KUKOLKA

LANA LUX

KUKOLKA

Vertaling Marcel Misset

Nieuw Amsterdam

Voor Konstantin en Rosalie

Deze uitgave werd mede mogelijk gemaakt door ondersteuning van het Goethe-Institut

Oorspronkelijke titel Kukolka

© 2017 Aufbau Verlag GmbH & Co. Berlijn

© 2018 Nederlandse vertaling Marcel Misset / Nieuw Amsterdam

Alle rechten voorbehouden

Omslagbeeld © Karoliina Paappa / plainpicture/ Millennium

Beeldbewerking omslag FinePic®, München / image realize

Foto auteur © Kat Kaufmann

NUR 302

ISBN 978 90 468 2382 8

www.nieuwamsterdam.nl

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2018, met

ISBN 978 90 468 2356 9

DEEL 1

Het begin kan ik me niet herinneren. Mijn herinneringen beginnen pas ongeveer rond mijn vijfde. Dat was in 1993. Ik heb dat later uitgerekend, want in 1995, vlak voordat ik naar school zou gaan, zeiden ze tegen me dat ik zeven was.

Voor mijn gevoel was het mijn hele jeugd winter. Ik herinner me de reusachtige, koude slaapzaal en de metalen bedden. Ze stonden er in eindeloos veel rijen. Daar sliepen we in. ’s Nachts, en ook ’s middags. Alles wat we in het tehuis mochten, was nauwkeurig vastgelegd. Ook het slapen.

Eerst moesten we allemaal naar de wc. Daarna moesten we ons uitkleden en onze kleren opgevouwen inleveren. We mochten niets aanhouden, nog geen onderbroek. Ook niet als de verwarming het weer eens niet deed. Veel kinderen plasten namelijk in bed, en om te voorkomen dat je kleren vies werden, moesten we allemaal in ons blootje slapen. Ik was het er helemaal mee eens dat kinderen die ondanks de straffen steeds in hun bed bleven plassen, in hun blootje moesten slapen. Maar velen van ons plasten helemaal niet in bed, en moesten toch alles uittrekken. Het waren trouwens altijd dezelfden die in bed plasten. Ze werden door iedereen stinkers genoemd, ik weet ook niet waarom ze er niet mee ophielden. Ik zou er meteen mee gestopt zijn als ik daarna telkens zo werd geslagen.

In elk geval moest iedereen in zijn blootje slapen. Ook moest je op je rechterzij in bed liggen, je knieën in een rechte hoek, je handen bij elkaar onder je wang, ogen dicht en slapen. Er liep altijd een leidster langs de rijen, en als iemand fluisterde, anders ging liggen of zijn ogen opendeed, hoorde je de dunne leren riem slaan. De leidsters zeiden dat het belangrijk was dat we exact in die houding sliepen, want je hart zit aan de linkerkant en dat kan geplet worden als je op die kant ligt.

Ik werd bijna nooit geslagen, omdat ik wist hoe ik me moest gedragen. Ik zat ook al mijn hele leven in het tehuis, voor mij was het niet zo moeilijk te weten wat goed was en wat niet. Kinderen die later kwamen, deden altijd alles fout.

Marina was een nieuwe. Haar ouders waren gescheiden en omdat haar moeder alcoholiste was, kreeg haar vader de voogdij. Kennelijk werd het hem al snel te veel. Hij bracht Marina naar het tehuis en zei dat het maar voor de zomer was, omdat hij zo veel moest werken. Marina dacht echt dat het alleen voor de zomer was. Ze deed veel fout in het begin. Ze wilde niet dat haar lange haar werd afgeknipt, ze wilde ’s middags niet op haar rechterzij slapen, wilde geen melk en een hoop andere dingen ook niet. De leidsters werden natuurlijk boos en ze werd vaak bestraft. Eerst kreeg ze alleen de lichtere straffen, moest ze bijvoorbeeld de rest van de dag op haar rechterzij in bed liggen om eraan te wennen. Maar naarmate ze vaker weigerde en meer huilde werden de straffen zwaarder.

Een keer weigerde ze de soep op te eten. Elena Vladimirovna gaf haar een tik op haar achterhoofd en zei: ‘Als je dat niet opeet, krijg je morgen helemaal geen eten.’

‘Maar ik kan het niet,’ zei Marina, nog harder huilend.

Dat was natuurlijk brutaal. Je moest eten wat je kreeg. Dat was de regel. Elena Vladimirovna greep Marina bij haar arm en sleurde haar mee naar het washok. Daar moest Marina tot het volgende avondeten in de hoek blijven staan. Heel lang in de hoek staan gebeurde altijd in het washok, omdat daar ook de vloer betegeld was en als de kinderen het in hun broek deden, kon je het met de waterslang makkelijk weer schoonmaken. Marina wilde maar niet stoppen met huilen. Dat maakte de leidster pas echt razend, en daarom propte ze een lap in haar mond.

’s Nachts, toen iedereen sliep, werd ik wakker en hoorde ik zacht gesnik uit het washok. Ik wist dat ze honger moest hebben, omdat ze nog niet gewend was het zonder eten uit te houden. Ik bewaarde voor zulke gevallen altijd een paar broodkorsten onder mijn matras. Ik pakte er twee om ze aan Marina te geven, maar één legde ik weer terug. Ten eerste was het haar eigen schuld, ten tweede was ze geen vriendin van mij. Ik had helemaal geen vrienden.

Ik liep het washok in. Marina zat onderuit in een hoek en kromp ineen toen ze me zag. Ik boog me over haar heen en haalde de lap uit haar mond, maar ze was zo bang dat ze hem meteen weer terug wilde duwen.

Ik grinnikte en zei: ‘Iedereen slaapt. Eet dit, daarna kun je die lap weer terugdoen als je wilt.’

‘Wat is dat?’

‘Brood.’

‘Het lijkt helemaal niet op brood, het lijkt wel…’

‘Hoor es, zo kom je hier niet ver. Als het niet goed genoeg voor je is, blijf dan maar hongerlijden.’

‘Nee, geef.’ Ze graaide naar de droge broodkorst en begon erop te kauwen.

‘Dank je, dat is heel lief,’ zei Marina.

‘Je kunt je hier maar beter aanpassen. Als je je aan alle regels houdt, krijg je minder vaak straf.’

‘Maar ik doe toch niks? Als mijn vader wist hoe ze hier tegen de kinderen doen, kwam hij me meteen halen. Wanneer word jij eigenlijk opgehaald?’

‘Nooit.’

‘Nooit?’

‘Nee, en jij ook niet.’

‘Je bent achterlijk!’ zei Marina. ‘Ik hoef dat stomme brood van je niet. Vuile zigeunerin!’

‘Hou je bek!’

‘De anderen hebben gewoon gelijk. Je bent een vuile zigeunerin!’

‘Stil!’

‘En anders wát? Je bent gewoon jaloers omdat mijn papa me komt ophalen en niemand van jou houdt.’

Plotseling ging het licht aan en stond Elena Vladimirovna, in haar nachthemd, met haar woeste zwarte haardos, in de deuropening.

‘Wat is dat hier voor vergadering?’ siste ze door haar op elkaar geperste lippen. ‘Wat heb jij hier te zoeken, Samira? Wat een onhandelbaar tuig zijn jullie zigeuners toch!’ Ze greep een handdoek en begon ermee op me in te slaan. In een reflex maakte ik me klein en verborg ik mijn hoofd in mijn armen. De handdoek kletste een paar keer op mijn rug, toen stopte ze, trok ze me aan mijn bovenarm overeind en gaf ze me toestemming terug naar bed te gaan.

‘Mag Marina ook terug naar bed? Ze is nog zo nieuw en zo…’ zei ik heel zachtjes, maar op hetzelfde moment had ik er al weer spijt van.

‘Jij bent echt hardleers, hè? Als je zo bezorgd om haar bent, mag je hier bij haar blijven slapen. En wel de komende drie nachten. En ik wil niets meer horen behalve jullie ademhaling! Begrepen?’

Ze deed het licht uit en trok de deur dicht. Ik zat daar maar, met mijn brandende rug tegen de koude tegels geleund. Duisternis voor mijn ogen. Maar naarmate ze aan de duisternis wenden, kon ik alles zien wat er in het washok stond. Sommige voorwerpen leken veranderd in het donker. De handdoek die Elena Vladimirovna vlak daarvoor weer netjes op het haakje had gehangen, leek nu op een oude, gebochelde heks. De slang in de hoek op een cobra.

‘Zie je die heks ook?’ vroeg ik aan Marina.

‘Waar?’

‘Daar.’

‘Ik zie het niet.’

‘Kijk dan, die neus, die bochel…’

‘Ja, wauw.’

‘Vind jij nachtkijken ook leuk?’

‘Wat is dat?’

‘Als je ’s nachts de ware ziel van de voorwerpen kunt zien.’

We begonnen elkaar de veranderde dingen aan te wijzen. Ik had nog nooit zo veel plezier gehad met iemand als die nacht met Marina.

Het nachtkijken werd iets van ons samen. Het werkte ook overdag. We keken naar wolken, vochtplekken op het plafond, modder op de vloer, nerven in het hout. We verveelden ons nooit en werden beste vriendinnen. Tegelijkertijd waren we zo verschillend als twee kleine meisjes maar kunnen zijn. Marina was brutaal en ongehoorzaam. Ze dacht dat ze alles beter wist. Ze vond zichzelf heel mooi en gedroeg zich als een prinsesje. Dat maakte haar niet bepaald geliefd bij de leidsters, maar des te meer bij de andere kinderen, waardoor mijn status ook een beetje steeg. Sinds ik met Marina bevriend was, werd ik door de anderen bijna niet meer uitgescholden en gepest.

Een keer werd ik weer door twee meisjes bij de wc opgewacht.

‘Bah, die stinkt!’

‘Ze heeft luizen!’

‘Vieze zigeunerin!’ riepen ze en ze begonnen me te duwen.

Ik probeerde nog los te komen, maar ze waren sterker dan ik.

‘Ik zal je wel eens even kammen, vieze zigeunerin. Hou haar vast, Anja, hou haar vast!’

Anja draaide mijn handen op mijn rug en duwde me met al haar kracht tegen de grond. Mijn zwarte haar viel over mijn hoofd op de vloer en werd met een vieze pleeborstel bewerkt. Ik verzette me niet, maar liet het over me heen komen tot ze ophielden.

Toen Marina binnenkwam, waren de twee meiden al weg. Ik knielde op de vloer en probeerde de pleeborstel uit mijn haar te plukken.

‘Waren het die stomme hoeren weer?’ vroeg Marina. Ik antwoordde niet. Ik concentreerde me op de naar pis en stront ruikende knoop haar op mijn kop.

‘Wacht, ik help je,’ zei ze.

‘Dank je.’

‘We moeten wraak nemen. Dit gaat zo niet langer.’

‘Beter van niet. Dan wordt het alleen maar erger…’

‘Je moet terugvechten. Begrepen?’

Ik knikte. Die nacht slopen we naar de bedden van Anja en Zhenja en knipten we hun haar af.

De volgende ochtend was er een hoop tumult, lawaai en gejank. Ze wisten dat wij het hadden gedaan, maar hoe moesten ze dat bewijzen? De leidsters kon het allemaal niets schelen. De rest van hun haar werd afgeschoren, zodat het er weer netjes uitzag en dat was dat.

Ze liepen natuurlijk voor lul met dat korte haar. Als twee lelijke jongens. Des te erger voor ze omdat we de eerstvolgende zaterdag weer ‘hoog bezoek’ zouden krijgen.

Elke laatste zaterdag van de maand kwamen echtparen om de kinderen te bekijken en er eventueel eentje te adopteren. De leidsters zeiden dat wij maar boften, want vroeger, in de Sovjettijd, kwamen er nooit buitenlandse echtparen. Nu kwamen er vaak een paar uit Amerika, Frankrijk, Duitsland en uit andere rijke landen.

De hele week praatten we over niets anders dan over de ‘adoptieouders’. Zo noemden we ze, al hadden ze nog niemand geadopteerd. Alles werd gepoetst en geboend, er werd vlijtig getekend en we studeerden twee kinderliedjes in. Iedereen deed zijn stinkende best om optimaal voorbereid te zijn op het bezoek, om eventueel het winnende lot te trekken, namelijk door een rijk echtpaar te worden geadopteerd.

Het was het laatste jaar voor we naar school moesten. Als je nu werd geadopteerd, kon je nog naar een gewone school. Je had dan ook ouders, en niemand die zou denken dat het niet de jouwe waren, zo dacht ik er tenminste over, toen, op mijn zesde. Wij allemaal, geloof ik.

Op onze tekeningen, die vrijdags werden opgehangen, stonden alleen maar huisjes, zonnen, regenbogen, vlinders en mama-papa-stokpoppetjes, die we volgens de instructies van de leidsters hadden getekend. Daarmee moesten onze potentiële ouders worden overgehaald.

De meesten van ons konden niet tekenen, ik al helemaal niet. Mijn hand tekende nooit wat ik me voorstelde. Marina’s hand wel. Ze tekende als een volwassene, echt indrukwekkend. Ze liet zich het tekenen van naakte grote mensen ook niet verbieden. Zo tekende ze bijvoorbeeld steeds weer dezelfde man met een snor en een grote, omhoog wijzende piemel. Eerst wilden de leidsters Marina’s tekeningen niet ophangen, omdat ze niet kinderlijk genoeg waren, maar toen besloten ze één tekening toch op te hangen, omdat ze echt talent had, zeiden ze.

Ik was blij voor Marina. Ik was nog blijer met de twee liedjes die we instudeerden. Zolang ik me kan heugen hou ik van zingen. Meestal mocht je niet hardop zingen om de volwassenen niet te storen. Maar in het koor kon ik eindelijk uit volle borst zingen. Het voelde alsof ik heel lang mijn adem had ingehouden en nu eindelijk weer eens diep mocht inademen.

Op zaterdag werden we na het ontbijt allemaal opgedoft. Witte bloezen, gestreken rokjes, linten in het haar. Aan het eind van de ochtend werd de spanning zo groot dat het leek alsof alles zich vertraagd afspeelde. Toen kwamen de adoptieouders eindelijk.

Het waren drie echtparen. Een klein echtpaar, een groot echtpaar en een Duits echtpaar. Het Duitse echtpaar was totaal anders dan de Russische echtparen. De man en de vrouw leken op elkaar. Ze droegen dezelfde poloshirts. Zij een lichtgroene, hij een lichtblauwe. Bijzonder was, dat ze allebei een trui om hun schouders hadden hangen met de mouwen van voren in een knoop. Ik kon alleen maar denken: wow! Als je door hen wordt geadopteerd, krijg je het vast nog beter dan bij je echte ouders. Ze hadden een jonge vrouw bij zich die alles voor ze vertaalde.

De rondleiding ging langs de ruimten van onze groep. Eerst door de ruimte met de kleine kastjes waarin we onze eigen spullen bewaarden. Ik had weliswaar niet veel kleren, maar wel een paar schatten; een knobbelige wortel, een glazen steentje en een paar geurende snoeppapiertjes. Sommigen hadden brieven of ansichtkaarten, een enkeling zelfs speelgoed of boeken. Eigenlijk was er maar één jongen die een eigen boek had, en één meisje met een eigen knuffel. Die knuffel hield ze altijd bij zich. Ze legde hem nooit in haar kastje en had hem ook nog nooit aan iemand uitgeleend.

Toen de gasten onze kastjes en de daarin heersende orde hadden geïnspecteerd, gingen ze verder naar het grote groepslokaal. Aan de kant van de ramen stonden de stoelen en tafeltjes waaraan wij knutselden en tekenden. De andere helft van het lokaal was voor vrij spelen en voor gezamenlijke activiteiten. Links om de hoek was het washok, daarachter waren de wc’s, die weliswaar door dunne wandjes werden gescheiden, maar geen deuren hadden. De laatste ruimte was de koude slaapzaal met al die bedden.

Tijdens de hele rondleiding moest iedereen netjes op zijn plaats blijven zitten. Ook het netjes zitten was precies voorgeschreven. Rug recht, voeten en knieën tegen elkaar, armen over elkaar voor je op tafel. In die houding kreeg ik altijd wel ergens jeuk. Hoe beter ik mijn best deed om niet te bewegen en vooral niet te krabben, hoe erger het werd.

Op een gegeven moment was de rondleiding van de adoptieouders klaar en werden we uit onze bevroren houding verlost. We liepen naar de speelvloer en gingen in een kring staan om karavai karavai te spelen. Eén kind moest in het midden van de kring gaan staan. De andere kinderen gingen om dat kind heen staan en zeiden: ‘Karavai, karavai, je mag kiezen wie je wil.’ Het kind in het midden zei dan: ‘Ik vind iedereen lief, maar hmhmhm het liefst.’ In plaats van hmhmhm moest het dan een naam zeggen. Dan kwam het gekozen kind ook de kring in en ruilden ze van plek. Het eerste kind mocht terug in de kring en dan mocht het nieuwe kind iemand kiezen. Ik vond het niet zo’n leuk spel, want ik werd nooit gekozen.

We gingen klaarstaan en toevallig kwam ik naast de Duitse man terecht. Iedereen gaf elkaar een hand. Hij strekte de zijne naar mij uit. Heel groot, ruw en warm. Mijn kleine donkere hand verdween helemaal in de zijne. Hij rook naar zeep, munt en parfum. Hij rook rijk.

Hij glimlachte en vroeg me iets in het Duits, maar ik verstond het niet en keek verlegen naar de grond. Wat had hij gezegd, heb ik me later steeds weer afgevraagd. Wat zou er zijn gebeurd als ik terug had geglimlacht? Had ik maar gewoon gezegd dat ik hem niet verstond. Misschien hadden die Duitsers mij dan geadopteerd. Tenslotte had die man naar mij geglimlacht. Maar waarschijnlijk hadden ze me sowieso niet genomen. Omdat ik een zigeunerin ben.

Hoe dan ook: uiteindelijk adopteerden ze Marina. Ze had bij het spel de Duitse vrouw gekozen en de vrouw viel meteen als een blok voor de mooie, roodharige Marina. Die was gewoon onweerstaanbaar.

Het duurde een half jaar voordat de Duitsers terugkwamen om Marina op te halen. In die zes maanden stuurden ze haar wekelijks een brief en maandelijks een pakket. Elk van die zes pakketten maakte Marina samen met mij open. Er zaten onvoorstelbare dingen in. Koekjes, snoepjes in alle kleuren van de regenboog, kauwgum, verrassingseieren, gummibeertjes en chocoladerepen met een paarse koe erop. Eén keer zelfs een joggingpak. Grijs, en heel zacht vanbinnen. In het laatste pakje zat zelfs een echte barbie.

Marina veranderde in die tijd zo ongeveer in een superster. De andere kinderen wilden steeds iets van al dat lekkers hebben, het pak vanbinnen aaien of even de barbie vasthouden. Sommige kinderen begonnen Marina stom te vinden omdat ze niet vaak iets weggaf, en als ze het deed moest je iets voor haar terugdoen. Bijvoorbeeld het vel van haar melk voor haar opeten, haar poetsdienst doen of iemand slaan aan wie ze een hekel had. Mij gaf ze altijd wat. Ik mocht ook vaak met de barbie spelen en soms mocht ik zelfs de grijze broek van het joggingpak aan. Eén keer, toen we samen chocola zaten te eten, moest ik huilen.

‘Wat is er?’ vroeg Marina.

‘Hij is zo lekker,’ snikte ik.

‘Wie?’

‘De reep.’

‘Wat valt er dan te huilen?’

‘Straks ben je weg en krijg ik nooit meer zoiets te eten.’

‘Onzin. Ik stuur je er eentje op.’

‘De anderen pakken hem vast van me af.’

‘Dan zeg ik tegen mijn ouders dat ze jou ook moeten adopteren. Dat zou het beste zijn.’

‘Dat doen ze nooit.’

‘Heb ik je ooit laten stikken? Ik doe het. En nou ophouden met huilen.’

Een week later werd Marina opgehaald. Ze had twee plastic tassen ingepakt. Eén met haar spullen, de andere met het snoep dat ze had opgespaard.

We omhelsden elkaar, ze fluisterde in mijn oor: ‘Het komt goed, geloof me.’ Toen drukte ze de zak met lekkers in mijn handen en liep ze door de glazen deur naar buiten. Ik stond daar, hield de verfrommelde plastic zak stijf tegen me aan gedrukt en bleef naar de deur staan kijken.

De zomer liep ten einde en het snoep in de zak raakte op. Ik praatte nauwelijks met de andere kinderen, en ook zij lieten me meestal met rust. Elke dag vroeg ik aan de leidster of er al post voor me was. Elke dag klakte ze geërgerd met haar tong en schudde ze haar hoofd.

Op 1 september gebeurden er twee bijzondere dingen tegelijkertijd. Ik ging voor het eerst naar school en ik kreeg een pakket. Het eerste van mijn hele leven.

Heel lang bleef ik op mijn hurken voor het pakket zitten en probeerde ik me voor te stellen wat erin zou zitten. Toen pakte ik een schaartje en knipte ik heel netjes het plakband door.

Bovenop lag het grijze trainingspak dat ik al zo vaak had geaaid, daarin was de barbie gewikkeld, eronder lag een brief.

Ik haalde het stevige vel papier uit de envelop, rook aan de roosjes die in de rechterhoek waren gedrukt, en keek naar de letters en de woorden. Ik kon niet lezen. Ik kende geen ouder kind dat kon lezen. Er zat niets anders op dan met de brief naar Elena Vladimirovna te gaan.

Met tegenzin, maar ook duidelijk brandend van nieuwsgierigheid pakte ze de brief aan en las hem aan me voor:

Lieve Samira,

gefeliciteerd met je eerste schooldag. Nu zijn we bijna groot.

Hoe gaat het bij jullie? Wat leren jullie? Hebben jullie huiswerk? Krijgen jullie ook cijfers? Laten de anderen je met rust?

Hier begint school eerder. Mijn eerste schooldag was op 14 augustus; als ik het goed heb begrepen verschilt dat hier elk jaar.

Mijn ouders zijn supertof en hebben heel veel dingen voor me gekocht. Ik heb een heel coole rugzak gekregen die heel sterk is en felgekleurd. Het is een Scout. Dat is belangrijk, hier. Er zitten dingen in die ik nog nooit had gezien. Een groot etui met vakken die je kunt uitklappen. Daarin zitten weer allemaal kleinere vakjes met sluitingen, waarin van alles heel netjes kan worden opgeborgen. Een driehoek van doorzichtig plastic bijvoorbeeld, verschillende pennen voor schrijven, tekenen, onderstrepen en zelfs een apart vak voor het rooster. Ook zaten er nog een paar kleine gummi’s in, net als die in dat papiertje toen ik het pakket uit Duitsland kreeg, weetje nog? Ze hadden in elk geval felle kleuren en roken naar appel en naar frambozen. Ik beet er een stukje af en begon erop te kauwen. Mijn moeder trok het stukje meteen uit mijn mond, helemaal panisch van angst dat me iets zou overkomen. Mijn vader probeerde haar gerust te stellen en zei tegen me dat de gummi’s om te gummen waren en niet om op te eten. Kun je je dat voorstellen? Gummetjes die ruiken! Het is hier echt geweldig. Ik wou datje hier al was. Mijn kamer is in elk geval groot genoeg voor ons tweeën. Ik denk dat mijn ouders je snel komen halen. Ze hebben zelfs een bed voor me gekocht waar je nog een ander bed onderuit kunt trekken. Dat leek mijn moeder handig, voor als er een vriendin bij me komt slapen. Heb je daar zin in?

Ik omhels je en verheug me op je komst!

Je Marina

PS: Een mevrouw die Russisch op school heeft gehad, heeft deze brief voor mij geschreven. Mijn ouders hebben dat voor me geregeld. Ze doen echt alles voor me!

PS2: Ik hoop dat je blij bent met de cadeautjes. Ik heb zo veel nieuwe dingen gekregen dat ik deze aan jou kon geven.

Pas er goed op en laat ze niet afpakken!

Ik was nog helemaal betoverd door de woorden en beelden die door mijn hoofd zweefden, toen Elena Vladimirovna de brief weer opvouwde en onder het vloeiblad op haar bureau schoof.

‘Mag ik de brief alstublieft terug?’ vroeg ik. Ik hoorde mezelf bijna niet.

‘Je kunt hem toch niet lezen. Wegwezen.’

‘Maar… maar… hij is toch van mij?’

‘Ik heb hem toch voorgelezen, ondankbaar stuk vreten. Wegwezen nu.’

‘Maar ik wil hem graag hebben.’

‘Ik hou hem hier. Punt.’

Ze lachte haar heksenlach, stond op van haar bureau en liep weg.

Ik werd wakker doordat Elena Vladimirovna me midden in de nacht aan mijn haren de slaapzaal uit sleurde. Mijn blote voeten konden het tempo nauwelijks bijbenen, ze struikelden en sleepten over de stenen vloer, stootten tegen bedden, plinten, stoelpoten en wat er nog meer in de weg stond. Ik werd het washok in geslingerd en toen richtte ze de waterslang op mij. Het koude water spoot uit de slang en veranderde in duizenden messen die door de lucht vlogen en zich in mijn vlees boorden. Ik maakte me zo klein mogelijk. Als altijd. Ik probeerde me voor te stellen dat die messen gewoon op me afketsten.

‘Sta op, stuk verdriet,’ zei Elena Vladimirovna met vermoeide stem. ‘Jullie zigeuners zijn gewoon beesten. Nee, insecten. Een gewoon kind had nog gehuild… Maar zo’n stuk zigeunerverdriet als jij…’

Ik stond tegen de muur gedrukt en hoorde steeds minder van wat ze zei. Het water droop uit mijn haar over mijn gezicht en drupte van mijn neus op de tegels. Het druppelen vormde een ritme waarin ik heel even helemaal kon wegzinken. Toen ze me met een handdoek in mijn gezicht sloeg, klonken haar woorden weer luider: ‘Het jatten zit jullie zigeuners in het bloed, maar ik zal het je wel afleren, reken maar! Vannacht blijf je hier. Morgen wil ik de brief weer terug op mijn bureau. Precies op de plek waar je hem hebt gejat! En anders, moge God je bijstaan, reken maar, reken maar!’

Ik bleef lang in het washok zitten en keek naar de plas water, die zich als een grote krokodil over de vloer had verspreid. Ik vroeg me af of er in Duitsland eigenlijk krokodillen zijn. Probeerde me voor te stellen hoe ze in grote fonteinen zwommen. Toen stond ik op en sloop ik op mijn tenen het washok uit, langs het kleine kamertje waar Elena Vladimirovna lag te snurken de koude slaapzaal in, naar mijn bed. Daar droogde ik me af met mijn laken en trok ik een onderbroek aan, een T-shirt en de zachte grijze joggingbroek, die ik onder mijn matras had verstopt. Eigenlijk was dat geen veilige plek, omdat veel kinderen hun lievelingsspullen en vooral hun ondergoed onder hun matras bewaarden. Vervolgens pakte ik de brief en de barbie uit mijn kussensloop, sloop terug naar de gang en trok mijn schoenen aan. Heel even vroeg ik me af of Elena Vladimirovna misschien toch gelijk had, dat het jatten me in het bloed zat. Als dat zo was, kon ik net zo goed Katja’s schoenen aantrekken, die zijn mooier, dacht ik.

Maar ik deed het niet. Misschien alleen maar om Elena Vladimirovna terug te pakken. Of misschien zat het toch niet in mijn bloed. Ik weet het niet. Ik pakte de netjes opgevouwen plastic zak uit mijn kastje, deed de barbie en de brief erin en vouwde hem op tot een klein pakketje. Het glazen steentje, de snoeppapiertjes en de knobbelige wortel liet ik liggen. Die heb ik in Duitsland toch niet nodig, dacht ik.

Ik liep de trap af. De huismeester sliep in zijn glazen hok. De sleutel stak in het slot. Ik draaide hem om en liep naar buiten. Zomaar. Ik had niet gedacht dat het zo makkelijk zou gaan.

Hoewel ik buiten het tehuis niets kende, was ik niet bang om er weg te gaan. Ook andere gevoelens had ik niet. Geen blijdschap, niet eens opwinding. Ik had gewoon besloten weg te gaan, naar het station te rijden en daar de trein naar Marina in Duitsland te nemen. Ik had toen geen flauw benul hoe belachelijk en absurd mijn voornemen was.

Met trotse, snelle stappen liep ik door de donkere straat. De plastic tas met mijn bezittingen drukte ik met beide armen tegen mijn borst. Op mijn vingers telde ik de straatlantaarns af, om te weten hoe ver ik al van het tehuis was. Omdraaien mag niet. Nooit. Iedere stomkop weet dat als je je omdraait, er iets vreselijks gebeurt en je weer op de plek terechtkomt waar je vandaan wilde.

Dus liep ik almaar verder, tot waar de smalle straat van ons tehuis een brede weg kruiste. Een klein stukje verderop, bij de kruidenier, was de bushalte. Dat had ik gezien toen we een keer een uitstapje maakten naar het circus. Omdat ik toen nog maar weinig van het leven begreep, ging ik ervan uit dat er in die enorme stad waar ik was, maar één bus was en dat die je overal heen bracht waar je naartoe wou.

Ik had geen idee hoe laat het was, maar het was nog donker buiten en er reden geen bussen. Ik ging op het kapotte bankje zitten en besloot om te wachten. Ik probeerde wakker te blijven, anders werden mijn spullen misschien gejat, maar ik viel in slaap. Meteen eigenlijk. Toen ik wakker werd, kwam de bus net. Ik sprong op, die plastic tas nog steeds tegen me aan gedrukt.

‘Naar het station alstublieft.’

‘Ik ga niet naar het station,’ zei de dikke buschauffeur.

‘Maar daar moet ik heen.’

‘Ik ben toch geen taxi. Ik zeg toch dat ik daar niet heen ga.’

‘Maar u bent toch de buschauffeur…’

Een jonge vrouw wurmde zich langs me, ze gaf de chauffeur geld, ze kreeg een kaartje en ging zitten.

‘Hoor eens, ben je achterlijk of zo? Deze bus gaat niet naar het station.’

Ik stapte uit. De deuren sloten piepend en krassend, de bus reed weg. Pas toen drong het tot me door hoe hulpeloos en klein ik eigenlijk was. Het was al licht, maar nog steeds fris. Ik haalde mijn barbie tevoorschijn, samen overlegden we wat ons te doen stond.

‘Ik ben bang,’ zei de Barbie.

‘Ik bescherm je,’ zei ik.

‘Maar het is te gevaarlijk.’

‘Er is nog niets ergs gebeurd. En in het tehuis was het ook niet erg fijn.’

‘Ja, maar dat kenden we tenminste. We hebben geen idee wat hier gaande is.’

‘Daarom moeten we ook naar Duitsland, naar Marina. Dan zijn we niet meer alleen. Zij weet alles.’

Zo zaten we te kibbelen, toen plotseling een auto stopte, het raam omlaag werd gedraaid en een man mij wenkte.

‘Ja?’

‘Waar moet je heen?’

‘Naar het station.’

‘Hoe oud ben je dan?’

‘Tien,’ loog ik.

‘Je lijkt me hooguit zeven… Weten je ouders waar je uithangt?’

‘Eh…’

‘Of ben je soms van huis weggelopen?’

‘Mijn papa en mama zijn gescheiden, papa heeft naar tegen me gedaan. Ik wil naar mama, mama heeft gezegd dat ik naar haar toe mag… maar ze woont vlak bij het station en daar moet ik nu zien te komen…’ borrelde het uit mij op. Mijn leugen verbaasde mij zelf, want mijn tong was maar zelden sneller dan mijn gedachten. Dat was eerder een van Marina’s kwaliteiten.

‘Stap in, ik breng je.’ De man leek erin te trappen. Ik stapte in.

‘Je hebt mazzel dat ik die kant op moet. Het is namelijk een flink eind. En je vader deed vervelend? Zoop hij? Drinkers zijn altijd naar. Begrijp me niet verkeerd, het kunnen de aardigste mensen zijn, maar als ze drinken is het over. Dan worden het monsters. Mijn vader zoop ook. Hij heeft me bont en blauw geslagen. Maar als hij weer nuchter was, kocht hij cadeautjes voor me, ging hij met me vissen en zo. Is die van jou weleens met je gaan vissen? Ach, je bent een meisje, jij wil andere dingen… Tien was je toch? Nou ja, ik weet het niet, met tien ben je tegenwoordig meer… nou ja, niet altijd, maar soms meer…’ Zo ging het de hele rit, hij kletste en hij kletste maar, op een gegeven moment hoorde ik hem niet meer en viel ik in slaap.

‘Hé, word eens wakker.’ Hij streek langs mijn wang.

‘Hè?’

‘We zijn al bij het station. Waar woont je moeder?’

‘Eh…’

‘Hoe heet de straat?’

‘De straat heet… Ik loop verder wel. Ik weet waar het is.’

‘Oké. Heb je geld nodig of zo?’

‘Hè?’

‘Nou ja… neem maar, kleine knapperd die je bent.’

Met het verfrommelde briefje in de ene en de plastic tas in de andere hand stapte ik uit. De auto reed weg en ik bleef op de stoep achter. Het was al aardig warm geworden. De lucht was droog en smaakte naar stof. Veel mensen met tassen, zakken, koffers en pakketten liepen, holden en drongen langs mij heen. Auto’s toeterden. Twee straathonden blaften, een man zonder tanden en benen zat tegen een vuilnisbak accordeon te spelen. Een dikke vrouw met grijs haar en een schort dat onder de vetvlekken zat, riep: ‘Pirosjki, verse pirosjki.’ Een broodmager, oud omaatje lag roerloos op een bank.

Mijn ogen brandden, mijn huid knelde over mijn hele lijf en een gat in mijn buik had ik ook. Ik keek om me heen of niemand me zag en vouwde toen het klamme, warme biljet open. Een oude heer met een enorme snor, borstelige wenkbrauwen en een strenge maar wijze blik stond erop. Een biljet met zo’n man erop moest wel veel waard zijn, leek me. Ik bedacht wat ik met al dat geld allemaal kon doen.

Eerst zou ik een van die verse pirosjki kopen. Of meteen een paar, voor onderweg. Dan het kaartje voor de trein. En misschien nog iets voor Marina. Het zou raar zijn om zonder cadeautje bij haar op de stoep te staan. En voor haar ouders misschien ook nog iets. Maar wat? Ook pirosjki? Waarom niet? dacht ik en liep naar het stalletje.

‘Pirosjki, alstublieft,’ zei ik.

‘Hoeveel?’ vroeg de dikke vrouw.

‘Voor mij, voor Marina en voor haar ouders.’

‘Dus?’

‘Voor mij, voor Marina en voor haar ouders,’ zei ik nog een keer.

‘Kun je niet tellen of zo?’

Ik telde ons allemaal op mijn vingers af en stak trots vier vingers op.

Ze schudde haar hoofd.

‘Ach, ach, de kinderen van tegenwoordig… alles gaat in dit land naar de verdommenis. Een groot kind, en het kan niet eens tellen. Hoeveel moet je er nou? Vier, toch?’

Ik knikte.

‘Goed dan. Twintig grivna.’

Ik hield haar mijn biljet voor. Ze wond zich vreselijk op, haar grote ronde hoofd werd steeds roder. Ik had geen idee wat er aan de hand was, maar wist dat je in zulke gevallen maar beter weg kon wezen, voor er ergere dingen gebeurden.

Ik liep weer terug naar de boom waar ik uit de auto was gestapt en peinsde over hoe ik die brede straat met al die auto’s en bussen moest oversteken naar het station. Al mijn pogingen bleven zonder succes. Een paar keer werd ik bijna door een auto gegrepen. Uiteindelijk trok het luide getoeter de aandacht van een vrouw. Ze pakte mijn hand en leidde me snel naar de overkant. Ze liet me zien waar de ingang was, legde me uit waar de loketten waren en beende weer weg op haar hoge hakken.

De stationshal was donker en koel. In het midden stonden veel banken om op te zitten. Sommige mensen zaten, en sommige lagen erop. Rechts van de ingang waren de loketten, precies zoals de vrouw op hoge hakken had gezegd.

Ik ging achter de oude man staan die achteraan in de wachtrij stond. Links voor het loket zat een jonge vrouw met haar baby op de grond. Ze had even zwart haar en net zo’n donkere huid als ik. De baby zoog aan haar borst, je kon een stuk van haar grote, donkere tepel zien. Voor haar stonden een bord en een plastic schoteltje met heel veel muntjes.

De oude man voor mij leunde nu over de hoge balie en praatte door het glas, waarachter een mooie, blonde vrouw met grote roze lippen zat. Bijna als die van mijn barbie. Maar net iets minder mooi. Hij legde geld voor haar neer, kreeg zijn kaartje en liep weg. Toen was het eindelijk mijn beurt. Ik ging op mijn tenen staan en probeerde mijn nek zo ver mogelijk uit te rekken om tegen de dame achter het glas te kunnen praten.

‘Ik wil naar Duitsland alstublieft.’

‘Ja, dat willen er veel… Zelf zou ik er ook niets tegen hebben, kleintje…’ zei de vrouw met de roze lippen.

‘Ik wil naar Duitsland. Mijn vriendin woont daar.’

‘Nou, ja, dan ben je al dichter bij de droom dan ik, schatje.’ Ze lachte, wierp haar hoofd in haar nek en haar grote roze mond werd nog groter. ‘Luister eens, kleintje, je bent echt een schat, maar ik moet door. Achter je staan mensen die een kaartje willen kopen, snap je? Ga maar weer terug naar mama, ja?’

‘Ik ben niet klein en ik wil ook een kaartje kopen. Een kaartje naar Duitsland!’ Ik pakte demonstratief mijn biljet, hield het met uitgestrekte arm boven mijn hoofd en smeet het op de balie.

‘Ach, meisje, wat lief, koop daar maar een paar snoepjes voor. Dat lukt misschien net. Wat lief, met vijf grivna naar Duitsland. Hemeltjelief. Ik kan niet meer.’ Dat stomme gelach van haar werd steeds luider en haar dikke roze lippen werden steeds lelijker.

‘Zo meisje, nu is het mooi geweest, we hebben niet eeuwig de tijd,’ zei een oude vrouw terwijl ze me simpelweg opzijschoof.

Ik bleef nog een tijdje staan en keek naar de verschillende mensen die een kaartje kochten naar hun droombestemming. Toen kreeg ik er genoeg van, en ging ik op een lege bank zitten om na te denken. Uiteindelijk schoot de oplossing me te binnen. Geld, ik had veel geld nodig.

Het werd middag. Ik zat nog steeds in de hal van het station met mijn plastic zak, mijn vijf grivna en een inmiddels ondraaglijke honger. Ik vroeg me af wat ze nu in het tehuis te eten hadden. Vroeg me af of ze doorhadden dat ik er niet meer was. Of ze naar me zochten. Of ze wisten dat ik binnenkort in Duitsland zou zijn. Of ze daar jaloers op zouden zijn. Maar toen dacht ik alleen nog: honger, honger, honger, honger, honger…

Ik wilde mijn geld niet uitgeven en overwoog om de vrouw met het zwarte haar met al dat geld op dat schoteltje ernaar te vragen.

Ze zat, net als ik, al uren in de stationshal. Soms hield ze de baby op schoot, soms aan de borst, dan legde ze hem weer op een doek naast zich op de grond.

Voorzichtig liep ik op haar af. ‘Ik heb honger en maar weinig geld. Kunt u mij misschien wat geven, alstublieft?’ vroeg ik heel netjes.

‘Ben je niet goed wijs of zo? Wat denk je eigenlijk dat ik hier zit te doen? Hè? Rot op, hoer, anders sla ik je in elkaar. Ga ergens anders bedelen, slet! Zit je hier de hele…’

Ik hoorde haar gekrijs en getier nog steeds toen ik de zware deur van de stationshal achter me dichttrok.

De middaghitte was ondraaglijk. Het leek of het asfalt gloeide, en toen ik op de trappen voor de ingang zat, zag ik een soort damp uit de grond opstijgen. Alsof we allemaal in een reusachtige pan werden gebraden. Ik weet niet precies waarom, maar ik begon plotseling te huilen, ik kon me niet meer inhouden. Een man boog zich over me heen, hield me een snoepje voor en vroeg: ‘Wil je er een?’

‘Mmm.’ Ik griste het snoepje uit zijn handen, haalde de karamel, die een beetje gesmolten was, uit de knisperende, rode folie en stopte hem in mijn mond.

‘Je hebt het niet erg naar je zin, hè?’ vroeg hij me met een scheef lachje. Uit zijn mondhoek stak een sigaret. Later heb ik hem maar zelden zonder sigaret in zijn mondhoek gezien.

‘Ik heet Rocky.’ Traag liet hij zich naast me op de traptreden zakken en hield me een hele zak met die heerlijke snoepjes voor: ‘Wil je meer?’

Ik tastte toe. Eerst aarzelend, maar al snel viste ik de snoepjes gulzig uit de zak, frommelde ik de papiertjes eraf en propte ik het ene na het andere kleverige snoepje in mijn mond. Op een gegeven moment zat er in mijn mond een reusachtige bal hemelse, suikerzoete karamel.

Rocky barstte ineens in lachen uit. Ik wist niet precies waarom, maar ik lachte mee. ‘Heb ik je in elk geval een beetje opgevrolijkt,’ zei hij.

‘Mmm…’ Ik worstelde nog met de plakkerige, zoete massa tussen mijn tanden.

‘Met wie ben je hier eigenlijk?’

Ik ontweek zijn blik. Haalde mijn schouders op en krabde de karamel van mijn kiezen.

‘Ben je ’m gesmeerd?’

‘Kweenie.’

‘Wat valt er te weten? Weten je ouders waar je bent, of ben je ’m gesmeerd?’

‘Heb geen ouders.’

‘Van het weeshuis?’

‘Mmm.’

‘Dus ’m gesmeerd.’

Ik voelde hoe mijn armen en benen plotseling heel slap werden en het in mijn oren begon te kloppen.

‘Hé, schatje, je trekt ineens helemaal wit weg.’ Hij streek met zijn ruwe hand langs mijn wangen. ‘Je hoeft niet bang voor me te zijn, hoor. Ik zal je heus niet verlinken. Ik begrijp je beter dan je denkt. Ik heb zelf ook in een weeshuis gezeten, weet je.’

‘Ook in de Zonneschijn?’ tuimelde het uit me naar buiten.

‘Nee,’ lachte hij schor. ‘Nee, nee, het was niet eens in Oekraine. In Georgië. Maar weeshuizen zijn overal dezelfde varkensstallen. Hier of daar. Maakt echt geen reet uit waar, weet je, kleintje. Zijn er nog anderen die ’m zijn gesmeerd?’

‘Nee.’

‘Echt? Helemaal alleen? Respect, liefje, respect. Wow. Wat een lef, weet je. Je bent een juweel, weet je wel. Dat zie ik zo. Ik zeg het je!’

‘Waaraan dan?’

‘Je bent echt iets speciaals. Dat zie je als je naar je kijkt. Alleen je ogen al! Kijk me eens echt aan, liefje, toe dan!’

Met gebogen hoofd keek ik naar zijn hoekige gezicht met die grote neus vol zwarte puntjes. Zijn huid was zo donker als die van mij. Onder zijn volle wenkbrauwen flitsten zwarte ogen. Hij tilde mijn kin op en bekeek me in alle rust.

‘Die ogen… tjonge, tjonge, tjonge… wie is daartegen bestand? Je wordt een schoonheid als je later groot bent, liefje. Zo’n kleur heb ik nog nooit gezien. Wat is dat? Blauwgroen? Er zitten ook nog wat gele puntjes in… en dan die zwarte wimpers, niet te geloven dat die echt zijn. Keek je maar niet zo boos. Hoewel, dat heeft ook wel iets volwassens. Je bent een klein kindvrouwtje, jij. Hoe oud ben je eigenlijk?’

‘Twaalf.’

‘Ach, echt?’ zei hij glimlachend, een wolk rook opzij uitblazend.

‘Nee, zeven.’ Ik weet niet waarom, maar ik kon gewoon niet tegen hem liegen.

‘Wow. En wat ga je doen? Ik bedoel, heb je plannen? Of ben je zomaar uit het raam van het weeshuis geklommen?’

‘Nee, ik bedoel, ja, ik heb een plan en ik ben niet uit het raam geklommen. Ik ben gewoon weggegaan en nu wil ik naar Duitsland. Daar woont Marina, mijn beste vriendin. Ze heeft nu ouders. Adoptieouders dus. En ze wacht op me. Ik had er allang kunnen zijn, maar ik had geen geld voor een kaartje en ik weet ook niet met welke trein…’

‘Te gek. Dat klinkt goed. Een lot uit de loterij voor je vriendin. Zijn ze rijk, die Duitsers? Natuurlijk. Stomme vraag. Tja, zo’n ritje naar Duitsland, dat gaat niet zomaar. Dat duurt wel een paar dagen, schat ik. En het kost ook een hoop poen. Heeft ze je niets gestuurd? Je vriendin?’

Ik schudde mijn hoofd.

‘Dat is wel slap van haar. Heb je wel geld?’

Ik stak mijn hand in mijn broekzak en haalde het briefje met die eeuwig grimmig kijkende man tevoorschijn.

‘Dit hier,’ zei ik bedremmeld.