, maar ook voor de anderen.

Na alle trainingen wordt het dus tijd voor de wedstrijd. Ben je verzekerd van goede schoenen, een lekker zittend tenue en een goedverzorgd lichaam, dan staat weinig een fijne voetbalmiddag in de weg. Helemaal als de clubleiding voor goede ballen heeft gezorgd. Een bal die bij de betreffende leeftijdsgroep past.

Want de lekkerste bal is nog altijd de bal die je als speler de baas bent.

4

SPELVREUGDE

Zonder plezier in het voetbal verdwijnt de jeugd van het veld. Zorg dus altijd voor spelvreugde en bezieling tijdens trainingen en wedstrijden, waardoor een jonge voetballer zich niet op 15- of 16-jarige leeftijd afkeert van de sport, zoals nog te vaak gebeurt.

Tot de leeftijd van veertien jaar druipt het enthousiasme van de leergierige spelers af. Ze lachen en brengen enthousiasme op dat aanstekelijk werkt.

Alleen blijkt dat bij de B-junioren drastisch te veranderen. Bij sommige spelers is de spelvreugde minder en komen er minder emoties los. Het lijkt of ze plotseling met iets plichtmatigs bezig zijn. Dat is echt doodzonde en voor mij onbegrijpelijk. Op de een of andere manier gebeurt er rond het vijftiende jaar iets in het binnenste van een jonge voetballer. Wees daarvoor op je hoede en leg juist dan nog meer nadruk op de positieve aspecten van de sport. Tijdens de puberteit is deze benadering volgens mij essentieel.

Daarom moet op de training de bal, waar het tenslotte allemaal om draait, centraal staan en moet er stap voor stap een gevoel bij de jongens en meisjes worden gekweekt dat ze met elkaar een doel nastreven. Blijf daarom trainen, ook al heb je een keer geen zin. Blijf daarom lachen, ook al moet je een keer in de regen voetballen. Zorg vooral dat je altijd met z’n elven op het veld staat!

Ook ouders, trainers en jeugdleiders moeten hierop inspelen. Juist in de zo cruciale overgangsfase van ‘leuk voetballen’ naar ‘prestatievoetbal’, zoals dat vanaf de B-junioren vaak het geval is. De voetballer zelf hoort dan centraal te staan en niet de trots van vader en moeder, de prestatie van de trainer of de ambities van de jeugdleider.

Ik heb een overzicht gemaakt hoe iedere leeftijdsgroep functioneert en wat daar eventueel aan bijgesteld moet worden. Daarbij ben ik vooral van mijn gevoel uitgegaan, omdat voor de problemen die zich na de C-juniorentijd voordoen geen vaste regels gelden.

TOT 10 JAAR

Laat ze eerst de bal leren kennen. De praktijk wijst wel uit dat de technisch beter geschoolde voetballers automatisch meer voor in het elftal gaan spelen. Ze hebben plezier in het spel en laat ze dat ook houden. Benadruk beetje bij beetje dat ze bijvoorbeeld naar elkaar moeten overspelen. Rem iemand die pingelt voorzichtig iets af en probeer iemand die zich wat timide opstelt weer wat meer aan het pingelen te krijgen.

Zorg dus voor opvoeding, zonder daar eisen tegenover te stellen.

10 TOT 12 JAAR

De grenzen worden verlegd. Zet de spelers in het veld bewuster op een plaats, maar laat ze vooral voetballen. Ook in deze leeftijdsfase geldt dat de scherpe kantjes met mate moeten verdwijnen.

C-JUNIOREN

De zogenaamde topgroep. Het is de groep met de meeste mogelijkheden. Ze pikken vrij veel op, dus er kan meer aan de details worden gewerkt. Hoe er verdedigd moet worden en hoe je moet aanvallen, maar ook dan geldt dat iedere nieuwe stap voorzichtig moet worden gemaakt. Overigens lijkt het er vaak op alsof in deze groep het eindpunt van de jeugdjaren wordt bereikt.

B-JUNIOREN

De moeilijkste groep. Soms ook vanwege de puberteit. Meestal betekent de overgang van de C-naar de B-junioren het begin van een echte nieuwe periode. Vaak wil je dan verder met datgene waar je bij de C’tjes mee geëindigd bent, maar dat blijkt in de praktijk niet altijd te werken, omdat veel basisprincipes gewijzigd zijn. Vooral wat de spelvreugde betreft. Ga in zo’n geval eerst terug naar de basis en leg weer extra accent op het plezier in de sport.

A-JUNIOREN

Het laatste station. Spelers worden voor het eerst als volwassenen benaderd en behandeld, en er volgt een schifting van prestatie- en recreatievoetballers.

Omdat voor de laatste groep de spelvreugde sowieso centraal moet staan, wil ik nog even ingaan op de voetballer die meer wil. Uitgangspunt is en blijft ook dan dat spelvreugde en bezieling optimaal moeten zijn. Is dat niet het geval, dan is de basis om te presteren niet eens aanwezig.

Deze aspecten kunnen tijdens de trainingen gestimuleerd worden, maar ook door invoering van een soort premiestelsel. Ik bedoel daarmee een beloning in de vorm van extra faciliteiten, waardoor een speler echt de indruk krijgt dat hij meer heeft bereikt. Zo’n situatie is simpel bij welke club dan ook te creëren. Geef de A1 bijvoorbeeld betere ballen en laat ze een keer op het hoofdveld spelen. Naarmate de club meer mogelijkheden heeft, kunnen de extra faciliteiten verder worden uitgebreid. Essentieel is dat de voetballer merkt dat bij het bereiken van een bepaald doel ook een beloning wacht. Hij heeft er meer voor moeten doen, zorg dat daar iets tegenover staat. In het belang van de speler én de club.

Tot slot nog één opmerking. Tijdens de opleiding moeten de goede spelers altijd spelen. Zijn er twee talentvolle rechtsbuitens, maak dan niet de fout door een van de twee op de bank te zetten. Laat er een als rechtsbuiten voetballen en de ander op een andere positie, want talenten moeten altijd spelen.

5

TECHNIEK

Ik probeer iedere keer opnieuw het belang van spelvreugde bij de jeugd te benadrukken. Of er getraind of gespeeld wordt, jonge meiden en knullen moeten vooral plezier hebben als ze met hun sport bezig zijn. Daarom moet er ook op elk niveau worden gewerkt aan de technische vaardigheid. Voetballertjes met een atletisch figuur, maar ook met kromme benen, een dikke buik of met voeten die de verkeerde kant op staan; allemaal moeten ze in staat worden gesteld om hun eigen vaardigheid uit te breiden.

Ik wil er vooral mee aangeven dat techniektraining niet alleen voor de talenten is, maar ook voor de honderdduizenden recreatievoetballers. Als je het over recreatie hebt, dan praat je vooral over gezelligheid. Alleen is voetballen pas leuk als iedereen aan de bal komt en daar ook daadwerkelijk iets mee kan doen.

Het meest simpele is als iedere speler een bal kan ontvangen en een bal kan afgeven. Dan kan er ook leuk in teamverband worden gespeeld.

Zelfs de slechtste voetballer kan het meest simpele onderdeel van het spel aanleren: het ontvangen en afgeven van de bal. Dat is hét begin voor iedere jeugdspeler en op basis daarvan kan de technische vaardigheid worden uitgebouwd.

Trainen op techniek kan als volgt worden ingedeeld: allereerst het aanleren van de techniek, die vervolgens functioneel wordt gemaakt. Allemaal vanuit het basisprincipe dat er in de eerste plaats controle over de bal moet zijn. Hoe meer een speler het gevoel heeft dat hij de bal domineert, hoe verder hij zijn technische vaardigheid kan uitbreiden.

Hier volgen twee simpele, maar nuttige trainingsvormen:

HET ONTVANGEN, CONTROLEREN EN AFSPELEN VAN DE BAL

Wie deze handelingen beheerst, kan ze daarna uitvoeren zonder voortdurend naar de bal te kijken. Het overzicht wordt daarmee vergroot, waardoor de gehele actie sneller kan worden uitgevoerd.

– Verhoog de balsnelheid en de moeilijkheidsgraad door met tegenstanders te werken.

– Probeer de handelingen af te wisselen met het linker- en rechterbeen.

Deze oefening kan verder worden uitgebouwd, tot de hoogste graad van perfectie is bereikt.

Hoe moeilijk dat laatste is, blijkt wel uit het feit dat in mijn trainerstijd bij Ajax in de selectie alleen Arnold Mühren daartoe in staat was. Arnold was technisch zo sterk dat hij twee onderdelen van deze actie in één handeling onderbracht. Hij pakte bijvoorbeeld een bal uit de lucht, waarbij het aannemen en controleren in één vloeiende beweging waren verpakt. Daardoor lag de bal direct speelklaar. Omdat Arnold tijdens die beweging niet naar de bal keek, behield hij het overzicht waardoor hij de bal zo voordelig kon neerleggen dat die zowel met de linker- als de rechtervoet kon worden afgespeeld.

BAL HOOGHOUDEN

– Begin met je sterke been zo veel mogelijk de bal achter elkaar hoog te houden.

– Op het moment dat dit redelijk gaat, probeer je ook andere delen van het lichaam in te schakelen. Dus niet alleen hooghouden met je sterke been, maar ook met het zwakke been, het hoofd, het bovenbeen, de borst en zelfs de schouder.

– Vanuit stilstand kan deze actie vervolgens al lopende worden uitgevoerd. De loopsnelheid en afstanden kunnen steeds verder opgevoerd en vergroot worden.

– Verhogen van de moeilijkheidsgraad. Schiet de bal bijvoorbeeld over je hoofd, draai je snel om en vang de bal op voordat deze de grond raakt en hou de bal daarna weer hoog.

– Het hooghouden van de bal met voet en/of hoofd kan met tweetallen en zelfs grotere groepen worden uitgevoerd. Met als een soort eindpunt een spelvorm als het voetbaltennis waarbij de bal, na één keer te zijn gestuiterd, in drie keer over het net of touw moet worden gewerkt in het vak van de tegenpartij. Ook bij dit spel zijn veel variaties mogelijk, zoals het serveren met een volley of de regel instellen dat de eerste bal terug wordt gekopt. Via het simpel hooghouden van de bal heeft het spel zo uiteindelijk een wedstrijdvorm bereikt.

Natuurlijk zijn de meeste aspecten van de laatste trainingsvorm niet direct geschikt voor een wedstrijd. Maar ze zijn wel heel nuttig om te leren hoe je de bal moet domineren.

Nogmaals, wil een jeugdspeler ooit verder komen in het voetbal, dan zal eerst de bal beheerst moeten worden. Zonder deze basis kom je nooit toe aan aspecten als overzicht, passen, combineren, enzovoort.

Het is essentieel om dergelijke spelletjes, hoe simpel ze ook lijken, regelmatig op de training te herhalen. Vooral tijdens de fase waarin een jeugdspeler nog volop in de groei is. Wordt het juist in deze periode verwaarloosd, dan bestaat het gevaar dat, door alle groeischeuten, het balgevoel voor een groot deel weer verdwijnt.

Om te beginnen heb ik dus twee trainingsvormen besproken. Twee mogelijkheden waarin het leren van de techniek (controle over de bal) en het toepassen van de techniek in een wedstrijdsituatie aan de orde komen. Ze vormen slechts het begin van honderden speelse en leuke oefeningen.