ZEVEN NACHTEN

SIMON
STRAUSS

ZEVEN
NACHTEN

Vertaald uit het Duits
door Marcel Misset

Nieuw Amsterdam

Voor M en S
en voor T

Oorspronkelijke titel Sieben Nächte. Uitgeverij Blumenbar,

imprint van Aufbau Verlag

© Aufbau Verlag GmbH & Co. KG, Berlijn 2017

© Nederlandse vertaling Marcel Misset /

Nieuw Amsterdam 2019

Alle rechten voorbehouden

Omslagontwerp image realize

Foto auteur © Martin Waltz

nur 302

ISBN 978 90 468 2478 8

www.nieuwamsterdam.nl

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2018, met ISBN 978 90 468 2463 4

Dandy, you know you’re moving much too fast,

And Dandy, you know you can’t escape the past.

Look around you and see the people settle down.

Oh Dandy, Dandy,

When you gonna give up?

Are you feeling old now?

You always will be free,

You need no sympathy,

A bachelor you will stay,

And Dandy, you’re all right.

THE KINKS

Wij maakten verschillende vormen,

als ik, wij en jij levend, door,

verdroegen het door een enorme

nieuwsgierigheid naar het: waarvoor?

Je kunt het een kind horen vragen.

Je had het niet eerder vermoed,

maar er is maar één ding: verdragen

– los van lust of verslaving of sage –

dat je voorbestemd bent: je moet.

Los van rozen of sneeuw, los van zeeën,

van wat nu is verwelkt tot mijn schrik,

is wat er is tóch met z’n tweeën:

leegte, en mijn getekende ik.

GOTTFRIED BENN – vertaling Meindert Burger

VOOR HET BEGIN

IK SCHRIJF DIT HIER UIT ANGST. Uit angst voor de vloeiende overgang. Uit angst niet eens te hebben gemerkt dat ik volwassen ben geworden. Zonder initiatie, zonder eindexamen gewoon doorgegleden naar de dertig. Alle rekeningen voldaan, alle afspraken nagekomen, veel geglimlacht, weinig gehuild, een beetje gehuild, maar vooral geglimlacht. Op veel treinen gesprongen, eventjes meegereden, toen de koers weer verlegd. Ik heb al verre reizen gemaakt, ken de wereld, heb met veel mensen gesproken, een hoop gezien, stemmen gehoord, af en toe in de wind gestaan, maar wat echt iets voor me betekent, waar ik in geloof, ik zou het niet weten. Waar ik heen wil wel: steeds verder omhoog – de ladder is lang.

Aan eerzucht heeft het me nooit ontbroken, al op school stond ik voor aanvang van de lessen voor de deur om me door de toesnellende leraar met een kort knikje te laten bevestigen dat ik weer de hoogste cijfers zou halen. Later, tijdens de propedeuse op de universiteit, dreunde ik voor de professoren op wat ze wilden horen. De tevreden uitdrukking die over hun gezichten gleed als ik op het juiste moment de goede toon trof, de juiste theorie citeerde, was mijn beloning. Daarvoor heb ik mijn hart verraden. En ’s avonds, als ik glazen stond te spoelen, hield ik mezelf voor dat er later nog genoeg tijd voor een weerwoord zou zijn. En dat ik naar Rome zou gaan als het beter weer werd.

Een sympathieverslaafde, iemand die zich luchthartig op een hoop zaken stort waar hij eigenlijk te weinig van weet. Die van weerstand droomt, maar op het beslissende moment toch liever zwijgt of alleen lusteloos antwoordt. Wordt het te luidruchtig, dan houd ik mijn oren dicht, werpt iemand me een boosaardige blik toe, dan kijk ik omhoog, naar de scheuren in het plafond.

En nu zit ik hier, midden in de nacht, en luister ik naar de regen, hoe die op het raamkozijn tikt. Aan de overkant brandt geen licht meer, Tatort is afgelopen, de zalmtartaar verteerd. Heel soms doet een in dromen verzonken naakte man de ijskast open om een fles melk te pakken. Dan valt het witte licht van de neonbuizen op zijn bovenbenen. Verder is er niets dan stilte.

En ik denk, ik hoop dat er toch nog iets komt. Snel, voor het te laat is. Nog heb ik geen reputatie te verliezen. Heb ik geen kunstverzameling of een voortuin. Kinderen die je ooit weer zullen verlaten zijn er nog niet, en ook geen vroege roem waar je moedeloos van wordt als je eraan terugdenkt.

Maar snel, al heel snel, zal ik me moeten vastleggen. Op een leven, op een beroep, op een vrouw. Al snel zullen dagen en ontmoetingen voorbijgaan zonder dat ze iets veranderen. Zullen momenten niets teweegbrengen en zal ontzetting uitblijven. Orde zal er heersen, en ik zal de ondergeschikte van mijn eerzucht zijn.

Daar ben ik bang voor, om later terug te moeten kijken op louter rechte, grijze lijnen. Dat ik mijn gevoel kwijtraak, dat gewoontes inslijten. Voor dorre zekerheid, een knieval voor conventies. Nooit te hebben geschreeuwd, altijd schuchter te zijn gebleven, daar ben ik bang voor. Ik, die hier zit, aan mijn opgeruimde schrijftafel met kaarsen en een balpen, klaar om aan de slag te gaan. Opdrachten zullen er komen, ze zullen eisen aan me stellen en me belonen. Me opbergen in een kantoor met naar het balkon een kiep-kanteldeur die alleen nog kiept. Mijn innerlijk wordt bedreigd door de kleurloze lijst die op me wacht. Hij hangt er al, rechtsboven op de witte muur. Klaar om me in te kaderen, mijn leven te fixeren.

Ik, die vanaf het begin dicht bij de warme kachel heb gezeten, die altijd werd volgepropt, die altijd alle kansen kreeg. Het opera-abonnement al bij mijn geboorte afgesloten. Ik ben al als zwakkeling ter wereld gekomen en mijn privileges hebben me alleen nog maar verder verzwakt. Wat gevaar inhoudt, heb ik nooit gevoeld. Geen idee gehad dat wegen soms ook omlaag kunnen leiden, je buitenspel kunnen zetten. Ik ben gevangen in een zeepbel van geluk. Gevochten heb ik maar voor weinig. Pingpongtafels waren er in de pauzes op school genoeg. En toen ik achttien werd, schaften ze de dienstplicht af.

Met elke succesvol afgelegde test, elke afgesleten opvatting werd ik lustelozer: ‘Het is niet fout, maar je kunt het ook anders zien.’ Compromissen verzwakken je handdruk. Wie te vaak de lift neemt, vindt de weg naar het trappenhuis niet meer. Die blijft in gemakzucht hangen, raakt zijn verlangens kwijt, zijn driften.

Niet méér willen dan je hebt, daar ben ik bang voor. Het juiste moment voor de sprong missen. ’s Nachts over hekken van bouwplaatsen klimmen om zand in je schoenen te strooien en je jas met modder in te smeren om er avontuurlijk en riskant uit te zien als iemand langskomt, is niet genoeg. Een scheur in de mouw van je jack, een zuigzoen in je nek maakt nog geen held van je. Voor korte tripjes buiten de comfortzone heb je aan wetsovertredingen ook niet veel. Het werkt niet bevrijdend, zorgt er alleen maar voor dat alles zo blijft als het is.

De angst om te mislukken is bij mij niet meer dan een tic, een reflex om me te wapenen tegen nederlagen, maar de angst voor het compromis werkt echt verlammend. Nog even en ik voer alleen nog gesprekken die beginnen met ‘stress’ en eindigen met ‘druk, druk, druk’. Middagpauzes uitzitten waarin je alleen nog van vrije tijd en promotie droomt. Voor je in slaap valt aan loonsverhoging denken en je afvragen of er nog genoeg babyvoeding in de ijskast staat. Wolken zullen boven mijn hoofd voorbijtrekken zonder dat ik naar ze kijk, sterren zullen vallen en ik zal te moe zijn om een wens te doen. Ik ben bang voor huwelijkse voorwaarden en de benauwende atmosfeer van conferentiezalen. Bang voor flexdagen en de eerste geforceerde glimlach, bang dat er een einde komt aan het vrije leven, voor een vaste aanstelling, pensioenregelingen, wellnessweekendjes in mei, bang voor de levensloop misschien wel.

Vandaar deze nacht. Vandaar dit geschrijf. De enige strijd die nu nog loont, is die om het gevoel. Het enige verlangen dat hout snijdt, is dat naar een kloppend hart. Te veel terrein is prijsgegeven aan het cynisme dat met zijn koude vingers alles omknelt, dat de laatste kaars nog uitblaast, de laatste vluchtdeur vergrendelt, de laatste sluier wegrukt. Het zegeviert in alle hoeken en gaten en smeert achterbaks Nivea op die ontstoken rode wangen van ons, de achterblijvers. Het doet ons geloven dat we met zijn hulp elke achterstand ongedaan kunnen maken, maar in werkelijkheid holt het ons uit, dat cynisme, het dringt door tot diep in ons binnenste, graaft er gangen uit waarlangs het de kostbaarheden wegsleept die daar liggen opgeslagen.

Met het cynisme aan onze zijde lachen we lichtvaardig om anderen en merken we te laat hoe verzwakt we er zelf door zijn geraakt. Hoeveel kracht we hebben verloren om iets te voelen, om mee te leven, enthousiasme op te brengen. We overschatten onszelf, denken met pure berekening alles te kunnen bereiken, daar komt het ook door. In de stoffige archieven van ons verstand hebben we te vaak vruchteloos gezocht naar antwoorden op vragen die alleen aan dek, onder de blote hemel opgelost kunnen worden. Dat er ook schuilplaatsen vol geheimen zijn die je versteld doen staan en waar je je het hoofd niet over hoeft te breken kan alleen door verstokte logici worden ontkend. ‘Bewijzen hollen de waarheid uit,’ zei Georges Braque. En Claudel zei: ‘Wie bewondert, heeft gelijk!’

Dat zijn zinnen die ik blijf herhalen. Utopische leuzen? Ja, misschien wel – maar kunnen jullie dan echt zonder? Jullie, die praten met je handen in je zakken, schouderophalend, kauwgum kauwend, die je achter de dubbele bodem van de ironie verschansen, alles op een afstand houden, nooit serieus worden, hooguit opgewonden.

Verlangen jullie niet soms ook naar een wilder denken? Naar ideeën zonder vaste orde, naar utopieën zonder aanwijsbaar nut, naar hoeken en randen waar je je aan kunt stoten? Schamen jullie je niet dat je geen antwoord hebt op de vraag: voor welke meningen – die niet ook door de meerderheid gedeeld worden – sta je? En dan heb ik het niet over provocaties, maar over bewustzijn, begrijpen waar je staat en met wie je je standplaats deelt.

Ik wil weer het verlangen naar de werkelijkheid voelen, niet alleen dat naar verwezenlijking. Ik verlang naar samenhang, naar afgeronde verhalen. We hebben de kernkoppen van de deconstructie nu wel lang genoeg bewonderd, het wordt weer tijd voor een paar grote architecten. Voor nieuwbouw zonder instortingsgevaar.

Waar zijn jullie die zin hebben om plannen te maken, om te dromen? Waarom zit ik hier nog steeds alleen in het donker te staren? Verliefd op de eenzaamheid die ik voorwend. Nachtelijke gedachten op de derde verdieping: vooroorlogs pand, stucplafonds, balkslot – een eeuwig rolkoffergevoel.

Af en toe wankelt er iemand beneden de kroeg op de hoek uit en bralt door de nacht. Dan slaan de honden van mijn onderburen aan. Ze weten niets van mijn gepeins, die honden, anders hielden ze zich wel in en gingen ze braaf liggen, hun poten zorgvuldig over elkaar, daar onder mij.

Ik verlang ook naar een gemeenschap, als solist gaat het niet. Omdat ik niet opgewassen ben tegen de ‘grote innerlijke eenzaamheid’ die Rilke roemt in zijn kerstbrief aan Kappus. Nog niet. De wereld die ik in me meedraag, leeft van het gesproken woord, van uitwisseling en oogopslag. Ik heb het gesprek nodig, gezichten die stralen, vrijheid en vriendschap – die woorden hebben toch dezelfde stam, die horen toch bij elkaar. Het is nog niet te laat om het virtuele met een uitgestoken hand, een omhelzing af te troeven. Er is nog tijd om samen op te trekken, een groep die ‘Nieuwe Zinnelijkheid’ heet op te richten. Herinneringen kunnen nog altijd samenvallen met het heden.

Dus kom bij me aan tafel zitten, verstrengel je vingers in je nek – ik wacht op jullie. Wie praat er anders nog over gevoel? Wie voelt zijn eigen hartslag nog? Welke moeders en vaders, welke leraren en priesters, trainers en therapeuten hebben nog het lef zich te laten overrompelen; bieden nog uitzicht op een andere, verdere wereld?

Ik droom van een lange trap die toegang geeft tot een afgescheiden vertrek. Alleen degenen die fouten maken, omwegen nemen, risico’s durven nemen, mogen er komen. In die ruimte staat niet meer dan een lange tafel met houten stoelen. Aan die tafel zitten alleen gemankeerde solisten, buitenstaanders, die zich alleen in deze groep thuis voelen. Het zijn geen vrienden, geen goede kennissen, hun stembereik ligt nog niet vast. Alleen hun jeugd verbindt ze. Nog geen dertig zijn is het criterium en: een vrager, geen betweter te zijn.

Elkaar hier te ontmoeten betekent vooral: weerstand voelen. Het is een plek waar blikken verwachtingsvol worden beantwoord in plaats van met een vermoeide scepsis langs elkaar heen te schieten. Waar het plezier in naïveteit zich niet laat koeioneren. Oppermachtig is degene die over de grootste fantasie beschikt en niet degene met het scherpste verstand. Een geheime club voor iedereen die nog in geheimen gelooft.

Maar omdat ik hem nog niet gevonden heb, die trap, er alleen maar van droom (maar wel vaak!), rest mij niets dan angst. De angst te verliezen wat ik al heb en niet te krijgen wat ik nog wil. Hij geldt als de eerste gift van de goden: Primus in orbe deos fecit timor – als eerste vonden de goden de angst uit (Statius). Want angst is niet alleen de lelijke keerzijde van het geluk. Hij beschikt over wonderbaarlijke krachten, hij spoort mensen ertoe aan de wereld om hen heen door taal, mythe en wetenschap aan banden te leggen. In een heldere vorm te gieten. Er uitdrukking aan te geven.

Hij verleidt mij ertoe op een nacht als deze plotseling achter mijn bureau vandaan te komen en het balkon op te gaan, aarzelend eerst, met onvaste tred. Het is harder gaan regenen, de takken van de kastanje kraken in de wind. Boven op het dak zitten een paar kraaien, ze kijken er spottend naar: geen gezicht, die takken, niet meer dan slappe vaantjes in de wind. De angst geeft me moed, doet me een stap naar voren nemen tot aan het balkonhek en doet me met gespreide vingers en handen roepen, schreeuwen en zweren: ‘Ik wil niet niemand zijn.’

Vóór het moment van de overgang komt, de toekomst me definitief inlijft, wil ik, al staat hij vast, de afloop nog één keer doorbreken. Wil ik één keer aan de wijzer van de klok hangen, me er uit alle macht aan vastklampen en proberen zelf een aanstichter te zijn. Eén keer wil ik voelen hoe het is om groots in te zetten, uit de schaduw naar voren te treden en het gewoel van bovenaf te bekijken. Ik wil het. Ik kan het.

Want ik heb een aanbod gekregen. Iemand die ik nauwelijks kende, die ik onlangs tegen het lijf liep, heeft een pact met me gesloten. Hij wilde me meevoeren, zei hij, waar ik ook maar heen zou willen. Ik weet niet waarom, maar ik vertelde hem alles, over mijn vertwijfeling, mijn wrevel. Hij luisterde, onafgebroken, zonder één keer op de klok te kijken. Hij keek me aan en leidde me in verzoeking. Uiteindelijk, toen ik alles eruit gegooid had, zei hij met een zenuwtrekje om zijn mond dat hij precies wist waar het me aan ontbrak, en dat hij de weg erheen wist.

Steeds om zeven uur ’s avonds zou hij zich bij me melden en me op strooptocht door de stad sturen. Steeds zou ik een zonde ontmoeten, een van de zeven hoofdzonden. ‘Zodat je er een vindt waar je je goed bij voelt. Of je je er voorgoed van afkeert,’ zei hij. Eén nacht zou ik de tijd krijgen om naar de storm te zoeken, hem zelf te ontketenen. Maar als het ochtendlicht doorbrak, moest ik hebben geschreven. Tot zeven uur ’s ochtends zeven bladzijden, elke keer. Ik moest er maar over nadenken. Eén nacht gaf hij me de tijd.

Die nacht is voorbij, achter de kraaien komt de zon op. Ik weet niet wat hij van me wil, wat hij er allemaal van verwacht. Die man staat aan de andere kant, is ouder dan dertig, hij heeft een leven en een levensloop. Ik weet niet of ik hem kan vertrouwen. Maar er zijn geen uitvluchten, ik heb geen alternatieven. Ik zal op zijn voorstel ingaan: ik zal hebzuchtig, hoogmoedig en lui zijn, jaloers en woedend, me overgeven aan vraatzucht en wellust. Ik zal zeven nachtdiensten inlassen om het moment van de overgang uit te stellen, om de dreigende toekomst nog één keer te ontlopen.

Misschien kan ik mijn innerlijk op de lange duur alleen behoeden door het prijs te geven. Voor één nacht, voor zeven bladzijden. Het zal me kwetsbaar maken, maar ook beschermen tegen te veel bescherming. Omdat ik het gevaar nergens vind, moet ik het zelf gaan zoeken.

Dus zal ik zondigen, zeven keer. Zeven keer ’s nachts schrijven, zoals nu, met dat uiterst zelfbewuste gevoel dat me omhult in deze mensenloze stilte, dit karige licht. Geen band piept, geen telefoon rinkelt, geen wasmachine draait. De verte is heel dichtbij. Bijna tastbaar. Ik zou nu alles kunnen worden, alles kunnen zeggen, lijkt het. Geen wond zo diep dat ik er niet nog dieper in zou kunnen boren. Geen pijn zo sterk dat hij mij niet op de een of andere manier tot sleutel zou kunnen dienen. Ik weet alleen niet of het ’s nachts gevoelde overdag nog stand zal houden…

Maar de nacht is tegelijkertijd ook de tijd van de grootste ontzetting: eenzaamheid kruipt uit de hoeken tevoorschijn, snoert me de ziel en kluift mijn vingernagels af tot op het bot. Werpt me terug op mezelf en doet mijn bewustzijn flakkeren. Voelde ik me net nog groot en belangrijk, nu voel ik me kleiner dan klein. Een niets, een niemand. Iemand die aan zijn neusharen zit te pulken en zich voorstelt hoe zijn vrienden op zijn begrafenis staan te snikken. Welke muziek er wordt gespeeld, welke foto er op de kist staat. ’s Nachts is de mens niet graag alleen – niet slechts omdat de andere kant van het bed dan koud blijft, maar ook omdat de boze geesten dan niet meer hoeven te loten wie ze als eerste bij de strot zullen grijpen.

’s Nachts is de schrijver een drogbeeld. Op zijn ene schouder zit de angst te zullen verzaken, op de andere de moed om het tegen iedereen op te nemen. Hij overziet zijn bezittingen, beschouwt de wereld uit de hoogte, ziet hoe het beter kan, gelooft in zijn diepste gedachten, in de daad, de betekenis, kijkt dan weer omlaag en is plotseling weer een nietig deeltje, een radertje dat dankzij krachten van buitenaf wordt aangedreven. Hij ziet een jongeman met grijzende slapen, de pen valt uit zijn hand.

Er zijn mogelijkheden die zich alleen op een bepaalde leeftijd voordoen. Dan moet je kiezen: Of – of. Het oude noodlotsspel. Ik heb besloten. Ik wil het. Ik wil eerste zinnen schrijven, ongebreideld zwijmelen, schetsen maken, modellen bouwen, lijsten met wensen opstellen.

Dit is mijn eerste en laatste ademtocht. Een warmlopen voor het grote optreden vlak voor het einde. Het zijn aanzetten, maar tegelijkertijd ook afscheidszinnen, geschreven in de nacht om in de nacht te worden gelezen, het liefst in zeven verschillende nachten. Ze bevatten moed. Verlangen. En angst. Behandel ze voorzichtig. Dan zouden ze iets kunnen betekenen.

Degene die mij op pad heeft gestuurd, zal voorlopig sprakeloos blijven. Eén keer maar zal hij zelf het woord nemen. Aan het slot. Als alles voorbij is.

Tot dan: kom mee naar het raam. Doe je ogen dicht. Breek het glas…

I
SUPERBIA

DE WERELD HEEFT MIJ NODIG. En hoe! Nu. Vandaag. Hier. Niet morgen. Niet ooit, maar nu.

Ik schop de bekers van de bedelaars om, trek de muziekschoolleerlingen hun wollen mutsen van het hoofd en spuug in de bierpullen van de dronkenlappen voor de biertent. Ik trek de ballonnen uit de handen van onnozele kinderen en laat ze opstijgen, hoog in de glasheldere nacht. Laten ze huilen, laten ze krijsen, laten ze spugen van woede. Ik ga er alleen maar nog stoerder van lopen, mijn borst zwelt ervan. Ik lach om al die betrapte zwartrijders, door rook omhulde braadworstverkopers en verdwaalde dagjestoeristen. Al die fietsende jonge vaders met hun kinderzitjes en boodschappentassen, die er alleen maar op uit zijn om iedereen te laten zien hoe snel ze luiers kunnen verschonen. Hoe onuitstaanbaar tevreden ze zijn met hun nieuwe rol. Eindelijk geen man meer te hoeven zijn. Alleen nog papa. Ik lach om al die keurige roltrapgebruikers, die altijd netjes rechts houden, om te laten zien hoe oplettend, hoe sociaal competent ze zijn. Die dat vast en zeker gewetensvol in al hun sollicitatiebrieven benadrukken als blijk van hun uitzonderlijke maatschappelijke betrokkenheid: ‘Op de roltrap (maar alleen daar) houd ik altijd rechts.’ En ik lach om al die jongeren die even oud zijn als ik. Die alleen maar over familiefeestjes praten, hun handen warm houden in de zakken van hun jacks maar nooit zullen toeslaan, die ’m al knijpen van te krappe boxershorts en nooit Serge Gainsbourg wilden zijn. Ik lach ze allemaal uit. Lang en hard. Want ik ben gesprongen. Honderdvijftig meter omlaag. Langs de spekgladde gevel van een flatgebouw. Zonder parachute, zonder vangnet. En ik heb niet geschreeuwd. Zelfs niet één keer gekreund. Ik heb mijn ogen wijd opengehouden en ben strak in de diepte blijven kijken toen ik over de rand werd geduwd. Onder een stralende vollemaan. Ik heb gevoeld hoe het is om te vallen. In het niets te storten, geen houvast meer te hebben, geen grip, geen helpende hand. Hoe het moet voelen als je echt springt. Als alles voorbij is en de vertwijfeling heeft gezegevierd. Als alle praatgroepen, poetsmiddelen en chatrooms gefaald hebben, je je laatste sms geschreven hebt. Tijdens het vallen sneed de wind scherp in mijn gezicht, beroofde hij me van mijn zicht en mijn bewustzijn.

Maar ik ben geland. Veilig en wel. Toch trilde ik. De oorkonde heb ik meteen weggegooid: ’Officieel erkend bedwinger van de zwaartekracht.’ Wat een ontluistering. Ik heb de dood in de ogen gekeken. Geen haar minder. Zijn pupillen waren wit als die van een haai die zijn ogen vlak voor de dodelijke beet naar achteren in zijn schedel rolt om ze te beschermen tegen verwondingen. Wit en leeg heeft hij me aangestaard, zonder te knipperen, alsof hij volleerd was in dat oude kinderspelletje. Hij siste me toe: ‘Niet nu, maar snel.’ Met die woorden in mijn oren landde ik. Legde ik mijn handen op de smalle schouders van het opvangmeisje en liet ik me loskoppelen. Toen rende ik weg, de nacht in, zonder om te kijken. Lachend, spottend. Want: hoogmoed komt na de val.

Op een kruising zijn een paar verhogingen van de verkeerspolitie blijven staan. Met hun reflecterende, rood-witte strepen staan ze daar als getuigen van een periode waarin autoriteit nog een vormkwestie was. Het was niet alleen vanwege de zichtbaarheid dat verkeersagenten vroeger een witte overjas en witte handschoenen droegen, in de volksmond ‘witte muizen’ genoemd, een spiegelei of lichtstok losjes in de hand. Het waren eerder eretekenen dan een functionele uitrusting.

Ik stap op een van de vastgeketende verhogingen en kijk om me heen. De lampen van de auto’s flikkeren door de nacht. Als de verkeerslichten op rood springen, stoppen er een paar auto’s. Met lopende motor staan ze bij elkaar, als een snuivende kudde. Voor zo’n stoplicht heerst een vreemde vertrouwdheid, even ontstaat er een gemeenschap, vormen volkomen vreemden een ordelijke rij. Dan, als op commando, schieten ze als één man naar voren, blijven nog heel even in het gelid, tot iemand zich eruit losmaakt en de groep voorgoed achter zich laat.

Mijn rechterhand gaat omhoog naar mijn slaap, maakt het veldherengebaar: ‘Ooit zal dit allemaal van jou zijn, mijn zoon.’ Nee, de verkeerde toon, niet de juiste stemming. Laat de vader vandaag en begin meteen met de zoon. Want die heeft nog het schuim om de mond staan waar je zo vaak van droomt

.Het lijkt me duidelijk dat ik het beter zou kunnen. Ik praat bijvoorbeeld beter dan al die anderen. Niet dat ik beter formuleer, dat kunnen er meer, ik zou mijn zinnen vaart kunnen geven, scherpte, zodat ze beklijven en blijven hangen. Ik zou de woorden zo aaneen kunnen rijgen dat er geen ‘ach’ of ‘zeg maar’ tussen past. Ze zouden naar me luisteren, tot mijn laatste, afgebroken zin. Ik zou spreken zoals anderen de Negende van Bruckner dirigeren of in het voetbalstadion de doelpunten omroepen. Taal maakt werkelijkheid, dat hoefje toch niemand meer uit te leggen? Wat we nodig hebben, zijn weer meer uitroeptekens – anders praten we uiteindelijk alleen nog tegen onszelf. De angst voor de holle frase en het cliché blokkeert onze lippen. De angst voor een slordige formulering breekt ons hart. In onze zucht naar zorgvuldigheid bij het kiezen van de juiste aanhef, van ‘toepasselijke’ en ‘luchtige’ woorden, ontgaat ons dat we de kern omzeilen. Waar we nog maar een paar decennia geleden elke discussie konden beslechten door te verwijzen naar ‘klassenverschillen’, volstaat tegenwoordig de ‘geslachtskwestie’ om iedereen achter je te krijgen. Overal en altijd identificeren we ons met de gediscrimineerden, voelen we ons uit solidariteit zelf gediscrimineerd en wachten we op schadeloosstelling door een wet. Maar een maatschappij waarin niemand zich meer schaart achter het geheel is op den duur niet levensvatbaar. Die levert zich uit aan de pogingen van ideologen en ironici om de zaak te ontwrichten. Onze levens worden bepaald door een overmaat aan passiviteit en terughoudendheid. Daar moet je iets tegenover stellen.

Als ik eenmaal aan de macht ben, zal ik pleinen bouwen waarop mensen blijven staan om met elkaar te praten. Pleinen die inspireren, niet je keel dichtsnoeren. Met fonteinen en gloeiende lampions, noodopvang en speakers’ corners. Plekken die niet door wie dan ook worden geclaimd, maar die open blijven, beweeglijk, klaar voor de aanval. Ik zal er wijnranken en rozemarijn planten en fonteintjes in de bestrating uitsparen, waar je in de zomer je bier in kunt koelen en ’s winters je voeten in kunt opwarmen. En er zullen genoeg stenen banken staan, want niets is erger dan een plein zonder banken. Toch zal het niet alleen een plek zijn om bij te komen, maar ook eentje die oproept om je te uiten, waar je stelling moet nemen. Het zal een paradijs zijn voor iedereen die vertrouwen heeft in het persoonlijk met elkaar omgaan. Die weer gezichten wil, echte vragen en oprechte aandacht.

Op dictatoriale wijze zal ik de huizen zó toewijzen dat op langere termijn niemand er behaaglijk in een dubbele moraal onderuit kan zakken. Geen van de bewoners zal de anderen kennen. Ik zal ervoor zorgen dat niemand overdag gemakzuchtige uitspraken kan doen in de zekerheid ’s avonds weer terug te kunnen keren naar zijn villa in de voorstad. Gedwongen verhuizingen, het uit elkaar halen van families, knokpartijen bij huurdersbijeenkomsten – voor mijn part, als het onbekende daardoor maar echt door iedereen aan den lijve wordt ervaren.

Ik zal doordrukken dat voor elke commissievergadering, elke zitting van de rechtbank of redactiebijeenkomst verplicht een gedicht wordt voorgelezen. Geen gebed, geen volkslied – een gedicht; uit welk land, in welke taal maakt niet uit, als het maar lyriek is. Dat zou veel helpen. Bijvoorbeeld om de geest open te stellen voor grotere vragen, weidsere vergezichten. Een leven zonder koffiepauzes of stakende piloten. Een gedicht tussendoor zou dat teweeg kunnen brengen.

Ik zal dieren als ordebewakers aanstellen. Bij demonstraties en ongeregeldheden, bij 1 mei-nachten en huiszoekingen. Het liefst reuzenpanda’s en zebra’s, maar soms, als het echt heftig en gevaarlijk wordt, ook reuzenschildpadden en dromedarissen. Alleen al de aanwezigheid van exotische beesten zal de grootste relschoppers tot de orde roepen, hun geheimzinnige aura zal ze afschrikken. Effectiever dan een waterkanon. Voor dieren schamen mensen zich meer dan voor hun soortgenoten. Ze zijn zelfs bang om voor de ogen van hun hond tegen een boom te plassen. Onder mijn leiding zou de politie samenwerken met de dierentuin en zouden gevangeniscellen in giraffenstallen worden veranderd.

Ik zal academies stichten waar gevoelens worden bestudeerd, geen theorieën. Waar het hart niet op een dienblad in de mensa blijft liggen, maar waar je je kunt laven aan de kennis van de oude geheime leer die het verstand verbindt met de gewaarwording. Deze ene keer mag het gevoel zich doen gelden, hoeft het niet door alle rationalisten uitgelachen, gekleineerd naar het bijleslokaal te sluipen, alleen maar omdat het weer eens niet heeft begrepen wat de grote theoretici over de liefde hebben geschreven. Het zou een academie zijn waar zinnelijkheid in hoofdletters wordt geschreven, waar tijdens de lessen rode wijn wordt gedronken en je als eindopdracht manifesten mag schrijven. Een plek waar je leert vuur te maken, niet alleen maar hoe je blusdekens vouwt.

Maar bovenal en allereerst zou ik het een en ander verbieden. Rigoureus en zonder pardon: reisgezelschappen van pensionado’s die harteloos alles platwalsen wat ze in de weg staat. Die je met hun rollators en verkreukelde koppen elk schitterend uitzicht benemen, elk schilderij, hoe indrukwekkend ook, verpesten. Ook afschaffen: rolkoffers die ’s nachts om half vier over straat worden getrokken, kettingrokers in de vroege ochtend, een autoalarm dat langer dan drie seconden loeit, cryptische mededelingen over de samenstelling van treinstellen op de stationsborden, opmonterende muziekjes in de wacht bij telecommunicatiehulplijnen, restaurants die geen bankpassen accepteren, spaarlampen, aangepaste openingstijden, de ringtone Classic Bell en nog veel meer – zoals daar zijn: woekerprijzen voor scheermesjes, inktpatronen en rodegrapefruitsap bij de Bio Company. Oktoberfest-na-apers met partytenten. Ook slechte adem aan het ontbijtbuffet, epileren in de sauna en koffievlekken op de ochtendkrant. Er is zo veel te doen. De wereld heeft me zo hard nodig. Ik zou alleen maar aan de macht moeten zien te komen.

Het nachtelijk verkeer is afgenomen. Ongeveer om de vijf minuten komt er nog een auto langs om de duisternis te verstoren. Naast mijn verhoging zijn een paar spreeuwen neergestreken. Tijdens mijn toespraak staken ze hun koppen bijeen en pikten ze elkaar in de veren. Waarschijnlijk bespreken ze nu driftig mijn partijprogramma. Vooral natuurlijk de rol die ze bij de dierlijke veiligheidstroepen zullen vervullen. Ik stap van de verhoging, roep een taxi en hoop op brede verspreiding van mijn ideeën.

Op weg naar huis stop ik bij een nachtcafé, waar het als altijd lekker warm is. Ik ontvang berichten. ‘Geen tijd,’ schrijf ik terug. ‘Druk.’ Buiten jakkeren levensdoelen voorbij. Een pionier zijn, dat zou wat wezen. Iemand – waarom niet ik – moet er toch in slagen een spoor in deze wereld na te laten, een gedachte, een toespraak, een oproep. Nu, nog in het kielzog van de jeugd. Voor het echt serieus wordt. Je hoeft alleen maar de angst om pathetisch te klinken te overwinnen.

Aforismen kunnen op tafel worden gesmeten, spandoeken worden ontrold: RISK, RISK ANYTHING! En een Bond voor Esthetische Doeleinden moet er ook komen. Vandaag ben ik nog aangelijnd van een flatgebouw gesprongen. Dat is niet genoeg.

Ik sluip naar huis. Weer een dag zonder daad. Weer alleen gedroomd van samenzweringen, geheime genootschappen en heldendom. In Fiesco van Schiller wordt gewaarschuwd dat ‘onze vruchtbaarste kiemen tot het grootse en het goede onder de druk van het burgermansbestaan worden begraven’. In Bruckners Krankheit der Jugend zegt Desiree: ‘Of je verburgerlijkt, of je pleegt zelfmoord.’

Op straat zie ik de generaties door elkaar lopen, hoor ik gejengel en allerlei treurigs. Ter verwelkoming en ten afscheid wisselen ze vluchtige kussen op de wang uit, alsof er verder niets is, alsof halverwege de twintig alles al voorbij is. Terwijl het juist nu de hoogste tijd is om ‘zo gaat het niet langer’ te roepen. Zodat in de glazige, bleke ogen van tegenstanders de oude, vurige (niet de nieuwe, afgestompte) woede oplaait. Ik zou een aanstichter kunnen zijn. Zou vooraan op het podium kunnen staan en de juiste woorden kunnen vinden.

Elke avond als ik door de donkere straten loop, repeteer ik mijn optreden op die losse verhoging. Eerst laat ik de mensen wachten. Ze laten wachten is het belangrijkste. En dan, als er ongeveer een half uur voorbij is, net voor de stemming dreigt om te slaan, storm ik naar voren, zonder uitgeschreven tekst, mijn overhemd tot de helft open, klaar om alles te geven.

I have a dream. In het publiek onder me zie ik verhitte gezichten. Ademloos volgen ze me, applaus barst los. Nog één keer wend ik me af om vaart te maken en adem te halen. Dan geef ik me over aan de menigte. Hef mijn linkerhand. Een kort gefluister, dan is het stil.

De wereld heeft mij nodig. Ik ben er klaar voor. Ik ben gesprongen. Ik ben geslaagd.