WILL

WILL SMITH

MET MARK MANSON

Nieuw Amsterdam

Om de privacy van de betrokkenen te beschermen zijn enkele namen en herkenbare kenmerken gewijzigd.

Oorspronkelijke titel WILL. Penguin Press, imprint of Penguin Random House

LLC, New York

© 2021 Treyball Content LLC

© 2021 Nederlandse vertaling Miebeth van Horn, Louise Koopman, Annoesjka

Oostindiër en Annemie de Vries / Uitgeverij Nieuw Amsterdam

Alle rechten voorbehouden

Omslagontwerp Lucia Bernard

Bewerking omslag bij Barbara

Advies en voorlezer audioboek: Howard Komproe

NUR 661/672

ISBN 9789046826072

www.nieuwamsterdam.nl

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2021, met ISBN 978 90 468 2927 1

INHOUD

De muur

1 Angst

2 Fantasie

3 Performance

4 Kracht

5 Hoop

6 Onwetendheid

7 Avontuur

8 Pijn

9 Verwoesting

10 Alchemie

11 Aanpassing

12 Verlangen

13 Trouw

14 Boom!

15 Inferno

16 Levensdoel

17 Perfectie

18 Muiterij

19 Retraite

20 Overgave

21 Liefde

De jump

Dank

Verantwoording illustraties en songteksten

DE MUUR

oen ik elf was, besloot mijn vader dat de muur aan de voorkant van zijn werkplaats aan vernieuwing toe was. Het moest een grote muur worden: zo’n drieënhalve meter hoog en zes meter breed. De oude was aan het afbrokkelen en hij had ‘genoeg van die klotemuur’. Maar in plaats van een aannemer of een bouwbedrijf in te schakelen, dacht hij dat het wel een mooie klus zou zijn voor mijn jongere broer Harry en mij.

De sloop deed Daddio zelf. Ik weet nog hoe ik vol ongeloof naar dat gapende gat stond te kijken. Ik was er heilig van overtuigd dat daar nooit meer een muur zou komen te staan.

Bijna een jaar lang gingen mijn broer en ik elke dag na school naar de werkplaats van mijn vader om aan die muur te werken. We deden alles zelf. We groeven de fundering uit, mixten de specie en sleepten met emmers. Ik weet nog steeds de verhoudingen van de specie: de helft cement, een kwart zand en een kwart kalk. Harry was de baas over de waterslang. Met een schop mixten we het goedje op de stoep en daarna deden we het in emmers waar zo’n acht liter in kon en metselden er de bakstenen mee. Dat deden we zonder een metselprofiel of een lagenlat, het enige wat we hadden was een waterpas.

Als je ook maar íéts van bouwen weet, dan weet je dat dit een stompzinnige manier van werken is. Eerlijk gezegd is het gewoon een soort gevangenisarbeid. Vandaag de dag zouden we in zo’n geval meteen de kinderbescherming bellen. Het is zo’n saaie klus, die ook nog eens onnodig lang duurt, dat twee kinderen er uiteindelijk bijna een jaar mee bezig waren, terwijl een paar volwassen kerels het waarschijnlijk in een paar dagen hadden klaargespeeld, op zijn langst.

Mijn broer en ik werkten in de weekenden, op feestdagen en in vakanties. We werkten dat jaar de hele zomer door, het maakte niet uit. Mijn vader had nooit een dag vrij, dus wij ook niet. Ik heb ontelbare keren naar dat gat gekeken, met de moed in de schoenen. Ik zag niet hoe we dit tot een goed eind konden brengen. Het gat was in mijn hoofd onvoorstelbaar groot geworden. Het leek wel of we De Grote Muur van West Philly – Philadelphia – aan het bouwen waren: miljarden rode bakstenen die zich uitstrekten tot in een eindeloze verte. Ik was ervan overtuigd dat ik mijn hele leven, tot aan mijn dood, bezig zou zijn met het mengen van metselspecie en het sjouwen van emmers. Ik wist het zeker.

Daddio liet ons maar doorploeteren. We moesten er elke dag zijn, om het cement te mengen, emmers te dragen en stenen te metselen. Maakte niet uit of het regende of stikheet was, of ik kwaad, verdrietig, of ziek was of de volgende dag een toets had op school – er was geen enkel excuus om er niet te zijn. Als m’n broer en ik klaagden en protesteerden maakte dat Daddio helemaal niks uit, we zaten in de val. Deze muur was een constante, hij was een blijver. Jaargetijden gingen voorbij, vrienden kwamen en gingen, leraren gingen met pensioen – maar de muur was er altijd. Altijd was die muur er.

Op een dag hadden Harry en ik echt een verschrikkelijk rothumeur. We sleepten ons voort en klaagden over alles – ‘dit kan helemaal niet’ en ‘dit is echt belachelijk’.

‘Waarom moeten we eigenlijk sowieso een muur bouwen? Het is onmogelijk. Hij komt nooit af.’

Daddio hoorde ons praten, gooide zijn gereedschap op de grond en stampte naar ons toe. Hij rukte een baksteen uit mijn hand en hield hem voor ons omhoog.

‘Zet die verdomde muur uit je kop!’ zei hij. ‘Er ís helemaal geen muur. Er zijn alleen maar sténen. Het is jullie taak om deze steen perfect te metselen. En daarna de volgende te pakken en díé perfect te metselen. En daarna de volgende. Houd je niet bezig met die muur. Jullie enige zorg is die ene steen.’

Hij liep terug de werkplaats in. Harry en ik keken elkaar aan, schudden het hoofd – die gast is gestoord – en sloegen weer aan het specie mengen.

Een paar van de lessen die de meeste impact op me hebben gehad, heb ik tegen mijn zin moeten leren. Ik bood weerstand, ik ontkende ze, maar uiteindelijk was het gewicht van hun waarheid niet te ontkennen. De bakstenen muur van mijn vader was zo’n les.

Traag gingen de dagen voorbij, en hoe graag ik het ook zou willen ontkennen, ik begon te begrijpen waar hij het over had. Als ik me op de muur richtte, dan leek de klus niet te doen. Eindeloos. Maar als ik me op die éne steen richtte, dan was het veel makkelijker – ik wíst dat ik heel goed in staat was één steen te metselen…

De weken verstreken, de stenen muur groeide, en het gat werd een beetje kleiner. Ik begon te begrijpen dat het verschil tussen het gevoel dat een taak mogelijk is of onmogelijk alleen maar een kwestie is van perspectief. Kijk je naar de muur? Of kijk je naar de baksteen? Of het nou ging om het slagen voor een toets om toegelaten te worden tot de universiteit, het doorbreken als een van de eerste wereldberoemde hiphoppers, of het opbouwen van een van de succesvolste carrières ooit in de geschiedenis van Hollywood, altijd weer konden de grote en schijnbaar onmogelijke doelen opgedeeld worden in afzonderlijk hanteerbare taken – het waren onoverkomelijke muren die bestonden uit een aantal metselbare stenen.

In mijn hele carrière ben ik absoluut onverbiddelijk geweest. Ik heb altijd vastgehouden aan een intense compromisloze arbeidsmoraal. Het geheim van mijn succes is zowel saai als voorspelbaar: je komt opdagen en je metselt een steen. Uit je humeur? Metsel nog een steen. Slecht openingsweekend? Metsel er nog een. De verkoop van je cd loopt niet? Aan de slag, metsel nog een steen. Je huwelijk is gestrand? Metsel er weer een.

Net zoals ieder ander heb ik de afgelopen dertig jaar te kampen gehad met mislukkingen, vernederingen, een scheiding en sterfgevallen. Ik ben met de dood bedreigd, bestolen, er werd inbreuk gemaakt op mijn privéleven en mijn gezin viel uit elkaar – toch stond ik elke dag weer op, mengde de specie en metselde een steen. Wat je ook maar te verduren krijgt, er ligt altijd – recht voor je neus – een steen op je te wachten om gemetseld te worden. De enige vraag is: lukt het je aan de slag te gaan en dat ding te metselen?

Mensen zeggen weleens dat het karakter van een kind beïnvloed wordt door de betekenis van zijn naam. Nou, mijn vader heeft me míjn naam gegeven, hij gaf me zíjn naam en hij gaf me de grootste voorsprong in het leven: de wilskracht om tegenslag te overwinnen.

Hij noemde me Will.

Het was koud en bewolkt die dag, ongeveer een jaar nadat we met de klus begonnen waren. De muur was ondertussen zo’n vaststaand gegeven geworden in mijn leven, dat het een waanidee leek dat hij ooit af zou komen. Zo van: als-ie dan eindelijk écht klaar zou zijn, zou er tragisch genoeg vast nóg wel een gat zijn dat onmiddellijk dichtgemetseld moest worden, er vlak achter. Maar die koude ochtend in september mengden we uiteindelijk de laatste specie, vulden de laatste emmer, en metselden de laatste steen.

Daddio stond toe te kijken hoe de laatste stenen gemetseld werden. Met een sigaret in zijn hand stond hij rustig ons werk te bewonderen. Harry en ik legden zorgvuldig de laatste baksteen neer. Toen: stilte. Harry haalde ongemakkelijk zijn schouders op – wat nu? Moeten we op en neer gaan springen? Juichen? Feestvieren? We zetten voorzichtig een stap naar achter en gingen ieder aan een kant van Daddio staan.

Met z’n drieën bekeken we de nieuwe muur van ons gezin.

Daddio schoot zijn sigaret weg, trapte hem uit met zijn laars, blies het laatste beetje rook uit en zei, zijn ogen nog steeds op de muur gericht: ‘Vertel me nu nooit meer dat jullie iets níét kunnen.’

Daarna liep hij de werkplaats in en ging weer aan het werk.

1

ANGST

k vond mezelf altijd een lafaard. Veel herinneringen uit mijn jeugd hebben te maken met ergens bang voor zijn: bang voor andere kinderen, bang om gekwetst te worden of voor schut te worden gezet, bang om zwak te worden gevonden.

Maar ik was vooral bang voor mijn vader.

Op mijn negende zag ik hoe mijn vader mijn moeder zo hard op haar slaap stompte dat ze tegen de vlakte ging. Ik zag dat ze bloed spuugde. Dat ogenblik in die slaapkamer heeft me waarschijnlijk meer dan enig ander moment in mijn leven gemaakt tot wie ik nu ben.

In alles wat ik sindsdien heb meegemaakt (de prijzen die ik ontving, de toejuichingen, de schijnwerpers en de aandacht, de personages en het gelach die me ten deel vielen) zat een subtiele reeks verontschuldigingen aan mijn moeders adres, omdat ik die ene keer niets deed. Omdat ik haar op dat moment in de steek liet. Omdat ik niet tegen mijn vader in opstand kwam.

Omdat ik een lafaard was.

Wat jij nu als ‘Will Smith’ beschouwt, die buitenaardse wezens vernietigende MC, die buitenproportioneel grote filmster, is grotendeels iets bedachts, een zorgvuldig opgetrokken en bijgeslepen personage dat ontworpen is om zichzelf te beschermen. Om zich voor de wereld te verbergen. Om de lafaard te verbergen.

Mijn vader was mijn held.

Hij heette Willard Carroll Smith, maar we noemden hem allemaal ‘Daddio’.

Daddio werd in de jaren veertig geboren en groeide op in de ruige straten van North Philadelphia. Zijn vader, mijn grootvader, runde een kleine vismarkt. Dag in dag uit moest hij van vier uur ’s ochtends tot laat in de avond werken. Mijn oma was verpleegkundige en draaide veel nachtdiensten in het ziekenhuis. Het gevolg was dat Daddio een groot deel van zijn jeugd in zijn eentje en zonder toezicht doorbracht. En op de straten van North Philly raak je gehard. Je groeit uit tot een rotzak of je gaat eraan onderdoor. Daddio rookte op zijn elfde, en op zijn veertiende dronk hij. Mijn vader ontwikkelde een opstandige, agressieve houding en die hield hij zijn hele leven.

Op zijn veertiende begonnen mijn grootouders zich zorgen te maken over waar het met zijn leven naartoe ging, dus schraapten ze zoveel mogelijk geld bij elkaar en stuurden hem naar een landbouwkostschool op het platteland van Pennsylvania, waar de kinderen les kregen in landbouwtechnieken en het uitvoeren van eenvoudige klussen. Het was een strenge, traditionele school en mijn grootouders hoopten dat ze hem daar wat van de structuur en discipline zouden bijbrengen die hij zo hard nodig had.

Maar mijn vader liet zich door niemand iets vertellen. Hij was nog net bereid om een beetje te sleutelen aan tractormotoren, maar verder had hij geen boodschap aan die ‘boerenkinkellulkoek’, zoals hij het noemde. Hij spijbelde, hij rookte en hij bleef drinken.

Op zijn zestiende had Daddio het wel gezien op die school en wilde hij naar huis. Hij besloot zich van school te laten trappen en begon lessen te verstoren, alle regels te negeren en iedereen in een machtspositie tegen zich in het harnas te jagen. Maar toen de schoolleiding hem naar huis probeerde te sturen, weigerden mijn grootouders hem terug te nemen. ‘We hebben voor het hele jaar betaald,’ zeiden ze. ‘Jullie worden geacht om hem aan te pakken, dus doe dat dan ook.’ Daddio kon geen kant op.

Hij was wel een ritselaar en dus vond hij een uitweg: op zijn zeventiende verjaardag sloop hij weg van de kostschool, liep 10 kilometer naar het dichtstbijzijnde rekruteringsbureau en meldde zich aan bij de Amerikaanse luchtmacht. Dat was typisch Daddio: hij was zo bezeten van het idee om zich tegen elke autoriteit te verzetten en tegen zijn beide ouders te rebelleren, dat hij kans zag om zich van de wal van de landbouwkostschool in de sloot van het Amerikaanse leger te werpen. Hij kwam precies in de structuur en de discipline terecht die mijn grootouders hem zo dolgraag wilden bijbrengen.

Maar Daddio bleek het geweldig te vinden. In het leger ontdekte hij wat voor transformerende kracht orde en discipline hebben, twee waarden die hij uiteindelijk ging aanbidden als vangrails die hem moesten beschermen tegen zijn slechtste eigenschappen. Om vier uur ’s ochtends wakker worden, de hele morgen trainen, de hele dag fysiek bezig zijn, de hele avond leren. Hij had zijn pad gevonden en kwam tot de ontdekking dat hij een langere adem had dan wie ook, iets wat gaandeweg een bron van trots voor hem werd. Dat was nog zo’n aspect van zijn opstandige houding: niemand kon hem ’s ochtends uit zijn bed tetteren bij de reveille, want dan was hij al op.

Met zijn bezeten arbeidsmoraal, zijn grenzeloze energie en zijn onmiskenbare intelligentie had hij pijlsnel carrière moeten maken. Maar er waren twee problemen.

Om te beginnen was hij afgrijselijk opvliegend. Of je nu officier was of niet, als jij ongelijk had deed hij niet wat je hem opdroeg. En dan dat drinken van hem. Echt, mijn vader was een van de slimste mensen die ik ooit heb gekend, maar als hij kwaad of dronken was werd hij een idioot. Dan overtrad hij zijn eigen regels, ondermijnde zijn eigen doelstellingen en maakte zijn eigen spullen kapot.

Na zo’n twee jaar in het leger brak deze zelfdestructieve kant door de dekmantel van gedisciplineerdheid en kwam er een eind aan zijn militaire carrière.

Op een avond zat hij met de maten van zijn peloton te dobbelen. (Daddio was behoorlijk bedreven met een stel dobbelstenen.) Hij won bijna duizend dollar van die gasten. Hij borg zijn winst op in zijn kastje en ging op pad om wat te eten, en toen hij terugkwam uit de kantine hadden de maten het geld teruggepikt. Uit woede dronk Daddio zich tot razernij. Hij haalde zijn dienstpistool tevoorschijn en begon om zich heen te schieten. Niemand raakte gewond, maar voor de luchtmacht was het genoeg reden om hem de deur te wijzen. Hij mocht zijn handen dichtknijpen dat hij niet voor de krijgsraad hoefde te verschijnen; in plaats daarvan werd hij gewoon ontslagen en op de bus gezet. Hij kreeg het verzoek nooit meer zijn gezicht te laten zien.

De spanning die dit veroorzaakte, zou mijn vader levenslang verscheuren: aan de ene kant eiste hij starre perfectie van zichzelf en iedereen om zich heen, maar als hij te veel ophad of woedend werd, brak hij alles tot de grond toe af.

Daddio verhuisde terug naar Philly. Onverschrokken nam hij een baan aan bij een staalfabriek en begon aan een avondopleiding. Hij studeerde techniek en bleek een groot talent te hebben voor elektriciteit en koeltechniek. Nadat er bij de staalfabriek voor de derde of vierde keer een promotie aan zijn neus voorbij was gegaan vanwege zijn etnische afkomst, vertrok hij doodeenvoudig en kwam nooit meer terug. Hij had verstand van koeltechniek, dus hij besloot voor zichzelf te beginnen.

Daddio was briljant. Net als zoveel zoons aanbad ik mijn vader, maar ik was ook doodsbang voor hem. Hij was een van de grootste zegeningen in mijn leven, én een van de grootste bronnen van ellende.

Mijn moeder kwam als Carolyn Elaine Bright ter wereld. Ze is een meisje uit Pittsburgh, geboren en getogen in Homewood, een voornamelijk Zwarte buurt aan de oostkant van de stad.

Mijn moeder, oftewel Mom-Mom, is een welbespraakte vrouw van de wereld. Ze is klein en slank, met lange, elegante pianovingers van een perfect formaat om een schitterende uitvoering van Für Elise ten beste te geven. Ze was een uitstekende leerling op Westinghouse High School en was een van de eerste Zwarte vrouwen die aan Carnegie Mellon University gingen studeren. Mom-Mom zei vaak dat kennis het enige is wat de wereld je niet kan afnemen. Ze gaf maar om drie dingen: opleiding, opleiding en opleiding.

Ze was dol op zakendoen: bankieren, financiën, verkoop, contracten. Mom-Mom had altijd haar eigen geld.

Het leven ging snel voor mijn moeder, zoals vaak het geval was in die tijd. Ze trouwde voor de eerste keer op haar twintigste, kreeg een dochter en was krap drie jaar later alweer gescheiden. Op haar vijfentwintigste moet ze, als ploeterende alleenstaande moeder, een van de hoogstopgeleide Afro-Amerikaanse vrouwen van heel Pittsburgh zijn geweest, en toch had ze nog steeds baantjes onder haar niveau. Ze voelde zich in de val zitten en snakte naar betere kansen, en dus vertrok ze met baby en al naar Philadelphia en trok in bij haar moeder, mijn oma Gigi.

Mijn ouders leerden elkaar in de zomer van 1964 kennen. Mom-Mom werkte als notarieel assistent bij de Fidelity Bank in Philly. Ze was aan het stappen met vriendinnen toen een van hen zei dat ze echt eens kennis moest maken met een bepaalde man. Die man heette Will Smith.

Mom-Mom is in veel opzichten het volslagen tegendeel van mijn vader. Daddio was altijd het luidruchtige, charismatische centrum van alle aandacht, terwijl Mom-Mom stil en gereserveerd is; niet omdat ze verlegen is of snel onder de indruk raakt, maar omdat ze ‘alleen spreekt als ze iets toe te voegen heeft aan de stilte’. Ze is dol op woorden en kiest ze altijd zorgvuldig; ze spreekt met academische verfijning. Daddio, daarentegen, was luidruchtig en spuide de straattaal van een in de jaren vijftig opgegroeide hood rat uit North Philly. Hij was gek op dat poëtische gevloek van hem. Ik heb hem eens iemand een ‘smerige rat van een cocksucking ellendige schurftige varkensneuker’ horen noemen.

Mom-Mom vloekt niet.

Ik moet hier wel even opmerken dat Daddio indertijd echt het mannetje was. 1 meter 88, strak in het pak, knap, de trotse eigenaar van een brandweerrode Pontiac cabrio. Hij was grappig, kon zingen en speelde gitaar. Hij kon mensen inpakken en was op feestjes altijd het middelpunt, met een glas in de ene en een sigaret in de andere hand, een meesterlijke verteller die een hele kamer aan zijn lippen kon laten hangen.

Toen Mom-Mom Daddio voor het eerst zag, deed hij haar aan een lange Marvin Gaye denken. Hij was snugger en kon goed met mensen omgaan. Hij kon zich op een feestje naar binnen kletsen, gratis drankjes zien te krijgen en een tafel vooraan regelen. Daddio bewoog zich op zo’n manier door de wereld dat het leek of alles onder controle was en helemaal in orde zou komen. Dat vond mijn moeder een grote troost.

Wat ze zich herinnert van hun eerste dagen samen is vooral een vage opeenvolging van restaurants en nachtclubs, aaneengeregen door grappen en gelach. Mom-Mom wist niet hoe ze het had, zo grappig als hij was, maar wat voor haar het belangrijkst was, was dat hij ambities had. Hij had zijn eigen zaak, hij had werknemers, en hij wilde in witte buurten zaken doen, met witte mensen die voor hem werkten.

Daddio had heel wat in zijn mars.

Hij was het alleen niet gewend om met vrouwen om te gaan met het opleidingsniveau van mijn moeder. Man, is die meid even fucking slim, dacht hij. Daddio had zijn slimheid op straat opgedaan, Mom-Mom de hare uit boeken.

Mijn ouders hadden ook veel gemeen. Ze waren allebei verslingerd aan muziek en hielden van jazz en blues, en later van funk en R&B. Ze maakten de hoogtijdagen van Motown mee en brachten een groot deel van hun tijd samen dansend door in muffe keldertenten en jazzclubs.

Maar er waren ook eigenaardige dingen die ze gemeenschappelijk hadden, of in elk geval van het soort waar je van opkijkt en denkt: dit heeft God vast bekokstoofd. Mijn ouders hadden allebei een moeder die als verpleegkundige nachtdiensten draaide (de ene heette Helen, de andere Ellen). Allebei mijn ouders waren toen ze begin twintig waren korte tijd getrouwd geweest en beiden hadden een dochter gekregen. En misschien wel het vreemdste toeval was dat ze die dochter allebei Pam hadden genoemd.

Ze trouwden in 1966 met een kleine ceremonie in Niagara Falls. Mijn vader trok bij mijn moeder in, in het huis van mijn oma Gigi, aan North Fifty-Fourth Street in West Philadelphia. Binnen de kortste keren vormden ze met hun uiteenlopende sterke eigenschappen en talenten een effectief team. Mom-Mom leidde de organisatorische kant van Daddio’s bedrijf: salarisadministratie, contracten, belastingen, boekhouding, vergunningen. Daddio had zijn handen vrij om te doen waar hij goed in was: hard werken en geld verdienen.

Later zouden mijn ouders allebei vol warmte over die beginjaren praten. Ze waren jong, verliefd en ambitieus en ze zaten in de lift.

Mijn volledige naam is Willard Carroll Smith II, en niet junior. Daddio corrigeerde mensen altijd: ‘Hé, die jongen is verdomme geen junior.’ Hij had het gevoel dat we allebei omlaag werden gehaald als iemand me ‘junior’ noemde.

Ik ben geboren op 25 september 1968. Volgens mijn moeder begon ik vanaf het moment dat ik ter wereld kwam te kletsen. Altijd aan het grijnzen, kwebbelen en babbelen. Als ik maar geluid maakte.

Gigi deed de nachtdienst in het Jefferson-ziekenhuis in Center City, Philadelphia, dus zij zorgde ’s ochtends voor me, als mijn ouders aan het werk waren. Haar huis had een reusachtige veranda, die als mijn plekje op de eerste rij diende bij de taferelen op North Fifty-Fourth Street, en als podium waarop ik kon meespelen in dat hele theater. Ze zette me op die veranda neer en keek toe terwijl ik een eind weg babbelde met iedereen die maar voorbijkwam. In die tijd was ik al dol op publiek.

Mijn broertje en zusje, de tweeling Harry en Ellen, werden op 5 mei 1971 geboren. Mom-Moms dochter Pam meegerekend woonden we nu met zijn zessen onder één dak.

Gelukkig was de North Philly-ondernemer in Daddio tot volle bloei gekomen. Hij was van het repareren van koelkasten overgestapt op het installeren en onderhouden van koel- en vriesinstallaties in grote supermarkten. De zaken liepen steeds beter. Hij breidde zijn activiteiten uit naar de omliggende buitenwijken, begon een wagenpark met vrachtwagens op te zetten en nam een stel koelkastinstallateurs en elektriciens in dienst. Hij huurde een gebouwtje als uitvalsbasis voor zijn onderneming.

Daddio was altijd aan het ritselen. Ik kan me een ijskoude winter herinneren dat we krap bij kas zaten en hij zichzelf dus maar aanleerde hoe je petroleumkachels repareert. Iedereen in Philly had in die tijd zo’n ding. Hij hing een stel pamfletten op en mensen begonnen zich te melden met hun kapotte kachels. Daddio had bedacht dat hij zo’n gerepareerde kachel wel een paar dagen moest ‘uittesten’, om zeker te weten dat het apparaat het ook echt deed. Hij had altijd wel een stuk of tien, twaalf kacheltjes in huis die werden getest ‘op de kwaliteit die hij had geleverd’. Dat waren ruimschoots genoeg kachels om een rijtjeshuis in West Philly zelfs in de koudste winter te verwarmen. Dus Daddio zei ons contract met de gasleverancier op, zorgde dat zijn gezin in de winter lekker doorgewarmd bleef en kreeg daar ook nog eens voor betaald.

Toen ik zo’n twee jaar oud was, had Daddio’s zaak voldoende naam gemaakt om op zo’n kilometer van Gigi’s woning een huis te kopen in een middenklassenbuurt in West Philly, Wynnefield.

Ik ben opgegroeid aan Woodcrest Avenue 5943, een straat omzoomd met bomen waar dertig uit vaalrode baksteen opgetrokken rijtjeshuizen stonden. Dat die allemaal vlak bij elkaar stonden, zorgde voor een sterke gemeenschapszin. (Het betekende ook dat als de buren kakkerlakken hadden, jij die ook had.) Iedereen kende iedereen. Voor een jong Zwart gezin was dit in de jaren zeventig zo’n beetje het dichtst dat je bij de Amerikaanse droom kon komen.

Aan de overkant van de straat stond de Beeber Middle School, met zijn indrukwekkende betonnen speelplaats. Basketbal, honkbal, meisjes die aan het touwtjespringen waren en schijnboksende oudere jongens. En zodra de zomer begon, ging de kraan open. Het wemelde in onze buurt van de kinderen, en we speelden altijd op straat. Binnen een straal van zo’n honderd meter van ons huis woonden bijna veertig kinderen van mijn leeftijd. Stacey, David, Reecie, Cheri, Michael, Teddy, Shawn, Omarr, en ga zo maar door. En dan reken ik nog niet eens hun broertjes en zusjes mee, of de kinderen van de straten daarachter. (Stacey Brooks is mijn oudste vriendin ter wereld. We leerden elkaar kennen op de dag dat ons gezin naar Woodcrest verhuisde. Ik was twee, zij drie. Onze moeders duwden ons in onze wandelwagentjes naar elkaar toe en stelden ons aan elkaar voor. Tegen mijn zevende was ik verliefd op haar. Maar zij was verliefd op David Brandon. Die was negen.)

Het waren fijne tijden, en er werd kennelijk heel veel gevreeën.

Aan het begin van mijn carrière als rapper speelde mijn middenklasse-achtergrond duidelijk een rol in de kritiek die ik alsmaar over me heen kreeg. Ik was geen gangsta en ik dealde niet. Ik was opgegroeid aan een mooie straat, in een tweeoudergezin. Tot mijn veertiende zat ik op een katholieke school met voornamelijk witte kinderen. Mijn moeder had gestudeerd. En er mocht dan van alles mis zijn met mijn vader, hij zorgde altijd voor eten op tafel en zou nog liever doodgaan dan dat hij zijn kinderen in de steek liet.

Ik had een heel andere geschiedenis dan de verhalen die werden verteld door de jonge Zwarte mannen die bezig waren het wereldwijde fenomeen op de kaart te zetten dat later hiphop zou gaan heten. Wat hen betreft was ik om de een of andere reden een oplichter; ze noemden me ‘soft’, ‘whack’, ‘suf’, ‘bubblegumrapper’ – neerbuigende benamingen waar ik razend van werd. Achteraf realiseer ik me dat ik misschien wel een beetje aan het projecteren was, want de reden waarom ik het zo verschrikkelijk vond, was dat ze zonder het te weten precies op het pijnpunt drukten dat ik het meest van mezelf haatte: het gevoel dat ik een lafaard was.

Daddio bekeek de wereld in termen van bevelhebbers en missies, een militaire manier van denken die elk aspect van zijn leven beïnvloedde. Op den duur runde hij ons gezin alsof we een peloton op het slagveld waren en ons huis in Woodcrest onze barak. Hij vroeg ons niet onze kamer op te ruimen of ons bed op te maken, hij gaf een bevel: ‘Hou toezicht op je gebied.’

In zijn wereld was er nooit iets ‘onbelangrijk’. Je huiswerk maken was een missie. De badkamer schoonmaken was een missie. Boodschappen doen bij de supermarkt was een missie. En de vloer schrobben? Dat was nooit zomaar de vloer schrobben maar had altijd iets te maken met je vermogen om bevelen op te volgen, zelfdiscipline aan de dag te leggen en een taak perfect te volbrengen. ‘99 procent is hetzelfde als 0 procent’ was een van zijn lievelingsuitspraken.

Als een soldaat zijn of haar missie niet tot een goed einde bracht, moest die worden herhaald tot er perfectie was bereikt. En een bevel niet opvolgen betekende dat je voor de krijgsraad moest verschijnen, en de straf bestond meestal uit een riem tegen je blote kont. (‘Uittrekken, die boel,’ zei hij dan, ‘ik ga niet tegen mijn kleren slaan.’)

Voor Daddio ging alles over leven of dood. Hij wilde zijn kinderen voorbereiden, zodat ze konden gedijen in een harde wereld, een wereld die hij als chaotisch en wreed beschouwde. Het bijbrengen van angst was (en is tot op grote hoogte nog steeds) een cultureel bepaalde opvoedmethode in de Zwarte gemeenschap. Angst wordt omarmd als iets onmisbaars, iets om te kunnen overleven. Het is een breedgedragen overtuiging dat Zwarte kinderen alleen veilig zullen zijn als ze het ouderlijk gezag leren vrezen. Het bijbrengen van angst wordt als een daad van liefde beschouwd.

Op 13 mei 1985 kwam Daddio bij ons op de kamer en riep dat we op de grond moesten gaan liggen. Een paar kilometer ten zuiden van Woodcrest had de politie van Philadelphia twee bommen van een halve kilo op een woonwijk gedropt. We hoorden het vage ratatatata van automatische vuurwapens. Vijf kinderen en zes volwassenen zouden die dag omkomen in het bombardement dat inmiddels bekendstaat als het MOVE-bombardement. Twee complete huizenblokken (vijfenzestig huizen) brandden tot de grond toe af.

Het leek wel of het nieuws altijd Daddio’s standpunt bevestigde. Zijn ideologie draaide om het mentaal en fysiek trainen van zijn kinderen in het omgaan met de onvermijdelijke tegenslagen in het leven. Maar zonder het te weten schiep hij een sfeer van voortdurende spanning en angst.

Ik kan me een zondagmiddag herinneren dat Daddio bij wijze van uitzondering een vrije dag nam en in de huiskamer tv zat te kijken. Hij riep me bij zich: ‘Hé, Will.’

Ik schoot meteen in de houding en zei: ‘Ja, papa?’

‘Loop even naar de winkel van meneer Bryant en koop een pakje Tareyton 100s voor me.’

‘Yes, sir.’

Hij gaf me vijf dollar, en ik ging op weg naar de winkel op de hoek. Ik was misschien een jaar of tien, maar we hebben het hier over de jaren zeventig, toen ouders hun kinderen nog om een pakje sigaretten konden sturen.

Ik rende zonder te stoppen naar Mr. Bryant. Volslagen buiten adem, de volmaakte soldaat.

‘Hallo, meneer Bryant, mijn vader stuurt me voor zijn pakje sigaretten.’

‘Hoe gaat-ie, Will?’ vroeg Mr. Bryant. ‘Ze zijn vandaag niet gekomen. Zeg maar tegen Daddio dat ze vast morgen binnenkomen. Ik hou wel een slof voor hem achter.’

‘Oké, dank u wel, meneer Bryant. Ik zal het zeggen.’

Ik ging weer op weg naar huis, nog steeds op-en-top de goede soldaat. Op de terugweg liep ik David en Danny Brandon tegen het lijf, die net zo’n raar nieuw ding hadden gekregen, een zogenaamde Nerf-bal. Een soort football-bal, maar dan zacht.

Welke soldaat was dan niet blijven staan?

Het was echt een ontzettend gaaf ding. Ik was diep onder de indruk van het slimme ontwerp van dit uitzonderlijke voorwerp. Je kon er in de winter mee gooien en zou je vingers geen pijn doen als je hem ving. Je kon ernaast grijpen en hem tegen je gezicht krijgen, en dan was er nog niets aan de hand. Een minuut werd vijf minuten, vijf werden er tien, tien werden er twintig… Plotseling verstarren David en Danny. Ze staren strak over mijn schouder.

Ik draai me om en mijn maag schiet in een knoop. Daddio die met blote borst midden over straat op me af komt benen.

‘WAAR DENK JIJ DAT JE VERDOMME MEE BEZIG BENT?’

David en Danny zijn ineens verdwenen. Ik probeer het haastig uit te leggen.

‘MeneerBryantzeidatdesigarettennietwarenbinnengekomen…’

‘EN WAT HAD IK NOU GEZEGD DAT JE MOEST DOEN?’

‘Dat weet ik, papa, maar ik…’

‘WIE HEEFT HET HIER VOOR HET ZEGGEN?’

‘Wat bedoelt u?’

‘WIE HEEFT HET HIER VOOR HET ZEGGEN? JIJ OF IK?’

Mijn hart bonkt in mijn keel en mijn stem beeft: ‘U, papa…’

‘WANT ALS TWEE MENSEN HET VOOR HET ZEGGEN HEBBEN, GAAT IEDEREEN DOOD. ALS JIJ HET VOOR HET ZEGGEN HEBT, LAAT HET ME DAN WETEN, WANT DAN BUIG IK VOOR JOUW LEIDERSCHAP.’

Zijn neusvleugels trillen, het bloedvat op zijn linkerslaap klopt als een waanzinnige, zijn ogen branden door mijn kwetsbare, tien jaar oude onschuld.

‘Als ik jou op een missie stuur, zijn er twee mogelijkheden. Ten eerste: je volbrengt de missie. Ten tweede: JE. BENT. DOOD. Begrepen?’

‘Ja, papa.’

Daddio greep me in mijn lurven en sleurde me mee naar huis.

Ik vond niet dat ik daarna een pak slaag verdiende. Als ik in mijn jeugd werd geslagen, had ik meestal niet het gevoel dat ik het verdiende. Het voelde als iets onrechtvaardigs. Ik was niet het soort kind dat je een pak rammel moest geven. Ik wilde mensen alleen maar een plezier doen. David Brandon had een pak rammel nodig. Matt Brown had een pak rammel nodig. Als ik in de problemen kwam, was dat vaak omdat ik werd afgeleid; dan vergat ik iets of was ik met mijn hoofd bij andere dingen. Ik denk dat die lijfstraffen uit mijn jeugd me er alleen maar van overtuigden dat ik slecht was.

Die constante angst van vroeger heeft mijn gevoeligheid voor elk detail in mijn omgeving aangescherpt. Van jongs af aan heb ik een haarscherpe intuïtie ontwikkeld, een vermogen om me af te stemmen op elke emotie om me heen. Ik leerde woede op te pikken, vreugde te voorspellen, en verdriet op een veel dieper niveau te begrijpen dan de meeste andere kinderen.

Het herkennen van deze emoties was van levensbelang voor mijn persoonlijke veiligheid: iets in Daddio’s stem, een pinnige vraag van mijn moeder, een trekkend ooglid van mijn zus… al die dingen verwerkte ik razendsnel en grondig, want een gemiste blik of een verkeerd begrepen woord kon al snel leiden tot een riem tegen mijn kont of een stomp in het gezicht van mijn moeder.

Daddio had een zwartleren sleuteletui dat aan zijn gereedschapsgordel bungelde, met zo’n dertig sleutels erin. Dat etui werkte voor mij als een soort alarmsysteem. Zodra hij binnenkwam, hoorde je de sleutels rinkelen terwijl hij ze weer in het etui stopte en dat aan zijn gordel haakte. Mijn antenne stond zo scherp afgesteld dat ik zijn stemming kon afleiden uit het ritme en de heftigheid waarmee hij zijn sleutels hanteerde. Mijn slaapkamer was boven aan de trap, recht tegenover de voordeur. Als hij in een goede stemming was, rinkelden de sleutels ontspannen, alsof ze lichter waren dan anders. Als hij chagrijnig was, hoorde ik de ruk waarmee hij het etui weer aan zijn gordel hing.

En als hij dronken was, deden die sleutels er niet toe.

Dat vermogen om emoties op te pikken heeft me nooit meer verlaten. Paradoxaal genoeg heeft het me als acteur en performer goede diensten bewezen. Ik kon al lang voordat ik in de gaten kreeg dat mensen bereid waren me ervoor te betalen, met gemak complexe emoties herkennen, begrijpen en imiteren.

Mijn vader werd kort na de Depressie geboren. Hij was een arme Zwarte jongen die in de jaren veertig in North Philly een groot deel van zijn tijd op straat doorbracht. In feite had hij qua onderwijs net iets meer dan de basisschool gehad, maar in de loop van zijn leven zou hij een zaak opbouwen met een tiental werknemers en zeven vrachtwagens, en met dagelijkse leveringen van zo’n 15.000 kilo ijs aan kruidenierswinkels en supermarkten in drie staten. Mijn moeder kan zich nog herinneren dat Daddio soms midden in de nacht thuiskwam van de zaak, duizenden dollars op het bed gooide, riep dat ze het moest tellen, en dan meteen weer in de nacht verdween om te werken.

Mijn vader pijnigde me. En tegelijkertijd was hij een van de geweldigste mannen die ik ooit heb gekend. Hij was gewelddadig, maar hij miste geen wedstrijd, toneelstuk of recital van me. Hij was verslaafd aan drank, maar bij alle premières van mijn films was hij nuchter. Hij luisterde naar elke plaat. Hij bezocht elke studio. Dat heftige streven naar perfectie waarmee hij zijn gezin terroriseerde, zorgde er ook voor dat er elke dag eten op tafel stond. Veel van mijn vrienden zijn opgegroeid zonder hun vader te kennen of in elk geval zonder hun vader. Daddio stond vierkant achter me en heeft zijn post niet één keer verlaten.

Hij mag dan nooit geleerd hebben zijn eigen demonen te verslaan, hij heeft mij wel de handvatten gegeven om de confrontatie met die van mij aan te gaan.

Hoewel we allemaal onder Daddio’s militaristische opvattingen over liefde en gezin hebben geleden, heeft niemand het zo zwaar gehad als mijn moeder. Als iedereen doodgaat als twee mensen het voor het zeggen hebben, betekende dat dat mijn moeder het nooit voor het zeggen kon hebben.

Het probleem was alleen dat mijn moeder niet het type vrouw was dat zich liet commanderen. Ze was ontwikkeld, trots en koppig, en hoe we haar ook smeekten om haar mond te houden, dat weigerde ze.

Eén keer dat Daddio haar sloeg, daagde ze hem nog eens extra uit.

‘O, wat ben jij een kerel. Jij denkt zeker dat je pas een echte man bent als je een vrouw slaat, hè?’

Hij sloeg haar nog eens, nu tegen de grond.

Ze stond meteen weer op, keek hem strak aan en zei rustig: ‘Je kunt me zoveel slaan als je wilt, pijn doe je me toch niet.’

Dat ben ik nooit vergeten. Het idee dat hij haar lichaam wel kon slaan maar dat zij op de een of andere manier zeggenschap had over wat haar ‘pijn deed’? Zo sterk wilde ik ook zijn.

Iedereen bij mij thuis kon vechten.

Behalve ik.

Mijn oudere zus Pam was net zo sterk als onze moeder. Ze was zes jaar ouder dan ik, en toen ik klein was was ze zo’n beetje mijn bodyguard. Ze nam het met alle plezier tegen wie dan ook op. Het kwam vaak genoeg voor dat iemand geld van me stal, dat ik gepest werd of dat ik huilend thuiskwam, en dan greep Pam mijn hand, nam me meteen weer mee naar buiten en schreeuwde: ‘Wie heeft dat gedaan, Will? Wijs ’m maar aan.’ Vervolgens gaf ze de arme duvel die ik had aangewezen achteloos een pak slaag. Het was een droevige dag toen ze ging studeren.

En ook Harry bleek sterk te zijn. Ik deed altijd enorm mijn best om mijn vader tevreden te stellen, maar Harry kopieerde het gedrag van mijn moeder. Van jongs af aan gaf hij er de voorkeur aan om de aframmelingen te doorstaan. Op een keer gilde hij tegen mijn vader: ‘U kunt me wel slaan, maar u krijgt me niet aan het huilen. [Klets] Ik huil niet. [Klets] Ik huil niet.’ Uiteindelijk besefte Daddio dat hij Harry niet kon breken, dus daarna liet hij hem verder met rust. Intussen zag Harry met die moed van hem (het feit dat mijn broertje in staat was tegen ‘het monster’ in opstand te komen) kans om mijn schaamte alleen maar te versterken. In een gezin bestaande uit vechters was ik de zwakkeling, de lafaard.

Voor een acteur is het begrijpen van de angsten van een personage een onmisbaar onderdeel van het begrijpen van zijn of haar psyche. De angsten scheppen verlangens, en de verlangens leiden tot handelingen. Die herhaalde handelingen en voorspelbare reacties vormen de bouwstenen van geweldige filmpersonages.

In het echte leven ligt het eigenlijk net zo. Er overkomt ons iets naars en we besluiten dat we dat nooit meer zullen laten gebeuren. Maar om het te voorkomen moeten we ons op een bepaalde manier opstellen. We kiezen het gedrag dat volgens ons veiligheid, stabiliteit en liefde oplevert. En dat herhalen we keer op keer. In de film noemen we dat een personage, in het echte leven noemen we dat persoonlijkheid.

De manier waarop we besluiten op onze angsten te reageren, bepaalt wie we worden.

Ik besloot grappig te zijn.

Mijn zussen en broer herinneren zich allemaal die avond in de slaapkamer, met mijn moeder. We waren stuk voor stuk ongelooflijk bang, maar ieder reageerden we anders, elk op een manier die later zou bepalen wie we een groot deel van ons leven zouden zijn.

Ondanks het feit dat Harry nog maar zes was, probeerde hij tussenbeide te komen en onze moeder te beschermen; dat zou hij in de komende jaren nog vele malen doen, soms met succes. Maar die avond duwde Daddio hem doodeenvoudig opzij.

Mijn broer had intuïtief de les van mijn moeder over pijn opgepikt: Harry had die onaanraakbare plek in zichzelf ontdekt, die plek waar je hem zo vaak kon slaan als je wilde, maar waar je hem nooit pijn zou doen. Hij heeft eens tegen mijn vader geschreeuwd: ‘Als u wilt dat ik ophoud, zult u me moeten vermoorden.’

Die betreffende avond reageerde mijn zus Ellen door naar haar slaapkamer te vluchten, ineengedoken op bed te gaan liggen, haar oren te bedekken en een potje te huilen. Later wist ze nog dat Daddio langs haar kamer liep, haar hoorde snikken en kil vroeg: ‘Waar moet jij nou verdomme om janken?’

Ellen trok zich terug. Niet alleen van Daddio, maar van het hele gezin. Jaren later draaide dat terugtrekken uit op regelrechte rebellie. Dan bleef ze de hele nacht weg, dronk en rookte ze, en nam ze niet de moeite om even te bellen waar ze uithing.

Harry was dus ‘vechten’, Ellen was ‘vluchten’ en ik werd degene die het iedereen naar de zin probeerde te maken. In onze jeugd veroordeelden wij elkaar heftig voor onze verschillende reacties, en die veroordeling verhardde tot rancune. Ellen vond dat Harry en ik haar niet steunden. Harry vond dat ik als oudere broer flinker had moeten zijn en iets had moeten doen. En ik vond dat hun reactie de situatie alleen maar verergerde en het ellendiger maakte voor ons allemaal. Ik wilde dat iedereen zijn bek hield en het op mijn manier deed.

Ik wilde Daddio tevredenstellen en zorgen dat hij kalmeerde, want zolang hij lachte zouden wij veilig zijn, dacht ik. Ik was de entertainer van het gezin. Ik wilde alles luchtig, gezellig en opgewekt houden. En hoewel die psychologische reactie later artistieke en financiële vruchten afwierp, betekende ze voor mijn negenjarige hersentjes dat die woedeaanvallen van Daddio op de een of andere manier mijn schuld waren.

Ik had in staat moeten zijn om mijn vader tevreden te houden. Ik had in staat moeten zijn om mijn moeder te beschermen. Ik had ons gezin stabiel en gelukkig moeten kunnen houden. Ik had ervoor moeten zorgen dat alles in orde was.

In die niet te onderdrukken drang om anderen voortdurend een plezier te doen, om ze alsmaar te laten lachen, om de aandacht van iedereen in een ruimte af te leiden van wat lelijk en ongemakkelijk is naar wat fijn is en mooi, ligt de geboorte van de ware entertainer.

Maar die avond, in die slaapkamer, waar ik in de deuropening toekeek hoe de vuisten van mijn vader in aanraking kwamen met de vrouw van wie ik het allermeest van de hele wereld hield, waar ik toekeek hoe ze hulpeloos op de grond viel, stond ik daar maar te staan. Verlamd.

Ik was mijn hele jeugd bang geweest, maar het was voor het eerst dat ik me bewust was van mijn eigen gebrek aan actie. Ik was de oudste zoon van mijn moeder. Ik stond nog geen tien meter bij haar vandaan. Ik was de enige kans op hulp die ze had.

En toch deed ik niets.

Op dat moment stolde in mijn geest mijn jonge identiteit. Ze werd gevat in een harde schil, in een onwrikbaar gevoel dat wat ik ook heb gedaan, hoeveel succes ik ook heb gehad, hoeveel geld ik ook heb verdiend, hoeveel nummer 1-hits ik ook heb gescoord en hoeveel records ik ook met mijn films heb gebroken: er is en blijft dat subtiele, geruisloze gevoel dat in mijn achterhoofd bonst, dat ik een lafaard ben, dat ik heb gefaald, en dat het me spijt, Mom-Mom, dat het me vreselijk spijt.

Weet je wat er gebeurt als twee mensen het voor het zeggen hebben? Als twee mensen het voor het zeggen hebben, gaat iedereen dood.

Die avond, in de slaapkamer, toen ik nog maar negen was en naar de verwoesting van ons gezin stond te kijken terwijl mijn moeder op de grond in elkaar zakte, nam ik een besluit. Ik deed een stille belofte. Aan mijn moeder, aan ons gezin, aan mezelf:

Op een dag zou ik het voor het zeggen hebben.

En dan zou dit nooit, maar dan ook echt nooit meer gebeuren.

2

FANTASIE

a hoor, ik weet het wel: jullie dachten dat ik dit boek zou beginnen met: ‘Iiiiiin West Philadelphia, born and raised…’, niet met verhalen over huiselijk geweld en mishandeling.

Ik kwam wel in de verleiding: hoe kan het ook anders? Ik ben nou eenmaal iemand die anderen dingen wijsmaakt. En niet de eerste de beste: ik ben wijsmaker van Legend-, Bad Boy-, Man in Black-klasse.

Ik ben filmster. Mijn eerste neiging is altijd om de waarheid in mijn hoofd netjes aan te vegen, haar mooier te maken, een beetje op te poetsen. Zodat ze niet zo’n pijn doet. Ik verander haar en maak ervan wat mij het beste bevalt. Of eigenlijk, wat jou het beste bevalt. Ik wil mijn publiek plezieren. Dat is mijn eigenlijke werk. De ‘waarheid’ is wat ik jou wil wijsmaken en ik máák het je wijs, dat is mijn vak.

Ik ben een meesterverhalenverteller. Ik dacht erover om je mijn mooie ik te laten zien, een volmaakte diamant, een branie schoppende, onverslaanbare winnaar. Een fantasiebeeld van een succesvol mens. Ik kom altijd in de verleiding om mensen dingen wijs te maken en verkeer continu op voet van oorlog met de werkelijkheid.

Natuurlijk, je hebt de over-rode-lopers-lopende, flitsende-auto’s-rijdende, strakke-zonnebrillen-dragende, bezoekersrecords-brekende, met-sexy-meiden-trouwende, I-Am-Legend-pull-ups-doende, kontwiegende ‘Will Smith’…

En je hebt mij. Dit boek gaat over mij.

Iiiiiin West Philadelphia, born and raised

On the playground is where I spent most of my days

Chilling out, maxing, relaxing all cool

I got my ass beat and bullied every day after school…

Zo had het nummer móéten gaan. Oké, ik kan wel toegeven dat ik een raar joch was. Nogal mager, beetje sloom, met een bizarre kledingsmaak. Ik was ook de ongelukkige bezitter van een stel wijduitstaande oren, waardoor David Brandon ooit zei dat ik net een wedstrijdbeker leek.

Achteraf gezien zou ik mezelf waarschijnlijk ook hebben uitgelachen. Het hielp niet dat ik van wis- en natuurkunde hield; dat waren mijn favoriete vakken op school. Ik denk dat ik van wiskunde hield omdat het zo exact is; ik vind het prettig als dingen kloppen. Getallen spelen geen spelletjes, ze hebben geen buien of meningen.

En ik praatte veel, te veel waarschijnlijk. Maar het belangrijkste: ik had een tomeloze, levendige verbeeldingskracht, een veel uitgebreider en langer doorgaand fantasieleven dan de meeste andere kinderen. Die speelden gewoon met plastic soldaten, stuiterballen en speelgoedgeweren; ik verzon uitgebreide fantasiescenario’s en verdwaalde daarin.

Toen ik een jaar of acht, negen was stuurde Mom-Mom Pam en mij naar het Sayre Morris-dagkamp in Southwest Philadelphia. Het was op een koopje, zoals altijd: speelzaal, zwembad, knutselen. Na de eerste dag holde ik de keuken binnen, waar mijn moeder zat met onze buurvrouw Miss Freda.

‘Hoi schat, hoe was het op kamp?’ vroeg mijn moeder.

‘O, mam, ik vond het geweldig. Ze hadden een groot jazzorkest met trompetten en violen en zangers en drums en ze hadden zo’n toeter die zo gaat.’ Ik deed het heen en weer schuiven van een trombone na.

‘En toen was er een dancebattle met wel vijftig mensen die samen een heel ballet opvoerden…’

Miss Freda keek mijn moeder aan: een complete jazzband? Een battle met vijftig dansers? Op een dagkamp voor kinderen?

Wat Miss Freda niet wist was dat ze midden in een spelletje zat dat mijn moeder en ik vroeger altijd speelden, en zelfs nu nog. De regels zijn: ik beschrijf het kleurrijkste, levendigste, buitenissigste tafereel dat ik kan bedenken, leg dat over de werkelijkheid die ik echt heb beleefd heen, en dan is het Mom-Moms rol om uit te vinden hoeveel daar echt van waar is, en áls het waar is, of ze dan iets moet doen.

Mijn moeder zweeg even en hield haar gezicht vlak voor het mijne. Haar blik werkte als een soort ouderwetse, moederverstandleugendetector, op zoek naar de kleinste aarzeling in mijn overtuigd zijn van mijn verhaal. Ik vertrok geen spier.

Ze had genoeg gezien.

‘Will, hou op met die onzin. Er was geen jazzband op het Sayre dagkamp.’

‘Nee, echt mam, het was waanzinnig.’

Miss Freda zei verward: ‘Maar Carolyn, hij kende niet eens het woord voor trombone, hij moet er wel een gezien hebben, toch?’

‘Nee, dit flikt hij altijd.’

Op dat moment kwam Pam de keuken binnen en mijn moeder vroeg: ‘Pam, waren er een complete jazzband, een danswedstrijd en een trombone op het kamp vandaag?’

Pam sloeg haar ogen ten hemel.

‘Wat? Nee. Het was een jukebox, mam. Will heeft de hele dag naar die jukebox staan luisteren, hij is niet eens het zwembad in geweest.’

Mom-Mom keek Miss Freda aan. ‘Zie je wel?’

Ik barstte in lachen uit. Deze ronde had Mom-Mom gewonnen, maar ik had in ieder geval Miss Freda geklopt.

Mijn verbeeldingskracht is mijn gave en als die samenvalt met mijn arbeidsmoraal, kan ik het geld laten regenen.

Die verbeeldingskracht is de eigenschap in mij waarvan Mom-Mom altijd het meest heeft gehouden. (Nou ja, plus het feit dat ik op school goede cijfers haalde.) Haar liefde voor mij is een vreemde mengeling. Ze houdt van mijn dwaze kant, maar ze wil ook dat ik intelligent ben.

Zelf heeft ze op een bepaald moment in haar leven besloten dat ze alleen nog maar over belangrijke dingen mocht praten: onderwijshervormingen, overerfbare rijkdom, de nieuwe, misleidende nationale gezondheidsrichtlijnen. Zij ‘deed niet aan nonsens’. Zij en Daddio discussieerden over álles.

‘Integratie is het ergste dat Zwarte mensen ooit is overkomen,’ zei Daddio stellig.

‘Dat geloof je zelf niet, Will, je zegt het alleen maar om mij op de kast te jagen,’ zei Mom-Mom afwijzend.

‘Luister naar mij, Car’lyn! Vóór de integratie waren we onder elkaar. Zwarte bedrijven deden het prima, want Zwarten moesten Zwarten steunen. De schoonmaker, het restaurant, de ijzerzaak, iedereen had iedereen nodig. Zodra Zwarte mensen ook bij McDonald’s mochten eten, donderde onze hele economie in elkaar.’

‘Dus jij wilt beweren dat je deze kinderen liever in slavernij zou opvoeden, of onder de Jim Crow-wetten?’ vroeg Mom-Mom.

‘Ik beweer dat als er een waterkraan voor Zwarten bestond, Zwarten zouden worden ingehuurd om die te repareren.’

Tegen Daddio zou Mom-Mom het nooit zeggen, maar ze zei heel vaak: ‘Ga nooit de discussie aan met een dwaas, want mensen kunnen van een afstand niet zien wie wie is.’ Dus als ze een discussie met je beëindigde, wist je hoe ze over je standpunt dacht.

Het maakt de wereld lichter voor haar als ik gekke dingen zeg. Maar ze heeft het ook nodig dat ik intelligente dingen zeg. Dat geeft haar een veilig gevoel. Zij denkt dat ik alleen kan overleven door intelligent te zijn. De ideale verhouding tussen intelligentie en dwaasheid is voor haar zestig-veertig. Ze is het beste publiek dat ik ooit heb gehad. Het is alsof er iets in haar verborgen zit waarvan zelfs zij zich niet bewust is, maar wat mij altijd voortdrijft.

Kom op Will, gekker, slimmer, gekker, slimmer…

Ik bestook haar graag met dingen die op het eerste gezicht superonzinnig lijken, maar waaronder ik het slimme verstop om te zien of zij het kan vinden. Ik geniet van haar blik als ze iets eerst gewoon stom vindt en dan opeens het slimme ervan doorkrijgt. (Daar hou ik zelf ook het meest van.)

Comedy ligt in het verlengde van intelligentie. Het is moeilijk om echt grappig te zijn als je niet echt slim bent. En lachen is Mom-Moms medicijn. In zekere zin ben ik haar kleine dokter en hoe meer ze lacht, hoe meer gekke, slimme, spectaculaire shit ik verzin.