OLIFANT VAN ZEEP

Thomas Verbogt

Olifant van zeep

Verhalen

Nieuw Amsterdam

© Thomas Verbogt 2019

Alle rechten voorbehouden

Omslagontwerp Nico Richter

Omslagbeeld © Shutterstock/PanicAttack

Foto auteur © Quintalle Nix

NUR 303

ISBN 978 90 468 2567 9

www.nieuwamsterdam.nl

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2019, met

ISBN 978 90 468 2566 2

De hele wereld is warrig, als stemmen
in de nacht.

Fernando Pessoa, Boek der rusteloosheid

Inhoud

Wekker

Uitslapen

Olifant van zeep

Het is niet erg, het is zo

Smaak van haring

Stiekem met je gedanst

Leuke dingen doen in de zomer (1)

Wild thing

Leuke dingen doen in de zomer (2)

Jij wilt helemaal niets weten

Waar je maar wilt

Dakgoot vol herfst

Het is zacht gaan waaien

Weg van alles

Mokkel

Verhaal van een foto

De stilte van november

Vrolijke bloempotten

Wekker

In bed zag ik dat het zomer begon te worden. Over dat besef dacht ik na. Het is net alsof het krachtiger is dan bijvoorbeeld lang geleden, terwijl er nauwelijks iets lang geleden is.

Ik pakte een boek dat ik gisteravond naast mijn bed legde nadat ik er een paar pagina’s in had gelezen, van de Britse kunstenaar Tracey Emin, van wie ik al veel verontrustend werk zag. Strangeland, zo heet haar boek. Op de achterkant staat: Strange things always happened when I did not wear a watch … Dreams don’t have time. Neither does sleep, nor death. That’s why it is sometimes good to wear a watch.

Ik draag alleen maar een horloge als ik ergens op tijd moet zijn, want voordat ik daar arriveer, ben ik ergens anders, en soms weet ik niet hoe laat ik daar moet vertrekken. In huis is de enige klok de wekker naast mijn bed.

Ik zag dat die het niet deed. Dat zag ik gisteren al, maar ik dacht dat het vandaag anders kon zijn, dat ik me kon vergissen. Het was een nieuwe wekker en misschien was het nieuwigheid waardoor die het niet deed. Maar vanochtend bleef hij het niet doen.

Daarom ga ik ermee terug, naar de klantenservice van het warenhuis. Daar zit een mevrouw die eruitziet of alles haar kwaad maakt. Haar haar is oranje van kleur en het is net alsof zich in dat haar een kleine explosie heeft voorgedaan. Ze zal begin veertig zijn, wat ze een weerzinwekkende leeftijd vindt. Het is duidelijk dat ze geen zin in de dag, geen zin in mij en geen zin in het leven heeft. Dat is heel veel geen zin. Het is dus een beetje onduidelijk wie wie bij deze klantenservice service moet verlenen.

Ik denk echter: ik moet ergens over beginnen, want zij doet dat vast niet.

Ik zeg dus: ‘Goedemorgen, mevrouw. Deze wekker is kapot. Heb ik pas hier gekocht. Gisteren, geloof ik.’

Zij zegt: ‘Bon.’

Soms houd ik van korte instructies. Ik geef haar de aankoopbon.

‘Wat is er dan met die wekker?’ vraagt ze.

Ik antwoord: ‘Hij maakt geen geluid.’

‘Hij maakt geen geluid,’ herhaalt ze mat.

Ik moet dit toelichten, voel ik. ‘De wekker wekt niet. Ik word er niet wakker van.’

‘U wordt er niet wakker van,’ zegt ze.

‘Nee,’ zeg ik.

Achter haar zijn smalle ramen waardoor je niets kunt zien. Toch komt er licht doorheen. De zomer is nauwelijks ergens tegen te houden.

Dan vraagt ze: ‘Wat hebt u met de wekker gedaan?’

‘Hoezo?’ vraag ik.

Ze snuift en zegt: ‘Dit is geen wekker die niet zomaar niet wekt.’

Ik moet even over deze zin nadenken.

‘Hoe bedoelt u precies?’ vraag ik.

‘Dit is geen wekker die niet zomaar niet wekt,’ herhaalt ze.

Aan het zomerlicht door de ramen kun je zien dat het een warme dag is. Het licht heeft iets vettigs.

Ze vervolgt: ‘U moet vreemd met de wekker zijn omgesprongen. Anders had de wekker het wel gedaan. Wij krijgen nooit klachten over deze wekker.’

‘Ja,’ zeg ik, ‘maar dan wekken die wekkers vast heel goed, de mijne niet.’

Ik wist dat ik een fout ging maken, en die maak ik nu. Ik vraag me hardop af of een wekker die niet wekt nog wel een wekker genoemd mag worden.

Ze kijkt me aan. Het is goed aan haar te zien dat ze zich herinnert waarom ze geen zin in deze dag, geen zin in mij en geen zin in het leven heeft. Ik zie ook dat ze op het punt staat er iemand bij te roepen, de bedrijfsleiding of iemand van de bewaking. Misschien ben ik ook wel moeilijk en doe ik moeilijk over een wekker die niet wekt. Ik kan toch gewoon een nieuwe wekker kopen. Geld zat. Maar nee hoor, wekker in een plastic tasje doen, helemaal naar het warenhuis fietsen en dan hup, naar de klantenservice. Het is zomer, hebben we niet iets anders aan ons hoofd? Daarbij: een wekker is ook maar een ding, we kunnen best zonder, we verzamelen voortdurend dingen om ons heen die we niet echt nodig hebben, misschien is dat wel om iets te camoufleren. Zullen we het daar eens over hebben?

‘Ik moet gaan,’ zeg ik.

De vrouw kijkt me niet-begrijpend aan.

‘Ik moet gaan,’ zeg ik nog een keer, maar ik krijg niet meer volume in mijn stem.

‘Wat zegt u?’ vraagt de vrouw terwijl ze doodmoe met haar handen langs haar oren wappert. ‘Er is hier ook zo veel lawaai.’

Ik hoor helemaal geen lawaai. En kun je lawaai dat je niet hoort nog wel lawaai noemen?

‘Ik moet gaan,’ zeg ik. ‘Ik kom een andere keer terug.’ En dan maak ik me los van de klantenservice. Ze ziet vanzelf wat ik bedoel met dat ik moet gaan.

Ik laat me op roltrappen naar de begane grond brengen en haast me het gulle zomerlicht in, terwijl ik denk aan wat ik nog meer zei: dat ik een andere keer terugkom. Ja, dat doen we de hele tijd, overal een andere keer terugkomen. Het houdt niet op.

‘Voortaan doen we dat niet meer,’ zegt een man tegen me. Hij heeft een korte broek aan en een oranje hesje over een bloot bovenlijf. Hij heeft drie pleisters op zijn gezicht. Misschien waren het er wel meer, want zo ziet hij eruit: alsof er zojuist nog een stuk of wat zijn afgerukt. De man wijst naar mijn fiets.

‘Die witte lijnen staan er niet voor niets.’

Witte lijnen.

‘Ik zie geen witte lijnen,’ zeg ik.

‘Ja, dat merken we,’ zegt de man, en hij wijst weer naar mijn fiets. ‘Die zetten we er voortaan tussen.’ Hij kijkt me aan om te controleren of ik hem begrijp. ‘Anders wordt uw rijwiel in beslag genomen.’

In hoeverre is een rijwiel nog een rijwiel als het in beslag genomen is?

Ik ben blij dat ik mijn fiets heb teruggekregen, want ik moet in het ziekenhuis zijn voor een routineonderzoek, ‘een klein dingetje’.

Als ik me bij de balie meld, zorg ik ervoor dat ik mijn identiteitskaart paraat heb. Dat is maar goed ook, want daar zit een vrouw die een zus kan zijn van de vrouw van de klantenservice in het warenhuis. Ook van dat oranje haar waarin iets geëxplodeerd is. Maar zij hoeft geen service te verlenen, misschien scheelt dat. Ze bestudeert mijn kaartje. Ze houdt niet van identiteiten, dat is helder.

‘Meneer Verbogt,’ zegt ze. ‘We gaan eerst een plas doen.’ Ze overhandigt me een plastic potje met een wit deksel. ‘U moet de gele lijn volgen.’ En ze wijst naar een gele lijn. Er is ook een rode lijn. En een witte, waarschijnlijk voor fietsen.

De gele lijn leidt me naar het toilet, waar ik iets doe wat ik altijd doe en waarvan ik weet dat het niet strikt noodzakelijk is. Altijd ben ik op zo’n moment in de ban van de gedachte dat het potje he-le-maal vol moet. Dat hoeft niet, bodempje is voldoende. Maar toch. Voor de zekerheid. We doen veel te veel voor de zekerheid.

Ook nog wat in het toilet. Daarom trek ik door. Op dat moment valt het deksel van het potje in de wc-pot. Dat wordt ook doorgetrokken. Het eerste wat ik denk, is dat ik het milieu belast, terwijl mijn zorg moet zijn hoe ik met het volle potje door de volle wachtkamer de balie bereik.

Ik loop voorzichtig en voel de blikken van de wachtenden op me gevestigd, wat ik begrijp, want in een wachtkamer gebeurt zelden iets opmerkelijks. Zelf vind ik een man die behoedzaam een vol potje urine vervoert niet opmerkelijk, maar ik vertegenwoordig niet de smaak van de wachtkamer.

De vrouw achter de balie zit in diepe gedachten verzonken. Ik zet het potje voor haar neer, naast het toetsenbord. Ze kijkt mij aan, dan naar het potje.

Ik zeg: ‘Mevrouw…’ En corrigeer mezelf onmiddellijk, ja, ik ga raar praten, ik zeg: ‘Zuster, ik heb per ongeluk het deksel doorgetrokken.’

Weer kijkt ze naar het potje, wel een paar seconden, die veel langer dan een paar seconden duren. Dan weer naar mij.

‘Meneer Verbogt,’ zegt ze. ‘Dat doen we dus nóóit meer!’

Ze wijst naar de wachtkamer. ‘U mag daar plaatsnemen, daar. U wordt geroepen. Daar!’

Uitslapen

De droom speelde zich af op een zonnige ochtend in mijn geboorteplaats Nijmegen, waaruit ik lang geleden vertrokken ben maar waarnaar ik zo nu en dan graag terugkeer, ook in mijn dromen. Er kwam een gebouw dichterbij en daarvan werd ik wakker.

Ik stond op, keek uit het raam (gordijnen niet dichtgedaan, dadelijk komen er daarover vragen in me op), de nacht liep op zijn eind en ik zag de restanten van Koninginnedag, gisteren, die de straat in het zeer vroege vale ochtendlicht iets onheilspellends gaven, alsof er zich een ontploffing had voorgedaan waarvan nog niemand weet had, wat natuurlijk niet kon, maar terwijl ik daar stond vond ik dat het best kon. Alles kon, als je het maar geloofde, een uitstekende gedachte voor de nieuwe dag.

Het drong tot me door dat het 1 mei was, de Dag van de Arbeid. En dat gebouw in Nijmegen was het Kolpinghuis, een instelling waar in de jaren dat ik er nog woonde vooral dansavonden voor alleenstaanden werden georganiseerd. Als die op sobere affiches werden aangekondigd, maakten die een vreemd verdriet in me wakker. Er zat ook schaamte in en misschien zelfs lichte woede. Ik was zelf vaak alleenstaand in die dagen, maar voelde nooit de behoefte daarom te gaan dansen.

Op 1 mei werd er niet gedanst in het Kolpinghuis. Ik was lid van een linkse partij en moest daar natuurlijk zijn om toespraken te beluisteren die er niet om logen. In Nijmegen ging het er op zo’n dag hard aan toe. Tot slot zongen we ‘De Internationale’, alsof het daarna nooit meer mocht. En al bij de eerste regels

Ontwaakt, verworpenen der aarde!

Ontwaakt, verdoemden in hongers sfeer!

keek ik om me heen en dacht: nee, alsjeblieft, nee, waaruit moeten we ontwaken, en als we wakker worden, wat dan?

De herinnering aan de 1 mei-viering in Nijmegen dreef me terug in bed. Toen ik er vannacht in stapte, besloot ik immers uit te slapen, waar ik bijna nooit toe kom, meestal heb ik te veel zin in de dag, er is bovendien van alles te doen. Maar ik had iemand gesproken die zei dat zo nu en dan uitslapen geen kwaad kon. De zegsvrouw had het zelfs over ‘lekker uitslapen’.

‘Het is ook goed voor je gedachten,’ zei ze. Daarin ben ik geïnteresseerd, in alles wat goed is voor mijn gedachten.

Toen ik vannacht naar bed ging, vroeg ik me af welke maatregelen ik moest nemen om het uitslapen trefzeker in werking te zetten. Ik was er niet goed in, dat wist ik. Wekker en mobiele telefoon ver uit de buurt, dat hoefde geen betoog. Misschien was het ook een kwestie van concentratie. Dat ik een slaapperiode in gedachten nam die in principe geen einde had, althans voor de komende dag. Voor het eeuwig uitslapen leek het me nog wat vroeg.

Mijn hoofd moest ik leegmaken, niet denken aan wat me te doen stond, afspraken en deadlines.

Ik sliep verontrust in, want misschien vergat ik iets wat bevorderlijk was voor het uitslapen. Ook schoot ik een keer of vijf wakker van de vraag of het uitslapen al begonnen was of dat het nog midden in de nacht was. Dan keek ik even naar buiten, naar de afwezigheid van daglicht. De nacht en lantaarns zorgden voor een ander licht, want helemaal donker was het nooit, waarvoor een beginnend dichter vast het woord ‘nachtlicht’ had bedacht, maar zie je, aan dat soort dingen moest ik niet denken, want dan kwam er van uitslapen helemaal niets terecht. Op mijn wekker kijken kon natuurlijk ook, maar die stond ver weg in een keukenkastje waaraan je altijd een harde ruk moest geven om het open te krijgen.

Normaal sta ik altijd tegen half acht op, dus misschien werd ik vanochtend op dat moment wel automatisch wakker, maar ik besloot me tegen de staat van wakker zijn te verzetten en me op de slaap te concentreren.

Van de andere kant wilde ik ook weer niet in een te diepe slaap terechtkomen, want dan zou het geheel aan me voorbijgaan dat ik aan het uitslapen was en wist ik ook niet wat het met me deed.

Nee, een lichte slaap was het meest verkieslijk. Dat is in principe ook een prettige slaap, want je bent dan al min of meer een beetje wakker, maar er hoeft nog niets, je mag je gedachten op een laag pitje houden. Veel gedachten komen juist op een laag pitje goed tot hun recht.

Die lichte slaap ging me goed af.

Vanaf de straat kwamen geluiden mijn slaapkamer binnen, het was vooral het geluid van schoonmaakwagens en van de mokkende mannen die zich daaromheen bevonden, ik hoorde ze vegen, ik hoorde glasscherven die bij elkaar kwamen, ik hoorde een dronken stem heel hard ‘Ajax’ schreeuwen, niet één keer, maar wel een keer of tien. Dat irriteerde me, maar irritatie kun je uiteraard niet hebben als je probeert uit te slapen. Zo leeg mogelijk, dat hoofd! Hoe moest dat ook alweer?

Ja, door aan leegte te denken, aan niets, maar ja, als ik aan niets wilde denken, moest dat ook het totale niets zijn, en dan was ik er zelf ook niet, dus kon ik ook niet aan dat niets denken. Dit zijn geen overwegingen die het uitslapen stimuleren.

Ineens hoorde ik een zwaar brommend geluid, ik kende het, ik wist wat het was en had de neiging die kennis te negeren maar dat kon niet, het was immers de vuilniswagen, en ik had twee volle zakken die in mijn gang behoorlijk in de weg stonden.

Snel schoot ik mijn ochtendjas aan en zette even later de zakken op de rand van de stoep. Daar was mijn prachtige buurvrouw, die lachend zei dat ik laat was.

‘Ja,’ zei ik. ‘Ik ben aan het uitslapen.’

Mijn buurvrouw knikte hartelijk en zei: ‘Dat is goed voor je. De boog kan niet altijd gespannen zijn.’

Ze stapte in haar auto, startte die en reed vervolgens waardig de straat uit, terwijl ik me afvroeg hoe het zou zijn met haar uit te slapen.

Op dat moment hoorde ik mijn voordeur in het slot vallen. Ik zag ook meteen voor me waar de sleutel hing. Aan een haakje meteen achter die dichte deur. En mijn buurvrouw heeft er een, voor noodgevallen.

Even dacht ik: misschien is dit een teken en moet ik nu, alleen gehuld in ochtendjas, op blote voeten aan mijn lange mars naar de horizon beginnen, in theorie ooit begonnen in het Kolpinghuis te Nijmegen, op de zonnige ochtend van de 1e mei, alles opgeven en alleen maar voorwaarts gaan, alleen maar voorwaarts totdat er ver weg iemand zou zijn die ‘Zo is het genoeg’ zou zeggen, ‘rust nu maar, je strijd is gestreden’.

Er schoot me echter meteen veel praktisch ongemak te binnen.

Mijn woning was een etage die zich op tweehoog bevond, en ik dacht ineens aan de steiger aan de achterkant van het huis. Die stond daar vanwege werkzaamheden aan het balkon. Die steiger kon ik natuurlijk beklimmen, want volgens mij stond mijn balkondeur open. Maar ik kon alleen maar bij de achterkant van mijn huis komen via de achtertuin van mijn achterburen. Die kende ik niet, maar ze zouden vast begrip tonen. Ik moest dan wel even om het huizenblok heen lopen.

Daar was ik nauwelijks aan begonnen toen ik in een glassplinter trapte die niet was weggeveegd. Een blote voet begon onstuimig te bloeden. Ik probeerde dat te stelpen met de onderkant van mijn ochtendjas. Daarvoor moest ik de gewonde voet omhoogtrekken. Ik had niets aan onder die ochtendjas, maar dat drong pas tot me door toen er twee agenten naderden, een man en een vrouw.

De man vroeg, niet eens bars, niet onvriendelijk: ‘Wat staan we hier precies te doen?’

Ik wilde zeggen dat ik lekker aan het uitslapen was, maar dat antwoord slikte ik nog net op tijd in.

Ik heb het niet zo op de vraag ‘Wat zijn we precies aan het doen?’, hoewel ik heel goed besef dat het nuttig, zelfs heilzaam kan zijn het antwoord op die vraag voor eens en altijd zo volledig mogelijk te formuleren en het antwoord vervolgens op te schrijven. En het altijd bij de hand te houden.

Olifant van zeep

Als de uitzending nauwelijks een minuut is afgelopen, belt zijn ex. Dat had hij kunnen weten. Simone is al heel lang zijn ex, maar ze is toch in zijn leven gebleven. Zij vindt dat prettig, hij ook. Dat is het woord: prettig. ‘Ex’ vindt hij daarentegen een aanduiding van niks. Maar ja, ‘de vrouw met wie ik tien jaar heb geleefd’ klinkt zo dramatisch. Exvrouw bevalt hem ook niet. Alsof ze een geslachtsverandering heeft ondergaan. Ex-echtgenote, alsjeblieft niet.

Toen ze pas zijn ex was en hij de hare, hadden ze elkaar een tijdje met rust gelaten. Ze hadden afgesproken dat dit beter was. Waarom ze die afspraak hadden gemaakt, wist hij niet meer. In die periode verlangde hij niet naar haar terug, en zij zei later dat zij dat ook niet had gevoeld. Zijn vraag waarom ze dan ruim tien jaar bij elkaar waren geweest, viel bij haar niet in goede aarde. ‘Ik laat niet tien jaar van mijn leven ongedaan maken,’ riep ze.

Daarna hadden ze elkaar weer een paar maanden niet gezien, maar ineens begonnen ze het belangrijk te vinden dat het prettig was dat weer wel te doen. Toen hij haar daarover belde, zei ze dat ze met de telefoon in haar hand stond om zijn nummer in te toetsen. Ze moesten vertederd lachen. Zo hadden ze ook gelachen op de laatste dag van hun gezamenlijke leven, toen ze vaststelden dat ze al erg lang niet meer in elkaars nabijheid plezier hadden gehad of iets wat op plezier leek. Daar hadden ze even over doorgepraat, en toen zei hij: ‘Incompatibilité d’humeur. Dat is het. Dat is het gewórden.’

Ze knikte en verhaspelde die woorden zenuwachtig, en toen lachten ze dus vertederd. ‘Het licht is tussen ons verdwenen,’ zei ze.

Zo gaat het vaak bij mensen, ineens is het licht tussen hen weg.

Het is inmiddels dertig jaar geleden. Hij was negenentwintig, Simone een jaar jonger.

Bijna elke week schrijft hij in de weekendbijlage van een landelijk dagblad een essay over een actuele kwestie. Door die stukken geniet hij gezag. Zijn helderheid wordt geprezen, zijn humor ook, de lenigheid van zijn denken. Altijd als er iets aan de hand is waarover veel mensen opvallend verschillend denken, wordt hij gevraagd in een radio- of televisie-uitzending te komen om de discussie naar een hoger niveau te tillen. Die kwalificatie komt niet van hemzelf, maar van de programmamakers. Hij zegt steevast nee. Hij wil zich tot de krant beperken, die openbaarheid is hem voldoende, hij wil niet dat hij iemand wordt met een bekend gezicht. Die exclusiviteit amuseert hem. Hij is als de dood voor de zelfgenoegzaamheid van veel openbare personen, voor die glimlachjes van ze.

Telkens wanneer Simone zijn stuk gelezen heeft, belt ze hem. Vaak is ze het met hem eens, bijna altijd heeft ze een opmerking over een formulering. Dat is een beroepsafwijking, ze is hoofdredacteur bij een uitgeverij van juridische boeken.

Vandaag is het niet zaterdag, het is maandagavond.

‘Wat stond jij je verschrikkelijk aan te stellen, Johan Winters!’

Als ze zijn voor- en achternaam noemt, is er iets gaande waarbij hij op zijn tellen moet passen. Dan is het menens.

‘En zo stom ook!’ vervolgt ze. ‘Nu weet iedereen wie je bent. Iedereen kent je gezicht, bedoel ik. Wég anonimiteit!’

‘Ik denk niet dat de kijkers naar dat programma mijn stukken lezen,’ zegt hij.

‘Ach, morgen weet iedereen het! En dat rare verhaal dat je vertelde!’

‘Hoezo raar… Ik was in gedachten, ik was er niet helemaal bij. Ik begon aan dat verhaal voor ik er erg in had. En toen vond ik het arrogant ermee op te houden.’

‘Herkende je die vrouw dan niet?’

‘Die me aansprak? Nee. Ik werd bovendien verblind door die lampen.’

‘Babs Krachers! Iedereen kent Babs Krachers! Ze is de beroemdste vrouw van Nederland.’

‘Ik dacht dat dat de koningin was,’ zegt hij zuinig. Hij vindt het meteen een slappe opmerking.

Natuurlijk had hij van Babs Krachers gehoord en over haar gelezen. Er staat vaak iets over haar in de krant, ook in de kranten die hij leest. Behalve bedenkster en presentatrice van veel televisieprogramma’s is ze ook eigenaar van een hotelketen die zich over zo’n beetje de hele wereld uitstrekt, beroemd om zalen van badkamers, verder is ze pleegmoeder van vier geadopteerde kinderen en kiest ze om de haverklap voor een man met wie ze al snel ‘geen verhaal’ heeft. Hij weet niet waarom hij dat allemaal leest, maar hij leest het. Hij komt dus ook regelmatig een foto van haar hoofd tegen. Dat hoofd vindt hij sympathiek, zelfs aantrekkelijk, er valt hem helderheid in op, maar toch vergeet hij het telkens.

Vanmiddag moest hij ook twee keer kijken.

Hij vindt het ontspannend een supermarkt te bezoeken, niet vanwege de supermarkt, maar om er even uit te zijn. Hij brengt een groot deel van de dag lezend en studerend door, hij doet niets liever, maar soms kan hij naar praktische handelingen hunkeren. Iets in zijn huis schoonmaken. Of inderdaad naar buiten om boodschappen te doen. Hij houdt er niet van eens per week alles voor die week in te slaan, nee, elke dag wil hij beslissingen nemen over levensmiddelen. Hij heeft bovendien het gevoel dat het hem scherp houdt, die wandelingen naar en door de supermarkt. Je kunt wel deel uitmaken van een samenleving, maar het is ook nuttig er zo nu en dan doorheen te lopen.

Deze middag wil hij ook twee levensmiddelen ruilen. Toen hij gisteren thuiskwam trof hij tussen zijn boodschappen twee varkenshaasjes aan in een verpakking met kerstversiering, per ongeluk in zijn wagentje terechtgekomen en door hem gedachteloos afgerekend en ingepakt. Hij houdt niet van dit soort vlees, wilde het weggooien, maar vond dat toch onverschillig gedrag en besloot daarom het te ruilen, hij wist nog niet tegen wat, maar dat zou hij dan wel zien.

Het is een namiddag met een lucht vol donkere vuiligheid. Iedereen heeft haast en is geïrriteerd.

‘Hebt u de bon nog?’ vraagt de vrouw achter de balie.

Hij schudt zijn hoofd en probeert schuchter schuldig te kijken. Hij neemt nooit een bon mee uit de supermarkt. Waarom zou hij dat doen? Thuis nog eens rustig nalezen wat hij heeft gekocht? De vrouw knikt berustend. Ze heeft een groot hoofd waaruit Bassie-haar als helmgras is geexplodeerd. Het is duidelijk dat ze graag knikt, daarom beheert ze waarschijnlijk ook de klantenservice.

‘Weet u nog aan welke kassa u de varkenshaasjes kocht?’

Als kind vond hij het een idioot woord, varkenshaasje. Hij dacht dat het de naam van een dier was, wat een kip ook was. Of een schol. Hij kon zich geen voorstelling van een varkenshaasje maken. Een dier met lange oren en een krulstaart? Varkenshaasjes! In een groen, groen, groen, groen knollen-knollenland zeker!

Hij weet niet meer voor welke kassa hij gisteren stond. Bovendien is dat een omstandigheid die hij niet onthoudt, die hij niet eens wenst te onthouden. Het is net alsof hij automatisch keuzes maakt voor wat hem bijblijft en wat niet. Misschien werkt het zo bij alle mensen, maar hij heeft het gevoel dat het er bij hem dienaangaande wat strikter aan toegaat.

‘U weet het niet, hè,’ zegt de vrouw van de klantenservice. Ze spreekt die woorden vriendelijk uit, alsof ze hem duidelijk wil maken dat het haar niets uitmaakt dat hij niet alles onthoudt. Ze praat ook wat harder en langzamer, zoals sommige mensen doen tegen verstandelijk gehandicapten of buitenlandse toeristen die de weg vragen.

Het benauwt hem dat het belangrijk is wáár hij die varkenshaasjes heeft afgerekend. Op de verpakking staat het logo van de supermarkt. Ja, hij kan ze natuurlijk in een ander filiaal hebben gekocht, maar wat zou dat? Al die supermarkten vormen in feite toch één grote winkel.

De vrouw buigt zich nu naar hem toe. Ze heeft een ketting om die een naam laat zien: Bettina. Waarschijnlijk is dat haar eigen naam, maar waarom zou ze die om haar hals dragen? Hij neemt niet aan dat hij haar uit zichzelf Bettina mag noemen. Zou ze bang zijn dat ze haar naam vergeet?

‘Weet u het meisje nog?’ vraagt de vrouw nu.

Die vraag verwart hem. Niet doordat de vraag grammaticaal niet in orde is. Het is wat de vraag bevat, het is alsof er meer in huist dan de vrouw wil weten, een vonnis.

Weet u het meisje nog? Hij begrijpt wat ze bedoelt en draait zich om. Er zijn acht kassa’s en daarachter zitten acht meisjes. Hij ziet ze nu alleen van achteren. Het meisje naar wie de vrouw vraagt, zag hij gisteren natuurlijk van voren. Vaag herinnert hij zich haar gezicht, hij ziet zachtmoedige ogen, maar ja, bij welke achterkant horen die zachtmoedige ogen.

‘Volgens mij zit ze achter kassa 2,’ zegt hij. Een meisje met glanzend zwart haar en verlegen schouders.

‘Faat! Draai je eens om! Heeft deze meneer hier…’

Hij ziet meteen dat Faat hem gisteren niet heeft geholpen. Die droeg geen bril, Faat wel.

De situatie begint hem op zijn zenuwen te werken.

‘Ik weet het meisje niet meer.’ Hij hoort zichzelf de zin zeggen.

Even hangt er een stilte tussen hem en de vrouw achter de servicebalie, een stilte waarin hij iemand zoekt die hem raad zou kunnen geven, passende woorden, een krachtig gebaar dat boekdelen spreekt.

‘U weet het meisje niet meer,’ zegt de vrouw na een paar schrale seconden.

‘Nee,’ zegt hij. Hij voelt zich in een ijle diepte tuimelen, ver weg van veel wat zijn leven betekenisvol en tintelend maakt.

‘Weet u,’ zegt de vrouw. ‘Ik geloof u. U krijgt gewoon het geld terug.’

Wát gelooft ze? Hij hoeft het geld niet terug. Hij is zelfs bereid een boete te betalen omdat hij het meisje niet meer weet. Het gaat hem om het niet meer weten van een meisje. Oud is hij, een wereldvreemde gek. Dat komt ervan als je alleen maar van alles wilt beweren. Wat blijft er dan van je over? Zonder het in de gaten te hebben ben je op, kilometers verwijderd van alle denkbare meisjes. Je weet van alles, maar geen enkel meisje meer.

Zonder te beseffen waarmee hij bezig is, winkelt hij in de supermarkt. Ik weet het meisje niet meer. Die woorden zingen een donker lied door zijn gedachten. Zover is het dus gekomen.

Als hij afrekent kijkt hij goed naar het meisje achter de kassa. Misschien zal hij haar nooit meer zien, misschien zal ze nooit meer een rol spelen in zijn herinnering, maar hij wil haar blijven weten, hij zoekt naar iets in haar gezicht wat hem daarbij kan helpen.

‘Een hele fijne dag verder,’ zegt ze.

‘U ook,’ zegt hij.

Als hij naar de uitgang loopt, wordt hij staande gehouden door een jonge vrouw met een klembord in haar hand.

‘Heeft u er bezwaar tegen als we u een vraag stellen?’

Hij wil niet moeilijk doen, het leven is een avontuur waarvoor je kiest, maar dat kan alleen als je accepteert dat het avontuur ook voor jou kiest.

‘Als het maar niet over godsdienst gaat,’ zegt hij. ‘En ik wil ook geen abonnementen. Voor mijn begrafenis of crematie hoeft ook niets geregeld te worden. Ik heb ook geen behoefte aan meer televisiekanalen.’

De vrouw lacht. Ze zegt: ‘Nee, u zult het heel leuk vinden.’

Ze pakt hem zacht bij zijn bovenarm. Nu ziet hij een eindje verder een paar felle, onrustige lampen. De vrouw trekt hem mee in die richting. Uit het licht maakt zich een andere vrouw los, bruin, blond, veel tanden, kleding van zilver, ze steekt haar hand fladderend naar hem uit, alsof ze hem grappig wil aanraken.

‘Fijn dat u mee wilt doen.’ Ze heeft een lachende stem.

‘Waaraan doe ik mee?’ vraagt hij.

‘U kent vast ons programma Onder Ons.’ Ze staat nu vlak voor hem met een grote microfoon. Ze ruikt naar snoepgoed, een winkel vól.

‘Nee, dat ken ik niet,’ moet hij bekennen. Omdat hij voelt dat hij met die woorden hier geen beste beurt maakt, haast hij zich eraan toe te voegen: ‘Ik kijk nauwelijks televisie.’

De vrouw geeft hem nu met de rug van haar hand een olijk klapje tegen zijn borst en zegt: ‘Dat geeft helemaal niks. Dat geeft echt helemaal niks. Echt niet. Dat moet u helemaal zelf weten. We kunnen natuurlijk niet alles bijhouden. Toch?’

Hij knikt.

‘Ik zal het u kort uitleggen. Het is helemaal niet moeilijk. Iedereen kan het begrijpen. Echt iedereen. Wij zijn op zoek naar verhalen. En als we een verhaal leuk of bijzonder of gewoon alleen maar creatief vinden, dan krijgt degene die het verhaal vertelt een prijs. En die prijs noemen wij de Ongewone Hoofdprijs. In andere programma’s is dat altijd een groot geldbedrag, maar wij hebben iets anders bedacht, de Ongewone Hoofdprijs dus. De Ongewone Hoofdprijs is altijd een verrassing. Die moet u zelf komen ophalen, en wanneer u dat doet, moet u helemaal zelf weten, ja, wel binnen een dag of tien, en dan zijn we er weer bij als u de Ongewone Hoofdprijs in ontvangst neemt. Het hoeft trouwens geen verhaal te zijn. Gewoon een reactie is ook goed. Zullen we maar gewoon beginnen, dan merkt u vanzelf wat u moet doen, maar u moet niet te veel nadenken, spontaniteit is het beste.’

Als de vrouw is uitgesproken, voelt hij heimwee, maar hij weet niet waarnaar of naar wie, een vreemd verdriet dat vanuit zijn borst naar zijn ogen kruipt. Weer knikt hij.

‘U weet dat het deze week de Week van de Ouderen is?’

Nee, dat weet hij niet. Hij weet wel dat elke week een week van iets is, de Week van de Smaak, de Week van het Geld, en in die weken zijn er ook dagen van iets, Secretaressedag, de Dag van de Frisse Adem, maar hij kan er nooit iets mee. Wat moet hij bijvoorbeeld met de Week van de Ouderen? Ouder worden?

Voor de derde keer knikt hij. Nu hij heeft gezegd dat hij het programma niet kent en nauwelijks televisie kijkt, moet hij niet aankomen met de mededeling dat hij niet weet dat het de Week van de Ouderen is. Het is niet ondenkbaar dat hij dan ter plekke wordt opgeheven.

De vrouw legt een hand op zijn schouder en kijkt hem met grote ogen aan. Ze zegt: ‘En nu bent u natuurlijk niet oud. Dat zie ik ook wel, maar toch oud genoeg om waarschijnlijk weleens na te denken over wat dat nu precies is, ouder worden.’