EEN ZEKERE VRIJHEID

Margaret Wilkerson Sexton

Een zekere vrijheid

ROMAN

Vertaling Harm Damsma
& Niek Miedema

Nieuw Amsterdam

Vertaler Niek Miedema ontving voor deze
vertaling een projectsubsidie van het
Nederlands Letterenfonds

Oorspronkelijke titel A Kind of Freedom.

Counterpoint Press, Berkeley, Californië

© 2017 Margaret Wilkerson Sexton

© 2019 Nederlandse vertaling Harm Damsma
& Niek Miedema / Uitgeverij Nieuw Amsterdam

Alle rechten voorbehouden

Omslagontwerp Nico Richter

Omslagbeeld © Goddard on the Go / Alamy Stock Photo

NUR 302

ISBN 978 90 468 2367 5

www.nieuwamsterdam.nl

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2019, met ISBN 978 90 468 2366 8

Voor mijn moeder, die dit toejuichte

Ik ren nog steeds op blote voeten rond en bezit enkel maar mijn ziel. Vrijheid is het uiteindelijke doel. In veel opzichten zijn leven en dood van weinig betekenis. Ik ben de laatste tijd verschrikkelijk verbitterd omdat de enige ouders die God me heeft gegeven, slaven waren, en dat heeft me vleugellam gemaakt.

TALIB KWELI in Four Women

Zij waren de kinderen van vroegere slaven en geboren in een zekere vrijheid, maar ze waren uit de baarmoeders gekomen met datgene waar hun hele soort mee geboren was, namelijk de wetenschap dat God iedereen een stralende toekomst had beloofd, maar hun niet.

EDWARD P. JONES in All Aunt Hagar’s Children

Evelyn

WINTER 1944

Wanneer Evelyn er later aan terugdacht, herinnerde ze zich dat zij niet degene was die Renard het eerst had opgemerkt. Nee, het was haar zus Ruby geweest, die uit haar ooghoeken had gezien dat de rechterpijp van zijn nette broek korter was dan de linker. Ruby was wat gezetter dan Evelyn, zeker niet wat je noemt dik, maar wel zo mollig dat ze zich nooit helemaal op haar gemak voelde als ze iets at. Haar lievelingsmaaltje was kidneybonen met rijst, en de maandag was voor haar dan ook een zware dag. Dan maakte hun moeder er namelijk een grote pan van klaar, opgelucht dat ze het gezin met die weelde van twee pond aan eten minstens drie dagen kon voeden, maar voor Ruby was die overdaad een uitdaging. Aan het begin van de week liep ze vaak de keuken in om stiekem een diepe kom vol rijst te scheppen en daar dan zo weinig mogelijk saus overheen te doen, zodat ze wel de smaak meekreeg maar de rest van het gezin geen erg had in haar vraatzucht. Op donderdag overzag ze dan de gevolgen. Dat begon ’s ochtends onderweg naar school. Ruby deed een beroepsopleiding en Evelyn ging naar de Dillard Universiteit, maar de campussen lagen maar een paar straten van elkaar, dus liepen ze het grootste deel van de weg samen op.

‘Mijn bovenbenen schuren tegen elkaar,’ zei Ruby dan, alsof dat pas net het geval was.

‘Je ziet er niks van, hoor,’ stelde Evelyn haar vervolgens gerust. Haar eigen benen waren zo slank dat er nog wel een derde been tussen zou passen.

‘Neem een ander in de maling met dat “”je ziet er niks van”. Iedereen met ogen in zijn hoofd kan het zien. Je hebt er geeneens ogen voor nodig, want als je oren hebt kun je mijn dijen tegen elkaar horen schuren.’

‘Zo’n zacht geluid hoor je niet,’ beweerde Evelyn, waarna ze de rest van de dag de ene na de andere dooddoener op het onderwerp losliet. En net als ze dan dacht dat ze het lek boven water had, duwde Ruby het weer onder met een vraag over haar achterste. Op vrijdagen ging het ietsje beter, maar zelfs dan had Ruby nog iets lichtgeraakts over zich en voelde iedereen die bij haar in de buurt kwam de spanning. Vandaag was een vrijdag.

‘Zijn broekspijpen zijn ongelijk,’ zei Ruby over de nieuwe jongen die op de hoek van North Claiborne Avenue en Esplanade Avenue stond, gekleed in een bruinwollen pak met een grijze trui met V-hals onder het jasje. Hij stond naast Andrew, met wie alle meisjes op het debutantenbal van vorig jaar zo hadden gedweept. Evelyns eigen partner was een goede tweede geweest als het op charme aankwam. Hij had zelfs haar zenuwen tot bedaren weten te brengen door te wijzen op de misstappen van zijn vrienden bij het walsen, maar hoewel haar moeder erop had aangedrongen, had ze niet gewild dat hij op bezoek kwam, en toen zijn belangstelling een week later was weggezakt kon ze alleen maar zuchten.

Nu keek ze op en blies de rook uit van de sigaret die tussen haar vingers bungelde. Het was nog begin februari en het was nog altijd fris winterweer. Toch verzamelden de meisjes uit het Zevende District zich na schooltijd allemaal op de stoep voor Dufon’s Oyster Shop, het beste restaurant met zwarte eigenaren in New Orleans, waar ze gingen staan roken. Evelyn had zich op het eerste, bescheiden trekje verheugd – ze was immers een dame – en op het langzaam uitblazen van de rook daarna. Ze zou zichzelf nooit als een zorgelijk iemand hebben omschreven – die rol binnen het gezin had Ruby zich toegeëigend – maar als haar zenuwen toch opspeelden, kwamen die alleen al bij de gedachte aan een trekje weer tot rust. Ze liet de rook uit haar mondhoek ontsnappen zodat haar zus er geen last van zou hebben en glimlachte bij de gedachte aan de ongelijke broekspijpen. ‘Misschien had hij haast.’

‘Maar dan nog,’ zei Ruby, die zo abrupt inademde dat haar keel er bijna van dichtsloeg. ‘Hij had toch wel even de tijd kunnen nemen om zijn broekspijp een stukje uit te leggen,’ lachte ze. ‘Maar hij is wel knap. Te bruin voor de meeste mensen, maar het is een mooie kleur bruin.’

Evelyn knikte. Knap was hij zeker.

Er haastten zich mannen en vrouwen langs hen heen. Ze liepen kantoren en winkels in en uit, de Boot Seed and Feed, Queen of the South Coffee, Miller Funeral Home, Meriwether’s Photography, Bejoie Cut-Rate Pharmacy, de Sweet Tooth Ice Cream Parlor en Fine Time Billiard Hall. De markt waar de moeder van Evelyn haar boodschappen deed was maar een straat verderop in St. Bernard Avenue, en Evelyn kon de pruttelende cajunkruiden ruiken. De slager riep met een hoge stem: ‘Eersteklas kalfsvlees, kool en sperziebonen.’

Ruby ging harder praten om het nieuwe rumoer te overstemmen. ‘En zijn haar valt zo mooi steil, en het is niet ontkroesd, hè?’

Op dat moment keek de ongelijke man even naar de meisjes en hield Evelyn heel kort zijn blik vast, zo kort dat hij, als hij eraan zou twijfelen of het echt gebeurd was, zichzelf ervan kon overtuigen dat dat niet het geval was.

Ze schudde haar hoofd en antwoordde haar zus: ‘Nee, het ziet er veel te natuurlijk uit om ontkroesd te zijn.’

‘Alles goed en wel, maar hij kon zijn broekspijpen blijkbaar niet gelijk krijgen.’

‘Mij zouden die pijpen nooit zijn opgevallen als jij er niet zo’n punt van had gemaakt, Ruby,’ zei Evelyn, al was dat niet waar. Het was duidelijk dat de ongelijke man ondanks zijn geperste pak en keurige stropdas niet thuishoorde bij de passe blancs, de zwarten die voor blank willen doorgaan, tussen wie hij daar stond, die mensen met hun echt bijna-blanke huid, hun rechte zwarte haar en nog rechtere neus, de zijdezachte snor op hun bovenlip, en ze wist niet wat haar had bewogen om het tegendeel te suggereren. Wat ze had gezegd beviel haar echter wel, en dat niet alleen, maar ook het feit dat ze het gezegd had, en telkens als ze de rest van die dag aan de ongelijke man dacht, dacht ze aan het gewicht dat haar stem had wanneer die stellig klonk.

Omdat het een vrijdag was moest ze het hele weekend doorkomen zonder hem weer te zien. Dat gaf niet, want ze had hem in haar geheugen geprent. Evelyn zat in het tweede jaar van de studie verpleegkunde aan de Dillard Universiteit, en elke negerin die zelfs maar overwoog een dergelijke veeleisende beroepsopleiding te volgen, moest wel een goed geheugen hebben. Vandaar dat ze een gezicht maar één keer hoefde te zien om het zich helemaal te kunnen voorstellen, en dat is wat ze dat hele weekend deed. Ze kon zich details voor de geest halen waarvan ze zich niet eens bewust was dat ze ze überhaupt had gezien, bijvoorbeeld dat die te korte broekspijp een verschoten grijze sok blootgaf. Dat zijn kleur leek op die van de gemberkoekjes die haar moeder soms bakte en waar ze suiker overheen strooide, en dat zijn huid dankzij die gelijkenis iets leek waarvan ze kon proeven; dat hij lang was, langer nog dan haar vader, die een meter negentig was; dat hij slank was, maar niet breekbaar; dat hij kleine spleetjes van ogen had die toen ze erin keek tussen de oogleden leken door te breken met een belangrijke boodschap. Toen ze nog wat langer over hem nadacht, realiseerde ze zich dat hij een leerboek biochemie in zijn hand had gehad, dus vermoedelijk studeerde hij voor arts. Papa’s beroep. Misschien kon hij haar wel helpen met de aminozuren. De lettercodes daarvan kreeg ze er namelijk ondanks haar goede geheugen niet ingestampt.

De maandag daarop liep Evelyn voorop van haar huis aan Miro Street naar St. Bernard Avenue en verder door naar North Claiborne Avenue, met haar zus met de schurende dijen in haar kielzog. Onderweg zocht ze naar een sigaret, ze merkte dat ze al rustig werd toen ze in haar handtas voelde. En jawel hoor, halverwege de sigaret kruiste de ongelijke man haar pad. Hij was weer samen met Andrew, een jongeman met gelijke broekspijpen bij wie ze alleen wel iets miste, misschien wel de ongelijke pijpen, die ze inmiddels associeerde met gemak.

‘Die passe blanc verbeeldt zich heel wat, zo te zien,’ zei Ruby over Andrew. ‘Het lijkt me een verwaande kwast.’

‘Hij is best knap,’ zei Evelyn met een glimlach voor het geval de ongelijke hun kant op zou kijken.

‘Niet knap genoeg om op een fatsoenlijke manier naar een vrouw te kunnen kijken,’ zei Ruby. ‘En ook niet zo knap als Langston, trouwens.’ Langston was haar laatste vriendje en inderdaad knap, zo knap dat Ruby van een ouderejaars op haar opleiding had gehoord dat hij het telefoonnummer op zak had van elk meisje uit het Zevende District van wie het haar voorbij het bandje van haar beha kwam. Dat was slecht gevallen bij Ruby, vandaar dat hun moeder de hele week haar lievelingseten had klaargemaakt en dat elke zin die Evelyn tegen haar zei omzichtig werd ingekleed als een vraag die eigenlijk niet gesteld mocht worden. Toen Ruby eroverheen was, had ze lichtgetinte rasgenoten afgezworen, maar nu begon ze er toch weer over.

‘Ik kan wel betere krijgen,’ zei Ruby, ‘en ik heb ook wel betere gehad, maar hij daar loopt erbij alsof hij het beste is wat ik in de hele staat Louisiana zou kunnen krijgen. Lijkt me niet,’ voegde Ruby eraan toe.

‘Hij valt wel mee, hij loopt zich gewoon een beetje uit te sloven,’ zei Evelyn. De ongelijke man keek weer naar haar. Hij boog zich over naar zijn vriend en fluisterde hem iets toe, waarna beide mannen op hen af kwamen gelopen. Ruby’s jongeman liep voorop, wat Evelyn in verwarring bracht maar niet afschrikte. Toen de mannen bij de meisjes waren aangekomen, ging die van Ruby vooraan staan, vlak naast Ruby, terwijl de ongelijke man een beetje achteraf bleef hangen en naar zijn schoenen keek. Prima schoenen, vond Evelyn. Te vaak gepoetste Oxfordveterschoenen. Ze had er de vorige keer vanwege alle gedoe over de broekspijp niet op gelet, en ze waren zoals gezegd prima maar konden beslist niet op tegen de rouge die zij op haar zachte, bijna blanke gezicht had aangebracht of het lange haar dat moeder de avond ervoor nog had ontkroesd en dat Evelyn tot een wrong had gebonden. Ze keek hem met een roerloos, opgeheven hoofd aan en had het gevoel dat ze haar kin naar voren stak om hem tot praten te verleiden.

‘Alles goed hier, jongedame?’ vroeg Ruby’s jongeman.

Ruby was op maandagmiddagen altijd op haar zelfverzekerdst. Ze waren nog niet thuis bij moeder geweest en de pan zat nog tot de rand toe vol bonen.

‘Minder goed dan toen ik nog alleen met mijn zusje was,’ antwoordde Ruby.

‘Ah, dus dat is je zusje?’

‘Dat zeg ik toch? Jij hebt het buskruit ook niet uitgevonden, hè?’

‘Jullie zijn een knap stel zussen. Jullie moeder is vast ook heel knap.’

‘Waarom begin je over mijn moeder?’ Ruby’s verontwaardiging was ditmaal niet eens gespeeld. Haar moeder was heilig voor haar.

‘Ach, ik maak gewoon gezellig een praatje, kind. Maak je niet dik.’

‘Mijn figuur is niet jouw probleem,’ zei Ruby, die probeerde de afkeurende uitdrukking op haar gezicht te behouden, maar het kostte haar moeite desinteresse te blijven veinzen. Ze had een zwak voor kidneybonen en blankbruine jongens. En lekker brutaal was hij ook.

Evelyn kon er niet langer tegen. Ze voelde haar gezicht warm worden. De ongelijke man ging volledig op in zijn schoenen, en zij stond er maar een beetje bij en werd genegeerd alsof ze niet degene was met wie haar vader na het kerstdiner, als hij meer dan één glas Sazerac ophad, ten overstaan van de hele familie door de woonkamer zwierde.

Om zijn aandacht te trekken bracht Evelyn de boeken van haar ene hand over naar haar andere. De ongelijke man keek op, maar sloeg zodra hij haar zag zijn ogen weer neer. De kleur van zijn ogen was ook iets wat Evelyn de vorige keer niet had opgemerkt. Ze waren niet zo bruin dat ze eigenlijk zwart leken, zoals bij de meeste mensen met zijn huidskleur. Ze waren écht bruin, kleurpotloodbruin. Hij had lange wimpers waarvan de uiteinden misschien wel zijn wangen raakten als hij met zijn ogen knipperde. Hij keek weer op.

‘Zijn jullie zusjes?’ vroeg hij, licht stotterend bij het woord ‘zusjes’, en toen hij dat zei, lichtte hij zijn grijze vilten gleufhoed en drukte die tegen zijn borst.

‘Klopt,’ zei Evelyn, die bijna zuchtte van opluchting.

‘En ben jij de oudste?’

‘Hoe wist je dat? Iedereen denkt altijd dat zij de oudste is omdat ze…’ Bijna had Evelyn ‘zo overheersend is’ gezegd, maar ze wilde niet hatelijk klinken.

‘Ik voelde het gewoon.’ Hij keek weer naar de grond.

‘Hoeveel broers en zussen heb jij?’ vroeg Evelyn, deels omdat ze het gesprek gaande wilde houden en deels omdat ze daar best benieuwd naar was.

‘Twaalf die nog leven. Twee zijn er dood,’ zei hij.

‘Ben jij ook de oudste?’

‘Nee juffrouw, ik ben de jongste. Mijn moeder is bij mijn geboorte gestorven.’

Evelyns hart ging als een razende tekeer en ze was ten prooi aan heftige gevoelens die ze niet kon duiden. Het kwam niet door wat hij zei maar door de manier waarop hij zijn verhaal in stukjes opdiste – als een moeder die het vlees in stukjes snijdt voor een kind – dat Evelyn haar hart breekbaar voelde worden. Ze deed een klein stapje naar voren en hoopte dat Ruby dat niet zou merken.

‘Waar woon je?’ vroeg ze.

‘In Amelia Street in het Twaalfde District, twee straten van het Flint-Goodrichziekenhuis.’

Dat verbaasde Evelyn. Hoewel ze wist dat hij niet een van hen was, had ze niet gedacht dat de afstand zo groot zou zijn. Ze keek nog eens naar zijn studieboeken, grote gebonden exemplaren over biologie en organische scheikunde. Ze had gelijk gehad. Hij moest op de artsenopleiding zitten als hij dat soort vakken deed, maar in zijn deel van de stad woonden geen welgestelde zwarte mensen. Ze keek weer naar zijn broekspijp. Zij had zich nooit zo druk gemaakt om status als haar moeder en Ruby, ze was het alleen totaal niet gewend om zich te vergissen.

‘En waar woon jij?’ vroeg hij. Ditmaal stotterde hij lichtjes bij het tweede woord, ‘waar’.

Evelyn glimlachte weer. Toen ze het vertelde, trok hij verbaasd zijn wenkbrauwen op. Het Zevende District was een voornamelijk creoolse wijk met rijk en arm en alles daartussenin, maar hij keek haar aan alsof hij haar riante bungalow voor zich zag, alsof hij wist dat haar vader de bevallingen van alle kinderen uit de straat had gedaan, behalve die van het blanke gezin aan de overkant.

Ruby en haar jongeman leken hun gesprekje af te ronden. De ongelijke man keek naar hen en toen weer naar Evelyn.

‘Hoe heet je?’ vroeg hij.

‘Nou staan jullie al zo lang te kletsen en je weet nog steeds niet hoe ze heet?’ kwam Ruby ertussen.

Evelyn wilde zeggen dat ze haar mond moest houden, maar dat zou ongemanierd zijn. Haar glimlach werd nog breder. ‘Evelyn,’ zei ze tegen de ongelijke man alsof haar zus niets had gezegd.

‘Ik heet Renard,’ zei hij. ‘Renard August Williams.’ Hij had het nog niet gezegd of hij wendde zich af.

Evelyn wilde hem vastpakken en terugdraaien om hem zover te krijgen dat hij snel een vervolgafspraakje maakte, maar ze bleef staan en vormde met haar lippen het woordje ‘dag’. Zijn vriend liep samen met hem weg, maar keek nog wel even om naar Ruby.

Van Evelyns sigaret was nog maar een miniem peukje over, zodat ze bijna haar vingers brandde. Ze schrok en liet het op de grond vallen waarna ze het harder uittrapte dan nodig was.

‘Vind je het spannend, meid?’ vroeg Ruby. Ze begon in de richting van hun huis te lopen en Evelyn volgde haar. Ruby wachtte niet op een antwoord. ‘Die o zo bijna-blanke jongens zijn allemaal één pot nat. Ze vinden zichzelf te knap om je fatsoenlijk mee uit te vragen.’

‘Heeft hij jou ook niet mee uit gevraagd, dan?’

‘Wat dacht je nou? Natuurlijk wel, maar ik zag ook dat hij het niet per se nodig vond. Ik moest hem wel een handje helpen.’

‘O.’ Evelyn was even stil. ‘Wanneer gaan jullie?’

‘Komend weekend. Hij wil me meenemen naar Dufon’s en beweert dat hij de eigenaar kent. Dat is ook zoiets van die lui. Ze moeten altijd opscheppen, maar mama zegt altijd: “Als je wat voorstelt, stel je wat voor en hoef je het er ook niet steeds over te hebben.” Niet dat ik denk dat hij niks voorstelt. Zijn vader was een van de oprichters van de Valena C. Jonesschool.’

‘Vast. Voorzitter van de bibliotheekcommissie, zeker,’ mompelde Evelyn.

Ruby leek haar niet te horen. ‘En papa zegt dat zijn vader heel actief is in de buurtraad in het Zevende District. Ik denk dat ik hem even laat sudderen voordat ik laat weten dat ik degene ben die hij zocht.’ Ze viel stil, alsof ze zich ineens realiseerde dat ze niet op een podium stond. ‘En jij, Evelyn? Wanneer neemt hij jou mee uit? Misschien kunnen we samen gaan, tenminste aan het begin.’

‘Wij gaan niet,’ zei Evelyn. Ze kon haar hoofd niet fier omhooghouden maar liet het ook niet hangen. Ze hield het rechter dan ooit. Ze keek vooruit. Ruby was minder knap dan Evelyn en ook minder pienter, en Evelyn deed al haar hele leven haar best om het evenwicht tussen hen te bewaren. Maar nu was het menens. Evelyn was al bijna tweeëntwintig en Ruby pas twintig, maar Evelyn was degene die geen telefoonnummer had gekregen.

‘Wat zeg je me nou, Evelyn? Heb je hem niet eens zover gekregen dat hij je mee uit gevraagd heeft? Heb ik je dan niks geleerd?’ Ruby staarde broedend in het luchtledige, alsof de verklaring voor Evelyns onvermogen daar ergens te vinden was. Toen daagde het haar plotseling. ‘Jij doet veel te aardig tegen die jongens, hoe vaak moet ik dat nog tegen je zeggen? Ze deugen maar voor twee dingen: trouwen en kinderen maken; en dan wil jij vriendjes met ze worden. Ik ben je vriendin, en meer dan eentje heb je niet nodig. Als je hem weer spreekt, moet je hem laten zweten. En let dan maar eens op.’ Toen lachte ze, draaide zich om, gooide haar hoofd in haar nek en huppelde weg onder de wijdvertakte eiken. Haar zijden plooirok waaide achter haar op. Die van Evelyn was van dezelfde stof en kleur, maar Ruby had hun moeder gevraagd de hare wat korter te maken. Evelyn versnelde haar pas om gelijke tred met haar zus te houden, en voelde de bandjes van haar schoenen met kurken zolen in haar enkels snijden. Toen ze vlak bij hun huis waren, het mooiste van hun deel van de straat, bleef Ruby staan, trok een effen gezicht en liep vervolgens in haar normale tempo verder. Toch zou ze die avond vermoedelijk geen enkel boontje eten, hoelang het gemarineerde vlees ook in de pan had liggen sudderen.

Die vrijdagavond lag Evelyn in bed te luisteren naar Ruby die zich klaarmaakte voor haar afspraakje. Ze hoorde hoe ze door de gangen banjerde en de kraan in de badkamer op zijn hardst liet lopen. Zo groot als het huis er vanbuiten uitzag, zo compact was het binnen. Evelyn en Ruby deelden een kamer, en de kamer van hun kleine broertje lag daar pal naast, zodat ze de vering van zijn bed hoorden kraken als hij zich ’s nachts omdraaide. Ze hadden ook de woonkamer nog, maar hun moeder had liever niet dat ze daar gingen zitten want daar ontving ze iedere week de Ladies of Equal Justice, de damesafdeling van een groep advocaten die zich inzette voor betaalbare juridische bijstand voor armlastigen, en de plaatselijke afdeling van de Educational League, de organisatie die openbaar onderwijs voor zwarte kinderen wilde bevorderen. Boven, naast de slaapkamer van hun ouders, waren logeerkamers, maar daar bewaarde moeder haar zomergordijnen en haar vloerkleden voor de winter, en het waren bovendien de kamers waar ze rustte als het leven haar even te zwaar op de schouders drukte.

Evelyn had dus allang begrepen dat ze geen kant op kon. Tegen de tijd dat ze van de lagere school kwam, had Ruby de meesten van haar vriendinnen afgeschrikt, en tegen het einde van Evelyns eerste jaar op de middelbare school, McDonogh 35 High, was ook de rest afgehaakt. Ze zou nooit vergeten hoe Ruby, waar iedereen bij was, een schoolvriendin van Evelyn vertelde dat ze gehoord had dat de moeder van dat meisje ervandoor was gegaan naar Mississippi, waar ze zich uitgaf voor een blanke. Dat was de enige vriendin aan wie Evelyn nog weleens dacht. Ze kon zich geen woord meer herinneren van wat dat meisje allemaal gezegd had, maar wist nog wel dat ze samen in fotowinkel Hi Smile hadden geoefend op stemexpressie en debatteertechniek, en dat ze tijdens pauzes soms samen South Rampart Street af liepen om de etalages van schoenenzaken en juweliers te bekijken. Soms gingen ze dan bij Peter’s Famous Creole Kitchen een broodje gebakken oester eten en naar langslopende buurtbewoners kijken. Het gevoel dat Evelyn destijds had gekend en dat ze sinds dat meisje was afgehaakt niet meer had kunnen terugvinden, was, hoewel ze zich met haar zusje ook volkomen op haar gemak voelde, toch anders. Minder diep. En Evelyn had het andere als dieper ervaren omdat ze het zelf had verdiend. Dat meisje hóéfde haar immers niet aardig te vinden, ze had met iedereen kunnen omgaan, maar ervoor gekozen dat met Evelyn te doen, en dat miste Evelyn nu.

Op dat moment kwam Ruby de kamer binnen gestormd.

‘Blijf jij hier de hele avond zitten met Broertje?’ vroeg ze met een knikje naar de enige jongen in het gezin, de benjamin, die in de deuropening stond.

‘Ik ga echt niet thuis blijven zitten, daar heb ik niks geen zin in.’ Met die woorden liep Broertje snel door hun kamer naar de voordeur.

‘Géén zin, Broertje,’ verbeterde Evelyn hem, ‘en waar ga je heen dan?’

‘Gaat je niks aan.’ Terwijl hij dat zei, hoorden ze de jongens uit de buurt roepen dat hij moest opschieten omdat de bakker zo dichtging en ze anders de kantkoek, de snijrestjes van de koeken en taarten die de eigenaar na sluitingstijd uitdeelde, zouden mislopen. Broertje riep terug.

Vlak daarop klonk de stem van hun moeder.

‘Niet zo schreeuwen, Nelson Jr. Gedraag je eens als iemand die uit het Zevende District komt.’

Ruby meesmuilde. ‘En zorg dat je terug bent voordat mama het licht in de woonkamer uitdoet,’ deed ze nog een duit in het zakje.

Evelyn wilde er een tweede waarschuwing aan toevoegen, maar Ruby snoerde haar de mond.

‘En jij? Jij bent bezorgd om Broertje. Maar wat ga je zelf doen?’

‘Ik bedenk wel wat,’ zei Evelyn, al wisten ze allebei dat er niks te bedenken viel. Soms ging ze juffrouw Georgia aan de overkant helpen met het breien van handschoenen en sjaals voor de winter waar ze het hele jaar mee bezig was. Andere meisjes op Dillard gingen in het weekend wel uit, meestal naar de film in het Circle Theater, en die hoorde ze dan op maandag enthousiast vertellen over Humphrey Bogart of Ingrid Bergman. Op zulke ochtenden vroeg ze zich soms af of haar op sociaal vlak iets mankeerde. Ze had weleens gehoord dat sommige mensen met een bepaald gebrek werden geboren, zoals Broertje, die moeite had met lezen, en misschien lag het hare wel in de omgang met andere mensen, in het afspreken om samen dingen te doen, omdat wat ze wel of niet zou kunnen doen en met wie, in haar hoofd altijd onsamenhangend en ingewikkeld werd, en misschien zat ze daarom wel op vrijdagavond thuis terwijl zelfs haar twaalfjarige broertje plannen had voor iets geheimzinnigs.

De klap kwam toen Evelyns moeder in een jas van konijnenbont naar haar slaapkamerdeur kwam getrippeld. Evelyns vader liep bedaard achter zijn vrouw aan. Toen hij zijn hand op haar buik legde, flonkerde zijn dunne gouden trouwring.

‘Waar gaan jullie heen, papa?’ vroeg Evelyn.

‘O, alleen maar naar oom Franklin.’

Doordat Evelyn zo druk was geweest met het opslaan en weer oproepen van haar herinneringen aan Renard was ze helemaal vergeten dat het februari was en dat oom Franklin en zijn vrouw Katherine op de eerste vrijdag van die maand altijd een soiree organiseerden als opwarmertje voor Mardi Gras.

‘Nou, veel plezier dan,’ zei Evelyn. Het was nauwelijks meer dan gefluister.

‘Wat is er, meisje?’ Papa kwam naar haar toe.

Haar moeder zei dat ze alvast naar beneden ging. ‘Ik wacht in de woonkamer op je, Nelson.’

‘Prima, Josephine,’ riep haar vader terug, waarna hij op de rand van Evelyns bed ging zitten en zijn vingers door haar haar haalde. Het verschil in uiterlijk tussen de twee kon niet groter zijn. Evelyn had een scherpe, smalle neus en lichtbruine ogen, niet zo bruin dat ze bijna zwart leken zoals die van de meeste andere negers. Net als haar moeder en zusje had ze dunne roze lippen, en haar huidskleur was eerder die van een Spaanse dan van een negerin. Haar vader daarentegen was zwart. Zijn voorouders waren vrijgekomen Senegalezen die zich nooit hadden vermengd, en in het Zevende District viel zijn kleur zo op dat mensen daar altijd als eerste naar verwezen als ze hem wilden aanduiden maar hem niet te veel eer wilden geven. ‘Die grote zwarte dokter die het zo hoog in de bol heeft,’ werd er dan gefluisterd. Hij had dunne lippen, maar voor de rest straalde alles aan hem Afrika uit: zijn brede neus met de wijde neusgaten en zijn haardos, waar hij weliswaar pommade in smeerde maar die tegen de middag alweer zijn eigen gang ging en alle kanten op stond.

‘Wat scheelt eraan?’ vroeg hij.

‘O niks, papa.’

‘Niks “niks”. Papa weet precies wanneer zijn Evie ergens over zit te tobben.’

Evelyn zuchtte alleen maar en sloeg een arm voor haar gezicht.

‘Ga me nou niet vertellen dat je het nog steeds eng vindt om alleen thuis te blijven. Als je wilt, stuur ik die jongen van Ruby weg, dan kan zij bij je blijven.’

‘Nee, papa,’ zei Evelyn luid en duidelijk zodat ze het niet nog eens zou hoeven zeggen. Als hij dat deed zou ze dat tot in lengte van dagen van Ruby moeten horen. ‘Ik wou gewoon dat ik iets te doen had, meer niet.’

‘Doe dan een spelletje met je broer. Daar ben je toch niet te oud voor?’

‘Broertje is er niet eens. Hij is buiten met de tweeling.’

‘Moet ik hem naar binnen laten komen?’ Evelyns vader boog zich naar het raam en maakte aanstalten te gaan roepen.

‘Nee, papa. Wij doen eigenlijk nooit meer spelletjes samen. Ik ben te oud voor de spelletjes die hij leuk vindt.’

Haar vader liet zich met een zucht terugzakken en strekte zich steunend op zijn elleboog naast haar uit op het bed. ‘Meisje van me, wil je dat mama en ik vanavond bij je blijven?’

Evelyn wilde ja zeggen – er was iets beklemmends aan de stilte in huis vanavond – maar ze dacht aan haar moeder in de keuken. Ze hoorde haar daar in de weer met pannen en glazen die allang schoon waren, mopperend in het Creools zodat de kinderen haar niet zouden verstaan.

‘Cofaire to pas laisse moin tranquille?’

Moeder vond dat papa te toegeeflijk was naar hun oudste dochter. Ze zei vaak dat Evelyn maar een beetje zweefde en met haar hoofd in de wolken liep, terwijl haar vader haar, in plaats van haar met beide benen op de grond te zetten, juist verder optilde alsof die wolken een fijn stel kussens waren. Zij vond dat Evelyn met jongens moest afspreken en zo zoetjesaan wel aan verkering toe was, maar haar vader tekende met stemverheffing protest aan bij elke hint in die richting.

‘Daar heeft ze nog alle tijd voor,’ had Evelyn hem weleens horen roepen.

‘Is dat zo? Ik heb de indruk dat alle goeie mannen al worden ingepikt.’

‘Niet degenen die zo verstandig zijn om te wachten.’ Toen had hij even gezwegen. ‘Zij wordt meer dan iemands vrouw, Jo,’ had hij vervolgens gezegd, waarna haar moeder er verder het zwijgen toe had gedaan en de volgende ochtend de eieren had laten aanbakken.

‘Nee, papa,’ zei Evelyn. ‘Ik red me wel, hoor.’ Ze wachtte even. ‘Ik ga wel wat lezen. En ik kan altijd nog gaan leren.’

Daar klaarde hij van op. Hij had gehoopt dat zijn zoon een scherp en ordentelijk verstand zou hebben, maar al snel ontdekt dat dat zoiets was als een uil verwachten uit een ganzenei. Hij grapte vaak dat het hem enorm zou meevallen als Broertje zonder te blijven zitten de lagere school afmaakte. Maar dat Evelyn verpleegkundige ging worden, was iets waar zelfs zijn grootvader, de eerste zwarte arts in de staat Louisiana, trots op zou zijn geweest.

‘Ga nou maar, papa,’ zei ze. ‘En niet zo veel drinken dat moeder boos wordt, hè?’

‘Wou jij mij gaan vertellen hoe ik me moet gedragen? Alsof ík door jóú op de wereld ben gezet?’ Hij glimlachte.

In de kamer ernaast schraapte haar moeder haar keel, waarop hij tegen zijn hoed tikte en de deur achter zich dichttrok.

Evelyn draaide zich om en staarde naar het plafond. Ze haalde zich Renard weer voor de geest, maar net toen ze zich wilde concentreren op de herinnering aan zijn handen, begon ze zich af te vragen wat de zin ervan was. Hij was vast ergens iets interessants aan het doen terwijl zij thuis onder lakens en dekens lag die net zo goed ketenen hadden kunnen zijn.

Ze dommelde weg. Toen ze weer wakker werd, wist ze even niet waar ze was. Ze sliep anders nooit buiten de begrenzingen van haar nachtrust en begreep niet waarom Ruby niet in het bed naast het hare lag, waarom het licht aan was en waarom er werd aangebeld. Na een paar tellen ging ze rechtop zitten. Het was waarschijnlijk juffrouw Georgia, die soms langskwam voor de gezelligheid. Haar enige zoon was naar het front en haar man was overleden voordat hij haar meer kinderen had kunnen schenken. Hoewel Evelyn haar hele leven door anderen omringd was geweest, kon ze zich wel degelijk iets voorstellen bij die eenzaamheid. Toen ze dat een keer aan haar moeder uitlegde, had die haar bij de pols gepakt en strak aangekeken. ‘Al vergeet je verder alles wat ik tegen je zeg, knoop dit in elk geval in je oren: je kunt nooit bevriend zijn met iemand die wil hebben wat jij hebt.’

Evelyn had alleen maar geknikt en ‘Ja, moeder’ gezegd, maar ze had die uitspraak sindsdien meermalen van alle kanten bekeken zonder dat ze een invalshoek had kunnen vinden van waaruit hij zinnig was.

Ze liep door haar slaapkamer, door de keuken, toen door de woonkamer en keek vervolgens stiekem door het gordijn dat voor het raam naast de voordeur hing. O hemel, het was niet juffrouw Georgia, het was de ongelijke man. Ze wierp een blik in de spiegel aan de muur naast de entree van het huis. De rechterkant van haar gezicht was rood op de plek waar ze op haar hand had gelegen toen ze in slaap viel. Haar haren zaten aan die kant ook door de war, en hoewel ze het haar zo goed mogelijk gladstreek met een hand waar ze een snelle lik overheen had gehaald, bleef het alle kanten op staan. Ze stopte haar blouse weer in haar rok want die was omhooggekropen, en tilde haar beide borsten uit haar beha en liet ze er weer netjes in terugvallen, een tikkeltje hoger ditmaal. Er werd opnieuw aangebeld, waardoor ze bijna een gil slaakte. Ze vroeg zich af of ze niet net kon doen of ze niet thuis was, maar hij moest het gordijntje bij de deur hebben zien bewegen. Haar hart bonkte zo hard dat het de bloedsomloop van tien man gaande had kunnen houden, het was haar allemaal te veel, allerlei gedachten schoten door haar hoofd; haar handen, die rustig hadden moeten zijn, trilden, haar hele lijf werd verlamd door tegenstrijdige impulsen.

De deurbel ging nog een keer. Ze hoorde Ruby’s stem in haar oor: Heb je hem niet eens zover gekregen dat hij je mee uit heeft gevraagd? Wat zou zij het spannend vinden als ze thuiskwam en zou merken dat Evelyn toch iets had gevonden om te doen. Evelyn legde haar hand op de deurknop. Er werd een briefje onder de deur door geschoven en bijna had ze zich gebukt om het te lezen, maar ze weerhield zichzelf daarvan en duwde de deur voorzichtig open.

Renard, die al bezig was de veranda af te lopen, draaide zich om. ‘Ik hoop dat ik niet stoor, Evelyn,’ zei hij, waarbij hij alleen bij het laatste woord even stotterde en haar nu dus bij haar naam noemde in plaats van ‘juffrouw’, wat Evelyn een goed teken vond.

‘Nee, nee, ik was in de achterkamer bezig een jurk te naaien.’ Evelyn wist niet waar die leugen vandaan kwam. Sterker nog, een van haar vaste uitspraken waar Ruby het meest de draak mee stak, was dat er in de Tien Geboden niet genoeg nadruk werd gelegd op liegen. En nu dit. Nog even en ze stal volgende week vrijdag bij Circle Food een lap geglaceerd vlees.

‘Naai je? Wat geweldig.’ Hij viel even stil. ‘Heb je die rok ook zelf genaaid?’

Evelyn keek omlaag. Eigenlijk had haar moeder die genaaid, maar moest ze nu zeggen dat zij het zelf had gedaan om haar eerdere leugen geloofwaardiger te maken of was de rok die ze aan had zo saai dat een nieuwe leugen juist afbreuk deed aan wat ze beoogde? ‘Nou ja, of je hem nou zelf hebt genaaid of niet,’ ging Renard door, ‘hij staat je hartstikke mooi. Volgens mij ziet een engel op aarde er zo uit.’ Bij de laatste zin stotterde hij bij elk woord behalve ‘er’, maar dat kwam doordat hij nerveus werd nu hij zei wat hij meende, en hun beider nervositeit was als twee negatieve getallen die werden vermenigvuldigd. Ze voelde zich vanbinnen rustig worden. Nu haar hoofd iets helderder was, kon ze haar opties beter afwegen. Hem vragen binnen te komen was ondenkbaar. Haar ouders zouden nog zeker drie of vier uur wegblijven, maar Broertje kon ieder moment thuiskomen en ze zou de rest van het jaar zijn schoenen moeten poetsen als ze wilde dat hij vergat dat er een vreemde man in de woonkamer had gezeten. Maar als ze buiten ging zitten, zou juffrouw Georgia tijdens de visite minstens één keer aan de overkant door het raam kijken. Ze zou zelfs kunnen komen buurten en Evelyn in verlegenheid brengen. Dat was echter een risico dat Evelyn maar moest nemen. Ze schraapte haar keel.

‘Mijn ouders zijn niet thuis, anders zou ik je binnen vragen,’ zei ze.

‘Dat is niet erg. Ik moest toch al weer eens gaan.’

Hij verroerde zich echter niet, wat Evelyn de moed gaf zich uit te spreken. ‘Ik kan best even met je mee naar buiten komen als je nog wat wilt blijven.’

Renard straalde. ‘Dat zou ik heel leuk vinden, Evelyn.’

Ze pakte haar regenjas uit de gangkast en knoopte de ceintuur om haar middel. Ze gingen zitten op de schommelbank die haar vader toen ze vijf was voor haar had gemaakt en duwden zich voor- en achteruit door hun knieën in hetzelfde ritme te buigen en strekken. Evelyn stelde zich voor hoe Renard het huis zou zien, met de hemelsblauwe houten lijsten, de siervarens die pas nog water hadden gehad in hun mandjes op de veranda, de viooltjes en petunia’s aan weerszijden van de lange, bochtige oprit. Op een hoek van hun terrein stond een grote palm waar Ruby en zij ’s zomers onder gingen liggen met elk een boek en een beker ijskoud suikerwater. Evelyn wilde die herinnering delen, maar besefte ineens hoe verwend dat alles zou kunnen klinken. De avondlucht was koel geworden, en toen Renard haar zag rillen schoof hij iets dichter naar haar toe. Zelfs door haar jas heen voelde ze zich groeien met zijn arm zo dicht bij de hare. Ze wilde zijn hand pakken, maar moest rekening houden met juffrouw Georgia.

Ze zeiden een tijdje niets totdat Evelyn uiteindelijk een vraag wist te bedenken: ‘Hoe heb je onthouden waar ik woon?’

‘Ik heb het in mijn hoofd geprent nadat je het had verteld,’ zei hij. ‘Toen ik naar huis liep, heb ik het steeds herhaald zodat ik het niet zou vergeten.’

‘Dus je wist de hele tijd al dat je me ging opzoeken?’

‘Weten niet, maar vermoeden wel.’ Hij grijnsde. ‘Ik wist niet of ik er de moed voor zou hebben, maar ik wist wel dat ik het wilde.’

‘Hoe is dat dan gekomen?’

‘Hoe is wat gekomen?’

‘Dat je er de moed voor kreeg.’

‘Dat weet ik niet. Ik werk bij Todd’s Restaurant in het Franse Kwartier en daar heb ik vanmiddag onder het vullen en inladen van dozen de hele tijd aan jou lopen denken. Eerst probeerde ik smoesjes te bedenken. Ik zei tegen mezelf dat je waarschijnlijk helemaal niet thuis zou zijn, en dat je zus open zou doen en dat ik me dan een sukkel zou voelen, maar toen ik thuiskwam, kwam er iets in me boven en toen ben ik opgestaan en heb me aangekleed. Ik weet niet waar het vandaan kwam. Ik heb zoiets nog nooit eerder meegemaakt.’

‘Ik ook niet,’ zei Evelyn, maar ze begreep het omdat het nu ook bij haar gebeurde. Haar lichaam werd kalm, waar nog maar een paar minuten geleden de gedachte dat zich een hele oningevulde avond voor hen uitstrekte, haar doodzenuwachtig zou hebben gemaakt.

‘Ik ben blij dat je gekomen bent,’ zei ze.

‘Ik ook.’ Renard keek achterom naar het huis. ‘Waar zijn de anderen?’ vroeg hij.

‘Mijn vader en moeder zijn naar een Mardi Grasfeestje bij mijn oom. Mijn broertje is buiten aan het spelen. Als je goed luistert kun je hem horen.’

‘En die valse zus van je?’

Evelyn moest lachen, ook al kwam ze normaal gesproken altijd voor haar zus op. ‘Die is uit met die vriend van jou. Heeft hij dat niet verteld?’

Renard lachte. ‘Nee, dat heeft hij me niet verteld, maar ik had het kunnen weten.’ Hij zweeg even. ‘We hebben het nooit over dat soort dingen.’

‘Maar hij is wel een vriend van je?’ Evelyn pakte het voorzichtig aan want zelf wist ze ook niet veel van vriendschap af. ‘Ja, we zijn samen opgegroeid.’

‘Ik heb jou anders weinig in de buurt gezien.’

‘Nee, dat zal wel niet. Mijn moeder werkte vroeger voor hen, en toen zij overleed hebben ze mij in huis genomen. Ik eet elke avond warm bij hem thuis en zij hebben mijn school betaald, maar daarbuiten verkeerden we niet echt in dezelfde kringen. Tegenwoordig studeren we allebei medicijnen en dan ligt het voor de hand om samen op te lopen.’

Hij bracht al die treurigheid op zo’n nonchalante toon dat Evelyn haar medeleven wilde betuigen, maar ze wist niet goed waarmee en of hij haar medeleven niet voor medelijden zou houden.