De perfecte oppas

Leïla Slimani

De perfecte oppas

Vertaald uit het Frans door Gertrud Maes

Nieuw Amsterdam

De vertaalster ontving voor deze vertaling een projectsubsidie van het Nederlands Letterenfonds

Eerste druk 2017

Vierde druk 2019

Dit boek verscheen eerder met de titel Een zachte hand

Oorspronkelijke titel Chanson douce

© 2016 Éditions Gallimard

© 2017 Nederlandse vertaling Gertrud Maes / Nieuw Amsterdam

Alle rechten voorbehouden

Omslagontwerp Julianna Lee

Omslagbewerking image realize

Omslagbeeld © Marie Carr / Arcangel Images

Foto auteur © Catherine Hélie @ Éditions Gallimard

NUR 302

ISBN 978 90 468 2597 6

www.nieuwamsterdam.nl

Deze digitale editie is gemaakt naar de vierde druk, 2019, met ISBN 978 90 468 2591 4

Voor Émile

Miss Vezzis came from across the Borderline to look after some children who belonged to a lady […]. The lady said Miss Vezzis was a bad, dirty nurse and inattentive. It never struck her that Miss Vezzis had her own life to lead and her own affairs to worry over, or that these affairs were the most important things in the world to Miss Vezzis.

Rudyard Kipling
Plain tales from the hills

‘Begrijpt u, meneer, begrijpt u wat het betekent als je nergens meer heen kunt?’ De vraag die Marmeladov hem de vorige dag had gesteld schoot hem ineens weer te binnen. ‘Want ieder mens moet ergens heen kunnen.’

Dostojevski
Misdaad en straf

De baby is dood. Er waren maar een paar seconden voor nodig geweest. Volgens de dokter had het jongetje niet geleden. Ze hebben hem in een grijze hoes gelegd en de rits dichtgetrokken over het verminkte lichaampje dat tussen het speelgoed had gedreven. Toen de hulpdiensten arriveerden, leefde het kleine meisje nog. Ze heeft gevochten als een leeuw. Er zijn sporen van een worsteling gevonden, stukjes huid onder haar weke nagels. In de ambulance die haar naar het ziekenhuis bracht was ze onrustig en schokte ze door de spasmen. Met uitpuilende ogen leek ze naar lucht te happen. Haar keel zat vol bloed. Haar longen waren geperforeerd en haar hoofd was hard in botsing gekomen met de blauwe ladekast.

De plaats delict is gefotografeerd. De politie heeft vingerafdrukken genomen en de badkamer en de kinderkamer opgemeten. Het mooie vloerkleed was doordrenkt met bloed. De aankleedtafel lag half omver. Het speelgoed werd meegenomen in verzegelde, doorzichtige zakken. Zelfs de blauwe ladekast zal later een rol spelen in het proces.

De moeder was in shock. Dat zei de brandweer, herhaalde de politie en noteerden de journalisten. Toen ze de kamer binnenkwam waar haar kinderen lagen, heeft ze een schreeuw gegeven, een schreeuw uit de diepte, het gehuil van een wolvin. De muren trilden ervan. Die dag in mei werd een zwarte dag. Ze heeft overgegeven, en zo vond de politie haar, met bevuilde kleren, op haar hurken in de kamer, schokkend van de hik. Ze schreeuwde haar longen uit haar lijf. De ambulancebroeder knikte onmerkbaar, ze hesen haar overeind, ondanks haar verzet en schoppende benen. Langzaam trokken ze haar omhoog, waarna de jonge co-assistent van het traumateam haar een kalmerend middel toediende. Het was zijn eerste stagemaand.

De andere vrouw heeft hij ook moeten redden. Even professioneel en even objectief. Zelf sterven was haar niet gelukt. Doden wel. Ze had haar beide polsen doorgesneden en het mes in haar keel gestoken. Bewusteloos lag ze op de grond, naast het kinderbedje. Ze zetten haar overeind en namen haar hartslag en bloeddruk op. Daarna legden ze haar op de brancard en de jonge stagiair bleef met een hand op haar hals drukken.

Beneden hebben de buren zich inmiddels verzameld voor het gebouw. Er staan vooral vrouwen. Het is bijna tijd om de kinderen van school te gaan halen. Met gezwollen ogen van het huilen kijken ze naar de ambulance. Ze huilen en willen weten wat er aan de hand is. Ze gaan op hun tenen staan. Proberen te zien wat er gaande is achter het politielint en in de ziekenwagen die met loeiende sirene optrekt. Ze fluisteren elkaar nieuwe feiten in het oor. Het gerucht doet al de ronde. Er is iets ergs gebeurd met de kinderen.

Het is een mooi pand, in de rue d’Hauteville, in het tiende arrondissement. Een pand waar de buren elkaar hartelijk groeten, zonder elkaar verder te kennen. Het appartement van de familie Massé bevindt zich op de vijfde verdieping. Het is het kleinste appartement van het complex. Bij de geboorte van hun tweede kind hebben Paul en Myriam in de woonkamer een scheidingswand laten optrekken. Ze slapen in een piepklein kamertje, tussen de keuken en het raam aan de straatkant. Myriam houdt van vintage meubels en berberkleden. Aan de muur heeft ze Japanse prenten hangen.

Vandaag is ze expres vroeger thuisgekomen. Ze bekortte een vergadering en stelde de bestudering van een dossier uit tot de volgende dag. Zittend op het klapstoeltje, in het metrostel van lijn 7, zei ze bij zichzelf dat ze de kinderen ging verrassen. Toen ze arriveerde, ging ze bij de bakker langs. Ze kocht een stokbrood, een toetje voor de kinderen en een sinaasappelcakeje voor de oppas. Die vindt dat zo lekker.

Ze was van plan met ze naar de draaimolen te gaan. En daarna zouden ze met elkaar boodschappen doen voor het avondeten. Mila zou een speeltje eisen, Adam zou in zijn wandelwagen zitten sabbelen op een hompje brood.

Adam is dood. Mila gaat het niet redden.

‘Geen illegaal, zijn we het daarover eens? Voor de werkster of de schilder stoort me dat niet. Die mensen moeten ook werken, maar om op de kinderen te passen is het te riskant. Ik wil niet iemand die bang is om de politie te bellen of naar het ziekenhuis te gaan als er een probleem is. En verder niet te oud, geen hoofddoek en geen rookster. Wat ik belangrijk vind is dat ze actief en beschikbaar is. Dat zij werkt zodat wij kunnen werken.’

Paul heeft alles voorbereid. Hij heeft een vragenlijst opgesteld en per gesprek een half uur gepland. Ze hebben hun zaterdagmiddag vrijgehouden om een nanny voor de kinderen te vinden.

Een paar dagen eerder, toen Myriam het met haar vriendin Emma had over hun zoektocht, beklaagde die zich over de vrouw die op haar jongens paste. ‘Mijn oppas heeft hier twee zoons, daarom kan ze nooit later blijven of ’s avonds babysitten. Dat is echt onhandig. Hou dat in je achterhoofd bij de gesprekken. Als ze kinderen heeft, kunnen die beter zitten in het land waar ze vandaan komt.’ Myriam had haar bedankt voor het advies. Maar eigenlijk had ze Emma’s betoog beschamend gevonden. Als een werkgever op die manier over haar of een van hun andere vriendinnen had gepraat, zouden ze moord en brand hebben geschreeuwd over discriminatie. Het idee dat een vrouw werd afgewezen omdat ze kinderen had, vond ze verschrikkelijk. Met Paul begint ze liever niet over het onderwerp. Haar man is net als Emma. Een pragmaticus, die zijn gezin en zijn werk vooropstelt.

Vanochtend hebben ze met z’n vieren, als gezinnetje, inkopen gedaan. Mila op Pauls nek en Adam slapend in zijn kinderwagen. Ze hebben bloemen gekocht en nu ruimen ze het appartement op. Ze willen graag een goed figuur slaan tegenover de nanny’s die straks langskomen. Dus verzamelen ze de boeken en tijdschriften die overal op de vloer slingeren, zelfs onder hun bed en in de badkamer. Paul vraagt Mila haar speelgoed op te bergen in grote plastic bakken. Jengelend weigert het meisje en uiteindelijk stapelt hij het zelf maar op tegen de muur. De kleren van de kinderen vouwen ze op en ze verschonen de bedden. Ze soppen, gooien weg en proberen verbeten hun benauwde appartement te luchten. Ze willen dat de vrouwen zien dat ze geschikte mensen zijn, serieuze, ordelijke mensen, die proberen hun kinderen het allerbeste te geven. Dat ze begrijpen wie er de baas is.

Mila en Adam doen hun middagslaapje. Myriam en Paul zitten op de rand van hun bed. Bezorgd en opgelaten. Ze hebben hun kinderen nog nooit aan iemand anders toevertrouwd. Myriam was bezig met de laatste loodjes van haar rechtenstudie toen ze zwanger werd van Mila. Twee weken voor de bevalling kreeg ze haar bul. Paul deed de ene stage na de andere, vol van het optimisme waar Myriam voor was gevallen toen ze hem leerde kennen. Hij was ervan overtuigd dat hij voor twee kon werken. Er zeker van dat hij carrière zou maken in de muziekproductie, ondanks de crisis en de bezuinigingen.

Mila was een broze, prikkelbare baby, die aan één stuk door huilde. Ze groeide niet, weigerde de borst van haar moeder en de flesjes die haar vader klaarmaakte. Daardoor vergat Myriam, met haar hoofd in de wieg, zelfs dat de buitenwereld bestond. Haar ambities beperkten zich ertoe dat ziekelijke, schreeuwende meisje een paar gram te laten aankomen. De maanden gleden voorbij zonder dat ze er erg in had. Overal namen Paul en zij Mila mee naartoe. Ze deden alsof ze niet zagen dat hun vrienden zich daaraan ergerden en achter hun rug om zeiden dat een baby niet thuishoort in een café of op de bank in een restaurant. Maar van een babysitter wilde Myriam niets weten. Alleen zij was in staat haar dochtertje te geven wat ze nodig had.

Mila was nog maar net anderhalf toen Myriam opnieuw zwanger werd. Ze bleef daarna altijd volhouden dat het een ongelukje was. ‘De pil is nooit honderd procent betrouwbaar,’ zei ze lachend tegen haar vriendinnen. Maar in werkelijkheid had ze die zwangerschap beraamd. Adam was een excuus om niet weg te hoeven uit de knusheid van thuis. Paul vond het prima. Hij was net aangenomen als assistent-geluidstechnicus bij een bekende studio, waar hij dag en nacht doorbracht, gegijzeld door de grillen van artiesten en hun agenda. Zijn vrouw leek op te bloeien in het primitieve moederschap. En dit beschutte leven, ver van de wereld en andere mensen, beschermde hen tegen alles.

Maar daarna begon de tijd lang te lijken, het perfecte gezinsmechaniek blokkeerde. Pauls ouders, die hen na de geboorte van het meisje waren gaan helpen, brachten steeds meer tijd door in hun buitenhuis, waar ze aan een ingrijpende verbouwing waren begonnen. Een maand voor Myriams bevalling planden ze een reis van drie weken door Azië en ze vertelden dat pas op het allerlaatste moment aan Paul. Die werd boos en beklaagde zich bij Myriam over het egoïsme en de lichtzinnigheid van zijn ouders. Maar Myriam was opgelucht. Ze had Sylvie niet graag om zich heen. Met een glimlach hoorde ze diens raadgevingen aan en ze beet op haar tong als ze haar schoonmoeder in de koelkast zag rommelen, vol commentaar op de levensmiddelen die daar lagen. Sylvie kocht altijd biologisch geteelde sla. Ze maakte Mila’s eten klaar, maar liet in de keuken een vieze bende achter. Myriam en zij waren het nooit ergens over eens, en in het appartement hing een bedrukte, broeierige sfeer, die elk moment kon omslaan in openlijke ruzie. ‘Laat je ouders toch lekker leven. Ze hebben gelijk dat ze ervan profiteren nu ze vrij zijn,’ had Myriam ten slotte tegen Paul gezegd.

Ze voorzag niet wat haar te wachten stond. Met twee kinderen werd alles ingewikkelder: de boodschappen, het badje, naar de dokter, het huishouden. De rekeningen stapelden zich op. Myriam raakte in de put. Ze begon de uitstapjes naar het park te haten. De winterdagen leken haar eindeloos lang. Mila’s kuren werkten haar op de zenuwen en Adams eerste gebrabbel liet haar koud. Met de dag groeide haar behoefte om in haar eentje te gaan wandelen, en ze had de neiging om het buiten als een gek op een schreeuwen te zetten. ‘Ze verslinden me levend,’ zei ze soms.

Ze was jaloers op haar man. ’s Avonds stond ze hem zenuwachtig bij de deur op te wachten. Een uur lang beklaagde ze zich over het geschreeuw van de kinderen, de afmetingen van het appartement en haar gebrek aan tijd voor zichzelf. Als ze hem liet praten en hij vertelde over grandioze opnamesessies met een hiphopgroep, beet ze hem toe: ‘Jij hebt geluk.’ Maar hij antwoordde: ‘Nee, jij hebt geluk. Ik zou ze heel graag zien opgroeien.’ Bij dat spel was er nooit een winnaar.

’s Nachts lag Paul naast haar, in de diepe slaap van iemand die de hele dag heeft gewerkt en van een welverdiende rust geniet. Zij werd gekweld door bitterheid en spijt. Ze dacht aan de moeite die ze had gedaan om haar studie af te maken, ondanks gebrek aan geld en ouderlijke steun, aan hoe blij ze was geweest toen ze zich advocaat mocht noemen, aan de eerste keer dat ze de toga aanhad en Paul haar had gefotografeerd, staand voor de deur van het pand waar ze woonden, trots en met een grote glimlach.

Maandenlang deed ze alsof ze de situatie verdroeg. Zelfs tegen Paul kon ze niet zeggen hoe erg ze zich schaamde. Hoe ze zich voelde doodgaan omdat ze over niets interessanters kon vertellen dan over de kuren van de kinderen en de gesprekken tussen onbekenden die ze afluisterde in de supermarkt. Ze begon alle uitnodigingen voor etentjes af te slaan en telefoontjes van vrienden te negeren. Vooral vrouwen wantrouwde ze, want die konden zo wreed uit de hoek komen. Met liefde wurgde ze degenen die deden alsof ze haar bewonderden, of erger nog, alsof ze haar benijdden. Ze kon er niet meer tegen hen zich te horen beklagen over hun werk of dat ze hun kinderen niet genoeg zagen. Maar onbekenden vreesde ze het meest. Mensen die in alle onschuld vroegen wat zij deed en zich van haar afkeerden bij het horen van haar huisvrouwenbestaan.

Toen ze eens boodschappen had gedaan bij de Monoprix op de boulevard Saint-Denis, merkte ze dat ze onopzettelijk een paar kindersokken had gegapt, die nog in de kinderwagen lagen. Ze was vlak bij huis en ze had ze best nog even naar de winkel kunnen gaan terugbrengen, maar dat deed ze niet. Tegen Paul zei ze er niets over. Het was van geen enkel belang, en toch moest ze er steeds aan denken. Na dat voorval ging ze regelmatig naar de Monoprix en verstopte ze in de kinderwagen van haar zoontje een fles shampoo, een tube crème of een lippenstift die ze nooit zou gebruiken. Ze wist heel goed dat als ze zou worden aangehouden, ze alleen maar de rol van drukbezette moeder hoefde te spelen en er waarschijnlijk niemand aan haar eerlijkheid zou twijfelen. Die belachelijke diefstallen brachten haar in vervoering. Op straat liep ze in zichzelf te lachen, met het gevoel dat ze de hele wereld voor de gek hield.

Toen ze Pascal toevallig tegenkwam, beschouwde ze dat als een teken. Haar vroegere studiegenoot van de rechtenfaculteit herkende haar niet meteen, met haar te wijde broek, versleten laarzen en haar ongewassen haar in een knotje. Ze stond bij de draaimolen, waar Mila niet vanaf wilde. ‘Dit is echt het laatste rondje,’ herhaalde ze telkens als haar dochtertje, dat zich stevig vasthield aan haar paard, langskwam en naar haar zwaaide. Ze keek op: Pascal lachte naar haar, met gespreide armen om uitdrukking te geven aan zijn blijdschap en verrassing. Ze lachte terug, haar handen krampachtig om de kinderwagen geklemd. Pascal had niet veel tijd, maar gelukkig was zijn afspraak vlak bij waar Myriam woonde. ‘Ik moest toch net naar huis. Lopen we samen een eindje op?’ stelde ze voor. Myriam greep Mila, die krijste als een speenvarken. Ze wilde niet lopen, maar Myriam glimlachte hardnekkig en deed alsof ze de situatie onder controle had. Intussen bleven haar gedachten hangen bij de oude trui die ze onder haar jas droeg en waarvan de lubberende col Pascal niet kon zijn ontgaan. Driftig streek ze herhaaldelijk over haar slapen, alsof dat volstond om haar doffe, ongekamde haar te fatsoeneren. Pascal leek niets in de gaten te hebben. Hij vertelde over het kantoor dat hij met twee studievrienden was gestart en over de problemen en het plezier van eigen baas zijn. Ze hing aan zijn lippen. Mila bleef hem maar onderbreken en Myriam had er alles voor willen geven om haar stil te laten zijn. Zonder haar ogen van Pascal af te houden, zocht ze in haar jaszakken en haar tas naar een lolly of een snoepje, of wat dan ook, om het zwijgen van haar dochtertje af te kopen.

Pascal keek nauwelijks naar de kinderen. Hij had haar niet gevraagd hoe ze heetten. Zelfs Adam, die met een vredig, schattig gezichtje in zijn wagen lag te slapen, leek hem niet te vertederen of te ontroeren.

‘Hier is het.’ Pascal kuste haar op de wang. Hij zei: ‘Ik vond het heel leuk om je weer te zien,’ en ging een gebouw binnen, waarvan de zware blauwe deur met een klap dichtviel zodat Myriam schrok. In stilte begon ze te bidden. Daar op straat was ze zo wanhopig dat ze op de grond had kunnen gaan zitten huilen. Ze had zich aan Pascals been willen vastklampen en hem willen smeken haar mee te nemen, haar een kans te geven. Eenmaal thuis was ze volkomen uitgeput. Ze keek naar Mila, die rustig speelde. Ze deed de baby in bad en zei bij zichzelf dat dit geluk, dit gewone, stille geluk waar ze in vastzat, niet genoeg was om haar te troosten. Pascal had haar vast en zeker uitgelachen. Misschien had hij zelfs vroegere studiegenoten gebeld om te vertellen over het sneue leven van Myriam, die ‘er niet uitziet’ en die ‘niet de carrière heeft gemaakt die je zou verwachten’.

De hele nacht spookten er verzonnen gesprekken door haar hoofd. De volgende ochtend was ze nog maar net onder de douche vandaan, toen ze een sms’je hoorde binnenkomen. ‘Ik weet niet of je van plan bent om weer in het recht aan het werk te gaan. Als je belangstelling hebt, kunnen we erover praten.’ Myriam kon wel gillen van blijdschap. Ze begon door het appartement te springen en knuffelde Mila, die vroeg: ‘Wat is er, mama? Waarom lach je?’ Later vroeg Myriam zich af of Pascal haar wanhoop had gevoeld of dat hij het gewoon als mazzel beschouwde dat hij Myriam Charfa, de meest serieuze studente die hij ooit had ontmoet, tegen het lijf was gelopen. Misschien dacht hij dat hij buitengewoon gezegend was dat hij een vrouw zoals zij in dienst kon nemen en haar weer op het pad van de rechten kon zetten.

Myriam praatte er met Paul over, maar zijn reactie stelde haar teleur. Hij haalde zijn schouders op. ‘Ik wist niet dat je wilde werken.’ Dat maakte haar verschrikkelijk kwaad, meer dan gerechtvaardigd was. Al snel werd het gesprek venijnig. Zij maakte hem uit voor egoïst, hij noemde haar gedrag onlogisch. ‘Mij best als je gaat werken, maar hoe doen we dat dan met de kinderen?’ Hij deed schamper en maakte haar ambities ineens tot iets belachelijks, waarmee hij haar nog meer het gevoel gaf dat ze daadwerkelijk zat opgesloten in hun appartement.

Toen de gemoederen bedaard waren, bekeken ze rustig de mogelijkheden. Het was eind januari: er was echt geen hoop op een plaatsje in een kinderdagverblijf of bij een ander soort opvang. Op het stadhuis kenden ze niemand. En als Myriam weer ging werken, zouden ze in de ongunstigste inkomensschijf terechtkomen: te rijk om zomaar recht te hebben op een toeslag en te arm om straffeloos een nanny in dienst te kunnen nemen. Uiteindelijk kozen ze toch voor die oplossing, nadat Paul had opgemerkt: ‘Als je de overuren meerekent, verdienen jij en de oppas ongeveer evenveel. Maar ja, als je denkt dat jij je daardoor kunt ontplooien…’ Aan dat gesprek hield ze een bittere nasmaak over. Ze nam het Paul kwalijk.

Ze wilde het goed aanpakken. Om zichzelf gerust te stellen ging ze naar een bedrijf dat onlangs in de buurt was geopend. Een klein, eenvoudig ingericht kantoortje, gedreven door twee jonge vrouwen van begin dertig. De babyblauwe voorgevel was versierd met sterren en goudkleurige dromedarisjes. Myriam belde aan. Van achter de ruit bekeek de bazin haar geringschattend. Ze stond langzaam op en stak haar hoofd om de hoek van de deur.

‘Ja?’

‘Hallo.’

‘Komt u zich inschrijven? Daarvoor hebben we een volledig dossier nodig. Met uw cv en referenties die zijn ondertekend door uw voormalige werkgevers.’

‘Nee, nee. Ik kom voor mijn kinderen. Ik zoek een nanny.’

Het gezicht van de vrouw veranderde compleet. Ze leek blij dat er een klant kwam en was duidelijk in verlegenheid gebracht door haar eerdere minachting. Maar hoe had ze kunnen weten dat deze vermoeid ogende vrouw, met haar volle bos krullen, de moeder was van het mooie kleine meisje dat op de stoep stond te jengelen?

Myriam boog zich over de dikke catalogus die de vrouw voor haar open sloeg. ‘Gaat u toch zitten,’ zei ze uitnodigend. Tientallen foto’s van vrouwen, voor het merendeel Afrikaanse of Filipijnse, trokken aan Myriams ogen voorbij. Mila vond het leuk. Ze zei: ‘Die is lelijk, hè?’ Haar moeder gaf haar een standje en keerde met een bedrukt gezicht terug naar de onscherpe, slecht gekadreerde portretten, waar geen enkele vrouw lachend op stond.

De bazin mocht ze meteen al niet. Haar gehuichel, haar bolle, blozende gezicht, het goedkope sjaaltje om haar hals. Haar onverbloemde racisme van zo-even. Alles maakte dat ze weg wilde. Dus gaf Myriam haar een hand en beloofde dat ze er met haar man over zou praten, maar ze ging er nooit meer naartoe. In plaats daarvan hing ze zelf een advertentietje op, in de winkels in de buurt. Op advies van een vriendin overstelpte ze websites met advertenties waarin nadrukkelijk stond dat het dringend was. Na een week hadden ze zes telefoontjes gehad.

Myriam kijkt uit naar een nanny alsof die de Verlosser is, ook al is ze panisch bij de gedachte dat ze haar kinderen aan een ander moet overlaten. Zij weet alles van ze en die kennis zou ze geheim willen houden. Ze weet wat ze fijn vinden en kent hun hebbelijkheden. Ze heeft het onmiddellijk door als een van de twee ziek is of verdriet heeft. Nog nooit heeft ze hen uit het oog verloren, ervan overtuigd dat niemand hen zo goed kan beschermen als zij.

Sinds hun geboorte is ze overal bang voor. Ze is vooral bang dat ze dood zullen gaan. Daar praat ze nooit over, niet met haar vrienden en ook niet met Paul, maar ze weet zeker dat zij ook allemaal zulke gedachten hebben gehad. Ze is ervan overtuigd dat het hun, net als haar, is overkomen dat ze naar hun slapende kinderen stonden te kijken terwijl ze zich afvroegen wat het met hen zou doen als dat lichaampje daar een lijk was, als die dichte oogjes voor altijd gesloten waren. Ze kan er niets aan doen. Bij haar vanbinnen buitelen afschuwelijke taferelen over elkaar heen, die ze verjaagt door haar hoofd te schudden, gebeden op te dreunen en hout of de van haar moeder geërfde hand van Fatima aan te raken. Ze bezweert het lot, ziekte, ongelukken en de perverse honger van roofdieren. ’s Nachts droomt ze dat ze plotseling zijn verdwenen in een onverschillige menigte. Ze schreeuwt: ‘Waar zijn mijn kinderen?’, maar de mensen lachen. Ze denken dat ze gek is.

‘Ze is te laat. Dat begint slecht.’ Paul wordt ongeduldig. Hij loopt naar de voordeur en gluurt door het kijkgaatje. Het is kwart over twee en de eerste kandidate, een Filipijnse, is er nog steeds niet.

Om tien voor half drie klopt Gigi schuchter op de deur. Myriam gaat opendoen. Het valt haar meteen op dat de vrouw heel kleine voeten heeft. Ondanks de kou draagt ze linnen gympen en witte sokken met een kantje. Hoewel ze bijna vijftig is, heeft ze de voeten van een kind. Ze is best knap om te zien, met haar keurige vlecht, die tot halverwege haar rug komt. Kortaf zegt Paul dat ze te laat is en Gigi buigt haar hoofd, onder het gemompel van excuses. Ze spreekt slecht Frans. Zonder veel animo begint Paul een gesprek in het Engels. Gigi vertelt over haar ervaring. Over haar kinderen, die ze in haar land van herkomst heeft achtergelaten, over de jongste, die ze al twee jaar niet heeft gezien. Haar gaat Paul niet aannemen. Voor de vorm stelt hij een paar vragen en om half drie loopt hij met haar mee naar de deur. ‘We zullen u bellen. Thank you.’

Daarna volgt Grace, een goedlachse illegale Ivoriaanse. Dan Caroline, een dik blondje met vet haar, die het hele gesprek lang klaagt over rugpijn en haar problematische bloedsomloop. En Malika, een al wat oudere Marokkaanse, die de nadruk legde op haar twintig jaar ervaring en haar liefde voor kinderen. Maar Myriam is heel duidelijk geweest. Ze wil geen Noord-Afrikaanse voor de kinderen. ‘Het zou wel goed zijn,’ probeert Paul haar te overtuigen. ‘Ze zou Arabisch met ze praten, dat wil jij immers niet doen.’ Maar Myriam weigert pertinent. Ze is bang dat er een stilzwijgende verstandhouding, een vertrouwelijkheid tussen hen ontstaat. Dat de ander tegen haar in het Arabisch zal beginnen. Over haar leven begint te vertellen, en haar algauw duizenden-een dingen zal vragen uit naam van hun gemeenschappelijke taal en geloof. Die immigrantensolidariteit, zoals ze het noemt, heeft ze altijd gewantrouwd.

En toen kwam Louise. Als Myriam over dit eerste gesprek vertelt, vindt ze het heerlijk om te zeggen dat het zonneklaar was. Zoals liefde op het eerste gezicht. Ze noemt vooral de manier waarop haar dochtertje zich gedroeg. ‘Zij heeft haar eigenlijk uitgekozen,’ legt ze graag uit. Mila was net wakker geworden na haar middagdutje, uit haar slaap gehaald door het gekrijs van haar broertje. Paul ging de baby halen, en hij werd op de voet gevolgd door het meisje, dat zich achter zijn benen verborg. Louise stond op. Dit tafereel beschrijft Myriam nog altijd vol bewondering over het zelfvertrouwen van de oppas. Voorzichtig had Louise Adam van Paul overgenomen terwijl ze deed alsof ze Mila niet zag. ‘Waar is de prinses? Ik dacht dat ik een prinses zag, maar ze is verdwenen.’ Mila begon te schateren en Louise ging door met haar spelletje; in alle hoeken, onder de tafel en achter de bank zocht ze naar de geheimzinnige, verdwenen prinses.

Ze stellen haar een paar vragen. Louise vertelt dat haar man is overleden, dat haar dochter Stéphanie nu groot is – ‘al bijna twintig, het is ongelofelijk’ – en dat ze ruimschoots tijd heeft. Aan Paul geeft ze een vel papier met de namen van haar vorige werkgevers. Ze vertelt over de familie Rouvier, die boven aan de lijst staat. ‘Bij hen ben ik lang gebleven. Ze hadden ook twee kinderen. Twee jongens.’ Paul en Myriam vallen voor Louise, voor haar fijne gelaatstrekken, haar open glimlach en haar lippen die niet trillen. Ze maakt een onverstoorbare indruk. Ze heeft de blik van een vrouw die alles kan begrijpen en alles kan vergeven. Haar gezicht is als een kalme zee, waarvan niemand de diepste diepte kan peilen.

Diezelfde avond bellen ze naar het echtpaar waarvan Louise hun het telefoonnummer heeft gegeven. Een vrouw neemt een beetje koeltjes op. Maar wanneer ze Louises naam hoort, verandert haar toon meteen. ‘Louise? Wat een geluk voor u dat u haar treft. Voor mijn jongens was ze als een tweede moeder. Het was hartverscheurend toen we afscheid van haar moesten nemen. Om eerlijk te zijn heb ik destijds zelfs overwogen een derde kind te nemen om haar maar te kunnen houden.’

Louise doet de luiken van haar appartement open. Het is even na vijf uur in de ochtend, en buiten branden de straatlantaarns nog. Er loopt een man door de straat, dicht langs de gevels om uit de regen te blijven. Het heeft de hele nacht geplensd. De wind floot in de leidingen en gierde tot in haar dromen. De regen valt haast horizontaal en slaat vol tegen de gevel en de ruiten. Louise kijkt graag naar buiten. Pal bij haar tegenover staat tussen twee sombere panden een huisje met een rommelige tuin eromheen. In het begin van de zomer is daar een jong stel komen wonen, Parijzenaars, met kinderen die schommelen en ’s zondags de moestuin wieden. Louise vraagt zich af wat ze hier in deze wijk zijn komen doen.

Ze rilt door slaapgebrek. Met haar nagel krabt ze in het hoekje van het raam. Ze lapt ze twee keer per week grondig en toch heeft ze altijd het idee dat ze troebel zijn, bedekt met stof en zwarte strepen. Ze zou ze soms willen zemen tot ze barsten. Steeds harder krabt ze met de punt van haar wijsvinger, tot de nagel breekt. Ze stopt haar vinger in haar mond en bijt erin om het bloeden te stoppen.

Het appartement heeft maar één kamer, die voor Louise dient als woonkamer en als slaapkamer. Nooit verzuimt ze ’s ochtends de bedbank in te klappen en er de zwarte hoes overheen te doen. Haar maaltijden gebruikt ze aan het salontafeltje, altijd met de televisie aan. Tegen de muur staan nog onuitgepakte dozen. Misschien zitten er een paar spulletjes in die een beetje leven zouden kunnen brengen in deze zielloze eenkamerflat. Rechts naast de bank staat in een glimmende lijst een foto van een roodharige puber.

Voorzichtig heeft Louise haar lange rok en haar bloes op de bank uitgespreid. Ze pakt haar ballerina’s, die ze op de grond heeft gezet, een model dat ze tien jaar geleden heeft gekocht, maar ze heeft ze zó goed onderhouden dat ze er voor haar nog als nieuw uitzien. Het zijn heel gewone lakschoenen, met een vierkant hakje en een bescheiden strikje bovenop. Ze gaat zitten en begint er een te poetsen, met een lap die ze in een pot gezichtsreinigingscrème doopt. Haar gebaren zijn langzaam en precies. Ze poetst verbeten, volkomen in beslag genomen door haar taak. De lap wordt vies. Louise houdt de schoen bij de lamp die op het bijzettafeltje staat. Als de lak voldoende glimt naar haar zin, zet ze hem op de grond en pakt de andere.

Het is zo vroeg dat ze tijd heeft om haar door het huishouden beschadigde nagels opnieuw te doen. Om haar wijsvinger plakt ze een pleister en de nagels van de andere vingers lakt ze heel onopvallend roze. Voor het eerst, en ondanks de prijs, heeft ze haar haar bij de kapper laten kleuren. Nu steekt ze het op, in een knot boven haar nek. Ze maakt zich op en door de blauwe oogschaduw lijkt ze ouder terwijl je haar, met haar frêle, slanke figuur, van afstand nauwelijks meer dan twintig zou geven. Toch is ze ruim twee keer zo oud.

Ze draait in kringetjes rond in de kamer, die haar kleiner en benauwder lijkt dan ooit. Ze gaat zitten, maar staat bijna onmiddellijk weer op. Ze zou de televisie kunnen aanzetten. Een kop thee drinken. Een oud nummer van het vrouwenblad lezen dat ze naast haar bed heeft liggen. Maar ze durft zich niet te ontspannen, ze is bang om de tijd uit het oog te verliezen en toe te geven aan haar slaperigheid. Het vroege wakker worden heeft haar overgevoelig en kwetsbaar gemaakt. Het zou zomaar kunnen dat ze haar ogen een minuutje sluit, indut en dan te laat komt. Ze moet helder van geest blijven en zorgen dat ze al haar aandacht bij deze eerste werkdag heeft.

Thuis kan ze het niet langer uithouden. Het is nog geen zes uur, ze is veel te vroeg, maar ze loopt snel naar het RER-station. Ze doet er ruim een kwartier over naar Saint-Maur-des-Fossés. In de wagon zakt ze neer op de plaats tegenover een oude Chinees, die in elkaar gedoken zit te slapen, met zijn voorhoofd tegen het raam. Ze staart naar zijn vermoeide gezicht. Bij elke halte aarzelt ze of ze hem wakker zal maken. Ze is bang dat hij verdwaalt, dat hij te ver meereist, dat hij pas bij het eindpunt zijn ogen opendoet, helemaal alleen, en dan een heel eind terug moet. Maar ze zegt niets. Het is verstandiger om niet tegen mensen te praten. Een keer heeft een heel knap, donker meisje haar bijna een klap gegeven. ‘Waarom zit je naar me te kijken? Heb ik soms wat van je aan?’ had ze geschreeuwd.

In Auber springt Louise op het perron. Het begint druk te worden en als ze de trap op loopt naar de metroperrons stoot een vrouw tegen haar aan. Een misselijkmakende geur van croissants en verbrande chocola slaat haar op de keel. Ze neemt lijn 7 naar Opéra en komt bij het station Poissonnière weer boven de grond.

Louise is bijna een uur te vroeg en ze gaat aan een tafeltje zitten, op het terras van Le Paradis, een ongezellig café waarvandaan ze de ingang van het gebouw in de gaten kan houden. Ze speelt met haar lepeltje. Jaloers kijkt ze naar de man rechts van haar, die met dikke, perverse lippen aan zijn sigaret zuigt. Ze zou hem uit zijn vingers willen trekken en een diepe haal nemen. Ze houdt het niet meer uit, betaalt haar koffie en loopt het stille gebouw binnen. Over een kwartier zal ze aanbellen, voor zolang gaat ze op een traptrede tussen twee verdiepingen zitten. Ze hoort iets, ze heeft nauwelijks de tijd om op te staan, het is Paul, die met sprongen de trap af komt. Hij draagt zijn fiets onder zijn arm en heeft een roze helm op zijn hoofd.

‘Louise? Zit je hier al lang? Waarom ben je niet binnengekomen?’

‘Ik wilde niet storen.’

‘Je stoort niet. Integendeel. Kijk, dit zijn jouw sleutels,’ zegt hij terwijl hij een bos uit zijn zak haalt. ‘Ga je gang, doe alsof je thuis bent.’

‘Mijn oppas is een fee.’ Dat zegt Myriam altijd als ze vertelt over Louises intrede in hun dagelijks leven. Ze moet wel over toverkracht beschikken dat het haar is gelukt dit benauwde appartementje te transformeren tot een lichte, rustige plek. Louise heeft de muren uit elkaar geduwd. Ze heeft de kasten dieper en de lades breder gemaakt. En ze heeft licht binnengelaten.

De eerste dag geeft Myriam haar een paar instructies. Ze laat haar zien hoe de apparaten werken. En wijzend naar voorwerpen of een bepaald kledingstuk herhaalt ze: ‘Daar moet je voorzichtig mee zijn. Daar ben ik erg aan gehecht.’ Vooral over Pauls platenverzameling is ze onverbiddelijk, daar mogen de kinderen niet aankomen. Louise knikt, zwijgend en welwillend. Elk vertrek bekijkt ze met de koelbloedige blik van een generaal die een te veroveren gebied overziet.

In de eerste weken na haar komst maakt Louise van het rommelige appartement een keurig huishouden. Ze brengt haar ouderwetse manieren en haar hang naar perfectie mee. Myriam en Paul zijn meer dan verrast. Ze naait knopen aan hun jasjes, die ze al maanden niet meer dragen omdat ze te lui zijn om een naald te zoeken. Ze zet de zomen van rokken en broeken vast. Kleren van Mila die Myriam al haast wilde weggooien, verstelt ze. Louise wast de stoffige, door nicotine vergeelde gordijnen. Eén keer per week verschoont ze de bedden. Paul en Myriam zijn blij. Paul zegt lachend dat ze Mary Poppins wel lijkt. Maar hij weet niet zeker of ze het compliment heeft begrepen.

’s Nachts lekker tussen de schone lakens moet het stel lachen om hun nieuwe leven – ze kunnen het haast niet geloven. Ze hebben het gevoel dat ze een zeldzame parel hebben gevonden, dat ze gezegend zijn. Natuurlijk drukt Louises salaris op het gezinsbudget, maar daar klaagt Paul niet meer over. In een paar weken tijd is Louises aanwezigheid onmisbaar geworden.

Als Myriam ’s avonds thuiskomt staat het eten klaar. De kinderen zijn lief en schoon. Louise creëert en verwezenlijkt de droombeelden van het ideale gezinnetje, die Myriam tot haar schande koestert. Ze leert Mila om achter zich op te ruimen, en onder de verblufte ogen van haar ouders hangt het meisje haar jas aan het kapstokhaakje.

Onnodige spullen zijn verdwenen. Nu zij er is, stapelt niets zich meer op, geen afwas, geen vuile kleren, geen ongeopende, vergeten enveloppen die later onder een oud tijdschrift worden teruggevonden. Niets bederft, niets raakt over de houdbaarheidsdatum. Louise verwaarloost niets. Louise is nauwgezet. Alles schrijft ze op in een notitieboekje met een gebloemde kaft. De tijden van de dansles, schoolreisjes, afspraken bij de kinderarts. Ze noteert de naam van de medicijnen die de kinderen slikken, de prijs van het ijsje dat ze in de speeltuin heeft gekocht en woord voor woord wat Mila’s juf tegen haar heeft gezegd.

Na een paar weken deinst ze er niet meer voor terug om voorwerpen een andere plek te geven. Ze maakt de kasten helemaal leeg en hangt lavendelbuiltjes tussen de jassen. Ze schikt bloemen in een vaas. Wanneer Adam slaapt en Mila naar school is, voelt ze een kalme tevredenheid als ze kan gaan zitten om haar werk rustig te bekijken. Het stille appartement is helemaal in haar macht, als een vijand die om genade heeft gesmeekt.