DIVISADERO

Van Michael Ondaatje verschenen eveneens
bij Nieuw Amsterdam:

De Engelse patiënt

De geest van Anil

Blindganger

MICHAEL
ONDAATJE

DIVISADERO

Vertaald door Jean Schalekamp

Nieuw Amsterdam

Oorspronkelijke uitgave 2007

Herziene uitgave 2019

Oorspronkelijke titel Divisadero

© 2007 Michael Ondaatje

© 2007 Nederlandse vertaling Jean Schalekamp

© 2019 erven Jean Schalekamp / Nieuw Amsterdam

Alle rechten voorbehouden

Omslagontwerp Nico Richter

Foto omslag © Shutterstock / Tatiana Chekryzhova/
Alamy Stock Photo

Foto auteur © Daniel Mordzinski

NUR 302

ISBN 978 90 468 2512 9

www.nieuwamsterdam.nl

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2019, met

ISBN 978 90 468 2511 2

Wanneer ik in je armen lig, vraag je me soms op welk historisch tijdstip ik zou willen bestaan. Dan zal ik zeggen: In Parijs, in de week waarin Colette stierf… Parijs, 3 augustus 1954. Over een paar dagen zullen er bij haar graf duizend lelies worden geplaatst en ik wil erbij zijn, door die brede straat met natte lindebomen lopen tot ik voor de woning op de tweede verdieping in het Palais Royal sta die haar eigendom was. De geschiedenis van mensen zoals zij vervult mijn hart. Ze was een schrijver die opmerkte dat haar enige deugd de twijfel aan haarzelf was. (Ze zeggen dat Colette een dag of twee voor haar dood bezoek kreeg van Jean Genet, die er niets stal. Ach, de gratie van die geweldige dief…)

‘Kunst bestaat,’ zei Nietzsche, ‘opdat we niet door de waarheid worden vernietigd.’ Aan de rauwe waarheid van een gebeurtenis komt nooit een eind, en het verhaal van Coop en het domein van mijn zusters leven zijn voor mij eindeloos. Ze zijn de plotselinge mogelijkheid iedere keer als ik de telefoon opneem wanneer die op een namiddernachtelijk uur begint te rinkelen, en dan wacht ik op zijn stem, of op de diepe ademhalingeven voordat Claire zichzelf aankondigt.

Want ik heb mezelf weggenomen van degene die ik was toen ik met hen was, en van die ik gewend was te zijn. Toen mijn naam nog Anna was.

I
ANNA, CLAIRE EN COOP

Bij de blokhut van onze grootvader op de hoge bergkam, tegenover een met wilde kastanjes begroeide helling, zit Claire op haar paard, met een dikke deken om zich heen geslagen. Ze heeft daar de hele nacht gekampeerd en vuur gemaakt in de haard van dat slakkenhuisachtige bouwsel dat onze grootvader langer dan een generatie geleden daar had opgetrokken en waar hij als een kluizenaar of een of ander wezen in woonde, toen hij voor het eerst naar dit land kwam. Hij was een onafhankelijke vrijgezel die ten slotte al het land waar hij op neer keek in bezit had. Hij trouwde op zijn veertigste zonder dat hij er veel zin in had, kreeg één zoon en liet hem deze boerderij aan de weg naar Petaluma na.

Claire rijdt langzaam over de bergkam tussen de twee valleien vol ochtendmist. De kust ligt links van haar. Aan de rechterkant is de weg naar Sacramento en de dorpen in de delta zoals Rio Vista met zijn bevolkingen die van de Gold Rush zijn overgebleven.

Ze weet het paard ertoe over te halen door al die witheid en langs de dichte rijen bomen naar omlaag te gaan. Gedurende de afgelopen twintig minuten heeft ze een geur van rook opgesnoven en aan de rand van Glen Ellen ziet ze het dorpscafé in brand staan – de plaatselijke brandstichter heeft al vroeg toegeslagen, om zeker te zijn dat er niemand binnen is. Ze kijkt er van een afstand naar, zonder af te stijgen. Het paard, Territorial, staat maar zelden toe dat iemand opnieuw opstijgt; wat dat betreft laat hij zich maar eens per dag voor de gek houden. Zij beiden, ruiter en dier, vertrouwen elkaar niet helemaal, hoewel het paard de intiemste bondgenoot van mijn zuster Claire is. Ze past ieder verboden trucje toe om een eind te maken aan zijn bokkensprongen en zijn gesteiger. Ze heeft plastic zakken met water meegenomen, buigt zich naar voren en smijt die in zijn nek zodat het dier denkt dat het zijn eigen bloed is en een ogenblikje kalmeert. Wanneer Claire op een paard zit, is ze niet kreupel meer en is ze de baas van het universum, een centaur is ze dan. Eens zal ze een centaur tegenkomen en met hem trouwen.

Het duurt een uur voor het vuur is uitgebrand. Het Glen Ellen café is altijd een plaats geweest waar gevochten werd, en zelfs nu kan ze zien dat er hier en daar in de straten geknokt wordt, misschien wel om dat baken eer aan te doen. Ze laat het paard opzij stappen tegen het glibberige rode hout van een wilde aardbeistruik aan en eet de vruchten, dan rijdt ze omlaag, het dorp in, langs de brand. Als ze er vlakbij is, kan ze de laatste balken met het geluid van een rollende donderslag horen vallen, en ze stuurt het paard van dat lawaai weg.

Op weg naar huis komt ze langs wijngaarden met hun prehistorisch uitziende hitteblazers die de lucht in beweging houden zodat de wijnranken niet bevriezen. Tien jaar geleden, in haar jeugd, smeulden er de hele nacht rookpotten om de lucht warm te houden.

De meeste ochtenden kwamen we de donkere keuken in en sneden dan stilletjes voor onszelf dikke plakken kaas. Mijn vader drinkt een beker rode wijn.

Dan lopen we naar de stal. Coop is er al, hij harkt het vuil geworden stro weg en algauw zitten we de koeien te melken, met ons hoofd tegen hun flanken geleund. Een vader, zijn twee elfjarige dochters, en Coop de knecht, een paar jaar ouder dan wij. Niemand heeft nog iets gezegd, er is niets anders dan het geluid van emmers of openzwaaiende poorten.

In die tijd sprak Coop maar zelden, in een laag klinkende, innerlijke monoloog, alsof taal iets onzekers was. In wezen was hij aan het verklaren wat hij zag – het licht in de stal, waar hij over het naderende hek moest klimmen, welke kip hij in het nauw moest drijven, vangen en onder zijn arm klemmen. Claire en ik luisterden wanneer we maar konden. Coop was in die tijd een open boek. We begrepen dat zijn zwijgzame houding geen verlangen naar afscheiding was maar een aarzelende poging tot woorden. Hij was een expert in de fysieke wereld waarin hij ons beschermde. Maar in de wereld van de taal was hij onze leerling.

In die tijd waren we als zusters meestal alleen. Onze vader had ons helemaal in zijn eentje grootgebracht en hij had het te druk om op ingewikkelde dingen te letten. Hij was al blij als we deden wat ons was opgedragen en werd gauw driftig als we moeilijk te vinden waren. Sinds de dood van onze moeder was het Coop die naar onze klachten en zorgen luisterde, en hij schonk ons alle aandacht wanneer hij dacht dat we daar behoefte aan hadden. Onze vader keek dwars door Coop heen. Hij leidde hem op voor boer en dat was alles. Maar wat Coop las, dat waren boeken over goudvelden en goudmijnen in het noordoosten van Californië, over die mensen die alles op het spel zetten in een linkerbocht van een rivier en zo een fortuin vonden. In de tweede helft van de twintigste eeuw was hij daar natuurlijk wel honderd jaar te laat voor, maar hij wist dat er nog steeds goudaders waren, in rivieren, onder de graskluiten of in de met pijnbomen begroeide bergketens.

Er was een boek, niet veel meer dan een brochure met witte rug, dat ik hoog op een plank in de rommelkamer van de boerderij vond: Gesprekken met Californiërs: Vrouwen van de eerste dagen tot heden. Omdat de meesten van die vrouwen niet konden schrijven, waren archivarissen van Berkeley met bandrecorders gaan rondreizen om die levens en de atmosfeer van het verleden vast te leggen. De monografie bevatte verslagen van begin 1800 tot op het heden, van ‘Het dictaat van Dona Eulalia’ tot ‘Het dictaat van Lydia Mendez’. Lydia Mendez was onze moeder. In dit boek ontdekten we de vrouw die was gestorven in de week toen Claire en ik geboren waren. Van ons drieën was Coop, die al op de boerderij werkte sinds hij een kleine jongen was, de enige die haar als een levend wezen had gekend. Voor Claire en mij was ze een gerucht, een geestverschijning waar onze vader het nauwelijks over had, iemand die was geïnterviewd voor een paar alinea’s in dit boek, en op een verbleekte zwart-witfoto te zien was.

Alle mensen in dat boek waren zo nederig, ze hadden het gevoel dat de geschiedenis om hen heen was, niet in hen. ‘Wij groeiden op in de Centrale Vlakte, noordoostelijk van Los Angeles, waar mijn vader in de asfaltmijnen werkte. Ik trouwde op mijn achttiende, en die avond dansten we zo vaak op de muziek van “La Voquilla” en “El Grullo” – de beste violisten en gitaristen van de streek, zei mijn man. De tafel op schragen werd bij de grote rots in het weiland opgesteld. Mijn mans vader kwam dertig jaar eerder in San Francisco terecht en diezelfde dag nog, hebben ze me verteld, nam hij de stoomboot naar Petaluma en bouwde daar zijn huis. In de tijd dat ik hier kwam waren er wel duizend legkippen. Maar mijn man wilde niet dat er vreemden op de boerderij werkten, daarom hielden we alleen maar melkvee en kweekten graan – vossen doodden de kippen en het was te veel werk ze te beschermen. Er waren nog meer dieren in de bergen – rode lynxen en coyotes, ratelslangen in de sequoiabossen, ik heb ook eens een bergleeuw gezien. Maar de ergste plaag dat waren de distels. We vochten om ze tegen te houden. De buren deden dat nooit goed, en hun distelzaadjes kwamen op ons terrein terecht.

Een eindje verder aan de weg naar Petaluma woonde een man die wel honderd geiten had, een aardige man. Soms kwam hij een tijdje met zijn geiten op onze akkers – een speciale kleine geit die distels at, en met zijn spijsvertering het zaad doodde, op de een of andere manier kauwde hij die zaadjes helemaal fijn. Een koe doet dat niet. Een koe eet distels en de zaadjes gaan er gewoon rechttoe rechtaan doorheen. Als je distels haat, dan had je wel van die man kunnen houden… Op de boerderij naast de onze is verschrikkelijk veel geweld geweest. Het gezin Cooper werd vermoord door een knecht die ze met een houten plank doodsloeg. Eerst wist niemand wie zoiets had kunnen doen, maar hun zoon had zich verscheidene dagen lang in de kruipruimte onder de vloerplanken van het huis verstopt. Hij was vier jaar en ten slotte kwam hij eruit en vertelde wie het gedaan had. Wij namen die jongen op om bij ons te blijven en op de boerderij te werken.’

Dit alles is het enige beeld dat we van onze moeder hebben. Wat ze verder ook maar mocht hebben overwogen of gedacht, blijft in een onverbiddelijke verte verborgen. Ze had hoofdzakelijk gesproken over gebeurtenissen die haar waren overkomen, dus wij beschikten alleen over haar genegenheid voor de geitenman, haar kortstondige plezier in het dansen en de bijzonderheden over de moord in de naburige boerderij, waardoor Coop in ons gezin terecht was gekomen. Hier wordt niets onthuld over haar pleziertjes of haar intelligentie of haar medeleven. Zaken die toch voor onze vader een leidraad moeten zijn geweest. Alleen maar twee bladzijden over die ‘Californio’ die op haar drieentwintigste bij de bevalling zou sterven.

Wat dus niet in dat kleine witte boek staat, is de vreemde handeling van onze vader tijdens de chaotische toestand rondom haar overlijden, toen hij informeel overging tot het adopteren van een kind uit hetzelfde ziekenhuis waar zijn vrouw beviel – het dochtertje van een andere moeder die ook was gestorven – waarna hij beide kinderen thuisbracht en het andere kind, dat Claire werd genoemd, opvoedde alsof het zijn eigen kind was. Dus waren er twee meisjes, Anna en Claire, allebei in dezelfde week geboren. De mensen namen aan dat ze allebei zijn dochters waren. Dit was het gebaar van onze vader, dat voortkwam uit het overlijden van Lydia Mendez. De dode moeder van het andere kind had geen verwanten, of ze was ongetrouwd; misschien was dat de reden waarom hij dit kon doen. Het was een veldhospitaal in de omgeving van Santa Rosa, en om het maar eens ronduit te zeggen, ze waren hem een vrouw verschuldigd, ze waren iets aan hem verplicht.

Nu en dan omhelsde onze vader ons zoals iedere vader dat zou doen. Dit gebeurde alleen als je hem te pakken kon krijgen in dat niemandsland tussen vermoeidheid en slaap, wanneer hij voor zichzelf onberekenbaar leek. Dan kwam ik bij hem op de oude met een kleed bedekte sofa en lag dan als een hondje in zijn armen en deed alsof ik net zo moe was als hij – te veel zon misschien, of een al te zware werkdag.

Soms kwam Claire er ook bij, als ze niet buitengesloten wilde worden, of als er een zware bui was. Maar ik wilde alleen maar mijn gezicht tegen zijn geruite hemd leggen en doen alsof ik sliep. Alsof het lichaam van een volwassene inademen een zonde en ook een zaligheid was, in elk geval een recht. Zoiets bij daglicht doen zou ondenkbaar zijn geweest, hij zou ons van zich afhebben geduwd. Hij was geen moderne vader, hij was opgevoed met een stuk of wat mannelijke voorschriften, en hij had geen vrouw meer om zijn overtuigingen in te perken of bij te stellen. Dus moest je hem te pakken zien te krijgen in die schemertoestand, wanneer hij machteloos op de sofa met de Schotse plaid lag, met elk van zijn meisjes in een van zijn armen omsloten. Ik keek dan naar de flikkering onder zijn ooglid, de trilling in dat overlappende stukje huid dat op zijn moeheid wees, alsof hij midden in de rivier door een touw naar een andere plek werd getrokken. En dan viel ik zelf ook in slaap, daalde af naar die laag die het dichtst bij hem was. Een vader die je dat toestaat zou je toch alle dagen van je leven moeten beschermen, denk ik.

Meer dan een eeuw voor ons, in augustus 1849, zette een groepje mannen een kamp op in een dal op ruim honderd mijl van Petaluma. Ze bouwden blokhutten op een plek die ze Badger Hill noemden en begonnen naar goud te zoeken. Met zo’n twintig man stonden ze goud te wassen in de stroom, tot hun knieën in de ijskoude rivieren, en bijna gaven ze het op in de winterstormen die hen overvielen. Maar in nog geen zes maanden werd met goud dooraderd kwarts gevonden op de plek die ze later Grass Valley zouden noemen. Wel honderd bouwvallige hotels verrezen, en bizarre namen voor mijnen begonnen de voortdurend herziene landkaarten te bespikkelen – Slumgullion, Delirium Tremens, Bogus Thunder, Heli’s Delight, Graveyard, Lone-Jack, Rich Heil, Ne Plus Ultra, SilverFork, RockingHorse, Sultana. Mannen strandden zonder voedselvoorraden in de bergen en werden noodgedwongen jagers, doodden met jachtgeweren en pistolen korhoenders, vee, beren. Slagerswinkels verschenen. Stoomboten voeren het binnenland in tot aan het verste punt waar varen nog mogelijk was – zo ver als Feather River. En een veelkoppige beschaving kwam daar. Beroepsschutters, dobbelaars, waterondernemers, hoeren, dagboekschrijvers, whiskyhandelaars, dichters, heldhaftige honden, postorderbruiden, vrouwen die verliefd werden op jongens die zich in de wereld van het fortuin bewogen, oude mannen die goud inslikten om het op hun terugreis naar de kust te verbergen, ballonvaarders, mystici, Lola Montez, operazangers – goede mensen, slechte mensen, mensen die zich al naaiend een weg door het gebied baanden. Dynamiteurs bliezen steile afgravingen en het land onder je voeten op. Onder het stadje lowa Hill waren zevenentwintig kilometer tunnels. Sonora brandde. Weaverhill brandde. Shasta en Colombia brandden. Werden weer opgebouwd en opnieuw verbrand en nog eens opgebouwd. Sacramento liep onder water.

Zo’n honderd jaar later, in de tijd van Coops obsessie, waren er nog altijd vijfduizend fulltime goudzoekers langs de oevers van de Yuba en de Russische rivier. Ze ontdekten de oude plaatsjes in de Siërra’s die naar minnaars en honden en romanfiguren waren genoemd – namen die een tijdcapsule van honger en verlangen naar een nieuw leven waren. Ne plus ultra! Bij ieder flinterdun stippeltje op de provinciekaarten was wel iets gebeurd. Op deze rivieroever sloegen twee broers elkaar dood omdat ze ruzie hadden over in welke richting ze moesten trekken. Op die open gekapte plek werd een vrouw verhandeld voor een bouwterrein. Het was alsof je er na iedere bocht een roman van Balzac tegenkwam.

Goudzoekers reden er nu in Airstreams heen met door gas aangedreven baggermachines die alles opzogen wat er nog op de rivierbodems was achtergebleven. Een eeuw van overstromingen en zware buien had het goud uit de prehistorische beddingen losgewoeld en in de rivieren gespoeld. Goudzoekers in duikerspakken ‘aasden’ de rivieren af en zwommen door de onderwaterse duisternis met enorme lichtbakken in de hand.

Alles wat met goud te maken had was in tegenspraak met Coops leven op onze boerderij. Hij moet nog altijd het gevoel hebben gehad dat hij van nergens kwam, want over de gruwel van de moord op zijn ouders spraken wij nooit. Hij had de gewoontes en de plichten overgenomen die het leven op een boerderij met zich meebracht, dus nu kon hij met zijn ogen dicht naar de blokhut van onze grootvader op de bergrichel rijden, want door het geluid van de wind in een boom wist hij precies waar hij was en in welke richting hij ging, alsof hij zich in een veilig bouwwerk bevond. Ons terrein was helemaal bevrijd van stenen en grote keien, de houten planken onder onze keukentafel werden brandschoon gewreven, de hekken in de omheining met kettingen gesloten en weer ontsloten, met kettingen gesloten en weer ontsloten. Maar goud was voor Coop gelukzaligheid en stom geluk, een onlogisch systeem, een lang verhaal dat een moord of een verkeerde identiteit of een liefdesaffaire inhield. Hij liftte twee uur in noordwestelijke richting naar de weg tussen Colfax en Iowa Hill en keek naar de mannen die daar met breekwerktuigen in de noordelijke aftakking van de Russische rivier aan het werk waren. Op zijn zeventiende gaf hij zich in een opwelling, voor een hongerloontje en de kans op een bonus, op om de Anaconda-opzuigslangen te bedienen. Aan het eind van de week kwam hij thuis met een verrekte rug. Woordeloos bleef hij voor ons staan, die twee meisjes, die nieuwsgierige luisteraarsters die wilden weten waar hij geweest was. Waar hij ook heen ging, zagen we, had hij op de een of andere manier een verandering ondergaan, had hij deelgenomen aan iets gevaarlijks.

Hij was van het drijvende platform gesprongen met de Anaconda-slang in zijn armen, en naar de bodem van de rivier gezonken. Een seconde later barstte de generator los en zijn lichaam werd heen en weer geslingerd terwijl hij probeerde die levende slang op een punt onder de keien te richten voor het geval daar goud vast was komen te zitten. Soms, wanneer hij loskwam van het zuigende grind, sprong de slang met zijn krachtige straal uit het water op, de lucht in, terwijl Coop er nog steeds schrijlings op zat tot hij op het harde wateroppervlak van de rivier terugviel en opnieuw onderdook terwijl het glas, leer en ijzer van zijn helm slordig om zijn nek hing, met dat dunne lijntje lucht dat op amateuristische, onzekere en, dat wist hij, onveilige wijze naar zijn bracht.

Coop zat in de kleine, donkere keuken van het boerenhuis bij ons en probeerde erover te praten, maar hij kon er nauwelijks zelfs maar aan beginnen ons iets te vertellen van de absurditeit en het gevaar en wat hij zichzelf had aangedaan. Daarom wisten wij niet wat er was gebeurd. Ik weet nog dat we daar almaar zaten te roepen: ‘Coop was een week zoek, Coop was een week zoek. Waar was hij heen? Met wie was hij? Wie was de vrouw die hem blijkbaar zo had uitgeput?’

De zacht golvende heuvels van ons landbouwbedijf waren groen tijdens de aanhoudende regens van de winter en bruin verdord in zomer en herfst. Als we naar huis reden, van Nicasio uit naar het noorden, klommen we naar de hoogste heuvel en zwenkten dan abrupt rechtsaf de smalle, ongeplaveide weg naar de boerderij op, die een kwart mijl bergafwaarts ging voor hij bij de stallen uitkwam, en de wagen bonkte dan over een soort verkeersdrempels die van het rubber van tractorbanden waren gevormd, dat er met pinnen was in gehamerd. Toen Claire en ik al wat ouder waren en van feestjes in Glen Ellen terugkeerden, half slapend en met een volle blaas, vervloekten we het bestaan van die hobbels. In het donker, aan de voet van de heuvel, moesten we de auto laten stoppen. Mijn beurt, zei ik, terwijl ik uitstapte in mijn nieuwe katoenen jurk en nauwe schoenen om de al te vriendelijke, klaarwakkere muildieren van het pad aan de voet van de heuvel te duwen.

Als zusjes weerspiegelden we elkaar, we wedijverden met elkaar en ons gedeeld idool was Coop. Toen hij al in zijn laatste tienerjaren was, kwamen we tot de ontdekking dat hij ook nog andere levens had, hij verdween naar de stad, ging vaak naar goklokalen, danszalen, kwam net op tijd terug om Claire naar Nicasio te rijden voor haar pianolessen. Ze keek dan naar zijn magere bruine handen, hoe hij de versnellingspook hanteerde, de hoeken omsloeg alsof hij ze door water liet glijden en in één beweging weer naar de rechte weg terug zwenkte. Ze hield van de moeiteloze, minimale inspanning waarmee Coop alles aanpakte wat er in zijn buurt was. Een jaar later, toen hij haar in Nicasio ophaalde, ging hij aan de rechterkant zitten, gooide haar de sleutels toe, pakte een paperback uit het handschoenkastje en begon te lezen terwijl zij, nerveus en onzeker over alles wat ze moest doen, de plotseling loodzwaar geworden wagen – ze voelde dat ze krijste – de bochtige weg op stuurde naar de top en toen de heuvel af reed naar de boerderij. Hij keek geen enkele keer op, zei al die tijd geen woord, wierp misschien af en toe even een blik naar het gezicht van een bijna opzij gesmeten muilezel als hij die toevallig in de zijspiegel zag. Vanaf die dag reed Claire alleen naar en van de pianolessen, en ze miste Coop. Coop, die met zijn zelfvertrouwen een hele hooibaal over zijn schouder gooide en ermee naar de stal liep terwijl hij met zijn vrije hand een sigaret aanstak.

Soms reden Claire en ik met de autolichten uitgeschakeld in totale duisternis van de heuvel af. Of we klauterden door het raam van onze slaapkamer naar de dakrand en gingen dan plat op onze rug op de grote tafelrots liggen, die nog warm was van de dag, en praatten en zongen in de nacht. We telden de seconden tussen de regens van vallende sterren die horizontaal langs de hemel gleden. Als donderslagen huis en stallen deden schudden, zag ik Claire in haar bed, die tijdens de bliksemflitsen rechtop zat als een zenuwachtige jachthond, nauwelijks ademhaalde en een kruis sloeg. Op sommige dagen verdween ze op haar paard en ik verdween in een boek. Maar toen deelden we nog alles met elkaar. Het café van Nicasio, de Druid Hall, het Sebastiani-filmtheater in Sonoma, waarvan het scherm wel het oppervlak van het waterreservoir van Petaluma leek, dat met iedere verandering van licht alles veranderde, en de honderd of meer koperwieken die op de telefoondraden zaten en luidruchtig sjirpten voordat er een storm opstak. Er was in februari een purperen bloem die vallende ster werd genoemd. Er waren de wilgentakken die Coop afsneed en om mijn gebroken pols bond voordat hij me naar het ziekenhuis reed. Ik was toen veertien. Hij was achttien. Alles is biografisch, zegt Lucian Freud. Wat we maken, waarom het gemaakt is, hoe we een hond meetrekken, wie het is tot wie we worden aangetrokken, waarom we niet kunnen vergeten. Alles is collage, zelfs de genetica. In ons is de verborgen aanwezigheid van anderen, zelfs van hen die we maar heel kort hebben gekend. We bevatten hen voor de rest van ons leven, bij iedere grens die we overtrekken.

Wie was Coop in werkelijkheid? We hebben nooit geweten hoe zijn ouders waren. We wisten nooit zeker wat hij van ons gezin dacht, dat hem onderdak had gegeven en een ander leven. Hij was de bedreigde erfgenaam van een moord. Als puber was hij onzeker, nam niet meer dan hem gegeven was. Bij het aanbreken van de dag kwam hij uit een van de schuren tevoorschijn als een stalkat, rekte zich uit alsof hij dagenlang had geslapen, terwijl hij in werkelijkheid drie of vier uur eerder van een goktent in San Francisco was thuisgekomen, veertig mijl terug liftend in het donker. Ik vroeg me toen al af hoe hij in een toekomstige wereld zou overleven of gewoon leven. We sloegen hem gade als hij aan het mompelen was, over het een en ander nadacht, terwijl hij een tractor uit elkaar haalde of een radiator aan een niet meer gebruikte Buick van ’58 vastsoldeerde. Alles was collage.

Ergens is er een album met foto’s die onze vader van Claire en mij heeft genomen, en dat stelt me in staat het op verschillende tijden vastgelegde proces te zien van ons opgroeien, vanaf onze eerste, ongeïnteresseerde houdingen tot de felle, verwaande blikken, toen het ware landschap van onze gezichten zichtbaar werd. Tussen Kerstmis en Nieuwjaar – de foto werd altijd in die tijd genomen – werden we naar het weiland naast het boven de aarde uitstekende stuk rots (waar onze moeder begraven was) gedreven en op een late decembermiddag in een zwart-witfoto gevangen. Hij stond erop dat we ons bescheiden kleedden, hoewel toen we ouder werden Claire in een gescheurde spijkerbroek verscheen en ik een blote schouder liet zien, wat een twintig minuten durende ruzie tot gevolg had. Hij zag er de humor niet van in. Die jaarlijkse gebeurtenis was iets wat hij nodig had, zoals een zorgvuldig gedekte tafel het verleden ophelderde.

We bestudeerden onszelf in dit zich geleidelijk ontwikkelende portret. Het maakte dat we ons heimelijk met elkaar gingen meten. Je werd mooier, of meer teruggetrokken, je werd meer met jezelf verlegen, of opstandiger. We werden blootgelegd en verraden door de houdingen die we innamen. Daar was bijvoorbeeld dat jaar toen Claire haar gezicht omlaag hield om een litteken te verbergen. Hoewel we bijna onafscheidelijk waren, dreven we toch uiteen, gingen ieder voor zich naar een eigen versie van onszelf toe. En dan was er die laatste foto, toen we allebei zestien waren en waarop onze gezichten naakt voor zich uit keken. Een foto die ik korte tijd later uit het album zou scheuren.

Claire herinnert zich dat ze fluitend de paardenstal binnenkwam, en naar een teugel reikte toen ze hoorde dat ergens in het donker een emmer omver werd geschopt. Een emmer liet je niet zomaar in een stal staan, dus dat betekende dat er iemand was, of het betekende dat er een paard los was. Ze stapte naar voren met haar ongelijke manier van lopen, met de teugel nog in haar hand. Ze riep niet. Ze kwam bij de hoek van de doorloop, tuurde om zich heen, zag mijn lichaam bewegingloos op de grond liggen in de donkere stilte van de stal. Toen, terwijl ze naar me toe liep, kwam het paard met veel lawaai uit die zwarte duisternis, botste keihard tegen haar aan, gooide haar op de grond.

Ons beider herinnering aan deze gebeurtenis is als een onderbroken pad, zelfs nu nog. We zijn ons er alleen maar van bewust dat er iets belangrijks gebeurde. Claire herinnert zich dat ze fluitend de stal binnenkwam, maar wat daarop volgt, in wat wij probeerden tot één geheel samen te voegen, staat ze nog steeds te dicht bij het materiaal dat ze zich herinnert, zodat ze als het ware alleen maar kleurenkorrels kan zien. Een ogenblik lang stond Claire naar mij te staren, toen ik al door het aanvallende paard omver was gesmeten, en plotseling kwam toen datzelfde paard uit het donker aangestormd en viel op haar aan, en op dat moment waren haar zintuigen dichtgeklapt. Of misschien was ze net als ik, half bij bewustzijn op de betonnen vloer blijven liggen, niet in staat een beweging te maken, terwijl alles om ons heen uiterst scherp en nachtmerrieachtig was, met paardenhoeven die tegen de vloer beukten – ik had het gevoel dat ik vonken en vlammen kon zien die de hardheid van het geluid weergaven. Het dier moet ineens dol zijn geworden, claustrofobisch, want het rende op en neer over het gangpad, gleed uit over stro en beton, beukte tegen houten wanden aan, stormde voort over de hele lengte van de stal, draaide bij de geblokkeerde uitgang weer om, zijn ogen en hart helemaal dol geworden. Was zij, was ik, terwijl dit alles gebeurde, bij bewustzijn of bewusteloos? Of in een wereld van geesten, niet zeker of we dood of levend waren?

Toen Claire haar ogen opende, zat ik blijkbaar twee meter bij haar vandaan zonder te bewegen, alleen maar sloom naar haar kijkend. Ik had niet de kracht om op te staan, wist niet zeker wat er nu eigenlijk gebeurd was. Overal om ons heen waren losgebeukte planken. Niemand was ons te hulp gekomen. Het was tijd voor het avondeten, dat zag ik aan het lichtschijnsel tegen de bestofte ruiten.

Territorial was de mooie naam die Claire aan dat paard had gegeven. Ik bleef naar haar kijken. Later vertelde ik haar dat het vanwege al dat bloed op haar wang was, hoewel zij zei dat alleen maar haar hand pijn deed. We waren toen allebei vijftien, en toen Coop eindelijk de stal binnenkwam, hurkte hij bij me neer en noemde me ‘Claire’. Zodat Claire zelf in de war raakte, er heel even niet zeker van wie ze nu eigenlijk was. Maar zij was Claire, met wat later een dun litteken zou worden, als het pad van een bijna opgedroogde traan onder haar linkeroog, waar al dat bloed uit was gelopen.

Er gebeurde iets in die paardenstal, in die vroege avond, tussen ons beiden, in de verwarring. We waren plotseling de grote, onzekere wereld van de volwassenen binnengestapt, en van nu af aan zou een duidelijk onderscheid noodzakelijk zijn, Anna aan de ene kant en Claire aan de andere. Het werd van belang niet bekend te staan als het zusje van de ander of, erger nog, abusievelijk voor die ander te worden gehouden. Vanaf dat moment zouden we proberen Coop in onze kudde onder te brengen. In de eerst-volgende paar maanden daarna dwaalden we vaak af naar dat ‘incident’, om erover te praten. Er was nu een afscheiding tussen ons, iets wat we nooit hadden vastgelegd in die reeks foto’s van ons, die ons tweeën arm in arm hielden. Het album zal nog wel bij Claire zijn, denk ik, op een van haar boekenplanken. Als ze het goed bekijkt, dan zou ze duidelijker kunnen analyseren hoezeer wij beiden geleidelijk uit elkaar zijn gegroeid. In het jaar dat Claire het grootste deel van haar haar afknipte en afstandelijker werd, in het jaar waarin ik met verwilderde ogen voor me uit staarde, en alles in mij een geheim was.

Waarom kwam Coop nooit in de foto’s van onze vader voor? Er waren wel een paar kiekjes van hem genomen, maar die leken zich meer met compositie en licht bezig te houden. En er waren enkele abstracte spiegelbeelden van hem op een raam, of van zijn schaduw op het gras of op de flank van een dier. Hoeveel dingen waren er wel waarop je je beeltenis kon werpen?

Hoe dan ook, het was Coop die ons die avond in de stal had gevonden en zich in onze identiteiten had vergist, die ten slotte naar mij toe was gekomen, me in zijn armen had getild en toen zei: ‘Claire, mijn god, Claire’, en ik had toen gedacht: dan ben ik niet Anna, dan moet dat Anna zijn, die daar.

Coop ging in grootvaders blokhut wonen. Vandaar uit, op de hoge bergrichel, kon hij naar zwarte eiken en wilde aardbeibomen kijken, waar iedere ochtend een gletsjer van mist ongeveer een uur lang tussen de ruwheid van de takken vast bleef zitten. Hij was nu negentien jaar, en in een zelf gewilde eenzaamheid. Hij bouwde de hut opnieuw op, in zijn eentje. Hij baadde in het koude water van een bergmeertje. ’s Avonds sloop hij langs de boerderij en kwam dan in Nicasio of Glen Ellen terecht, waar hij naar muziek luisterde. Af en toe at hij met hen, stond dan abrupt van tafel op, een stuk brood nog in zijn hand, en weg was hij – vertrek en bestemming onaangekondigd. De zusjes wisten dat er een eind zou komen aan hun dagen met Coop. Hij was beleefd en kende geen regels, de meeste avonden was hij weg. Als hij terugkwam, zette hij op de top van de heuvel de motor uit en freewheelde omlaag zodat niemand hem zou horen, en dan liep hij de achthonderd meter naar zijn blokhut, samen met zijn schaduw.

Hij begeleidde de meisjes naar de stad alleen als ze erop aandrongen om muziek te horen. In de danslokalen van Nicasio droegen Claire en Anna hun jurken van San Rafael en gaven hun oordeel over de mannen in het café, alsof Coop, die naast hen zat, een wezen van een andere soort was. Hij bleef afstand houden, lachte stilletjes in zichzelf, zei nauwelijks een woord. Wie is Coop toch eigenlijk? vroegen ze zich af. Op een keer, toen ze hadden besloten om een uur nadat hij vertrokken was naar Rancho Nicasio te gaan, zagen ze hem op die kleine dansvloer, in die drukte opgenomen. Vrouwen werden rondgeslingerd en dan in zijn bruine armen opgevangen. Hij was niet zo’n goeie danser, eigenlijk zelfs nogal belabberd, maar meisjes begroeven hun gezichten in zijn hals, met hun mooie hakjes vlak bij zijn met koeienstront besmeurde laarzen. ‘Nou, hij is een cowboy,’ riep Anne. Ze wilden de betovering niet verbreken en gingen er stilletjes vandoor voordat hij hen tussen de menigte in de gaten kreeg.

Maar omdat hij ouder was, bleef hij de emotionele onderhandelaar en vertaler tussen hen en hun vader, en speelde de bemiddelende rol die een moeder zou hebben gespeeld. Dat paste niet bij zijn temperament, en misschien was het wel het verlangen om aan dat alles te ontsnappen, dat hem ertoe bracht in grootvaders hut te trekken. Om die te herbouwen had hij geld nodig, en dat verdiende hij met extra werk. Zijn eerste baan op de boerderij, toen hij nog een jongen was, was vader te helpen met het bouwen van de watertoren, die nu als een uitkijkpost boven de akkers zweefde. Dat grijze bouwsel was langzaam op zijn skeletachtige steunbalken verrezen, en nog voordat hij helemaal klaar was, lag Coop al lui op het hellende dak ervan om naar de aangrenzende heuvels te staren alsof die een uitweg boden. Nu, tien jaar later, was er ergens in het donkere interieur van de toren een lek.

Zodra Coop het luik opende en omlaag keek, raakte hij in paniek. Hij dacht aan de mogelijkheid van een slang of zelfs een lijk in dat onzichtbare water. Hij stond daar nog een laatste ogenblik lang in het zonlicht, trok de ladder op die hij gewoonlijk gebruikte om op het planken dak te klimmen en liet hem in het water zakken. Toen trok hij zijn kleren uit, bevestigde een dunne hamer aan de riem om zijn middel en daalde in het reservoir af.

Om zijn pols had hij strakgespannen elastieken gewikkeld en stak daar potloodachtige stukken sequoiahout in. Hij was naar Abdons Timmerhout in Petaluma gestuurd. De oude mannen daar, met hun armen vol slingers van houtkrullen, hadden hem, nadat hij naar meneer Abdon had gevraagd, beleefd verteld dat Abdon de schutspatroon van de tonnenmakers was. Coop nam aan dat als hij eenmaal het lek had gevonden, hij er aan de buitenkant van de watertoren droge pluggen in kon slaan, maar die mannen, die wijnvaten bouwden en repareerden, stelden stokjes van sequoia- of cederhout voor en raadden hem aan ze er vanaf de binnenkant in te slaan zodat ze, vochtig geworden, geleidelijk zouden zwellen. Sequoiahout, zeiden ze, duurde wel langer dan honderd jaar, zelfs als het op de bodem van een rivier had gelegen.

Hij liet de ladder los en zwom de duisternis in tot hij bij een wand kwam. Het lek zou wel niet onder water of erboven zitten, waar het hout droog was, maar ergens bij de oppervlaktelijn waar die twee elkaar ontmoetten. Hout werd slechter op een grenslijn, daar kwamen de zwakke plekken. Hij watertrapte, met zijn vingers op de glibberige randen. Hij moest naar het lek tasten, op het oog kon hij het niet vaststellen. Dit zou uren of zelfs dagen kunnen kosten in de verkleumende kou en de windstilte van het reservoir. Zelfs toen zijn vingers de initialen ontdekten die hij jaren geleden in het hout had gekerfd, bevredigde dat hem niet. Het deed denken aan een noodlot. Hoeveel keren in zijn leven zouden hij of zijn familie het reservoir moeten repareren? Ze hadden een gevangenis voor henzelf gebouwd.

Huiverend klom hij eruit, trok zijn broek en hemd aan en bleef in de verrukkelijke warmte van de zon staan. Hij zag Anna en Claire naar hem zwaaien uit het raam op de tweede verdieping van de boerderij. Toen hij het warm kreeg, ging hij weer omlaag.

Wat zijn we toch vrijwel niets. In onze jeugd denken we dat we het middelpunt van het universum zijn, maar we reageren alleen maar, gaan toevallig de ene of de andere kant op, overleven of krijgen het beter door een gelukje in de loterij, waar van onze kant maar weinig keus of beslissing bij komt kijken. Jaren later, als hij in staat was geweest om terug te kijken, zou Coop misschien wel hebben getracht om zekere aspecten van zijn karakter of dat van Claire of Anna te onderscheiden of te herzien, maar toen hij naar hen terug zwaaide terwijl hij daar in het licht van de namiddagzon stond, waren Anna en Claire onderling verwisselbaar, een geel hemd en een groen hemd, en zou hij niet in staat zijn geweest te zeggen wie de ene en wie de andere kleur droeg. En toen hij weer in de duisternis van het waterreservoir was, toen was er alleen nog maar een retrospectief beeld van de beide meisjes, een boomtak die hun identiteiten en hun zwaaiende armen gedeeltelijk aan het gezicht onttrok.

Weer betastten, toen hij in het water zwom, zijn vingers het hout, op zoek naar een teken van verwering, een scheurtje. Coop had liever metaal, de geur ervan, olie in een carter, roest op een ketting, al die variëteiten en stemmingen van een metalig leven. Een auto opnieuw tot leven brengen bracht de mogelijkheid van een ander leven met zich mee, terwijl dit gezin maar hoogst zelden buiten de boerderij kwam. De vader had zich eens over de grens tot in Nevada gewaagd en daar had hij het nog steeds over als iets wat dwaas, onnodig en misschien wel gevaarlijk was. Maar Coop hield van risico en kon onverschillig blijven tegenover gevaar. Hij was in de schoot van dit gezin opgenomen door een buurman wiens vrouw een paar maanden later bij de bevalling stierf. Hij wist dat alles in de hand van het toeval lag.

Hij had al het grootste deel van de omtrek van het reservoir achter de rug toen hij het lek vond. Hij barstte in een vals, theatraal gelach uit en zwolg in de echo, toen hing hij in het water zoals hij aan de kant van de rivier kikkers had zien hangen. Hij stopte de stift van sequoiahout in het lek en hamerde hem door het water heen vast. Vlak bij het eerste vond hij nog een tweede gat en vulde dat ook, toen zwom hij naar de ladder. Eenmaal boven, op het dak van het reservoir, kon zelfs de zon hem niet meer warm krijgen. Hij ging het boerenhuis in, kleedde zich uit, sloeg een deken om zich heen en liep toen weer naar buiten.

Coop bouwde verder aan de hut en bracht een groot venster aan waardoor hij naar buiten, naar de bomen kon kijken. Toen begon hij aan de veranda. Iedere morgen om zeven uur konden de anderen al de echo van zijn hamer tot beneden in het dal horen weerkaatsen. Hij had erop gestaan in zijn eentje te werken, en het enige levende wezen dat hem in al die maanden van bouwen gezelschap hield, was Alturas de kat, die overal rondzwierf en nooit ergens binnen het gezichtsveld van wie ook een vast plekje zocht. Af en toe maakte de kat een formele wandeling over het smalle, door de mens aangelegde pad dat om de top van de heuvel heen liep, en dat waren dan ook zijn enige stappen in hun wereld. Maar wanneer Coop ook maar even van zijn timmermanswerk opkeek, altijd zag hij dan Alturas die naar hem zat te kijken, half verborgen achter de heuveltop, en op dat moment boog de kat zijn kop en verdween. Niemand had de kat ooit zien slapen, niemand wist waar de kat van leefde. Maar toen de volgende winter de zware storm de streek overviel, veronderstelde niemand dat Alturas erbij was omgekomen.

Coop gebruikte ijzeren golfplaten voor de buitenmuren, om hout voor de latere veranda te sparen. Hij had betonnen palen gegoten, waardoor de veranda tussen hemel en aarde, op drie meter boven de aarden helling, kon eindigen. Hij nam er alle tijd voor, timmerde de planken vast, liet zich algauw afleiden door een havik of de schaduw daarvan, of door de mist die net als die gletsjer tussen de bomen op de helling door trok. Hij voelde zich een sociabel mens in die eenzaamheid, maar wat korte tijd later gebeurde was toch misschien wel het gevolg van het feit dat hij wekenlang geen mens zag. Er was een hunkering in hem naar zoiets eenvoudigs als het delen in een lach of een aanraking.

Was wat er gebeurde een zonde of een natuurlijke handeling? Je leeft lang genoeg in de smeltkroes van een gezin en je hecht je aan dat waar je als jongen of meisje naar kijkt; toch wel een logische verklaring zou je kunnen zeggen voor wat er op die veranda gebeurde, in de stilte waarin geen gehamer te horen was, een stilte alsof er geen ander leven werd geleefd.

Niemand van hen had vóór de ander een zet gedaan. Het voelde alsof er één enkele hartslag aan het werk was. Anna – die rondhuppelde als een jongen of een hond, het meisje dat haar pols had gebroken, die Coop met wilgentakken had gespalkt voordat hij haar naar een chirurg in Petaluma had gebracht, en die haar zusje uitdaagde om geblinddoekt de autoweg bij het waterreservoir over te steken (‘Ik zal je betalen, Claire’) en, toen Claire er niet op inging, het zelf maar deed; het meisje dat zo voortdurend en zorgvuldig zat te lezen dat ze altijd een frons had, alsof ze naar een vlieg op het puntje van haar neus keek – begon op een dag in het volle zonlicht de oostelijke richel naar zijn hut op te lopen, over het bochtige pad dat de koeien, en soms ook Alturas, namen. Ze kwam langs de boom waar aan zijn laagste takken de zak met insecticide hing, en waaronder het vee samendromde om aan de zwermenvliegen en muskieten te ontkomen, en liep toen door een cirkelvormige veekraal. Coop, dacht ze, zou nu wel klaar zijn met zijn lunch. Het was bijna twee uur. Ze sloot het tweede hek van de veekraal en toen ze de ketting om de paal trok en vastklikte, barstte er ineens een hevige regenbui los, zodat alles wat ze aanhad er ineens heel anders uitzag. Alles voelde zo zwaar, kleurde donker. En toen, enkele ogenblikken later, hield het op met regenen.