De paradox van geluk

Aminatta Forna

De paradox van geluk

Vertaald door Aleid van Eekelen-Benders en Mariella Duindam

NIEUW AMSTERDAM

De vertalers ontvingen voor deze vertaling een projectsubsidie van het Nederlands Letterenfonds

Oorspronkelijke titel Happiness. Bloomsbury Publishing, Londen

© 2018 Aminatta Forna

© 2018 Nederlandse vertaling Aleid van Eekelen-Benders

en Mariella Duindam / Nieuw Amsterdam

Alle rechten voorbehouden

Omslagontwerp © David Mann

Omslagbewerking image realize

Foto auteur © Bloomsbury Publishing

NUR 302

ISBN 978 90 468 2388 0

www.nieuwamsterdam.nl

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2018, met
ISBN 978 90 468 2387 3

Voor Rosalind Hanson Alp

De laatste wolf

GREENHAMPTON, MASSACHUSETTS, APRIL 1834

Voorjaarssneeuw, holten in de grond verstild tot witporseleinen kommen. Het blauwe uur, de silhouetten van dennenbomen en huizen staken af tegen een steeds donkerder lucht. De wolvenjager tuurde naar de lichtjes van het dorp. Dagenlang was hij onderweg geweest, terug naar deze plaats die hem ooit vertrouwd was maar waar hij al een half leven niet meer in de buurt was gekomen. Vanaf de helling kreeg hij de indruk dat Greenhampton tijdens zijn jarenlange afwezigheid niet veel was gegroeid, het aantal huizen leek eerder kleiner. Mannen hadden hun spullen gepakt en waren vertrokken, had hij horen zeggen, ze hadden huis en haard verlaten, hun boerderijen in de steek gelaten, boerderijen die al drie generaties in de familie waren. Vaders en grootvaders hadden de rotsachtige bodem van New England ontgonnen, bomen gekapt en muilezels aan de stronken gespannen om die los te wrikken, ze hadden putten geslagen en muren om hun boerderijen gebouwd, steen voor steen met de hand gelegd, om hun levende have tegen roofdieren te beschermen. Nu gaven de zonen van die mannen het land terug aan de natuur en trokken naar de vlakten in het westen, waar je vanaf één plek rondom niets anders dan open ruimte zag, in welke richting je ook keek, en als je met je hak in de grond schopte: aarde, zwart en vruchtbaar, onder je voeten.

De boer die hem had geschreven was geen bekende van de wolvenjager, maar hij herkende de achternaam en dat had de doorslag gegeven toen hij uiteindelijk besloot te reageren. Ze hadden al een hele tijd naar hem gezocht, zei de briefschrijver. Ze zaten dringend verlegen om een wolvenjager, maar daar in de buurt waren er geen meer actief. Er zouden daar geen wolven meer over zijn, maar nu liep er iets rond wat schapen roofde en de laatste boeren waren tot de overtuiging gekomen dat dit het werk van een wolf was.

Sneeuw op de grond was goed. Een lange winter maakte wolven hongerig, sneeuw maakte het makkelijker hun spoor te volgen, zorgde ervoor dat ze nog een dikke vacht hadden en een wintervacht bracht meer op. De wolvenjager maakte een snelle rekensom. Geld voor de vachten kwam boven op zijn tarief, plus de overheidspremie van vijftien dollar per wolf, maar om daar aanspraak op te maken zou hij naar het dorp terug moeten om de scalp in te leveren. Een vacht in goede conditie zou misschien vijfentwintig dollar opbrengen. Zijn tarief bedroeg tachtig dollar. De winter had de wolvenjager in een kleine blokhut op de vlakte doorgebracht. Elke dag zette hij zijn klemmen en elke dag zaten zijn klemmen vol – hij had meer dan tien balen wolvenhuiden verkocht en al in de eerste week de investering in zijn uitrusting terugverdiend. Alles daarna was pure winst. Deze klus zou de afsluiting worden van een goed seizoen.

De wolvenjager klom weer op zijn wagen en dreef zijn paard voort. Onder het canvas achterin lag een half dozijn Newhouse-wolfsklemmen. Aan zijn schouder droeg hij een lang geweer en laag om zijn middel een vilmes met een uit mesquitehout gesneden heft en een krom lemmet, dat breed en kort was. Hij had een halve pint whiskey in de zak van zijn buffelkalfsleren overjas. In een binnenzak van zijn wollen jas zat de brief die hem hierheen had gebracht, met daarin gerold drie glazen flesjes: twee lege en een met glinsterend wit poeder.

Het paard zette zijn gewicht tegen het tuig en schoof met zijn hoef tot het houvast vond op de weg. Het ging nu tenminste heuvelaf.

In de dorpswinkel, waar de vrouw van de eigenaar hem leek te verwachten, informeerde de wolvenjager of hij de juiste weg volgde en kocht hij een pluk tabak. Het liefst had hij het dorp bij daglicht bereikt, om met zijn jachtuitrusting door het centrum te kunnen rijden, de mensen te zien omkijken als hij langskwam, wie naar hem zwaaide toe te knikken en zijn hoed af te nemen voor wie juichte. Maar het was niet anders. Hij hield stil voor de verlichte boerderij, sloeg een wolfsvacht om zijn schouders en zette een bontmuts op – die aandacht voor detail overtuigde mensen ervan dat ze waar voor hun geld kregen.

De volgende ochtend was hij al in het bos, ruim een kilometer boven de boerderij. Onderweg had hij gespeurd naar kadavers van prooidieren, sporen, uitwerpselen, wat dan ook. Hij vond niets. Een vlak stuk op de helling met een open plek in een bosje hemlocksparren verschafte hem een plaats om zijn kamp op te slaan. Daarna liep hij drie kilometer in vier verschillende richtingen. Eén keer vond hij het kadaver van een stier, wat misschien wel, maar misschien ook niet, het werk van een wolf was; het was te ver gerot om dat te kunnen zeggen.

De vorige avond had hij zijn opdrachtgever tijdens het eten onderhouden met verhalen over wolven die hij helemaal in Dakota en Nebraska had gevangen. Eerst had hij gedaan alsof hij daar liever niet toe werd verleid, maar toen hij zijn bord gestoofde oesters met maisbrood leeg had stak hij van wal, langzaam en met veel stiltes om zijn kleine gehoor het genoegen te gunnen hem aan te sporen. Zijn reputatie was hem voorgegaan, wist hij, daarom koos hij zijn verhalen over confrontaties met laaghartige wolven zorgvuldig; sommige verfraaide hij wat, andere eigende hij zich domweg toe. Hij accepteerde een glaasje port (het gezin waar hij te gast was, was niet rijk maar wel redelijk bemiddeld, doordat ze zich al vroeg ook op het looien hadden toegelegd) en begon het verhaal van de laaghartige drietenige wolf in Harding County en dat van de wolvenkoningin van Colorado, die hij niet zelf had gevangen, maar hij had het verslag van haar executie uit betrouwbare bron. Geboeid en gevierendeeld door vier ruiters die elk een andere kant op reden, jawel mijnheer. Er waren tweehonderd christenmensen bijeengekomen om te zien hoe de gevangen wolf achter op een kar werd opgebracht.

De vader van de wolvenjager had ook in deze omgeving op wolven gejaagd; de wolvenjager was zelfs hier in het dorp geboren. Met de laatste wolven was ook zijn vaders werk verdwenen, maar tegen die tijd was zijn vader al een oude man. Als jongeman was de wolvenjager naar het westen getrokken en in de loop der jaren had hij elke klus aangepakt die er maar te vinden was: hij had aan de spoorwegen gewerkt, kuddes gehoed, erts geclaimd en gedolven – allemaal voor anderen. Eénmaal had hij zijn spaargeld in een cinnaberconcessie gestoken, maar na twee jaar zwoegen had hij er de brui aan gegeven. Uiteindelijk was het kwik minder waard geweest dan zijn tijd. Kort daarna hoorde hij dat er vraag was naar wolvenjagers, en hij hoorde ook wat een boer bereid was te betalen aan iemand die zijn land wolvenvrij hield. Daarom kocht hij een nieuw vilmes en pakte het werk op dat zijn vader had neergelegd.

Vanaf de kruin van de heuvel inspecteerde de wolvenjager het land op de helling ertegenover. Waar ooit weiden en welige graan- en maisvelden hadden gelegen, groeiden nu onkruid en jonge weymouthdennen. Zijn opdrachtgever was zes schapen kwijtgeraakt aan de wolf, werd er gezegd. Een andere boer had ’s ochtends acht van zijn schapen dood aangetroffen, en een negende nog in de laatste doodsstuipen. Dit was nu al enige jaren aan de gang. Hoewel niemand er een had gezien werd er toch een wolf verantwoordelijk gehouden. De wolven kwam terug, dat geloofden de mensen en dat zeiden ze ook, de beesten hadden al die jaren alleen maar hun kans afgewacht, gewacht tot de mensen hun waakzaamheid verloren.

Wat de wolvenjager betreft, die achtte het waarschijnlijker dat er een wilde hond achter zat, maar hij hield zijn mond.

Middag. De wolvenjager schoot een hertenbok, sneed de dijen eraf, verpakte die en sleepte de rest van het kadaver achter zijn paard naar een plek op zo’n anderhalve kilometer van zijn kamp. Hij haalde een leeg flesje uit zijn binnenzak, goot er wat van het witte poeder in, deed er wat sneeuw bij, schudde het mengsel tot de sneeuw smolt en hield het tegen het licht om het te inspecteren. Vervolgens sneed hij de huid op de buik van het hert open, trok die een stukje omhoog en smeerde het mengsel op het vlees. Hij schoot een tweede hert en herhaalde het ritueel, ditmaal op zo’n anderhalve kilometer aan de andere kant van zijn kamp. Sommigen gaven de voorkeur aan cyaankali, maar hij had liever strychnine, wellicht omdat dat hem vertrouwd was; hij wist waarmee hij resultaat boekte.

Op de terugweg naar het kamp ontdekte hij sporen en steeg af. Waarschijnlijk van een hond, aan het formaat te zien. De wolvenjager steeg weer op. Hij krabde aan zijn kin, keek achterom, toen naar weerszijden en daarna naar de horizon. Hij haalde de whiskey uit zijn zak en nam een slok.

Ochtend. Toen de wolvenjager op pad ging om de kadavers te inspecteren vond hij op de ene plek twee dode vossen en op de andere een dode lynx. De tweede ochtend een wasbeer, een derde vos, een roodstaartbuizerd. Daardoor liet hij zich niet van zijn stuk brengen. De meeste wolven konden een gratis maal niet weerstaan, maar er waren er ook die behoedzaam van aard waren. De wolvenjager klom op zijn wagen en gooide de klemmen eruit. Hij testte ze stuk voor stuk zorgvuldig en koos de twee met de sterkste veren. Hij stelde de pinnen net zo vaak bij tot hij tevreden was, nam toen een paar kettingen van elk vijftien meter lang en bevestigde aan allebei een grote sleephaak. Hij kookte de klemmen, doopte de zolen van zijn laarzen in het kokende vocht en trok een paar herenhandschoenen aan. Hij waste de hertendijen in de beek en toen hij bij de plek kwam die hij had uitgekozen, spreidde hij een groot stuk canvas uit op de grond en zorgde ervoor dat hij alleen bezig was op het gebied dat erdoor werd bedekt. Nadat hij de klemmen had gezet strooide hij er losse aarde en sneeuw overheen, en daarna wiste hij zijn voetsporen.

Toen hij er bij dageraad weer naartoe reed waren de klemmen leeg.

Hij keerde terug naar het restant van het eerste hert, sneed de klieren uit de dode vos en verpakte die in papier. Hij zette de klemmen elk op een nieuwe plek en paste ook nu weer goed op dat er niets van zijn geur op achterbleef. Hij haalde de vossenklieren tevoorschijn en kneep er enkele druppels uit boven de grond rondom beide klemmen.

Nacht, en de wolvenjager sliep. Op de ochtend van de vierde dag sneeuwde het zo hevig dat alles onherkenbaar werd, maar toen het opklaarde ging hij weer naar zijn klemmen en vond ze leeg. In de sneeuw, op kleine afstand van een ervan: een donkere, langgerekte drol.

Die middag ving hij een haas en stopte het dier zolang in een kooi. Hij zette een stel klemmen in een halve cirkel om een stuk struikgewas, pakte de haas en kluisterde die met een achterpoot aan de grond. Eerst bleef het dier doodstil ineengedoken zitten. Zodra de wolvenjager wegliep begon het te spartelen. Toen hij het hoorde schreeuwen haalde hij diep adem en wachtte tot het stil werd, maar het geschreeuw hield tot diep in de avond aan en hij vermoedde dat het dier in zijn worsteling zijn poot had gebroken. Dat gebeurde soms.

De volgende ochtend vond hij de haas onaangeroerd en doodgevroren.

Die hele dag doorkruiste de wolvenjager de hellingen te paard, want hij had nu het gevoel dat de wolf zich verder weg schuilhield.

Laat in de middag vond hij sporen, al waren ze een paar dagen oud. De volgende ochtend, de zesde, brak hij zijn kamp op en reed terug naar het dorp, waar hij in de dorpswinkel informeerde of hij ergens een paar honden kon lenen. Die nacht sliep hij in het huis van zijn opdrachtgever, waar hij een goed maal at maar de port afsloeg en bijtijds naar bed ging.

Bij dageraad stond de wolvenjager hoog op de heuveltop, met twee honden, jachthond-windhondkruisingen, die door hun gemengde genen over zowel goed zicht als goede reukzin beschikten. Fraaie dieren met een schofthoogte van vijfenzeventig centimeter, bruine en witte vlekken en heldere ogen, broer en zus. Op de plaats waar hij de sporen had gevonden liet hij ze los en keek toe terwijl ze rondjes renden en de grond en het struikgewas besnuffelden. Hij leidde ze in de richting waar hij de kans het grootst achtte dat ze een geur zouden oppikken en het deed hem genoegen toen nauwelijks een half uur later de hondenstaarten verstijfden, de dieren hun hals naar de grond strekten en er plotseling stevig de pas in zetten.

Ze liepen al een poos gestaag over de heuvelrug de opkomende zon tegemoet, over open terrein tussen groepjes hemlocksparren en weymouthdennen, toen de honden plotseling stilhielden en opgewonden hun neus in de lucht staken. De teef gromde woedend en de reu liet, met zijn nekharen overeind, zijn kop zakken. Op een rotsblok zo’n driehonderd meter voor hen stond een wolf. De honden kwamen in actie en vlogen eropaf. De wolvenjager trok met een zwaai het geweer van zijn rug en gaf zijn paard de sporen.

Hij verwachtte dat de wolf naar een geul of een schuilplaats of iets dergelijks zou rennen, maar het dier had een flinke voorsprong op de honden en liep dwars over de flank van de heuvel naar het noorden. Van tijd tot tijd verloor de wolvenjager hem tussen de bomen uit het zicht, maar steeds als hij op het punt stond te gaan vloeken kreeg hij hem weer in het oog. De honden zetten hun achtervolging onvermoeibaar voort en dat beviel de wolvenjager, die besloot de laatste confrontatie nog even uit te stellen.

Hij vond wolven dan wel niet bijzonder sluw of slim, maar hij speelde graag in op de sensatielust van anderen. Toen hij in de dagen die volgden op een rijtje probeerde te zetten wat er die ochtend was voorgevallen, kwam hij niettemin tot de overtuiging dat de wolf de honden in een val van eigen makelij gelokt had. Dat was als volgt gegaan. Ze zaten hem al anderhalf uur achterna en waren net een sparrenbosje in gelopen toen ze op een riviertje stuitten. De honden volgden het spoor tot aan de oever en raakten het daar kwijt. In de veronderstelling dat de wolf aan de overkant zat dreef de wolvenjager de honden het water in, maar toen ze halverwege waren sprong de wolf vanuit het niets tevoorschijn en stormde op de reu af, die daar midden in het riviertje stond. De reu worstelde zich naar de andere oever, maar werd vertraagd door de steile wal. Het volgende moment had de wolf hem ingehaald en renden ze nek aan nek tussen de bomen door. De reu draaide opzij om naar de wolf te happen, maar toen scheen de ernst van de situatie tot hem door te dringen en begon hij te rennen voor zijn leven. Alle voordeel lag echter bij de wolf, die sneller en minstens een handbreedte groter was; het dier wachtte alleen het juiste moment af, en toen lag de hond op zijn rug en had de wolf hem bij de keel.

Het teefje was erachteraan gegaan, maar zij kon niets anders meer doen dan zich op het achterlijf van de wolf. storten terwijl hij haar broer doodbeet. De wolvenjager schouderde zijn geweer en keek of hij veilig kon schieten. Door de achtervolging was er een flinke afstand tussen hem en de dieren ontstaan. Zodra de wolf zijn kop omhoogstak zou de teef ervandoor gaan en liep hij kans beide honden te verliezen. Hij had maar een paar seconden. De wolf was nog bezig met de keel van de reu, die aanvankelijk kronkelde om los te komen maar nu vrijwel niet meer bewoog. De jager mikte op het achterlijf van de wolf. Geen ideaal schot, maar hij had geen andere keus. Precies op het moment dat hij schoot had de reu op de grond een laatste stuiptrekking en dat levensteken van haar broer leek de teef aan te moedigen: ze sprong naar voren, recht in de vuurlinie. De wolf draaide zich razendsnel om en pas met zijn tweede schot legde de jager hem neer.

Met de dode reu achter zich over de rug van zijn paard en de dode wolf aan een touw achter de kar paradeerde de wolvenjager de hele hoofdstraat van Greenhampton door. Het kadaver van de teef had hij in een diep ravijn geworpen. Het verminkte lijk van de reu getuigde van de brute kracht van de wolf en zou het makkelijker maken de eigenaar onder ogen te komen; met een beetje geluk wuifde die de kosten van twee dode honden weg. De eerste mensen kwamen hun huizen en de winkel uit om de wolf te zien. Een groep jongetjes rende achter hem aan en schopte tegen het kadaver. Op het dorpsplein waar ooit de galg stond werd de wolf opgeknoopt en met lange stokken geslagen, tot zijn ogen uitpuilden en zijn tong uit zijn bek hing.

Avond, en de wolvenjager overpeinsde alles wat er was gebeurd.

De volgende ochtend laadde hij zijn wagen en nam afscheid van zijn opdrachtgevers. Hij reed langs het kadaver, dat ronddraaide in het ochtendbriesje. Hij vertrok in een stevig tempo, maar zodra hij de heuvel over was liet hij zijn paard wat langzamer lopen. In een naburig dorp zocht hij een herberg om te overnachten. De volgende dag huurde hij weer een paar speurhonden en reed terug naar de heuvels. Daar ging hij dicht bij de plek waar hij de wolf voor het eerst had gezien op een rotsblok staan en spiedde met een verrekijker zorgvuldig de omgeving af tot hij vond wat hij zocht: een verzameling schuin tegen elkaar staande platte stenen tussen de bomen. Hij reed erheen en zoals hij had gehoopt pikten de honden al snel een geur op.

De wolven hadden een hol gemaakt in een lage grot onder een van de steenplaten. De jager riep de honden en reed weer naar het dorp, waar hij ze terugbracht en hun eigenaar betaalde. Nog drie dagen, zo lang zou het naar zijn schatting duren voor de wolvin naar buiten kwam om voedsel te zoeken. Toen het zover was trok hij opnieuw de heuvels in en installeerde zich in het zicht van het hol. Hij had besloten haar niet naar buiten te jagen, hij had de tijd. Hij inspecteerde de lucht en stak een pluk tabak achter zijn onderlip. Toen hij aan zijn derde pluk toe was, zag hij beweging. Daar was ze, de wolvin, ze kwam haar verdwenen partner zoeken. Hij wachtte tot ze helemaal buiten was, in de openlucht, en toen ze haar kop hief, misschien om te huilen, schoot hij.

Voorzichtig naderde hij het hol, maar er liet zich niets zien, er kwam niets op hem af. Hij besloot de welpen niet te doden. Eerlijk gezegd was dat iets wat geen enkele wolvenjager graag deed: jonge wolfjes waren aandoenlijke schepsels, goed van vertrouwen en speels. Deze welpen, zonder vader en nu ook zonder moeder, zouden nooit het voorjaar halen.

Een uur later was de wolvenjager weer op weg. Hij had zijn vacht. Hij zou de oren van beide wolven inleveren om zijn premie te innen. Daarna zou hij naar het westen rijden en wachten tot het zomer werd, tot het tijd was om opnieuw te beginnen.

Hoofdstuk 1

LONDEN, ZONDAG 2 FEBRUARI 2014, AVOND

Op dat uur van de dag is het op de Waterloo Bridge druk met winkelaars en weekendwerkers die te voet naar Waterloo Station gaan. En in die tijd van het jaar gaat het al vroeg schemeren: om vijf uur is het donker. De vos liep tussen de voetgangers door, die hem voor het merendeel geen aandacht schonken, zo makkelijk waren ze niet af te leiden van het vaste doel dat ze voor ogen hadden. Door de schuin vallende natte sneeuw zagen veel mensen de vos niet eens, en degenen die hem wel zagen hielden hem eerder voor een loslopende hond.

Een enkeling merkte het dier wel op tijdens zijn tocht. Op het terras van het National Theatre kregen een paar rokers hem in het oog toen hij hen om de hoek van een betonnen bloembak vol dode lavendel gadesloeg. De rokers en de vos keken elkaar secondenlang in stilte aan. Toen gebeurden er drie dingen waardoor de vos ervandoor ging. Een langsvarend motorjacht op de rivier gaf een stoot met zijn toeter, en dat ontlokte een van de rokers een hoog ‘Oo!’ van verrassing. Daar schrok de vos weer van; hij deinsde achteruit en zou misschien alleen de trap zijn af gerend naar de verdieping eronder als niet – het derde voorval – een plastic tasje door een onverhoedse windvlaag van een boomtak was losgerukt en plotseling over het terras werd geblazen. Vlak voor dat alles gebeurde was er nog een roker uit de lobby van het theater gekomen, die nu met haar schouder de zware deur openhield als windscherm terwijl ze een sigaret opstak. Om aan de dreiging van het tasje te ontkomen schoot de vos door de open deur de lobby in, waar hij opging in de lavastroom van vertrekkende theaterbezoekers. Daar ging hij, de trap af en door de menigte heen, en onderweg schampte hij langs kuiten en knieën, waardoor mensen met een kreet een sprongetje maakten en door het woud aan benen de vloer afspeurden naar de oorzaak.

Op de begane grond schoot de vos de harde vloer over. Een jongeman die programma’s verkocht voor de avondvoorstelling wees naar hem en riep, verontwaardigd leek het wel: ‘Daar!’ naar een paar beveiligers, die stommelend en met rinkelende sleutels overeind kwamen. Er bleven mensen staan kijken, gesprekken vielen stil. Omringd door de wand van glazen deuren en de betonnen muren van het gebouw kon de vos geen kant op.

Aan de andere zijde van het glas kwam een man die van top tot teen zilver geverfd was, met een zilveren wandelstok en een zilveren bolhoed, en die acht uur lang doodstil in de ijzige kou op een krat had gestaan, zonder enig idee van de commotie die zich daarbinnen voltrok op het gebouw af lopen. Precies op het moment dat de vos de laatste van de rij deuren bereikte trok de man die open. De vos rende naar buiten. De beveiligers kwamen slippend tot stilstand; de ene viel bijna terwijl de andere een kreet slaakte in het Yoruba. Lachend schoven ze hun pet recht, en een van beiden gaf zijn collega een klap op de schouder. Hier en daar begonnen wat mensen te applaudisseren en de zilveren man maakte een buiging.

Buiten hing de geur van rivierwater en uitlaatgassen. De vos rende de stenen trap naar de brug op, waar hij een man inhaalde die een fiets meedroeg. Op de brug liepen de mensen stug rechtdoor, gewapend met tassen, beschermd door koptelefoons; ze keken niet op of om en letten op niets of niemand. Degenen die niet doelbewust voortliepen meanderden in paren, rotsen waar de snellere lopers omheen stroomden. Langs een cameraman die een timelapseopname maakte van de rivier ging de vos, in een metronomisch drafje, en zocht zich een weg tussen al die mensen door.

Een man, zo lang dat hij leek te waden door de menigte, stak de brug over in de richting waar de vos vandaan kwam. Zijn naam, de naam die hem door zijn moeder was gegeven alsof ze al voorzag tot welk formaat haar enige zoon ooit zou uitgroeien, was Attila. In zijn zak zat een theaterkaartje. Daarnaast had hij een reservering voor een restaurant aan de Aldwych. Dat restaurant had hij gekozen nadat hij het menu bij de ingang had gelezen, en in gedachten smulde hij al van de Tafelspitz en de kipsalade. Hij was pas enkele uren geleden in het land aangekomen en genoot vooralsnog van de wind en de natte sneeuw in zijn gezicht. Hij genoot ook van het idee dat hij straks alleen in een donkere ruimte zou zitten, omringd door onbekenden, waar niemand hem zou kunnen vinden. Hij bewoog zich langzaam door de menigte en liet zich inhalen. Midden op de brug, net voorbij de cameraman met zijn statief, bleef hij staan om het uitzicht op de Houses of Parliament te bewonderen.

Iemand botste tegen hem op.

Attila bleef bij deze botsing ongedeerd, dankzij zijn bouw en lengte. De vrouw die tegen hem aan was gerend belandde echter op de grond, waarop Attila zich prompt vooroverboog om haar overeind te helpen. Hij verontschuldigde zich, uit medeleven, want dit was duidelijk niet zijn fout. De vrouw pakte zijn uitgestoken hand, stond op en klopte haar achterste af. Ze was gekleed in jeans, een sweater en een jack, allemaal zwart. Attila raapte een zwarte rugzak op en stak hem haar toe, maar ze liet hem er even mee staan terwijl ze haar haren opnieuw in een staart bond. Tijdens het wachten vielen hem aan de vrouw twee dingen op: ten eerste dat haar haar een nogal opmerkelijk lichte, zilverachtige kleur had en tot halverwege haar rug hing, of in elk geval zou hebben gehangen als ze niet al bezig was geweest het weg te stoppen onder een wollen muts, en ten tweede dat ze nogal lang was voor een vrouw; ze reikte bijna tot zijn kin. Ze stak haar hand uit naar de rugzak, zwaaide die over haar schouder en zei: ‘Het spijt me vreselijk, neemt u me alstublieft niet kwalijk’, op een toon waarin absoluut geen spijt doorklonk. Attila knikte. Een ogenblik later zag hij haar met lange passen weglopen. Hij voelde nog steeds de kracht van hun botsing, de afdruk van haar lichaam op het zijne.

Later, in de schouwburg, dronk hij een glas gin-tonic en vergat de vrouw op de brug. De voorstelling was een komedie en hij lachte zo bulderend om alle grappen dat de tranen over zijn wangen rolden. In de pauze kocht hij een vanille-ijsje. Hij kwam niet vaak in Londen, maar vaak genoeg om bepaalde gewoonten te hebben gevormd. Aan het einde van de ochtend was hij in zijn favoriete hotel aangekomen; de vroege avond had hij doorgebracht met wandelen en het kopen van theaterkaartjes. Nu speurde hij vanaf het terras de skyline af naar veranderingen en ontdekte rechts van de St Paul’s Cathedral twee nieuwe wolkenkrabbers, de ene met één schuin aflopende zijkant en de andere met een holronde vorm – die waren gebouwd na zijn laatste bezoek aan de stad, twee jaar geleden. Halverwege de Waterloo Bridge stond een bord met een gravure van de skyline en Attila nam zich voor om daarop de namen van de nieuwe gebouwen op te zoeken. Toen hij zijn ijsje ophad ging de bel, waarop hij zich met hernieuwde voorpret naar de zaal begaf om zijn plaats weer in te nemen.

Op zijn weg terug over de brug werd hij gedreven door honger en vergat hij op het bord te kijken. Een paar minuten later werd hij door de maître d’ van zijn uitverkoren restaurant naar zijn tafel geleid. Terwijl hij achter de man aan liep wierp hij tersluikse blikken op de gerechten van de andere gasten. Hij zat graag in de buurt van de keukendeur en vroeg soms zelfs om een plekje er vlakbij; een dusdanig ongebruikelijk verzoek dat het altijd kon worden ingewilligd. Op die manier had hij zicht op de schalen waarmee de obers door de klapdeuren tevoorschijn kwamen. In gelegenheden waar hij vaker kwam liepen ze soms langs zijn tafel en lieten dan de walmende schotels even zakken voor zijn neus. ‘ Taglioline ai funghi porcini freschi, signor.’ ‘Gestoomde hele tilapia, dokter Asare.’ ‘Vandaag hebben we een extra malse porterhouse steak, meneer.’

Ondanks het late uur zat het restaurant vol. Langs de wanden waren de zitjes met schotten van elkaar gescheiden, en in het midden deed een verzameling grote en kleine ronde tafels, gedekt met witte tafelkleden, denken aan drijvende waterlelies. De maître d’ ging hem voor naar een hoektafel en schoof deze een flink stuk naar voren zodat Attila op het bankje paste. Attila groette de mensen aan het tafeltje naast hem en pakte de menukaart om de geboden heerlijkheden opnieuw te bestuderen. Hij bestelde kalfslever met spek omdat dat waar hij vandaan kwam allebei moeilijk te krijgen was, en als voorgerecht een garnalenpotje van Noordzeegarnalen, want ook dat was een zeldzame lekkernij. Daarbij koos hij een karaf rioja. Terwijl hij op zijn maaltijd wachtte dronk hij met kleine slokjes van zijn wijn en keek naar de andere gasten. Met uitzondering van een stel aan een van de waterlelies was iedereen in het restaurant wit. Attila sloeg het enige zwarte tweetal een poosje gade; het waren jonge mensen, druk in gesprek. De vrouw droeg een fuchsiakleurige jurk; de man was in pak. Hun trouwdag, dacht Attila, en hij wendde zijn ogen af. Een paar minuten later, toen hij al aan zijn garnalen zat, liep de man langs zijn tafel en een poosje daarna, terug van het herentoilet, kwam hij opnieuw voorbij. Attila keek toevallig op en ving zijn blik. De man knikte: een korte beweging met zijn kin. Attila knikte terug en wijdde zich weer aan zijn garnalen. Dat knikje was iets wat alleen op bepaalde plekken werd uitgewisseld. In Moskou bijvoorbeeld. Perth. Praag. São Paolo: nee. Havana: nee. Mumbai: ja. Rome: steeds minder. Heel Polen. Een groot deel van Engeland buiten de ringweg rond Londen. Belfast: ja. In Londen zelf haast nooit, al werd er in een bepaald soort gelegenheden soms wel een knikje uitgewisseld. In dit restaurant trok Attila geen bekijks, maar het was toch een plek waar het knikje zich kon voordoen.

Chocolademoelleux met karamel, de brosse bovenkant bestrooid met poedersuiker. Hij tikte met de achterkant van zijn lepel op het luchtige omhulsel, waarop de hete karamel vanuit het binnenste naar buiten vloeide.

Vreemd genoeg was hij niet moe. Een jetlag was niet aan de orde, want er bestond geen tijdsverschil tussen Accra en Londen, maar hij had ’s nachts gevlogen. Hij had de vliegreis gebruikt om de papers voor de conferentie door te lezen en een paar details van zijn voordracht te herzien, want hoewel hij deze de laatste jaren al meerdere keren had gegeven, waren er toch aanpassingen nodig. Hij werkte terwijl de andere passagiers sliepen of een film keken, zo te zien allemaal dezelfde, want hij zag op talloze schermpjes dezelfde knappe acteur met dezelfde gewapende mannen worstelen, wanhopig door dezelfde mensenmassa’s en straten rennen om dezelfde, door terroristen geplaatste, bom onschadelijk te maken. Onvermoeibaar, keer op keer. Attila bezat de gave te kunnen kiezen wanneer en of hij sliep; dit kwam hem goed van pas op zijn diverse missies, wanneer slapen onmogelijk, de omgeving te vijandig of het aantal slachtoffers te groot was. In het veld stelde hij zich tevreden met weinig slaap om lange werkdagen te kunnen maken – gesprekken voeren, psychiatrische beoordelingen doen, gegevens verzamelen – om, eenmaal terug in het hotel, veertien uur achtereen te slapen. Hij wachtte nooit met het opstellen van zijn rapport tot hij terug was op de basis, maar begon er ter plekke aan, zodra hij wakker was en terwijl zijn indrukken nog vers waren.

Toen hij het restaurant uit kwam – het was inmiddels na middernacht – liep hij met stevige pas terug in de richting van de brug. Wat hij nu nodig had was beweging en wat frisse lucht. Taxi’s reden hem zonder vaart te minderen voorbij. De hoekige betonnen theaters en galerieën aan de andere oever werden blauw en rood aangelicht. Het bord was op het midden van de brug aan de balustrade bevestigd, oostwaarts naar de monding van de Theems gericht; het graveerwerk was versleten, de letters waren vervaagd en het geheel was beklad met graffiti. Maar de maan scheen die avond volop, dus Attila boog voorover en volgde de skyline met zijn wijsvinger. De twee nieuwe gebouwen waren echter nog niet toegevoegd. Hij draaide zich om en liep terug in de richting vanwaar hij gekomen was. Vannacht zou hij goed slapen; hij dacht alvast na over het ontbijt dat hij in de eetzaal van het hotel zou gaan bestellen.

Als hij van huis was, op de plekken waar hij werkte, plekken verzonken in een morele duisternis, leek Londen ver weg en onwerkelijk. Zelfs de straatverlichting kwam op hem over als een onwaarschijnlijke luxe: lampen die werden aangelaten opdat de bevolking van een stad lopend naar huis kon zonder bang te hoeven zijn voor verwondingen of criminaliteit. Als hij in Londen was, naar de schouwburg ging en in chique restaurants at, maakte de hele stad de indruk van een toneel waarop de bewoners tegen een weelderig decor hun leven opvoerden. Een theater van geneugten, waar beslist niets mis kon gaan, of, als dat toch gebeurde, waar alles aan het einde van de derde akte weer op zijn pootjes terechtkwam. Hij zette er wat steviger de pas in en klapte in zijn handen alsof hij zich verheugde op wat komen ging, maar in werkelijkheid tegen de kou.

Op het verlaten brugdek kwam een dier op hem af trippelen, een schimmig silhouet dat heen en weer sloop tussen het licht en het duister op de brug. Eerst meende Attila dat het een kat was, toen een hond, totdat de bewegende gestalte uiteindelijk de vorm aannam van een vos. Het dier liep met een licht boogje om Attila heen, alsof het slechts diens persoonlijke ruimte wilde respecteren. Attila liep eerst door, maar bleef toen staan en keek om. Op hetzelfde moment hield ook de vos stil, keek over zijn schouder en leek Attila aandachtig op te nemen. Die stak zijn handen in de zakken van zijn jas. De vos hield zijn blik enkele ogenblikken zonder te knipperen vast, toen draaide hij zich om en draafde verder.

Ochtend. Attila keek uit het raam van zijn hotelkamer, dat uitzicht bood op een kantoorgebouw met vensters die gesluierd waren met lichtgrijze voile, waarachter hij nu en dan een spookachtige figuur ontwaarde. In zijn hand hield hij de telefoonhoorn. Oude vrienden hadden niets vernomen van hun dochter, die gewoonlijk elke zondag belde als ze terug waren uit de kerk. Attila, die de jonge vrouw al sinds haar geboorte kende en haar beschouwde als zijn nichtje, had aangeboden haar op te zoeken. Nu werd zijn aandacht getrokken door een beweging hoog boven hem. Een vallend veertje kringelde kalmpjes door de lucht en dwarrelde langs de etages van het kantoorgebouw en zijn hotelraam. Een felgroen veertje. Attila keek ernaar, verloor het uit het oog, vond het weer en volgde het met zijn blik, terwijl het veertje tussen het verkeer op straat belandde, weer omhoog geblazen werd door de luchtstroom van een voorbijrijdende taxi en opnieuw aan zijn schommelende afdaling begon, totdat het nogmaals de lucht in vloog. Hoger, hoger, lager, lager. Hij werd zich bewust van de hoorn in zijn hand en legde hem terug op het toestel. Niet thuis. Toen hij weer opkeek om te zien wat er van het groene veertje was geworden, kon hij het niet meer vinden.

Twintig minuten later liep hij het hotel uit, de vrieskou in. De portier, die hem kende van eerdere bezoeken, bood aan een taxi voor hem aan te houden. Attila vroeg hem waar hij handschoenen zou kunnen kopen. De portier gaf aanwijzingen en Attila liep weg, zijn handen diep in de zakken van zijn jas. Nu al tintelden de randjes van zijn oren. Toen hij twintig meter van het hotel verwijderd was, riep de portier zijn naam, haastte zich achter hem aan en trok intussen zijn handschoenen uit. Hij wierp ze Attila toe, die ze zou hebben geweigerd.

‘Ze passen vast niet,’ zei Attila.

‘Ze passen wel,’ zei de portier.

En ze pasten. Net aan. Attila keek naar de portier en zag dat vrijwel al diens kleren nogal ruim vielen: zijn overjas bungelde tot over zijn knieholten en zijn schoenen waren gigantisch, die konden onmogelijk helemaal door zijn voeten worden gevuld. Hij zag eruit als een kind van wie de moeder door een kledingverkoper was overgehaald het schooluniform ‘op de groei’ aan te schaffen.

‘En u dan?’ vroeg Attila.

‘Ik ga binnen staan,’ antwoordde de man, alsof dat vanzelfsprekend was.

Attila bedankte hem, maar de portier schudde zijn hoofd. ‘Wat stelt een paar handschoenen nou voor onder landgenoten?’

Ergens in de buurt van Elephant & Castle, op een steenworp afstand van het kruispunt dat bekendstond als Bricklayers’ Arms, duwde om tien uur op diezelfde maandagochtend een jongeman een stokoude man in een rolstoel over een rechthoekig stuk hobbelig asfalt. De stoel reed schokkerig over het oneffen oppervlak; één keer kwam er een wiel in een scheur terecht, zodat hij met een rukje bleef stilstaan. Aan de overkant gekomen keerde de jongeman de rolstoel en reed hem achteruit tegen de muur. Toen de oude man eenmaal geparkeerd stond beende de jongeman weg. Even later kwam hij terug met een nieuwe rolstoel met een nieuwe bejaarde: een vrouw, klein, krom en ingebakerd in wol: vesten, sjaals en dekens. Hij voerde dezelfde reeks manoeuvres uit en toen de twee oudjes naast elkaar stonden verdween hij weer. Geen van beiden zei iets, de oude man hief zijn gezicht naar de zon.

De jongeman verdween en kwam terug, verdween en kwam terug. Nog zes keer.

Om half elf stonden er acht bejaarden tegen de muur. Ze zaten met hun rug naar het door de zon verwarmde metselwerk, hun ogen dicht als in gebed en hun gezicht naar de zon, ze hadden gelovigen kunnen zijn in afwachting van de verschijning van hun god. De jongeman stond ernaast en leunde met zijn handpalmen tegen de muur. Hij voelde de zon op zijn gezicht maar sloot zijn ogen niet, nee, hij tuurde naar het gebouw van rode en gele baksteen, naar de driedubbele ramen achter een dikke laag vuil van het viaduct zo’n zestig meter verderop. Er kwam een vliegtuig over, het geluid van de motoren was van verre te horen. Zodra het voorbij was drongen zich andere geluiden op: auto’s op het viaduct, een vlaag uit een stereo, het pok pok pok van een onzichtbaar iemand die onder het langslopen een bal liet stuiteren, de klauwtjes van een eekhoorn die moeite deed zijn grip op de boomstam niet te verliezen, het klapwieken van een duif boven hun hoofd. Een hond blafte drie keer. De jongeman keek naar de oude mensen, die doof en blind waren voor alles behalve de vlijmscherpe lucht en de zonnestralen.

Een kreet, hoog en schor, een combinatie van verontwaardiging en urgentie. Er was een groene vogel op een tak komen zitten, vlak boven de eekhoorn die omhoogklom. De vogel hield zijn kop scheef en krijste weer, en bij elke kreet voelde de jongeman iets in zijn borst verstrakken, alsof hij zojuist een vertrouwde en innig geliefde stem had gehoord die hem voor het eerst in lange tijd weer toesprak. Terwijl hij toekeek begon de vogel met zijn knalrode snavel de onderzijde van een regenboogkleurige vleugel schoon te maken. De oude mensen keken ook naar de vogel, zonder met hun ogen te knipperen, alsof ze dit eigenlijk al hadden verwacht. Het volgende moment vloog het dier weg. Enkelen van de mensen op de parkeerplaats van rusthuis The Three Valleys keken hem na, sommigen sloten hun ogen en anderen wendden hun gezicht weer naar de zon.

Driekwart kilometer ten zuidoosten van Bricklayers’ Arms zat Jean, een Amerikaanse die sinds een jaar in Londen woonde, op het dak van haar appartement. Ze bracht haar verrekijker naar haar ogen om een vos gade te slaan die dansend langs de muur liep rondom het perceel waar zij woonde. Light Bright, zo noemde ze het dier, naar de kleur van de vacht, een diep roodbruin. Het was een kleine vos, een moervos van nog geen drie jaar. Dit was de zesde keer, of misschien de zevende, dat Jean haar zag. Ze legde de verrekijker neer, pakte een camera van het tafeltje en nam een reeks foto’s. De vos bleef staan, hief haar kop en snoof, alsof ze een verschuiving in de luchtmoleculen opmerkte; het volgende ogenblik glipte ze van de muur weg, een verwilderde vlinderstruik in, en was ze uit het zicht verdwenen. Aan de rand van de zoeker zag Jean iets bewegen. Op de tak van een dode boom was een halsbandparkiet neergestreken, die nu de tenen van zijn ene pootje inspecteerde. Jean legde de camera neer, nam een slokje koffie en noteerde de waarneming van de vos in een aantekenboekje met spiraalrug. Ze bladerde terug om te tellen hoe vaak ze de diepbruine moervos nu had gezien. Zeven keer sinds Kerstmis. De eerste keer, toen ze haar vanuit het keukenraam zag, was op een koude novemberochtend geweest. Een mager scharminkel, een en al poten, met een vacht die bij lange na niet dik genoeg leek om haar de winter door te helpen.

Jean trok haar sjaal om haar schouders, pakte een metalen bord van tafel en stond op. De daktuin was het eerste waarmee ze zich had beziggehouden toen ze dit appartement betrok. De woning zelf had een weinig voor de hand liggende keus geleken en de huisbaas, die eigenaar was van het verhuurbedrijf voor bestelwagens dat op de benedenverdieping zat, hield zijn verbazing over haar belangstelling niet verborgen. Zodra Jean doorkreeg dat de ladder en het bovenlicht naar een groot plat dak leidden stond haar besluit vast. Het dak keek uit op de rijen witte busjes op de parkeerplaats en, een klein stukje verderop, de drie brede torens van een voormalige gasfabriek.

De tuin had haar drie weken zwoegen gekost, met lange dagen om de planten op tijd voor het voorjaar in de grond te krijgen. Ze had een deel van het dak opgemeten en afgescheiden met latwerk, en van planken had ze verhoogde bedden gemaakt, waarin ze buizen legde voor een eenvoudig irrigatiesysteem; vervolgens had ze zakken aarde en compost met touw en katrol een voor een door het bovenlicht op het dak gehesen. Op de plek met de meeste zon plantte ze frambozen, zwarte bessen en reine-claudes. Ze leidde klimplanten langs het latwerk en pronkbonen erdoorheen. Ze hing zakken met aarde en pootaardappelen aan het muurtje. In de hoeken zette ze potten voor tomaten. In de rest van de verhoogde bakken plantte ze boerenkool, uien, aardbeien, wortels en broccoli, niet in keurige rijtjes maar zonder duidelijk patroon, zodat het eruitzag alsof ze daar bij toeval groeiden.

Achter het afgezette gedeelte legde ze een waterdicht zeil en drainagematten, en daarna hees ze nog meer zakken op, nu met een lichtgewicht aardemengsel dat ze over dat hele stuk uitspreidde. Daarop strooide ze zaadjes van wilde bloemen en grassen zodat er, wanneer het eindelijk zomer werd en haar groenten groeiden en rijpten, achter de afscheiding een natuurlijke weide ontstond.

Nu liep ze, ondanks het weer blootsvoets, tussen de groentebedden naar de vogeltafel die daar stond en kiepte de inhoud van het bord erop: stukken appel, tomaat, een paar druiven, ongebrande pinda’s. Een half jaar geleden had ze van haar huisbaas gedaan gekregen dat ze een wenteltrap mocht installeren; die had haar de rest van haar spaargeld gekost, maar dat was het waard geweest. Toen ze weer bij de trap was klonk er vleugelgefladder. De parkiet vloog uit de boom naar de tafel. Even later landde er nog een parkiet, en nog een.

In de slaapkamer trok Jean haar hardloopkleding aan. Ze liep bijna elke dag hard, zelfs vandaag, ook al was ze te laat naar bed gegaan en had ze niet veel zin; ze wist dat de pijn in haar spieren betekende dat er zuurstof in haar bloedstroom kwam, waardoor haar stemming zou verbeteren en ze straks moe maar verkwikt zou thuiskomen. De vorige avond. De vos was langs haar gelopen toen ze koffie stond te drinken bij een kraampje aan de rivier. Een grote rekel, oftewel een mannetje, en ze meende de tekening te herkennen. Toen ze erachteraan ging was ze op de Waterloo Bridge tegen een man op gebotst en gevallen. De man had zich als eerste verontschuldigd. ‘Vergeef me,’ had hij gezegd terwijl hij haar zijn hand toestak. Vergeef me. Alsof hij meer had gedaan dan op een brug staan. Tegen de tijd dat ze zich had afgeklopt was de vos verdwenen. Ze had aan de overkant van de brug bus 172 genomen en was na middernacht thuisgekomen.

Jean liep elke dag hard, bij alle weersomstandigheden, zelfs regen was welkom. Regen spoelde de voetgangers van de trottoirs af. Thuis in Massachusetts genoot ze ervan in de regen en zelfs in de sneeuw lange einden langs de rivier te rennen. Op haar tiende had ze op tv een vrouw gezien die Kathrine Switzer heette en die de Boston Marathon liep terwijl ze een deel van het parcours achterna werd gezeten door woedende mannelijke wedstrijdcommissarissen. Jeans moeder maakte een verontwaardigd geluidje. Jeans vader zei: godallemachtig, laat dat mens toch lopen. Jeans moeder maakte weer een verontwaardigd geluidje, nu vanwege de godslastering. Een half uur later liep Jean naar buiten om in haar korte broek en op haar gympjes te gaan rennen. Haar hele leven was ze dat blijven doen, door alle modes heen, van hoofdbanden en beenwarmers tot hartslagmeters en energiedrankjes. Ze had zeker twaalf marathons gelopen, zij aan zij met mannen en vrouwen, met reuzenkuikens, levensgrote smurfen en één keer met een streaker. De enige periode dat ze niet had hardgelopen was voor en na de geboorte van haar zoon. Ze had gedurende haar hele huwelijk hardgelopen. En vier jaar geleden was ze haar huwelijk hardlopend ontvlucht.