De onverwachte wending in het leven van Grace Anderson

Anstey Harris

De onverwachte
wending in het leven
van Grace Anderson

Vertaald door Nan Lenders
en Anneke Bok

Nieuw Amsterdam

Voor Colin en Alba, omdat ze mijn allerbeste vrienden zijn.
En voor Jane Aspden, op wie je in moeilijke tijden kunt bouwen.

Oorspronkelijke titel The Truths and Triumphs of Grace Atherton.

Uitgeverij Simon & Schuster, Londen

© 2019 Anstey Spraggan

© 2019 Nederlandse vertaling Nan Lenders en Anneke Bok /

Uitgeverij Nieuw Amsterdam

Alle rechten voorbehouden

Omslagontwerp bij Barbara

NUR 302

ISBN 978 90 468 2466 5

www.nieuwamsterdam.nl

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2019, met
ISBN 978 90 468 2465 8

Saskia Schouten, vioolbouwer te Den Bosch, en Andrea Zijlstra, tolk en violiste, zijn met hun deskundige adviezen van onschatbare waarde geweest voor deze vertaling. – Nan Lenders en Anneke Bok

Wat wij tegenwoordig een cello noemen, heette oorspronkelijk een violoncello. Hij maakt deel uit van de vioolfamilie, terwijl een contrabas thuishoort in de familie van de viola da gamba.

Een cello bestaat uit drie verschillende materialen.

De klankkast wordt gemaakt van esdoorn met een vurenhouten bovenblad. De toets, de stemknoppen en het staartstuk zijn van ebbenhout. Die delen moeten lang mee kunnen, en ebbenhout is een van de hardste houtsoorten ter wereld. Esdoorn en vurenhout zijn niet zo sterk als ebbenhout, maar zijn minder zwaar en reageren op een heel specifieke manier op trillingen.

Het instrument is in feite een doosvormige klankkast. Geen enkele vioolbouwer – en trouwens ook geen enkele natuurkundige – heeft ooit iets kunnen verbeteren aan het originele ontwerp en de akoestische eigenschappen die Stradivarius, Guarneri en Amati in het zeventiende-eeuwse Cremona al kenden.

De voorkant van de cello noemen we het bovenblad. Dat wordt gemaakt van vurenhout. De f-gaten worden aan weerszijden van de brug uit het bovenblad gesneden en zijn voornamelijk bedoeld om de geluidsgolven uit de klankkast van het instrument te laten ontsnappen.

Achter de f-gaten bevinden zich de zangbalk en de stapel, twee onmisbare, vitale onderdelen. De stapel is een dunne deuvel, die de voor- en achterkant van de klankkast met elkaar verbindt en die de trillingen in de twee vlakken tempert en reguleert. De stapel moet tot op de millimeter nauwkeurig worden geplaatst om de juiste klank te krijgen. De stapel zit een klein stukje linksonder van de brug.

De zangbalk is een ingelijmd stukje vurenhout, aan de onderkant van het bovenblad, dat tegenover de stapel staat. De zangbalk ondersteunt de kamvoet en geeft de trillingen door over de lengte van de klankkast.

Deze trillingen worden omgezet in geluid, wat resulteert in de kenmerkende stem van de cello.

1

De avond dat de vrouw op de metrorails viel, was ik net een paar dagen met David in zijn appartement in Parijs.

Het was eind juli, zo’n broeierige, licht ontvlambare avond, wanneer de hartenklop van de stad, voorafgaand aan de haastige augustusuittocht, versnelt naarmate het vertrek nadert. Winkeliers werken hun klanten in hetzelfde tempo de deur uit als waarmee zij binnenkort naar de snelweg zullen jakkeren. Kinderen zijn rusteloos en opgewonden en jongeren roepen elkaar uitgelaten toe. Over minder dan een week gaan ze allemaal op vakantie en ze hebben de koffers al klaarstaan. Ik ben nooit lang genoeg in Parijs geweest om er ook zo’n gevoel bij te krijgen.

Die avond waren David en ik naar een concert geweest in het Conservatoire. Het was een verrassing van hem voor mij, een romantisch gebaar.

‘Deze kaartjes zijn voor jou,’ zei hij en hij schoof de envelop over de ontbijttafel naar me toe. ‘Voor Grace’ had hij er in zijn keurige schuinschrift op geschreven met de zwarte vulpen die hij altijd gebruikt. ‘Je hebt zo hard gewerkt. En ik’ – hij stond op en kwam naar mijn kant van de tafel, sloeg zijn armen om me heen en kuste mijn gezicht – ‘ben een beroerd vriendje geweest.’

‘Maar niet heus.’

David is nooit een beroerd vriendje. Hij denkt aan alles en laat niets aan het toeval over; dat maakt deel uit van zijn charme.

Ik maakte de envelop open en stond versteld van het programma, van hoe toepasselijk het was. David is in staat om dingen in mijn leven te introduceren waarvan ik niet eens weet dat ze ontbreken.

‘Waar heb ik dit aan verdiend?’

‘Ik bedenk wel iets,’ zei David. ‘Misschien aan het feit dat je helemaal hiernaartoe komt terwijl je al wekenlang non-stop aan het werken bent? Misschien aan het feit dat je me hebt vergeven dat mijn laatste twee tripjes naar jou niet doorgingen, dat je zo geduldig bent? Misschien gewoon omdat je zo mooi bent.’ Hij schoof mijn bordje opzij, waardoor er een spoor abrikozenjam op de tafel achterbleef. Hij trok me overeind. ‘Wil je die concertkaartjes verdienen, allebei?’

Lachend gingen we terug naar bed.

In de geornamenteerde concertzaal van het Parijse Conservatorium zat ik met open mond en vrijwel ademloos te luisteren naar het eindejaarsrecital van de beste studenten. Een cellist van nog geen twintig deed Corelli’s ‘La Follia’ zo veel eer aan dat ik er tranen van in mijn ogen kreeg. Toen ik zo oud was als hij oefende ik zes uur per dag en kon ik nog steeds niet zo spelen; het ontbrak me aan ware bezieling.

David had een perfect gestreken witte zakdoek in zijn borstzakje en reikte me die aan met een gebaar naar de dikke, stille tranen die op het punt stonden over mijn wangen naar beneden te rollen. Hij glimlachte erbij.

We hebben maar drie dagen samen: twee nachten en drie kostbare dagen in Parijs voordat ik de terugreis van twee uur naar Engeland maak en hij afreist naar Straatsburg, waar hij woont. We proberen deze korte uitstapjes niet al te vol met activiteiten te proppen. We brengen onze tijd door met koken of we lopen over de markt, waar we onze vingers langs de rand van de marktkraampjes laten gaan terwijl we ons afvragen welke groente we zullen kopen, welke sladressing we zullen kiezen: alledaagse, geruststellende huiselijkheid.

We staan laat op en gaan vroeg naar bed, schermen ons af. We blijven veelal in het appartement, drinken koffie op het gietijzeren balkonnetje, of we gaan languit op de brede sofa’s naar muziek liggen luisteren. We gaan niet uit eten in restaurants en we nodigen hier geen vrienden uit; het zou onze spaarzame tijd samen maar doen verwateren, tijd die kostbaar is door zijn schaarste.

Daarom is het voor ons ongewoon om in het metrostation te staan, om naar huis te reizen met al die mensen die staan te popelen om de stad te verlaten. Het is druk in de stationshal van Porte de Pantin, dat wisten we van tevoren. We hadden kunnen wachten in een café in de buurt, hadden buiten naar de zwaluwen kunnen gaan zitten kijken die in de lucht duikvluchten maken naar de avondmuggen, maar we willen naar huis. Ik vertrek morgenmiddag, en onze tijd is zo kort, zo beperkt, dat zelfs die zalige momenten tijdens het concert een klein verraad leken.

David pakt mijn hand vast en we wringen ons tussen de andere passagiers. We lopen door de wit betegelde gangen en dalen af naar de onderaardse gewelven van het volgepakte station.

Als de geest van een trein hangt op het perron de walm van warme motorolie. Op het ouderwetse vertrektijdenbord rollen ratelend de aankondigingen voorbij; de volgende trein zal over enkele seconden aankomen. We banen ons een weg door de menigte, de meisjes met de onwaarschijnlijk slanke benen in een felgekleurde broek, de jongens in een colbertje met de mouwen opgerold, één keer in een perfecte vouw, zodat hun knokige polsen zichtbaar zijn, oude vrouwen die haast stikken in hun gabardine regenjas.

Recht voor ons staat een vrouw met haar voeten bijna bij de rand van het perron. Ze draagt een soort zwarte salwar kameez en over haar haar en schouders een glinsterende hoofddoek waar gouddraad doorheen is geweven.

Het gebeurt allemaal te snel. De toedracht dringt nauwelijks tot me door, laat staan de gevolgen. Het ene moment staat ze daar, haar voeten voor de mijne, haar schouders even breed, haar hoofd op dezelfde hoogte, en dan is ze weg. Ze zakt in elkaar als een lappenpop. Ik zie haar door de knieën gaan, ben bang dat haar hoofd tegen de grond zal slaan en dat ik niet snel genoeg zal zijn om haar op te vangen.

Maar er is geen grond waar ze op kan vallen. Ze staat op het uiterste randje van het perron.

Er schreeuwt iemand, en ik hoor het gedender van de trein.

Ik kijk naar mijn eigen voeten, naar de rails daar beneden, waar de muizen een veilig heenkomen zoeken, naar dat hoopje mens dat daar buiten bewustzijn in de zwarte schacht van de spoorbaan ligt.

Naast haar staat David.

Nog meer gegil. Niet van mij, maar van overal om me heen waar mensen staan te schreeuwen. Ze roepen woorden die ik niet begrijp. Ik ben als versteend.

‘À l’aide bon Dieu! Au secours!’ roept David omhoog naar het perron. Hij staat half overeind, één been gebogen met zijn voet onder de rail om zich schrap te zetten. Het andere been is gestrekt, diep in het spoorbed. Hij houdt de vrouw beschermend in zijn armen, als een baby; haar hoofd hangt schuin omlaag en haar sjaal sliert over de rails.

Het gerommel van de draak in de tunnel wordt luider. Iedereen schrikt van een hard gedender. Achteraf bezien denk ik dat de machteloze machinist hen kon zien in zijn koplampen.

Er zitten drie of vier mannen op hun knieën op de rand van het perron. Ze hijsen de vrouw omhoog uit Davids armen en geven haar naar achteren door. Opnieuw is ze pal voor me.

Ze trekken David omhoog aan zijn armen en schouders, sjorren hem op het allerlaatste nippertje weg voor de trein, die krijsend voor ons tot stilstand komt op de plek waar Davids schaduw nog warm is, waar zijn zweetdruppels zijn achtergebleven op de rails.

De vrouw is nog steeds buiten bewustzijn, en iedereen bemoeit zich met haar. Ze ligt op haar rug, en door de plooien in haar kleren zie ik dat David niet één, maar twee levens heeft gered.

‘Draai haar op haar zij, in de stabiele zijligging.’ Ik kom weer bij mijn positieven. ‘Ze kan niet zo op haar rug liggen, ze is zwanger.’ Maar ik spreek Engels en er reageert niemand. Ik koop nog steeds elk nieuw boek over zwangerschap dat maar uitkomt. Ik ben een soort beste stuurman aan de wal.

Ik wring me langs een grote man die over haar heen gebogen staat en begin haar op haar zij te draaien. David roept iets in snel Frans, en ik neem aan dat hij tegen die andere handen zegt dat ze haar moeten loslaten, dat ik het wel alleen kan.

Ik kan het alleen; de vrouw is tenger en weegt nog minder dan ik. Er gaat van alles door mijn hoofd, maar ik neem aan dat ze is flauwgevallen door de hitte en de zware last van de baby. Haar pols is stabiel, haar ademhaling onbelemmerd. Ik houd mijn oor bij haar mond om me daarvan te vergewissen en zie de zwarte haartjes op haar bovenlip, de rouge op haar wangen.

Een man in uniform werkt zich haastig door de menigte die zich om ons heen heeft gevormd. Hij blijft naast ons staan, en ik neem aan dat hij de machinist van de trein is.

David roept naar de mensenmassa: ‘Est qu’il y a un médecin ici? Elle a besoin d’un medecin.’

Een vrouw baant zich een weg door de mensen en knielt naast me.

‘Je suis sage-femme,’ zegt ze, en ze legt haar hand op het gezicht van de vrouw.

‘Je suis Anglaise,’ zeg ik voordat ze verder kan praten. Later vertelt David me dat ze zei dat ze vroedvrouw was, maar wat mij betreft had ze net zo goed bloemiste kunnen zijn. Ik wilde alleen maar dat iemand anders de leiding nam.

David pakt me bij de hand. ‘Kom.’ Hij helpt me overeind en trekt me mee. Hij loodst me door de menigte in de richting van de uitgang.

‘Moeten we niet wachten om te zien of alles in orde is met haar?’

‘We moeten ergens naartoe waar we bereik hebben om een ambulance te bellen.’ Hij rent naar de roltrap en ik hol buiten adem achter hem aan. ‘Ik ga vast naar boven, ik zie je daar.’ Ondanks zijn haast draait hij zich om en lacht naar me, verzekert zich ervan dat ik kalm ben op weg naar het licht.

Ik kijk hem na als hij de roltrap op rent; een lange man, altijd een centimeter of vijf groter dan de meeste andere mensen in een menigte, breedgeschouderd en fit. Zijn colbert is zo goed van snit dat het nauwelijks meebeweegt met zijn pompende ellebogen, en hij is nu al bijna helemaal boven aan de lange roltrap. Boven verdwijnt hij, en ik begin me te haasten.

‘Alles in orde, Grace,’ zegt hij als ik aankom in de stationshal waar we vandaan waren gekomen. ‘De machinist had het al doorgebeld. De ambulance komt eraan.’ Hij trekt me naar zich toe, buigt zich over mijn kruin en begraaft zijn gezicht in mijn haar. Ik voel de spanning door zijn lijf gieren, kan de adrenaline bijna ruiken. ‘Kom, gaan we naar huis.’

Deze bescheidenheid is tekenend voor hem. Het laatste waar hij ooit om zou vragen is lof. Hij weet wie hij is en wat zijn tekortkomingen zijn. Hij bagatelliseert zijn sterke punten.

Hij zit, zoals ze dat zeggen in een van de weinige Franse uitdrukkingen die ik ken, helemaal bien dans sa peau: goed in zijn vel.

We lopen de straat weer in en houden een taxi aan. De straten om ons heen zijn nog net zoals we ze hebben achtergelaten. De lucht is bedompt en exotisch, het plaveisel droog, met hier en daar vieze plekken, de terrasjes voor de cafés vol met pratende mensen en de geluiden van Parijs.

David is bijna omgekomen, terwijl ik er maar hulpeloos bij stond en toekeek hoe hij bijna door een trein werd verpletterd. Dat dringt pas later tot ons door.

We gaan het appartement binnen en draaien de deur achter ons op slot.

In de taxi had ik geprobeerd te praten over wat er was gebeurd, maar David had het hoofd geschud en zijn vinger op zijn lippen gelegd, een gebaar van zwijgen, van geheimen. Deze stad, zijn stad, is maar klein. Het was niet bij me opgekomen dat de chauffeur misschien Engels sprak.

Thuis schopt hij zijn schoenen uit en kijkt omlaag naar de knieën van zijn linnen broek, zwart van het roet. Hij loopt naar de wasbak en wast zijn handen zorgvuldig, draait ze om en om onder het stromende water, zeept ze drie keer opnieuw in.

‘Ga toch zitten, schat,’ zeg ik en ik ga achter hem staan en leg mijn handen op zijn heupen.

‘God, sorry. Gaat het een beetje?’ Hij draait zich om en kijkt me recht in de ogen. ‘Je bent je vast wezenloos geschrokken.’

Ik houd hem stevig vast en hij reageert door zijn armen om me heen te laten glijden, zodat mijn gezicht tegen zijn borst gedrukt wordt. ‘Ik?’ vraag ik. ‘Je bent niet goed wijs. Jij bent op een haar na doodgereden en je maakt je druk om mij?’

‘Er ging alleen door me heen hoe ik me zou voelen als jij het was geweest, daar op het spoor. En toch dacht ik eigenlijk helemaal niet na. Het was puur instinct. Ergens is er iemand die voor haar voelt wat ik voor jou voel. Ik was het die persoon verschuldigd.’

Ik krijg tranen in mijn ogen als ik eraan denk dat ik hem zomaar had kunnen verliezen; een paar adembenemende seconden lang was ik ervan overtuigd dat de avond zo zou aflopen. Ik moet er niet aan denken hoe het verder zou zijn gegaan, hoe de rouw om David ook maar een aanvang had kunnen nemen.

Ik huiver en druk hem nog steviger tegen me aan. David kust mijn kruin en laat me los. ‘Volgens mij kunnen we wel een glaasje cognac gebruiken.’ Zijn glimlach is terug, hij heeft weer kleur op zijn gezicht en zijn huid ziet er glad en zacht uit.

‘Hier, drink maar, lieverd,’ zegt hij en hij geeft me een grote bel cognac. Het dringt tot me door dat ik nog steeds een beetje bibberig ben.

Ik blaas in het glas en voel de cognacdamp over mijn gezicht strijken, mijn wangen warm worden. Ik neem een slokje.

David houdt het glas in één grote hand. Met de andere ontgrendelt hij de balkondeuren. Hij slaat ze wijd open, en het geluid van de rivier, van de stad, komt binnendrijven. Het is verrassend rustgevend.

Er is één slaapkamer in het appartement, verderop in de witgekalkte gang, en een schandalig luxe badkamer. David heeft het er weleens over om cliënten het appartement te laten gebruiken als dat nodig is, al is dat voor zover ik weet nog nooit voorgekomen. Maar als het er ooit van komt, zal de gebruiker onder de indruk zijn van de elegante sfeer, die onpersoonlijke maar klassieke Parijse uitstraling, van het moment dat je uit de art-decolift stapt, een en al siersmeedwerk en gekleurd glas, tot aan de hoge balkondeuren met die sluierachtige gordijnen.

Vanuit de ramen hier op de vijfde verdieping kijk je aan de ene kant uit over het Cimetière de Passy en aan de andere kant over de Seine. Als je je nek zo ver zou kunnen uitstrekken dat je om de hoek van het aangrenzende pand kon kijken, zou je de Eiffeltoren kunnen zien, maar omdat dat niet gaat, zul je erop moeten vertrouwen dat hij er staat.

‘Het concert was echt te gek,’ zegt David, en het dringt tot me door dat ik er door die paniektoestand helemaal niet meer aan heb gedacht.

‘Wist je dat ze “La Follia” zouden spelen toen je de kaartjes kocht?’ Ik ben nieuwsgierig; Corelli’s versie van het eenvoudige volkswijsje zal voor altijd in mijn muzikale top tien staan, maar ik herinner me niet dat ik dat ooit aan David heb verteld.

‘Natuurlijk wist ik dat.’ Hij staat op het balkon, met zijn rug tegen de balustrade geleund, en kijkt door de hoge deur naar mij. ‘Die zit vrijwel altijd in je cd-speler, en toen ik de laatste keer bij je was, stond de bladmuziek op je muziekstandaard.’

‘Ik ben je zo dankbaar. Ik vind het echt zulke prachtige muziek.’

‘Maar dat was niet de reden waarom ik de kaartjes heb gekocht.’ Hij fronst zijn voorhoofd, zodat het bijna helemaal schuilgaat achter de zwarte pony die bijna tot op zijn wenkbrauwen valt. ‘“La Follia”, de onbezonnenheid, dat is het lied dat onmiddellijk door mijn hoofd speelt als ik jou een kamer zie binnenkomen.’

Hij kijkt omlaag als hij dat zegt. Hij probeert geen indruk op me te maken, want hij voelt zich bijna opgelaten door de intimiteit, de romantiek. ‘Oké, vermaak je even, lieverd. Ik moet deze vieze broek uittrekken. Ik wil ook even douchen. Red jij je wel? Ik ben met een kwartiertje klaar.’

‘Ik heb nog van alles te doen,’ zeg ik. ‘Ik heb de hele dag mijn zakelijke mail nog niet bekeken.’ Ik wil niet dat hij zich zorgen maakt over mij, daarom praat ik over deze alledaagse dingen met een kalmte die ik niet voel.

Ik klap de laptop open bij het achtergrondgeluid van David die doucht, water dat op de tegelvloer klatert. Door die geluiden van hem, zo dichtbij, voel ik me tevreden, geliefd.

Als ik in Frankrijk ben, verschijnt op mijn startscherm het nieuwsoverzicht van Metro; dat is niet te hoog gegrepen voor mijn gebrekkige Frans. Door de berichten in mijn hoofd te vertalen probeer ik mijn talenkennis wat bij te spijkeren. Maar wat er vanavond op de voorpagina staat, is me onmiddellijk duidelijk.

Op beelden van de bewakingscamera’s van de metro is de korrelige vorm te zien van een man op het metrospoor. Het zou iedereen kunnen zijn. Ik scrol door het verhaal, ‘L’homme mystère’ en ‘héros du soir’zijn nogal duidelijk, zelfs voor mij. Ik weet eruit op te maken dat met de jonge vrouw alles goed is, dat ze was flauwgevallen door de warmte en dat ze David eeuwig dankbaar is dat hij haar gered heeft.

Heel Parijs wordt opgeroepen de man te identificeren om hem voor zijn heldendaad te kunnen bedanken. Het nieuws is de laatste tijd duister en ellendig geweest, en wat David gedaan heeft, lijkt voor Parijs een soort tegengif. Onder langs het scherm licht een banner op: Qui était-il?

Geen van de beelden is duidelijk genoeg om met stelligheid te kunnen zeggen dat het David is. Het was erg druk, maar je kunt in elk geval zien dat de man buitengewoon lang is, met dik donker haar en een elegant, lichtgekleurd pak. Zijn kleinere, onbeduidende vriendin zou niemand opvallen en ze zou ook niet herkend worden aan haar alledaagse korte kapsel met de in laagjes geknipte pony of aan haar keurige groene rok.

Onder aan de pagina valt mijn oog op een grijzige still met een zwart vierkant erop en in het zwarte vierkant een witte pijl. Mijn vingers spannen zich op het toetsenbord. Het is een clip van de bewakingsvideo van het station.

Als ik op ‘afspelen’ druk, zie je David de roltrap op spurten, onmiskenbaar David voor iedereen die hem kent. Achter hem probeert, onelegant en lang niet zo snel, een kleine vrouw in een felgekleurde rok hem bij te houden.

Iedereen kan zien dat hij het was, dat wij het waren. Door de manier waarop hij even achteromkijkt, wordt duidelijk dat de vrouw iets voor hem betekent. Iedereen kan zien dat we een stel zijn.

Zelfs zijn vrouw.

Zelfs zijn kinderen.

2

Mijn terugreis is niet anders dan anders. Ik ben altijd triest wanneer ik David moet achterlaten en terugga naar Engeland, maar het eind van dit bezoek was onverwacht geweest en naar. Door alle emotie over wat er gebeurd was, voelde ik me bezorgd en had het me meer moeite gekost dan gewoonlijk om hem los te laten, en David was gespannen en prikkelbaar geweest.

Ik had niet anders gekund dan hem te vertellen over de beelden van de bewakingscamera’s en had meteen gezien hoe hard dat bij hem binnenkwam. Hoewel hij altijd heel beheerst was, werd hij overspoeld door de adrenaline die nog steeds in zijn lijf zat. Hij had zich teruggetrokken in de slaapkamer en de deur achter zich dichtgeknald tegen de aandacht van de media, tegen de wereld, en tegen mij, hoewel ik er een onschuldig slachtoffer van was.

Zijn rappe Frans weergalmde tegen de hoge plafonds van het appartement. Terwijl hij op luide toon aan het bellen was, hoorde ik hem achter de deur heen en weer lopen.

Toen hij weer tevoorschijn kwam, was hij uit zijn doen, afwezig. Hij liep naar de keuken en zocht in een van de laden naar een oud pakje sigaretten dat daar al van vorig jaar lag, sinds de viering van 14 juli, de Franse nationale feestdag. Hij ging buiten op het balkon staan roken en deed de hoge openslaande deuren achter zich dicht, zodat de stank niet in de gordijnen zou trekken.

Toen hij weer binnenkwam, wilde hij alleen maar dat ik hem in mijn armen nam, en we bleven zo een hele poos zwijgend staan. Uiteindelijk ging zijn telefoon weer en werd de betovering verbroken.

David heeft besloten een paar dagen naar Spanje te gaan met zijn gezin. Dat was het laatste wat hij me vertelde voordat ik wegging. Die verrassing was door zijn kinderen ongetwijfeld met vreugdekreten en gejuich verwelkomd, maar niet door zijn veel minder spontane vrouw, vermoed ik.

David en zijn vrouw wonen weliswaar nog in hetzelfde huis, maar ze praten tegenwoordig nog maar weinig met elkaar. Wanneer hij haar moet bellen, is hij tactvol genoeg om dat ergens te doen waar ik hem niet kan horen. Als hij naar huis moet bellen, loopt hij naar een andere kamer, gaat op het balkon of beneden op de stoep staan. Hij doet zijn best om me niet te kwetsen, om het niet in te wrijven.

Ik heb me in de loop van de jaren afgewend om te denken aan zijn leven thuis. Het zou mijn pijn alleen nog veel schrijnender maken als ik me zou voorstellen dat hij en zijn vrouw een slaapkamer deelden en dat ze vroeger, net als wij nu, in het donker lagen te praten.

Het is een soort tweede natuur voor me geworden om zulke gedachten op afstand te houden. Ik heb acht jaar kunnen oefenen. Ik weet dat het verkeerd is wat ik doe: ik ben geen geboren maîtresse en ik ben niet goed in het afpikken van de man van een ander, maar hoe David en ik elkaar hebben leren kennen, hoe het tussen ons is begonnen, lijkt in niets op de meeste andere liefdesgeschiedenissen. Er zijn goede redenen voor onze relatie en die zijn er altijd geweest.

Bij thuiskomst ligt de post opgehoopt achter de voordeur. Die kleine explosie van communicatie heeft iets naargeestigs, iets onpersoonlijks. Ik word er elke keer weer aan herinnerd dat de wereld gewoon doordraait wanneer ik bij David ben, ook al hebben wij het gevoel dat we in andere sferen verkeren.

Ik loop door mijn lege huis en inventariseer de stilte. Alles is nog even keurig netjes als ik het heb achtergelaten: de vloerbedekking is gezogen, de pool ervan nog strak in het gareel en door niemand platgelopen, de vaat is opgeborgen in de keukenkastjes en de beddensprei ligt glad en recht.

In de badkamer, die grenst aan mijn slaapkamer, zit een spin in het bad. Hij is rond, dik en koppig. Hij zit er waarschijnlijk al dagen en is er heilig van overtuigd dat de badkuip echt uitsluitend zijn domein is.

Met mijn wijsvinger geef ik hem een duwtje om hem ertoe te bewegen op mijn handpalm te stappen zodat ik hem in veiligheid kan brengen. Hij maakt zich nijdig groot, maar vergeefs.

‘Ik probeer je alleen maar te helpen,’ fluister ik tegen hem.

Ik kijk om me heen of ik iets zie wat zacht genoeg is om de spin mee op te tillen. Ik ben bang dat ik zijn kwetsbare pootjes al heb beschadigd toen ik probeerde hem op mijn hand te laten stappen. Het nagelborsteltje heeft zachte haartjes, en met tegenzin aanvaardt de spin de hulp die ik hem bied. Ik leg het nagelborsteltje met zijn kwetsbare lading op de grond achter de wasbak. Wanneer ik later mijn vuile was naar de badkamer breng, kijk ik nog even, maar de spin is verdwenen. Ik ben blij dat hij heelhuids is weggekomen. Ik ben me er niet voor het eerst van bewust dat dit huis best een huisdier zou kunnen gebruiken.

‘Niemand anders hier dan jij en ik,’ zeg ik tegen de spin die zich heeft verstopt.

Het is tien uur in de ochtend en het is een warme, windstille dag. Ik heb zo veel om dankbaar voor te zijn. David is bij het krieken van de dag naar Spanje vertrokken en ik had geen zin om zonder hem in het appartement te blijven. Ik pakte de trein, en al om acht uur raasde die over Engelse bodem. Er ligt een hele dag voor me, die ik kan invullen met wat ik maar wil, heldere, zonnige uren vol rust. Niemand verwacht me, niemand weet dat ik thuis ben.

Ik ga naar beneden en zet de ramen van de woonkamer open. De geur van het zonlicht verzacht de stilte, en ik voel me meteen beter en positief gestemd.

Het is nog steeds een heerlijk idee dat ik de tijd en de privacy heb om te kunnen spelen. Mijn cello staat zwijgend in een hoek van de woonkamer en oefent een hypnotiserende aantrekkingskracht op me uit. Voordat ik David leerde kennen, speelde ik elke minuut die ik had of die ik vrij kon maken op de cello. Met hem vond ik de afleiding voor het eerst niet vervelend; er was ruimte voor hen allebei in mijn leven, zij het niet gelijktijdig. Op een dag zal ik ze samenbrengen, beloof ik mezelf.

Ik pak mijn cello uit zijn standaard. Ik ga zitten en draai aan de fijnstemmers van het staartstuk totdat de snaren zijn gestemd. Ik pluk met mijn vingertopje de A-snaar en voel de trilling tegen mijn wang. Ik beluister de noot en schat in hoe dicht hij perfectie benadert.

Buiten in de zoele lucht klinkt vogelzang en zo nu en dan rijdt er een auto door de straat. Ik ben alleen en klaar om te gaan spelen.

In mijn hoofd laat ik alle muziekkeuzes de revue passeren en de melodieën verdringen zich om uitverkoren te worden. De keus valt echter altijd weer op ‘La Follia’.

Ik pak de strijkstok uit zijn koffertje.

Ik rol het zilveren knopje aan het uiteinde van de stok tussen mijn vingers tot de haren de juiste spanning hebben.

Met gesloten ogen haal ik me de noten van de eerste maten van ‘La Follia’ voor de geest.

Wanneer ik mijn vingers op de snaren plaats, vloeien de voorgaande vierentwintig uur door de hals van de cello uit me weg en verdwijnen via de eindpin in de vloer. De spanning stroomt vanuit mijn arm naar het hout van de stok, en weg ben ik.

Mijn knieën steken knokig en wit uit en omvatten de onderste zijwanden tot aan de punten van de cello, en de krul rust tegen mijn oor, waar hij hoort. De cello neemt zijn rechtmatige plaats in, en ik verander in niet meer dan een mechanisch onderdeel ervan.

Dit is wat ik altijd heb gedaan, hoe ik mezelf altijd heb teruggevonden als ik me verloren voelde. Toen ik begon op het conservatorium, achttien jaar oud en pijnlijk verlegen, en ik mijn ouders alleen maar meer ging missen als ik ze belde met de munttelefoon op de gang, voelde ik de kracht in de hals van mijn cello, zette ik mijn vingertoppen plat op de snaren en vergat alles.

Ik speel aan één stuk door, ongevoelig voor honger en dorst, en de vermoeidheid blijkt niet meer dan een deukje in mijn ziel te zijn. Ik speel me door Davids huwelijk heen, door zijn vakantie en door mijn angstgevoel toen hij van het metroperron op de rails was gesprongen.

Ik speel door totdat de wereld weer goed is en mijn hartslag even regelmatig als het ritme van de bladmuziek die voor me staat.

Er wordt op het raam geklopt. Ik ben bang dat ik te luidruchtig ben geweest, dat mijn buren een dutje proberen te doen op deze heerlijke middag en denken dat ik mijn geluidsinstallatie keihard heb aanstaan. Volgens de klok in de woonkamer heb ik bijna drie uur achter elkaar gespeeld.

Degene die heeft aangeklopt is naar de voordeur gelopen, weg van het raam. De deurbel doorklieft met een schrille schreeuw de noten die nog in de lucht hangen en trekt een definitieve streep onder mijn melodie.

Het is Nadia.

‘Godskolere, Grace. Was jij dat?’ Ze staat met haar voeten stevig op mijn deurmat, haar gezicht dicht bij het mijne.

Ik reageer te traag en mijn reactie klinkt niet overtuigend. ‘Was ik wát?’

‘Dat was jij, Grace. Dat was jij die cello speelde. Ik dacht dat het een cd was. Jezus!’

De angst in mijn keel balt zich samen. Ik voel mijn gezicht vuurrood worden en het zweet parelt op mijn voorhoofd.

‘Gaat het wel goed met je?’ vraagt Nadia. Ze kijkt bezorgd.

Ik doe mijn mond open, maar ben te misselijk om een woord te kunnen uitbrengen. Ik leg een hand tegen de deurpost.

‘Shit, Grace, wat heb je?’ Nadia stapt de gang in. ‘Misschien moet je even gaan zitten.’

‘Ik heb niks.’ Mijn mond zit vol zaagsel, mijn tong en huig lijken te groot voor mijn droge mondholte. Ik probeer vergeefs te slikken. Mijn huid begint te prikken wanneer alle haartjes verdedigend rechtop gaan staan. Op mijn onderarmen verschijnen paarse paniekvlekken.

Alleen al bij de gedachte dat iemand me heeft horen spelen, word ik duizelig en krijg ik een beklemd gevoel op de borst. Ik heb al ruim twintig jaar niet meer gespeeld in het bijzijn van anderen. Ik druk mijn zweterige handpalmen tegen elkaar.

‘Wil je, weet ik veel, een glas water of zo? Een kop thee?’

Nadia is oprecht bezorgd.

Ik knik. Ik zak met mijn schouders tegen de koele muur van de hal en veeg mijn handpalmen af aan mijn rok om het denkbeeldige vuil eraf te krijgen, de schaamte over het feit dat iemand me heeft gehoord. Andere mensen zijn bang voor ratten of bloed, of hebben hoogtevrees, maar dit is waar ik nachtmerries van krijg.

Nadia staat in de keuken met haar rug naar me toe terwijl ze de waterketel vult. ‘Misschien is het te warm voor thee? Misschien kunnen we beter iets kouds drinken.’ Ze doet de koelkast open. ‘Nee, dus. Want er staat niets in, Grace. Niet eens melk.’ Ze heeft niet door hoe ernstig de situatie is en ook niet hoe overstuur ik ben.

Ik dwing mezelf om iets te zeggen, hoop dat ik over iets anders kan beginnen en mezelf weer in de hand heb voordat ze weer de gang in komt.

‘Ik kom net uit Frankrijk.’ Ik klink geïrriteerd. Ik weet niet waarom ik me verdedig tegenover dit meisje van zeventien dat me op zaterdag helpt in de winkel, maar dat gebeurt me wel vaker bij Nadia. ‘Zijn er nog klanten geweest toen ik weg was?’

Nadia heeft voor me op de winkel gepast. Ze is een echte tiener, onbeleefd en humeurig, maar met klanten is ze geweldig. Die lopen met haar weg.

Ook David kan goed met Nadia opschieten. Die twee hebben echt een klik. Ik weet dat hij met haar kan praten zonder betuttelend te doen, omdat hij thuis zelf tieners heeft, maar dat soort waarheden kan ik niet aan, dus druk ik ze weg.

Vorig jaar hebben David en Nadia, als verrassing voor mij, samen een plan bedacht. Ik krijg nog steeds een warm gevoel als ik bedenk hoeveel geheimzinnigheid en voorbereiding dat niet gekost heeft. De triënnale in Cremona is een vioolbouwerswedstrijd waar je letterlijk ‘de beste ter wereld’ kunt worden. Er zijn vier categorieën: viool, altviool, cello en contrabas. David besloot me in te schrijven voor cello en Nadia nam de taak op zich hem te voorzien van alle technische informatie die hij daarvoor nodig had. Ik heb altijd al eens willen meedoen, maar liet me weerhouden door angst, net als bij zoveel andere dingen die ik heel graag wil. David had er het volste vertrouwen in dat ik goed genoeg was, maar voor de zekerheid stuurde hij zelf het aanmeldingsformulier op, zodat het een beklonken zaak was voordat hij het me vertelde.

Wat er op het spel staat, is niet simpelweg ijdelheid of roem; degene die wint in zijn of haar categorie wordt tot de allerbeste instrumentenbouwers van de hele wereld gerekend. Verzamelaars van over de hele wereld zetten hun zinnen op deze instrumenten en de prijs ervan vliegt omhoog. Winnen zou betekenen dat ik de winkel en de werkplaats kan sluiten en vanuit huis kan gaan werken, ergens veel dichter bij David.

Een gesprek over de nieuwe cello beginnen is mijn manier om weer vaste grond onder de voeten te krijgen, weg van mijn peilloos diepe angsten. Ik moet Nadia’s aandacht richten op iets buiten deze kamer. ‘Ik ben klaar met het lakken van de Cremona-cello. Heb je het gezien?’

Nadia brandt los over de cello en vertelt meer dan ik erover wil horen; mijn bloed begint al iets minder snel door me heen te jagen. Er klinkt een onaangenaam gebulder in mijn oren en mijn huid prikt nog steeds, maar Nadia is in elk geval afgeleid.

Terwijl zij maar door kwebbelt, dwaalt mijn aandacht af. Links van haar is de deur van de koelkast: één grote fotocollage van David en mij. Die van ons beiden in New York hangt op ooghoogte, de foto waarop ik recht tegenover Davids glimlach sta en hij zijn arm om mijn schouder heeft. Op de achtergrond zie ik vaag afgetekende wolkenkrabbers langs lange, rechte straten.

Uiteindelijk, wanneer we ons eigen gezin hebben gesticht, zal dit kabbelende tijdbeekje uitgroeien tot een krachtige stroom. David zal hier intrekken en spullen uit zijn verleden meebrengen, connecties en andere dingen die niet meer weg te denken zullen zijn. Er zullen slaapkamers zijn voor zijn al grote kinderen, die foto’s zullen willen ophangen van de vakanties die ze hebben gehad toen ze jonger waren. Daar zullen ook foto’s bij zijn van dit tripje naar Spanje, die deel uitmaken van hun arsenaal van herinneringen.

Misschien dat er uiteindelijk – wanneer de kinderen die David en ik samen zullen krijgen al wat groter zijn en op school of uiteindelijk op de universiteit zitten – een beschaafde situatie zal ontstaan met zijn ex-vrouw. Zij zal waarschijnlijk ook doorgaan met haar leven, misschien hertrouwen, haar eigen nieuwe verzameling aanleggen van reizen en ervaringen en foto’s. Wanneer dat gebeurt, zullen de foto’s van hun gezamenlijke leven worden verdeeld over de twee huizen van de twee nieuwe gezinnen.

‘En een van de klanten zat steeds naar mijn tieten te kijken toen ik aan het spelen was.’

Met een schok ben ik terug bij wat Nadia vertelt. ‘Wát? Jezus, wie dan?’

‘Niemand, maar verdomme, je luisterde niet en nu wel.’

Ik mompel een verontschuldiging en giet kokend water op de kruidentheezakjes. Niet dat ik daar zin in heb, en Nadia waarschijnlijk al helemaal niet, maar er is geen melk of sap. Als Nadia in de keukenkastjes keek, zou ze zien dat er in feite helemaal niets in huis is, maar dat doet ze gelukkig niet.

Ik wil Nadia nog eens vragen hoe het tijdens mijn afwezigheid met de winkel is gegaan, maar voordat ik iets kan zeggen, draait ze zich ineens naar me om. Haar ogen zijn zo fel als die van een merel. Het is alsof ze een lekker hapje heeft bespeurd.

‘En waarom weet ik niet dat jij zo goed cello speelt? Waarom weet niemand dat?’

Ik trek een stoel onder de keukentafel vandaan en ga zitten. Ik kijk haar niet aan. ‘Daar heb ik het liever niet over, Nadia.’

Misschien dat een ouder iemand door de vlakke berusting in mijn stem zou hebben begrepen dat ik het er echt liever niet over wil hebben, maar Nadia is pas zeventien.

‘Het klonk helemaal te gek. Serieus. Jezus, ik dacht echt dat er een cd op stond. Waarom heb je niet eerder gespeeld?’

Mijn mond is kurkdroog. Mijn lippen plakken alsof ik ze met lak heb behandeld en ik krijg ze niet meer van elkaar. Alleen David weet waarom ik niet in het openbaar wil spelen, niet kán spelen, zelfs niet voor hem.

Ik zet mijn ellebogen op tafel, leg mijn vingers tegen mijn ogen en druk hard. Daar ontspannen mijn kaken van. ‘Ik ben van het conservatorium gestuurd.’

‘Dat meen je niet!’

‘Toen ik negentien was. Ik praat er niet over. Met niemand.’ Behalve met David, bedenk ik, maar ook wanneer ik er met hem over praat, krijgt hij slechts delen ervan te horen.

Ik ben mijn hele leven al een buitenbeentje geweest, want dat rondsjouwen met een cello blijft bepaald niet onopgemerkt. Ik heb me nooit ergens op mijn plek gevoeld, totdat ik op het conservatorium kwam. Daar voelde ik me eindelijk volkomen normaal. Meer dan normaal zelfs. Eindelijk was ik goed in iets waar iedereen om me heen ook goed in wilde zijn. Dat was op school wel anders geweest. Daar gaf niemand iets om muziek, en in de zesde stelde je alleen wat voor als je goed was in hockey of in tennis, of als je het summum had bereikt: een vriendje met een auto. Ik was geen uitblinker in die dingen en had geen zin in onderlinge rivaliteit.

Op het conservatorium kreeg ik wel eindelijk een vriendje. Een jongen die net zo hard studeerde als ik, die even verlegen en stil was. Een jongen met sluik, zwart haar en regelmatige witte tanden. Een jongen die op wat toch al de ergste dag van mijn leven was met mijn beste vriendin naar bed ging.

‘Ik ben weggestuurd,’ zeg ik tegen Nadia als de herinneringen me te veel worden. ‘Ik ben niet eens aan het tweede jaar toegekomen.’

Ik druk mijn vingers stevig op de keukentafel om kalm te blijven. Mijn nagels steken wit af tegen de vlekkerige roze huid eromheen.

‘Nou en? Je bent helemaal te gek. Gewoon spelen.’ Nadia gaat op de loop met dat idee. Ze is te jong om te begrijpen dat het leven je niet altijd geeft wat je wilt.

‘Ik ben daar gewoon niet goed in. Ik ben restaurateur en vioolbouwer. Geen uitvoerend musicus.’

Ze schudt langzaam haar hoofd. Nadia heeft zwarte eyeliner op, dik aangezet op haar buitenste ooghoeken. Het lijntje eindigt in een opgaand haaltje, waardoor de amandelvorm van haar ogen extra benadrukt wordt. Haar vader is van Arabische afkomst, en ze heeft de huidskleur en botstructuur van zijn kant van de familie. Haar moeder is een lange, slanke Europese vrouw met veel gevoel voor stijl. Nadia heeft het beste van twee werelden meegekregen. ‘Een opleiding is niet alles,’ concludeert ze.

‘O nee?’ Ik heb het benauwd en wil het hier niet over hebben. Ik wou maar dat ze naar huis ging.

‘Nee, echt niet. Wat weten ze daar nou helemaal?’ Ze probeert een voorzichtig lachje. ‘Dus je speelt nooit als er iemand anders bij is? Zelfs niet voor David?’

Ik schud mijn hoofd. Ik wilde dat het anders was.

‘Zou je het wel willen?’ Nadia voelt trefzeker aan wat de waarheid is. Haar inzicht verbaast me soms.

Ik wil wel degelijk voor David spelen, eigenlijk niets liever dan dat. Ik heb coaching geprobeerd en ik heb therapie geprobeerd. Ik heb voor hem gezeten, verstard achter de cello, terwijl ik probeerde de tranen binnen te houden, totdat hij de cello wegzette, mijn handen vastgepakte en me smeekte om gelukkig te zijn met wat we wél hadden.

Ik weet diep vanbinnen dat alles goed zal komen als David eindelijk bij zijn vrouw weggaat en we zullen gaan samenwonen. Dan zal ik voor hem kunnen spelen en zal hij voldaan zitten luisteren.

‘Hoe dan ook, het is nu geen geheim meer,’ zegt Nadia.

Ik heb nog steeds een beeld van David voor ogen en schrik, bang dat ze ook dat ziet.

‘Je speelt briljant. Waanzinnig.’

Op het conservatorium had Nikolai Dernov de hoop opgegeven dat het ooit iets met me zou worden. Hij was de meest vooraanstaande docent van de opleiding, wereldwijd vermaard als musicus en leraar. De tweede maand dat ik er was, werd ik geselecteerd voor zijn persoonlijke masterclass, het befaamde Nikolai Dernov-kwintet. Ik weet nog dat mijn handen trilden toen ik het flets oranje briefje las dat in mijn postvak had gezeten en dat ik daarna mijn moeder belde en haar het nieuws met ontzag in mijn stem vertelde. Alleen de allerbesten speelden voor Nikolai.

Op de afgesproken dag dromden we bijeen in het kleine repetitielokaal, waar het benauwd was omdat de verwarming te hoog stond. We waren met zijn zessen, hoewel er eigenlijk maar plaats was voor vijf: een van ons speelde vanaf de eerste streek van de stok over de snaren om zijn positie zeker te stellen. Ik zou waarschijnlijk te angstig zijn geweest om te blijven als de donkerharige jongen met de altviool niet naar me had gelachen.

De gekreukelde en gefotokopieerde bladmuziek die bij de uitnodiging in ons postvak had gezeten, was Strijkkwartet nr. 5 in D-majeur van Mozart. Nikolai had duidelijk een stuk gekozen waarmee we vertrouwd hoorden te zijn, maar hij kon onmogelijk hebben geweten dat ik die zomer tijdens een driedaagse workshop die door mijn jeugdorkest was georganiseerd dat stuk tot in den treure had gespeeld. Ik kon het bijna met mijn ogen dicht spelen.

Na de eerste inzet vielen de warmte in het lokaal, de claustrofobische verlegenheid en de druk van de verwachtingen weg. Ik vloog moeiteloos door de maten en coda’s, terwijl mijn hoofd meebewoog met de muziek en ik mijn ogen sloot van puur geluk bij het horen van de andere instrumenten om me heen die versmolten tot een volmaakte, kristalheldere klank.

Toen ik me voluit liet gaan in mijn lievelingsdeel van het stuk, gaf Nikolai met zijn hand een klap op mijn muziekstandaard. De standaard wiebelde, de lucht verstilde ineens en je kon een speld horen vallen. De bladmuziek gleed met een hoorbaar ‘ssshhh’ op de tegelvloer.

‘Ben ik een kwintet aan het opbouwen?’ bulderde Nikolai. ‘Of is dit een solopresentatie van één musicus die de betekenis van het woord “samenspel” niet kent? Een speler die zo trots is dat ze alleen maar de diva kan uithangen?’

De andere spelers in de kring zaten me aan te staren, hun strijkstok boven de snaren, hun vingers verstijfd op de plek waar ze waren geweest toen Nikolai de betovering had verbroken.

Het kon me niet schelen wat Nikolai daarna nog allemaal te berde bracht, zolang hij maar niet verwachtte dat ik iets terugzei. Er was mijn hele leven nog nooit zo tegen me gesproken en ik kon geen woord uitbrengen. Mijn andere leraren, dirigenten en mentors hadden alleen maar lovende woorden voor me gehad, hadden altijd alleen maar over mijn talent gesproken.

Ik klemde mijn kiezen op elkaar om te verhinderen dat mijn lippen gingen trillen.

‘En jullie? Dit meisje moet leren luisteren, maar jullie moeten leren spelen zoals zij. Ik heb nog nooit iemand zo goed van blad zien spelen.’

Met het schaamrood op mijn kaken staarde ik naar mijn voeten. Ik had tegen hem moeten zeggen dat ik niet van blad speelde omdat ik het stuk al door en door kende, maar mijn mond was als verlamd en ik kon geen woord uitbrengen.

Rechts van me liet de jongen met het donkere haar onopvallend de tip van zijn strijkstok mijn kant op wijzen. Het was een klein gebaar van solidariteit, een minuscuul bewijs dat hij het mij niet kwalijk nam, ook al gebruikte Nikolai mij om de anderen te vernederen.

En vervolgens was niet ik degene die door Nikolai werd gevraagd om op te stappen. Het was de enige andere jongen in de groep, ook een cellist. We zouden een kwintet vormen bestaande uit twee meisjes op viool, de donkerharige jongen en een Schots meisje op altviool, en ik. De enige die cellist pretendeerde te zijn.

Daarna werd ik tijdens elke repetitie nog een beetje meer verliefd op Shota, de jongen met het donkere haar. En tijdens elke repetitie raakte Nikolai er meer van overtuigd dat hij de verkeerde cellist had gekozen.

Nikolai Dernov was de laatste voor wie ik gespeeld heb. Hij zou mijn angst om voor publiek op te treden, welk publiek dan ook, alleen maar toejuichen. In mijn akeligste dromen tijdens mijn eenzaamste nachten hoor ik hem nog steeds afkeurende geluiden maken.

3

Als Nadia de deur uit is, ga ik met mijn laptop aan de keukentafel zitten en probeer in te schatten hoelang David zal moeten wegblijven. Misschien is het nieuws al overgewaaid en kan hij weer naar huis gaan.

Dat blijkt helaas niet het geval. Het verhaal heeft Engeland bereikt. Dezelfde banner, ditmaal in het Engels, rolt onderaan over het scherm: Wie is hij? Raadselachtige Parijse superheld. De onlinenieuwssites maken veel heisa over de islamitische kleding van het meisje en leggen een verband tussen het gebrek aan reddingspogingen en de opkomst van neofascistische groepen overal in Europa. Dat is nonsens. Ik wilde maar dat ik de verslaggevers kon bellen om te zeggen: jullie waren er niet bij. Jullie weten niet hoe het voelde, hebben niet gezien dat het zich allemaal in een soort slow motion voltrok en we met zijn allen als aan de grond genageld stonden.

Ik wil de nieuwslezer met zijn oranje gezicht door elkaar schudden en tegen hem schreeuwen dat David als eerste te hulp sprong omdat hij nou eenmaal zo’n soort man is. Iedereen daar wilde helpen, net als ik, maar niet iedereen daar was David.

Als ik doorklik naar een Franse website, een tweetalige nieuwszender, zijn er oproepen om de mysterieuze man eer te bewijzen, om hem door de regering een onderscheiding te laten uitreiken voor de moed die hij heeft betoond. Voor het eerst is er een filmpje geplaatst, afkomstig van de camera vóór op de trein, dezelfde huiveringwekkende beelden die de machinist heeft gezien. Het is erger dan ik me herinnerde.