Nieuw Amsterdam

Voor Eline

Deze uitgave kwam tot stand door bemiddeling van Sebes & Bisseling Literary Agency te Amsterdam.

© Jurriaan van Eerten

Alle rechten voorbehouden

Omslagontwerp Nico Richter

Omslagbeeld © Nick Ball / Alamy Stock Photo

Foto auteur © Eline van Nes

NUR 301

E-BOOK ISBN 978 90 468 2584 6

Deze digitale editie is gemaakt op basis van de eerste druk, 2019 met ISBN 978 90 468 2523 5

Eveneens verkrijgbaar als gedrukte versie – ISBN 978 90 468 2523 5 (1e druk 2019)

U kunt deze bestellen via onze webshop of in de boekhandel

www.nieuwamsterdam.nl

1

Eerst is er alleen een demonstrant, die uit de achtergrond van rookpluimen naar hem toe komt rennen en steeds scherper zichtbaar wordt. Zijn magere bovenlichaam is ontbloot, er staan strepen modder op de spijkerstof van zijn broek. De enige felle kleur in het geheel is het rood van het shirt dat hij voor zijn mond en neus heeft gebonden. De rest is grauw: de barricades die op het asfalt liggen te smeulen, de autobanden en pallets, het puin.

De jongen struikelt over een losse stoeptegel en breekt zijn val met zijn handen. Steunend op zijn rechterknie komt hij overeind. Achter hem spuit een wolk traangas uit een vers afgeschoten patroon waardoor zich een mist vormt op het plein, precies zoals ’s ochtends vroeg altijd over de stad hangt. Verderop haasten mensen zich weg. Vanaf een barricade van autobanden wordt er met stenen gegooid naar een groep agenten die in volle uitrusting aan komen lopen; ze schreeuwen bevelen die wegvallen in protestgezang en kreten.

Terwijl Alex met trillende handen zijn camera instelt – de gestruikelde jongen scherp voorin, de achtergrond van chaos uit focus daarachter – ziet hij de motor met twee in zwart geklede mensen aankomen. Nog voordat ze stilstaan springt de bijrijder van het zadel, een geweer over zijn schouder. Zijn gezicht is verborgen achter de futuristische rattensnuit van zijn gasmasker.

De jongen doet een paar stappen. Zodra hij Alex ziet, blijft hij stilstaan. Achter hem pakt de bijrijder zijn geweer. Alex’ hart gaat tekeer, de adrenaline maakt alles intens helder. De man legt aan.

Achter elkaar drukt Alex af, de demonstrant die zijn vuist in de lucht steekt en recht in de lens kijkt, het schot dat uit de loop vlamt. En dan de foto: het moment net nadat de kogel hem in zijn linkerschouder heeft geraakt en zijn mond openstaat in een schreeuw.

De schutter draait zich om. Hij rent terug naar de motor en springt achterop, waarna de bestuurder vol gas wegscheurt. De demonstrant zakt in elkaar. Pas als Alex niet meer door zijn toestel kijkt, schrikt hij van het beeld. Hij drukt zijn mondkapje tegen zijn gezicht en rent naar de jongen toe. Maar er zijn plotseling anderen – jonge, opgewonden schreeuwende Venezolanen met gasmaskers en mondkapjes. Ze roepen: ‘Nelson, Nelson!’ en helpen de gewonde opstaan, ondersteunen hem en nemen hem mee. In het voorbijgaan kijkt hij met een glazige blik om zich heen. Een van de jongens draait zich naar Alex om en zegt dat hij moet maken dat hij hier wegkomt. ‘Muy peligroso. Corre, corre.’

Het zuur van het traangas prikt en trekt in zijn neus. Hij rent weg van het brandpunt van de demonstratie en botst tegen mensen op. Verderop slaan vlammen uit een paar pallets. Hij gaat met zijn rug tegen een muur zitten en ziet hoe de gewonde jongen een auto in getild wordt, iemand roept dat ze naar het ziekenhuis moeten. Hij stikt bijna in een hoestbui. Zijn ogen branden, het snot stroomt uit zijn neus. Hij moet zo veel kracht zetten om te ademen dat het pijn doet in zijn longen. Alles in zijn borstkas trekt samen tot hij het gevoel heeft dat zijn hart ontploft en hij ter plekke dood zal gaan.

Even is er niets dan traangas. Zodra de mist in zijn hoofd begint weg te trekken, merkt hij dat er iemand voor hem staat. ‘Doe je ogen dicht.’ Er wordt iets over Alex heen gespoten, het loopt over zijn gezicht. Hij proeft melk. Zijn ogen blijven maar pijn doen en hij zou ze wel uit zijn kop willen krabben.

Met de onderkant van zijn shirt veegt hij zijn gezicht schoon. Hij drukt één neusgat dicht met zijn duim en snuit het andere. Tranen rollen over zijn wangen. Naast zich ziet hij gebroken tegels en een plank waar een spijker uit steekt. Hij hoort geschreeuw, de optrekkende motoren, sirenes.

Iemand steekt een hand uit. Zodra hij die aanpakt wordt hij overeind getrokken en ineens staat hij rechtop, duizelig van het snelle opstaan. Alles om hem heen is nog wazig, maar hij kan het gezicht onderscheiden: een vriendelijke glimlach, lang haar, een geruit sjaaltje. Hij ziet het flesje in de hand van de jongen, een plastic wegwerpding voor cola, met een gat in de rode dop waardoorheen hij de melk heeft gespoten. Hij bedankt de jongen. Die klopt hem op zijn schouder en rent weg.

Wanneer de ergste pijn is weggetrokken bekijkt Alex de foto’s op het schermpje van zijn camera. Het staat er perfect op, helemaal zoals hij dacht op het moment dat hij ze nam. De krachtigste foto is inderdaad die van net nadat de jongen werd geraakt. Een gaspatroon, afgeschoten door een agent verderop, hangt achter de demonstrant in de lucht, met een spiraal van rook als staart. Aan de andere kant van de jongen staat de man met het geweer. Als je goed kijkt zie je de weerkaatsing van een brandende stapel autobanden in de plexiglas ogen van zijn gasmasker.

Alex zwaait zijn toestel over zijn schouder en gaat op een betonnen wegafscheiding staan kijken waar Jesse en de fixer gebleven zijn. Vanaf het moment dat het geweld begon is hij ze kwijt, iedereen rende een andere kant uit. Zijn keel is pijnlijk zoals wanneer je al dagen verkouden bent, dat verdomde gas. Verderop ziet hij de man van Associated Press, die met het grijze haar, met wie hij aan het begin van de demonstratie een praatje maakte. Hij heeft een gasmasker op en maakt foto’s van een groep demonstranten, naast hem die roodharige dame van Reuters.

Een jongen met een sjaal met doodskoppen voor zijn mond pakt een steen van de grond, die hij naar de colonne agenten gooit. De steen stuitert tegen een schild. De jongen draait zich naar de fotografen en steekt zijn handen in de lucht, bevangen door die sfeer van revolutie. Even heeft Alex het gevoel dat dit allemaal één groot theaterstuk is, waarin de demonstranten en oproerpolitie acteurs zijn en dit deel van de stad een apocalyptisch decor dat straks netjes wordt afgebroken en opgeruimd zodra de show voorbij is.

Hij hoort zijn naam. Iemand rent naar hem toe vanuit de chaos. Het is Jesse. Hij heeft zijn voicerecorder tussen de riem van zijn broek gestoken, zoals gangsters een pistool dragen, en achter hem loopt de man die de afgelopen dagen hun fixer is geweest. Wanneer Jesse dichterbij komt kan Alex zien hoe rood zijn ogen zijn.

Hij schiet in de lach. ‘Jij ook al?’ vraagt hij.

‘De volle laag. Gasmaskers waren dus overbodig zei je?’

‘Niet alleen dat, ik heb net iemand neergeschoten zien worden,’ zegt Alex.

De lach zakt van Jesse’s gezicht. ‘Hier?’

‘Iemand sprong van een motor en schoot een demonstrant neer.’

Jesse kijkt om zich heen en mompelt een vloek. ‘We moeten weg. Maken dat we wegkomen. Voordat er meer geschoten wordt.’

De fixer staat er met een grijns op zijn gezicht naast, van het Nederlands begrijpt hij niets. Vanwege die dikke borstelsnor en kaarsrechte houding had Jesse hem De Generaal gedoopt. Ook zíjn ogen zijn rood. De man pakt een zakdoek uit zijn zak en snuit zijn neus. Alex legt een hand op zijn schouder. ‘Estás bien?’ vraagt hij.

De man schudt zijn hoofd. ‘Jullie zien het. Chávez was goed voor ons. Gratis ziekenzorg en gratis universiteiten. Nu hebben we Maduro en die moet vechten tegen zijn eigen bevolking. Ja, Chávez was goed. Nu hebben we dit.’

Uit hun gesprekken weet Alex dat de man vader is; thuis wachten drie jonge kinderen over wie hij maar wat graag vertelt. Wanneer hij geen journalisten rondleidt, wat meestal wel het geval is nu zijn nummer in het circuit wordt doorgegeven en Venezuela internationaal nieuws is geworden, voetbalt hij met zijn kinderen. ’s Avonds, als de straten te gevaarlijk zijn om nog naar buiten te gaan, speelt hij urenlang computerspelletjes met ze.

Het geluid van de demonstratie zwelt aan. Alex stapt op een betonblok om te zien wat er gebeurt: een wagen met waterkanon spuit de demonstranten omver, als metalen poppetjes op de kermis. Een voor een glijden ze uit en rollen over straat in de keiharde straal.

Er klinken schoten. Meteen zoeken ze dekking achter de betonnen wegafzetting. Het is een vreemd geluid, helemaal niet zulke harde knallen als je zou verwachten, bijna onschuldig. Plop, plop-plop. Alex steunt met zijn handen op het asfalt, kiezels prikken in zijn palmen. Dit is allemaal te bizar om waar te zijn, denkt hij. Hij voelt een pijnlijke steek in zijn knie, heeft hij die net gestoten? Als het schieten voorbij is tuurt hij voorzichtig over de afscheiding heen, ziet de waterstraal over straat gaan en tegen een muur uiteenspatten. Zijn ogen prikken nog steeds, met zijn mouw veegt hij snot van zijn neus. Jesse vraagt hoe ze weg kunnen komen. De fixer wijst in de richting van een lege straat. Het volgende moment rennen ze voorovergebogen achter hem aan.

In de straat houden ze hijgend stil. Het geschreeuw van de demonstratie komt in golven. De fixer zegt dat de auto niet ver is, de straat uit naar links en dan de hoek om. Het is misschien beter als ze er nu direct naartoe gaan en wegrijden hier. Alex kijkt naar Jesse, die met zijn blik naar de grond gericht met zijn hoofd schudt. Hij pakt hem met beide handen bij de schouders en kijkt in zijn grote ogen. ‘Jesse, het is goed. We zijn zo weer bij het hotel.’

‘Ja,’ zegt Jesse. ‘Weg hier.’

Als ze naar de auto lopen kijkt hij nog één keer over zijn schouder, door de straat naar het plein, waar tientallen mensen rennen. Dit land is gebarsten, denkt hij. Met ieder protest breekt er weer een stuk af.

Twee uur later zijn ze op het dakterras van hun hotel en kijken uit over tientallen inwisselbare betonkolommen. Hier en daar pronkt er een muurschildering met de kleuren rood, geel en blauw van Venezuela. Alex voelt aan de oneffenheden in het gruizige beton van de dakrand en kijkt naar een vijftal kleurrijke ara’s die tussen de gebouwen door voorbij vliegen, als om je eraan te herinneren dat je hier midden in het oerwoud zit.

De straat is veertien verdiepingen lager. Zacht klinkt het geronk van een voorbijrijdende motor, iemand roept dat hij iets te koop heeft. Een minibus stopt bij een halte en wat mensen stappen in. Vanaf hierboven lijkt het alsof de wereld daarbeneden achter glas zit.

Tussen de rand en een metalen paal die uit het beton omhoog steekt is een hangmat gespannen, waarin hun Venezolaanse fixer ligt; met een arm achter zijn hoofd staart hij naar de lucht. Jesse zit aan een plastic tuinsetje dat zijn beste tijd heeft gehad en met iedere beweging kraakt. Dit eenvoudige dakterras is heel anders dan de rest van het hotel; hun kamers zijn redelijk ingericht, met spiegelwanden en afgewerkte plinten.

Uit de krakerige speakers van Jesse’s laptop klinkt dezelfde trage pianomuziek waarnaar hij al dagen luistert, terwijl hij achterovergeleund aanmaakkoffie drinkt en berichtjes naar zijn vriendin stuurt, thuis in Colombia. Er zit een kras op zijn rechterwang en zijn ogen zijn nog steeds rood, alsof hij stoned is of net heeft gehuild.

‘Gaat het?’ vraagt Alex.

Jesse kijkt op van zijn telefoon. ‘Beter,’ zegt hij. ‘Ik was gewoon geschrokken denk ik.’

‘Wij allebei.’

‘Had niet verwacht dat het zo heftig zou worden, daar zijn we niet op voorbereid. Wat als we waren geraakt? Gelukkig dat we morgen teruggaan. Dit kan allemaal nog veel meer uit de hand lopen.’

Alex knikt. Tijdens een protestmars in La Paz was het knalvuurwerk dat iedereen afschoot storend geweest, soms gevaarlijk, zoals die pijl die langs zijn oog schoot. Maar dit was praktisch oorlog. Wat was hij blij geweest dat Jesse mee kon toen hij hem vroeg, dat ze bij het AD werk van hem wilden over Venezuela.

Hij pakt zijn telefoon en schrijft een bericht naar zijn zus Noor. Ze had hem in de app gevraagd toch maar liever niet te gaan. Nu nog wil ze dat hij in ieder geval dagelijks een berichtje stuurt dat hij nog leeft. Daarna stuurt hij ook een bericht naar zijn ouders waarin hij Venezuela niet noemt; in overleg met zijn zus had hij zich voorgenomen er pas na de reis over te vertellen. Na vanmorgen was hij blij toe. Stel dat ze op het journaal horen over de ongeregeldheden terwijl ze weten dat hij hier is.

Hij vraagt zich af hoe het voelt om door een kogel geraakt te worden, hoe het metaal door je huid en spieren scheurt om binnen tollend botten te verbrijzelen en aan de andere kant weer naar buiten te komen. Hij moet denken aan iets wat iemand eens in een interview tegen hem zei: ‘Pas wanneer de eerste kogel je raakt, dringt de oorlog jouw werkelijkheid binnen.’

Hij hinkt terug naar de tafel – zijn knie doet nog pijn – en kijkt op zijn laptop naar de teller van WeTransfer, die tergend traag beweegt. Hij bekijkt zijn foto’s nog een keer. Telkens wanneer hij ze ziet voelt hij de euforie vanuit zijn buikstreek omhoog stralen: dit is waardevol werk. Het is midden in het conflict, vol beweging. Dit is de reden waarvoor ze naar dit verscheurde land zijn afgereisd. Als hij ze over het haperende internet naar de redactie van Trouw verstuurd weet te krijgen, weet hij bijna zeker dat er morgen een van op de voorpagina staat, zichtbaar in elke kiosk in Nederland.

Hij belt een mensenrechtenadvocate die ze twee dagen geleden hebben leren kennen, om te vragen of ze heeft gehoord van een jongen die Nelson heet en in zijn schouder is geschoten. Hij zou hem wel willen spreken. Ze zegt dat hij het beste naar het universiteitsziekenhuis kan gaan omdat daar veel gewonden zijn gebracht. Nog even praten ze over de verschillende knokploegen die zijn gezien.

Zodra hij heeft opgehangen kijkt hij hoe de laatste procent wegtikt, waarna een melding binnenkomt dat alles verstuurd is. Eindelijk. Hij klapt zijn laptop dicht en kijkt naar Jesse. ‘Ik wil die neergeschoten jongen opzoeken,’ zegt hij. ‘Dat zou het verhaal afmaken.’

‘Wil je nu meteen gaan?’

‘We kunnen onze laatste tijd hier beter goed benutten.’

Ze staan op en Alex schudt zacht aan één kant van de hangmat waardoor na een paar tellen hun fixer loom zijn ogen opendoet, opschrikt en zich opricht. Hij zegt verontschuldigend dat hij in slaap moet zijn gevallen, terwijl hij op zijn kleren klopt en gaat staan.

‘We gaan naar het ziekenhuis,’ zegt Alex.

De man kijkt op zijn horloge, zegt dat ze nog maar een paar uur licht hebben, denkt even na en lacht dan zijn tanden bloot tot het teruggetrokken tandvlees. ‘Con prisa pues.’ Snel dan.

Gehaast pakken ze hun spullen bij elkaar. Alex neemt een stapel van de vrijwel waardeloze Venezolaanse bolivares mee, die de fixer voor hen gewisseld heeft voordat ze kwamen. Hij pakt zijn camera en draait de groothoeklens erop, bergt de rest van de lenzen in zijn cameratas op en stopt ze in de kast van de hotelkamer onder een stapel shirts weg.

Een magere oude vrouw schreeuwt tegen de persoon achter de balie. Ze vangen er wat van op in het voorbijgaan, het gaat om medicijnen die niet voorradig zijn. Het meisje naast haar, een jaar of zes, zeven oud, draagt een roze jurkje met scheuren in de stof. Ze huilt aan één stuk door. Alex en Jesse lopen verder, een overvolle wachtruimte in. Het wit van de muren zit vol vlekken en vochtplekken. In de hoek hangt een televisie, Maduro houdt een persconferentie die live wordt uitgezonden.

‘... de Amerikaanse pers en de pers van de oppositie hebben opnieuw vol vooroordelen over ons geschreven,’ zegt de president terwijl hij ongemakkelijk in zijn handen wrijft, gekleed in een uniform dat net een halve maat te groot voor hem is. ‘Ze kunnen maar niet accepteren dat ik, deze eerlijke en bescheiden arbeider, een buschauffeur, een vakbondsleider, het beste met ons land voorheb. Dat ik het Amerikaanse imperialisme niet wil, maar het volk steun. De globalisten en de leugenachtige pers schrijven van alles, maar kijk naar de crisissen in hun land en...’

Een geur van urine en wondvocht prikt in Alex’ neus. In een bed dat lukraak tegen een muur staat, ligt een oudere vrouw. Ze staart hem aan, haar gezicht half verborgen onder een gekleurde fleecedeken met een afbeelding van een koala in bamboestruiken, naast haar op het bed een dichtgeknoopte plastic boodschappentas. Wanneer hij naar haar glimlacht verandert er niets in haar blik.

In een deuropening staat een zuster, met haar rug naar de gang. Wanneer Jesse haar op haar schouder tikt, draait ze zich met een ruk naar hem om. ‘We zoeken iemand,’ zegt Alex. Ze antwoordt dat er geen interviews afgenomen mogen worden en begint te lopen. Ze gaan achter haar aan. Als ze voorbij een kamer lopen, horen ze jammerkreten.

‘Begrijp me niet verkeerd. Hij is gewond geraakt. Beschoten. Ik wil alleen maar weten hoe het met hem gaat. Geen interviews.’

‘Naam?’

‘Alexander. Laagland.’

‘Zo heet de patiënt?’

Ze vertraagt haar pas. Alex voelt dat hij rood wordt en zegt dat hij niet weet hoe de jongen heet. ‘Hij is geraakt, hier,’ zegt hij en wijst met een zweterige hand naar de schouder van Jesse om de plek te laten zien van de kogelinslag. ‘Zijn naam is... het was Nelson. Ja, Nelson.’

Tegen een voorbijlopende man zegt ze dat hij over vijf minuten in kamer veertien moet zijn, waarna ze zich weer tot Alex wendt en herhaalt dat ze geen tijd heeft. ‘We proberen levens te redden hier. Dat is al moeilijk genoeg zonder media.’ Met stevige stappen loopt ze door, achter de man aan.

Alex kijkt een kamer in, waar veel te veel mensen in een kleine ruimte liggen en een weeë lucht van te lang gedragen verband hangt. Het been van een van hen wordt omhooggehouden door een geïmproviseerde constructie van touw, een katrol en een jerrycan.

Omdat niemand op hen let kijken ze ook door de volgende deuropening naar binnen. Een paar jongens zien eruit of ze bij de demonstraties geweest zouden kunnen zijn. Ze hebben de leeftijd van studenten. Een van hen ligt in het bed, met zijn rechterschouder in het verband, maar Alex ziet meteen dat het niet degene is die hij zoekt. De anderen staan op om een plastic klapstoel te pakken en gebaren dat de Nederlanders binnen moeten komen. Een van hen draagt een zwart shirt met daarop revolución in rode letters. Verderop liggen verschillende mensen: een oudere man, alleen, een jonge vrouw die bezoek heeft. Daarachter is het raam, enkel glas in een kozijn van dun metaal; twee van de vierkante ruitjes zijn gebarsten.

Jesse gaat zitten, een beetje schuin met zijn rechterarm over de rugleuning. ‘We zijn op zoek naar iemand,’ zegt Alex. Op het kleine scherm van zijn camera laat hij de foto zien. Het ding wordt doorgegeven en ze vertellen waar de foto genomen is: aan welke kant van het plein en hoe ver ze er vandaan stonden. ‘Herkennen jullie hem?’

Nog een keer kijken de jongens en aan de manier waarop ze met hun handen gebaren hoe zwaar het ding is merkt Alex dat ze doorhebben dat zijn Canon niet goedkoop is. Hij vraagt nog eens of ze de jongen herkennen. Allemaal schudden ze het hoofd.

‘Wat verdien je daarmee?’ vraagt de gewonde, wijzend naar het scherm. ‘Hoeveel betaalt de krant?’

‘Het is gewoon werk,’ zegt hij. ‘Ik word er niet rijk van.’

‘Dat is redelijk,’ zegt de gewonde. ‘We moeten allemaal een inkomen hebben. Daarom zijn de mensen vandaag de straat op gegaan. Wat kunnen wij nou nog van een maandsalaris kopen?’

Degene die het dichtstbij zit, die met revolución en een getergde gezichtsuitdrukking, zegt dat hij wel rond kan bellen. Hij staat op en loopt met zijn mobiel naar het raam. De anderen kijken nu allemaal naar Alex. Een van hen doet hem aan een goede vriend in Bogota denken. Hij kucht. ‘Wat is er met je gebeurd?’ vraagt hij aan de jongen op het bed. De jongen vertelt: hij is door een stel chavistas in elkaar geslagen tijdens het protest. Met zijn vrije hand beeldt hij de klappen uit die hij kreeg.

Alex bergt zijn camera op en kijkt naar de jongen die belt, en hem grijnzend aankijkt. Hij vangt wat woorden op: gringos, journalisten, gewond. Even bekruipt hem de gedachte dat hij straks buiten in een busje getrokken zal worden om te zien of ze een paar duizend dollar los kunnen troggelen van zijn familie. Daar zal pa blij mee zijn.

De gewonde vraagt waar ze vandaan komen. ‘Nederland,’ antwoordt Jesse. De jongen maakt een langgerekte o en glimlacht breed. Hij kijkt naar Jesse en terug naar Alex, laat zijn blik iets langer op hem hangen, eerst op diens donkere krullen en dan zijn bruine ogen en licht getinte huid. ‘Hij ziet er niet echt Nederlands uit.’

Alex haalt in een automatische beweging zijn hand door zijn krullen en laat die halverwege zakken. Net als hij wil beginnen over de Indonesische oma aan zijn moeders kant zegt Jesse al dat ze niet allemaal roomblank zijn thuis. ‘Laat maar, Jesse,’ zegt hij, nu in het Nederlands.

De jongen houdt defensief zijn vrije hand omhoog, glimlacht weer en zegt dat een neef van hem naar Amsterdam is geweest. ‘Geweldig land,’ zegt hij in het typisch nasale Spaans van de Venezolanen. Hij maakt een handgebaar alsof hij tussen duim en wijsvinger iets vasthoudt dat hij naar zijn mond brengt, waarna hij diep inhaleert en met getuite lippen uitblaast. ‘Ja, wat een plek, zo tolerant.’

Alex wil reageren, maar dan komt de andere jongen terug van het raam. Hij vertelt dat er meerdere verhalen rondgaan over mensen die zijn neergeschoten en in elkaar geslagen, afgelopen week zijn er ook al doden gevallen.

‘Ik kan je naar iemand brengen die zijn broer heeft verloren. In zijn eigen huis doodgeschoten. Je kunt beter over hen een reportage maken.’

‘Ik wil weten hoe het met deze jongen is.’

‘Je moet over die mensen schrijven. En ook hierover. Ze hebben hem mishandeld terwijl hij niets deed,’ zegt hij terwijl hij naar zijn vriend op het ziekenhuisbed wijst. ‘We waren alleen maar de stad in, toen een groep mannen in zwart op motoren aankwam.’

‘Luister,’ zegt Alex. ‘We kunnen helpen. Dat is ons werk, daarom ben ik hier. We kunnen ervoor zorgen dat jullie gehoord worden, dat mensen weten wat er in Venezuela gebeurt. Daarvoor moet ik die demonstrant spreken.’

‘Wil je echt iets doen?’ vraagt de gewonde.

Alex knikt. Zijn oog valt op de muur achter het bed, een stopcontact hangt los, er steken draden uit, een blauwe en een rode. Er is een pleister op geplakt, alsof het stopcontact ook gewond is.

‘Schrijf een brief. Een uitnodiging. Dat is wat ik nodig heb om naar Europa te komen. Mijn broer is daar al en ik kan bij hem wonen, dan kan ik werk zoeken en een leven opbouwen. Hier in Venezuela gaat dat toch nooit lukken. Schrijf een brief en ik kan naar Curaçao, vanaf daar door naar Nederland.’

‘Het kan niet,’ zegt Jesse.

‘Waarom niet?’

‘Je zult je visum laten verlopen en dan hebben wij een probleem.’

De gewonde vriend pakt hem bij de arm. ‘Het systeem is onmenselijk. Wij moeten elkaar helpen, als broers. Niemand durft in Caracas nog de straat op, je wordt zo doodgeschoten.’

‘We kennen hem niet,’ zegt de jongen met het revolución-shirt.

Er valt een stilte.

Jesse staat op, Alex doet een stap achteruit. Ze bedanken de jongens en wensen hen sterkte. Door de gangen lopen ze terug naar de overvolle wachtruimte, langs de vrouw met de koaladeken die met grote ogen haar hand uitstrekt in een groet of een roep om hulp, het is niet duidelijk. Het schiet Alex door het hoofd dat ze hen probeert te grijpen om via haar benige vingers levensenergie uit ze te zuigen, maar hij schudt het van zich af.

In de wachtruimte proberen ze de fixer te bellen. Telkens is er alleen de voicemail. De man zou een vriendin opzoeken die vlakbij woont, nu heeft hij natuurlijk geen bereik. Door het raam kijkt Alex naar twee taxi’s voor het ziekenhuis. In de voorste wagen zit een oude magere man, die een krant over zijn stuur heeft opengevouwen. Hij belt nog eens, weer zonder succes. Hoelang kan het duren? Even koffiedrinken en bijpraten, daarna zou de fixer weer terugkomen. Hij kijkt weer naar buiten en naar Jesse en twijfelt. Je moet hier niet zomaar in een taxi stappen, dat kan misgaan als je de chauffeur niet kent.

Dan trilt zijn mobiel. Het is de advocate. Wanneer hij opneemt begint ze meteen te praten en zegt dat er een paar uur geleden iemand op de intensive care is binnengebracht, in kritieke toestand vanwege een schotwond. ‘Hij is overleden.’

‘Heette hij Nelson?’ vraagt hij.

‘Nelson Alvaréz.’

Alex wil vragen wat er precies is gebeurd, maar opeens breekt het zweet hem uit. Een rilling trekt over zijn lichaam, omlaag tot in zijn onderrug waar het overgaat in een tinteling.

‘Hallo?’

‘Ja, ik ben er nog.’ Hij schraapt zijn keel. ‘Het klopt niet. Hij stond op en kon nog lopen. Leunend op zijn vrienden, maar toch. Ik heb hem zien weglopen, dan kan hij niet opeens dood zijn.’

‘Inwendige bloedingen,’ zegt ze. ‘Het was verergerd toen hij bij het ziekenhuis was. Ze konden niets meer voor hem doen.’

‘Weet je zeker dat hij het was?’

‘Dat is de enige Nelson die ik kan vinden.’

Hij sluit het gesprek af, hangt op en kijkt naar Jesse zonder iets te zeggen.

‘Dood?’

Alex knikt. Hij haalt zijn hand door zijn haar. Het verbaast hem hoe de boodschap hem raakt, hij heeft die jongen nooit ontmoet. Waarom dan toch zo’n brok in zijn keel? Hij kijkt om zich heen. Zijn blik kruist die van een jongen wiens arm in een mitella vol gele vlekken zit. Naast hem zit een dame, haar rochelende hoest komt van diep, het klinkt pijnlijk droog.

Hij voelt tranen opwellen. Hij moet naar buiten, weg uit dit ziekenhuis, weg hier, weg van deze treurige ellende, weg uit dit land. Ze moeten weg voordat ze er zelf ook door worden aangestoken. Dan maar de taxi. Hij mompelt dat ze hier niet kunnen blijven wachten. Die oude man daar, die brengt hen zo naar het hotel.

Jesse protesteert maar Alex loopt al naar de uitgang, recht op de auto af. Vanuit de deuropening gebaart hij dat Jesse moet opschieten. Hoe langer men hier gringos in het wild ziet, hoe riskanter het is. De man vouwt kalm zijn krant dicht en kijkt achterom. Alex bekijkt zichzelf in de achteruitkijkspiegel: donkere krullen stoffig van de demonstratie, een baard van een week, dwingende ogen. Hij is nog altijd gespierd van een paar jaar actief roeien voor zijn twintigste.

Nu komt ook Jesse. De man vraagt waar ze naartoe moeten en Alex zegt de naam van het hotel. Hij pakt een stapeltje biljetten uit zijn tas en telt een deel van het bedrag uit – op het bovenste briefje staat met balpen saca la dictadura. Weg met de dictatuur.

Onderweg beklaagt de chauffeur zich erover dat zijn vrouw niet altijd genoeg rijst en groenten in huis kan halen om het hele gezin te voeden, laat staan dat ze vlees kan krijgen. Geregeld slaan ze een maaltijd over zodat hun kinderen in ieder geval voldoende voedingsstoffen binnenkrijgen.

Alex bekijkt het interieur van de auto. Aan de achteruitkijkspiegel hangt een ketting met een Jezus aan het kruis, de stof van de banken is losgescheurd bij de naden, in de voorruit zit een ster, er is een stuk van het dashboard afgebroken waardoor je de bedrading onder het plastic kan zien. De klachten van de man dringen niet echt tot hem door. Hij denkt aan de jongen, die ondersteund door zijn vrienden wegloopt. Het kan niet dat hij overleden is, denkt hij, maar tegelijk weet hij dat het waar is. Die glazige blik in zijn ogen in het voorbijgaan. Hij was op dat moment al aan het doodgaan.

De chauffeur draagt een vaal overhemd en heeft zijn haar met vet in een scheiding gekamd. Tijdens het rijden zit hij overdreven rechtop, met zijn rug een beetje van de stoel af. Hij draait zich naar Jesse, die tijdens het gesprek met de taxichauffeur stil is gebleven. ‘Deze man zal ons wel veilig naar het hotel brengen,’ zegt hij.

‘Als we onderweg niet tegen een paal rijden,’ zegt Jesse. ‘Hij zit de hele tijd berichtjes te versturen.’

Alex veinst een lach. Hij kijkt naar buiten. Een moeder loopt voorovergebogen naast haar dochter, er staat een rij bij een staatssupermarkt, naast een reclamebord met twee blanke meisjes die lachend van een flesje cola drinken. Het autoraam vol vieze vegen geeft een doffe sfeer aan het geheel.

Hoe kan het dat hij er geen moment aan heeft gedacht dat die jongen kon overlijden? Hij was alleen maar op die stomme foto gefixeerd geweest en had er helemaal niet aan gedacht dat dit een mens was. Iemand die gewoon doodgaat als je erop schiet. Verdomme, die blik in zijn ogen.

Wanneer ze bij een volgend stoplicht afslaan, verandert de omgeving snel. Langs de weg staan betonblokken vol graffiti, er liggen opengescheurde vuilniszakken. Bovenverdiepingen van huizen zijn niet afgebouwd: het metaaldraad steekt uit de betonnen pilaren omhoog. Verderop is een sloppenwijk tegen de helling van de heuvel op gebouwd, de muren van de huizen in verschillende kleuren en de daken van golfplaat.

Welk deel van Caracas dit is weet Alex niet meer. Een paar afslagen terug is hij zijn oriëntatie kwijtgeraakt en nu probeert hij aan de hand van de wolkenkrabbers in de verte te ontdekken waar ze zijn. Hij kan de Davidstoren onderscheiden: een kantoorpand dat nooit is afgebouwd omdat begin jaren negentig de economie instortte, onder andere vanwege gebrek aan regulering in de bankensector. Nu zit het vol daklozen.

Een meisje met pluizig lang haar en een knuffelbeer in haar hand kijkt vanuit de berm naar het voortrazende verkeer. Ze doet hem aan een ongewassen versie van zijn nichtje denken. Verderop staat een man met een emmertje sop zijn auto te wassen en dat is geruststellend. Hoe vreemd dit land ook aanvoelt, mannen zijn overal hetzelfde: ze willen dat hun auto glimt. In de verte kleurt de hemel rood, het gaat schemeren. Zo dicht bij de evenaar gaat de dag snel over in de nacht, het moment om niet meer buiten te zijn – daarover is iedereen in Venezuela het wel met elkaar eens, onafhankelijk van in welke politieke partij ze geloven.

Opeens grijpt de spanning hem naar zijn keel. Hij buigt zich naar voren en vraagt waarom ze zo omrijden. Zonder achterom te kijken zegt de man dat dit een betere route is, waarmee ze een stuk afsnijden.

Alex doet zijn ogen dicht. Hij denkt aan morgen, wanneer ze op de vlucht terug naar huis in Colombia zullen zitten – de vliegtuigstoeltjes, de ping zodra de stoelriemen weer los mogen, de stewardessen met hun drankjes, bladeren door het tijdschrift met de reisreportages. Hij probeert zich voor te stellen dat ze al in het vliegtuig zijn, terwijl de angst zich door zijn lichaam verspreidt.

Wanneer hij zijn ogen weer opendoet ziet hij dat ze een tunnel naderen, een gat in de wand van een berg vol tropische begroeiing. Zodra ze het donker binnenrijden moeten zijn ogen wennen, verderop ziet hij het lichtpunt van de uitgang al. Maar de chauffeur remt af, terwijl er niemand voor hen rijdt. Via de achteruitkijkspiegel kijkt hij naar Alex.

‘Lo siento, amigo,’ zegt hij. Het spijt me, vriend.

Er staan twee jongens met T-shirts voor hun mond en petjes in het rood, blauw en geel van de Venezolaanse vlag, met de sterren op de flap. Ze trekken het portier aan Alex’ kant open. Hun bewegingen zijn gehaast en nerveus. Alex stapt uit en krijgt een stomp in zijn buik. Ze drukken hem tegen de auto en trekken een mes tevoorschijn. Het volgende moment voelt hij een scherpe pijn bij zijn kaak. Vanuit de auto roept Jesse dat ze rustig aan moeten doen. Hoestend zegt Alex dat ze alles van hem krijgen. Alles.

Hij ruikt de geur van urine en schimmel van de tunnel. Hij is langer dan de jongens, zou ze zo van zich af kunnen slaan. Maar hij laat zich door de gewapende Venezolaan tegen de zijkant van de auto drukken. Intussen trekt de ander Jesse uit de auto en zet hem een pistool tegen zijn slaap.

‘Rustig maar,’ zegt Alex en voorzichtig beweegt hij zijn hand naar zijn broekzak, waar hij een dikke stapel Venezolaanse biljetten uit haalt. Hij geeft hem aan de jongen. Zijn hart bonst in zijn keel, er stijgt zo veel bloed naar zijn hoofd dat hij een waas voor zijn ogen krijgt.

De andere overvaller slaat Jesse in het gezicht met de kolf van zijn vuurwapen. Hij wijst naar de rugzak op de achterbank. Alex buigt zich voorover om hem te pakken, al zijn bewegingen in een beheerste slow motion. De overvallers ritsen het bovenste vak open en trekken daar dollarbiljetten uit. Het is niet veel, nog geen vijftien dollar, maar op de Venezolaanse zwarte markt is dat al heel wat.

Terwijl de twee bezig zijn klikt Alex in een impulsieve beweging de geheugenkaart uit zijn camera. Hij ziet dat een van de jongens zijn handelingen volgt. Hij heeft bruine ogen, samengeknepen alsof hij tegen zonlicht in kijkt. Hij grist het toestel uit Alex’ handen. Je hebt geen idee hoeveel dat ding waard is als je hem goed weet te bedienen, denkt Alex, terwijl de overvallers het bekijken.

Hij maakt een vuist van de hand met de SD-kaart. Die krijgen ze niet. Hij staat klaar om de jongen in zijn gezicht te slaan, maar die is nu alle pasjes uit zijn tas aan het pakken: de perskaart, het rijbewijs. Natuurlijk op zoek naar een creditcard. Die ligt nog op zijn hotelkamer op het nachtkastje.

De jongen zegt dat ze hen niet kapot willen maken. Hij beweegt gehaast, kijkt van Alex naar Jesse naar de ingang van de tunnel. De hand met het pistool houdt hij in de buurt van zijn riem, alsof hij het ding wil verbergen. ‘Nog meer?’ vraagt de ander en kijkt nog eens in de taxi. Hij loopt terug naar Alex, blijft vlak voor hem stilstaan. Ze zijn toch rijke buitenlanders?

Jesse herhaalt: ‘Rustig... rustig.’

Degene die met de tas bezig was smijt de pasjes naar hem toe; het plastic klettert op de grond. Er komt iemand aangereden. Alex draait zich om en kijkt naar de bestuurder. Die houdt zijn blik strak op de weg gericht, weg van de stilstaande taxi. Een van de overvallers zegt dat ze niet moeten gebaren. De auto rijdt voorbij en nu zijn er alleen nog die rode achterlichten, die in de schemering aan het eind van de tunnel verdwijnen.

De woede komt zo overweldigend in hem omhoog dat hij de jongen wel zou kunnen wurgen. Nu spring ik op, denkt Alex. Ik sla dat pistool uit zijn handen en blijf op zijn gezicht rammen. Met gerichte bewegingen zijn de jongens intussen alles in de rugzak aan het proppen. Daarna stappen ze in; de portieren klappen dicht en ze rijden weg. Vol walging stelt Alex vast dat ze rustig optrekken, zonder haast. Hij schopt tegen een verkreukeld blikje.

Jesse zakt op zijn hurken. Er welt bloed op bij zijn wenkbrauw, het loopt over zijn wang. Het is voor geen van beiden de eerste keer dat ze in Latijns-Amerika zijn overvallen, hoewel er niet eerder met een vuurwapen werd gezwaaid. Eén verkeerde beweging had genoeg kunnen zijn om hun leven te laten eindigen, in deze muffe tunnel, veel te ver van thuis en familie verwijderd.

Terwijl hij de SD-kaart nog altijd in zijn hand geklemd houdt, gebruikt Alex zijn vrije hand om zijn rijbewijs en perskaart van de grond te pakken. Omdat hij zo trilt laat hij ze vallen. Een paar tellen ademt hij diep in en uit. Er druppelt bloed op het asfalt, vanaf zijn kin. Nu voelt hij het ook prikken.

Er zat zoveel meer in die rugzak: een papiertje met telefoonnummers van mensen die ze gesproken hebben, een oude pasfoto van Lies, waarop ze haar tong naar hem uitsteekt. Die maakten ze op Schiphol, nadat ze waren teruggekomen van hun tweede reis samen, naar Marrakesh. Er was ook een notitieboekje met aantekeningen van de afgelopen dagen en een schoon shirt. Allemaal verdwenen. Hij richt zich op en kijkt naar de ingang van de tunnel, waar weer iemand aankomt, maar ook deze auto rijdt voorbij zonder te kijken. De bestuurder geeft zelfs een beetje extra gas.

Alex gebruikt een papieren zakdoekje om het bloed van zijn gezicht te deppen. Een tweede geeft hij aan Jesse. ‘Het spijt me,’ zegt hij. ‘Niet erg,’ zegt Jesse en hij drukt de zakdoek tegen zijn wond. Alex schudt zijn hoofd. ‘Dit is mijn fout.’ Ze hadden die taxi niet moeten nemen. Dat kan gewoon niet zomaar hier. Ze hadden bij het ziekenhuis moeten wachten. Wat dacht hij, om alle voorzorgsmaatregelen opeens te vergeten?

Hij loopt de tunnel uit, naar het laatste licht van de dag, en leunt tegen de glooiende wand van de heuvel. Naar rechts daalt de weg langzaam, daarachter rijst de tropische begroeiing op uit de vallei. Links zijn woningen met stevige hekken voor de deuren, vanachter een raam staat een vrouw naar hem te kijken. Jesse komt nu ook uit de tunnel naar buiten. Het is duidelijk dat hij een flinke klap heeft gehad, zijn gezicht is gezwollen.

Zo makkelijk kan het dus omslaan, denkt Alex. Al die boeken en artikelen die hij over Latijns-Amerika las, al die mensen die om hem geven, alle jaren school; één verkeerde beweging en er was een schot gelost en alleen tachtig kilo levenloze materie overgebleven.