DE ZAAK AAN HIGHWAY 62

DE ZAAK AAN HIGHWAY 62

LAILA LALAMI

Vertaald door Lucie van Rooijen
en Inger Limburg

Nieuw Amsterdam

De vertalers ontvingen voor deze vertaling een projectsubsidie van het Nederlands Letterenfonds

Oorspronkelijke titel The Other Americans. Pantheon Books,

a division of Penguin Random House LLC, New York

© 2019 Laila Lalami

© 2021 Nederlandse vertaling Lucie van Rooijen en Inger Limburg /
Uitgeverij Nieuw Amsterdam

Alle rechten voorbehouden

Vertaling dichtregel Pablo Neruda op p. 314 © Catharina Blaauwendraad

Omslagontwerp Maurice Ettlin

Foto auteur © April Rocha

NUR 302

ISBN 978 90 468 2623 2

www.nieuwamsterdam.nl

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2021, met

ISBN 978 90 468 2542 6

Voor A. en S.

Nora

Mijn vader kwam om het leven op een voorjaarsavond, vier jaar geleden, terwijl ik aan een hoektafel van een nieuwe bistro in Oakland zat. Telkens als ik aan dat moment terugdenk, dringen zich twee tegengestelde beelden aan me op: mijn vader snakkend naar adem op het gebarsten asfalt, en ik aan de champagne met mijn huisgenote Margo. We vierden dat Margo een beurs van de Jerome Foundation had gekregen voor een nieuw ensemblestuk, haar tweede grote opdracht van dat jaar. We hadden vooraf mosselen besteld en samen één hoofdgerecht genomen waar we heel lang over hadden gedaan. De ober was net bezig ons over te halen om als dessert een chocolademousse te nemen toen mijn telefoon ging.

Ik weet niet meer precies hoe het verder ging. Ik moet Margo hebben verteld wat er was gebeurd. We moeten hebben afgerekend, onze jas hebben aangetrokken, naar ons appartement vijf straten verderop zijn gelopen. Kennelijk heb ik zonder het te merken mijn tas ingepakt. Wat ik nog wel weet, is dat ik over de Interstate 5 naar huis reed, door de mistige donkerte die de amandel- en sinaasappelboomgaarden omhulde, en dat ik steeds weer een andere verklaring verzon: misschien hadden ze zich op het politiebureau vergist bij de identificatie van het slachtoffer of had het ziekenhuis de gegevens van mijn vader verwisseld met die van een ander. Ik wist best dat het allemaal vergezocht was, maar toch klampte ik me er die hele rit aan vast. Het zicht in de bundels van mijn koplampen was nog geen tien meter. Maar toen het licht werd, trok de mist op en tegen de tijd dat ik de Mojave-woestijn in reed, scheen de zon volop en was de hemel strakblauw.

Het enige wat ik hoorde toen ik mijn ouderlijk huis binnenliep, waren mijn hakken op de travertijntegels. Op het haltafeltje lagen een Reader’s Digest, een sleutelbos met een geel spiraalbandje en een zonnebril waaraan een glas ontbrak. Een van de fotolijstjes aan de muur hing scheef. Mijn moeder zat in de woonkamer op de bank naar de telefoon in haar hand te staren, alsof ze niet meer wist hoe hij werkte. ‘Mam,’ zei ik, maar ze keek niet op. Het leek of ze me niet hoorde. Ze had het witte T-shirt en de zwarte broek van de karateles van de avond ervoor nog aan. Het jasje van haar gi lag in een prop op de poef; de geborduurde draak op de rug stak felrood af tegen het zwart.

Het voelde alsof mijn vader er nog was – door het halflege pakje Marlboro’s in de vensterbank, de versleten pantoffels onder de salontafel, het afgekloven potlood dat uit het boekje met kruiswoordraadsels stak. Hij kon elk moment binnenkomen, geurend naar koffie en hamburgers, en iets zeggen als: ‘Wat ik nou toch weer van een klant hoorde!’ En als hij mij dan bij de leunstoel zag staan, zou hij uitroepen: ‘Nora! Hoelang ben je er al?’ Met glimmende ogen van blijdschap zou hij me een kus op de wangen geven, zijn baardstoppels zouden me prikken, en ik zou zeggen: ‘Nu net. Ik kom net binnen.’

Maar de deuropening bleef leeg en ik voelde een steek in mijn maag. ‘Ik snap het niet,’ zei ik, maar wat ik eigenlijk bedoelde was dat ik het niet geloofde. Sinds ik het nieuws had gehoord, was ongeloof de enige constante. ‘Ik heb hem gisteren nog gesproken.’

Eindelijk verroerde mijn moeder zich. Ze keek me aan en ik zag dat haar ogen roodomrand en haar lippen gebarsten waren. ‘Heb je hem gesproken?’ vroeg ze een beetje verbaasd. ‘Wat zei hij?’

Vanuit de gang klonk het geklepper van de brievenbus, gevolgd door de plof waarmee de post op de grond viel. De kat keek even op vanuit zijn rieten mand, maar viel meteen weer in slaap.

‘Wat zei hij?’ vroeg ze nog eens.

‘Niks. Dat hij even met me wilde praten, maar mijn pauze was bijna voorbij en ik wilde nog even koffie halen voor ik weer moest lesgeven. Ik zei dat ik zou terugbellen.’ Mijn hand schoot naar mijn mond. Ik had hem nog één keer kunnen spreken, nog één keer de zorgzaamheid in zijn stem kunnen horen, maar die kans had ik verspeeld. En alleen maar voor een paar haastige slokken bittere koffie uit een kartonnen bekertje om me te wapenen tegen een klas vol verveelde pubers die zich door de Odyssee moesten worstelen.

Er reed een motor door de straat die zo veel lawaai maakte dat de ramen ervan trilden. Nerveus klikte ik het sluitinkje van mijn horloge open en dicht. Daarna daalde er weer een sombere stilte neer. ‘Wat deed papa zo laat nog in het restaurant?’ vroeg ik. ‘Marty sluit toch altijd af?’

‘Hij wilde nog even een paar lampen vervangen, dus had hij tegen hem gezegd dat hij vast kon gaan.’

En daarna? Hij moet de deur op slot hebben gedaan en de straat op zijn gelopen. Misschien rammelde hij met de sleutels, zoals altijd wanneer hij in gedachten verzonken was, of misschien werd hij afgeleid door een berichtje op zijn telefoon. Hoe dan ook, hij zag of hoorde de auto die in volle vaart op hem af reed pas toen het al te laat was. Had hij pijn geleden? Had hij om hulp geroepen? Hoelang had hij op het asfalt gelegen voor hij zijn laatste adem uitblies? Onwillekeurig dacht ik terug aan een zomerfeest bij de buren toen ik vier was. Ze hadden hun achtertuin opnieuw aangelegd en toonden vol trots hun nieuwe stenen barbecue met zithoek aan mijn ouders. Mijn zus had geen zin om mij op sleeptouw te nemen: ze was tien en ging met de oudere kinderen spelen. Ik rende twee libellen achterna, maar net toen ik er een te pakken kreeg, viel ik in het zwembad. Het water was ijskoud en smaakte naar amandelen. Ik werd met zo veel kracht naar de bodem getrokken dat ik bang was dat ik nooit meer lucht zou krijgen. Mijn vader dook meteen achter me aan, maar in die paar seconden verstijfden mijn armen en benen, begon mijn borstkas te branden en hield mijn hart er bijna mee op. Die pijn kwam nu terug. ‘Er klopt iets niet,’ zei ik na een korte stilte. ‘Net die ene keer dat papa zelf de boel afsluit, wordt hij doodgereden?’

Te laat besefte ik dat ik iets verkeerds had gezegd of een verkeerd woord had gebruikt. Mijn moeder begon onbedaarlijk te huilen, met schokkende schouders en luide snikken waar ze rood van aan liep. Ik liep naar de bank, schoof het opgerolde gebedskleed opzij, ging naast haar zitten en hield haar zo stevig vast dat ik haar voelde trillen. Alles aan dit moment was vreemd: dat ik op een doordeweekse dag in dit huis was, dat ik mijn schoenen binnen aanhad, en vooral dat ik mijn huilende moeder troostte. In ons gezin was mijn vader de trooster. Hij was altijd degene naar wie ik toe ging als er iets ergs was gebeurd – of het nu ging om mijn knie die ik op mijn achtste had opengehaald toen ik in het klimrek speelde of om de compositieprijs die ik nog geen maand geleden weer eens was misgelopen.

Mijn moeder veegde haar neus af met een verfrommeld zakdoekje. ‘Toen ik terugkwam van je zus, wist ik meteen dat er iets mis was. Ik was de emblemen voor de karatepakken van de kinderen bij haar gaan langsbrengen en ze had gevraagd of ik wilde mee-eten. En toen ik thuiskwam, was hij er niet.’

Maar in de vaste leunstoel van mijn vader was de afdruk van zijn lichaam nog te zien. Alsof hij even in de andere kamer was.

‘Wat zei de politie?’ vroeg ik. ‘Weten ze al meer?’

‘Nee. De rechercheur stelde alleen maar een heleboel vragen. Of hij geldproblemen had, of hij drugs gebruikte, of hij gokte, of hij vijanden had. Dat soort dingen. Ik zei van niet.’

Ik weet nog dat ik me verbaasde over die vragen, die zo volslagen anders waren dan de vragen die door mijn hoofd spookten: wie zat er achter het stuur, hoe was het precies gebeurd en waarom was de bestuurder ervandoor gegaan? Mijn blik werd naar het raam getrokken. Buiten streken twee vogels vlak na elkaar neer op de elektriciteitsdraad. De overbuurman liet zijn reusachtige paashaas leeglopen – het ding had wekenlang in zijn voortuin stof staan vergaren. Met groteske ogen staarde de haas me aan, terwijl zijn witte oren werden geplet onder de schoenen van de buurman. De wind rukte aan de Amerikaanse vlag en de zon brandde meedogenloos.

Jeremy

In die periode leed ik aan slapeloosheid en was ik altijd meteen bij openingstijd, om vijf uur ’s ochtends, in de sportschool te vinden. De dokter had gezegd dat regelmatig sporten zou helpen. Dat had ze van wel meer dingen gezegd. Een warm bad. Verduisterende gordijnen. Lezen. Kamillethee. Ik zat eindeloos in bad, las voor het slapengaan, dronk sloten kamillethee, maar toch lag ik meestal in de nachtelijke stilte te luisteren naar de tikkende wekker naast mijn bed. Ik zei tegen mezelf: als je nu in slaap valt, heb je nog vier uur, of drie, of twee. Alsof logisch redeneren hielp om de slaap te vatten. En dan stond ik iets voor vijven op om naar de Desert Fitness te gaan.

Ik had die ochtend net mijn cardiotraining afgerond en was bezig met mijn crunches toen Fierro binnenkwam. Op dat tijdstip was er nog bijna niemand, dus ik was wel blij met zijn gezelschap, ook al bleef hij maar doorzaniken over zijn ex. Mary en hij waren toen net uit elkaar, alleen wilde hij daar volgens mij nog niet helemaal aan. Door zijn geleuter raakte ik de tel kwijt, en ik moest twee keer van voren af aan beginnen om zeker te weten dat ik de hele set had afgewerkt. Vijftig standaard, vijftig omgekeerd, vijftig dubbel, vijftig bicycle. Ik had nog twintig minuten voor ik naar mijn werk moest, maar voor alle zekerheid sloeg ik de dumbbell curls over en ging ik bankdrukken. Daar nam ik altijd graag de tijd voor. En dat doe ik nog steeds. Ik hing honderdtien kilo aan de stang en ging op de bank liggen, maar Fierro schoof er zonder toestemming te vragen aan weerszijden nog eens vijf kilo bij. ‘Wat doe je nou, man?’ vroeg ik.

‘Kom op. Als je het doet, moet je het goed doen.’ Hij bleef achter de bank staan om me zo nodig te helpen. Of eigenlijk stond hij vooral te wachten. Hij droeg een grijs T-shirt met het opschrift ‘One Shot, One Kill’ en had de korte mouwen opgerold om zijn spieren goed te laten uitkomen.

‘Net als jij zeker.’

Hij boog zich naar links, met zijn goede oor naar me toe. ‘Wat?’

‘Laat maar,’ zei ik. Ik kon twee dingen doen: met Fierro in discussie gaan of gewoon beginnen met liften, zodat ik op tijd op mijn werk zou zijn. Ik koos voor het laatste.

‘Maar goed,’ zei hij, ‘gisteren kwam ik er dus achter dat Mary de bougies van de Mustang niet had vervangen, terwijl ik dat al drie keer tegen haar had gezegd. Ze rijdt die kar gewoon naar de kloten. Hé, moet je niet even pauze nemen?’

Ik voelde het zweet op mijn voorhoofd prikken, maar zette door. Ik gunde Fierro de voldoening niet. Op sommige vlakken waren we nogal competitief, al sinds onze tijd bij de mariniers. Er kwam een blondine in een zwart pakje binnen, en instinctief volgde Fierro’s blik haar helemaal naar de deur van de kleedkamer. Hij zoog hoorbaar lucht naar binnen. ‘Dus ik heb tegen Mary gezegd dat ik de scheidingspapieren pas teken als ik de sleutels terugkrijg.’ Dat zei hij alsof hij er trots op was, alsof hij eindelijk voor zichzelf opkwam.

‘Maar het is toch haar auto?’ vroeg ik. Sinds we terug waren uit Irak had ik een paar keer met een heupfles whisky achter in die Mustang gezeten, terwijl Mary ons naar onze bestemming reed, een bar of een club. Als ze afsloeg of inhaalde, zwaaide het zilveren engeltje aan de binnenspiegel heen en weer. Ik herinner me dat Fierro haar een keer in de rede viel toen ze vertelde over een vrijgezellenfeest in Las Vegas met vriendinnen van haar werk. Ik weet niks van een vrijgezellenfeest, zei hij. Dat was een van hun eerste ruzies, en ze waren nooit meer opgehouden met ruziemaken, zelfs niet nu ze uit elkaar waren.

‘Háár auto? En wie heeft de aanbetaling dan gedaan? Wie heeft die suffe wieldoppen vervangen door mooie verchroomde? Wie heeft van de zomer nog die redline-banden erop gezet?’ Met zijn duim, die krom stond door een oude breuk, wees Fierro naar zijn borst. ‘Nou, ik dus.’ Nu legde hij zijn handen op de halter. ‘Hé, Gorecki. Even pauze.’

‘Het gaat best, hoor,’ zei ik. Ik had geen tijd voor een pauze. Als ik te laat op mijn werk kwam, zou ik de volle laag krijgen van Vasco. Die zat al een tijdje te wachten tot ik in de fout ging, want dan kon hij zeggen dat hij nog maar eens naar het rooster moest kijken, en dat het misschien een goed idee was als ik een andere shift nam. Ik kwam er maar niet achter waarom die vent zo’n hekel aan me had. Ik maakte in stilte mijn set af, waarna ik rechtop ging zitten om op adem te komen. Mijn shirt was doorweekt en plakte aan mijn huid. ‘Zei je niet dat ze een ander had?’ vroeg ik.

‘Wat? Jezus, wat staat die muziek hier hard.’

‘Je zei dat Mary een ander had.’

‘Klopt.’

‘Dan komt ze dus niet bij je terug. Teken die stomme papieren nou gewoon!’

‘Ik kijk wel uit! Ze denkt dat ze zomaar door kan naar de volgende. Dat ze ons hele verleden zomaar even kan uitwissen, alsof het nooit heeft bestaan. Alsof ík nooit heb bestaan. Nou, mooi niet!’ Hij hing nog eens tien kilo aan weerszijden van de halterstang en ging liggen om zijn set te doen, in een gestaag ritme, moeiteloos in- en uitademend.

Ik haalde een handdoek over mijn gezicht en bleef even naar hem kijken. Sinds Mary en hij uit elkaar waren, ging hij veel vaker naar de sportschool, soms wel twee keer per dag. ‘Mijn zus geeft een barbecue,’ zei ik. ‘Zin om mee te gaan?’

‘Best. Als zij het goedvindt.’

‘Natuurlijk wel. Ik heb geen zin om alleen te gaan. Eerlijk gezegd zou je me er een plezier mee doen.’

‘Oké. Wanneer?’

‘Overmorgen.’

Tien minuten later reed ik met mijn ronkende jeep door de ochtendstilte. De opkomende zon kleurde de hemel bruinrood en terwijl ik over Highway 62 reed, deed ik het raampje naar beneden om het laatste beetje koele ochtendlucht te kunnen voelen. In de cafés en diners werden lampen aangedaan, als ogen die knipperend opengingen. Op het bureau trok ik mijn uniform aan en haastte ik me naar de briefingruimte, waar ik de laatste bleek te zijn en Vasco allang was begonnen. Ik ging zitten en meed zijn blik, terwijl hij met monotone stem alle meldingen van afgelopen nacht opsomde.

‘Steekpartij op Shadow Mountain Road. Verdachte kon het niet hebben dat zijn moeder ging samenwonen met een man die ze nog maar net kende. Trok een mes waarmee hij haar vriend drie keer in zijn arm stak. Agressieve hond op Bermuda Avenue. De eigenaar had ondanks meerdere waarschuwingen zijn pitbull losgelaten in de tuin en toen is dat beest over het hek gesprongen en heeft het kind van de buren aangevallen. Dodelijk ongeval op Chemehuevi Way, op de kruising met Highway 62, bestuurder is doorgereden. Nog niets bekend over het betrokken voertuig. Yucca Valley High School is beklad. Tweede keer deze week. Dat was het wel zo ongeveer.’ Terwijl hij zijn papieren in een map stopte, keek hij alle agenten een voor een aan. ‘Nog één ding. Op sociale media is er veel te doen over dat incident met Bowden. Mensen zien een filmpje van tien seconden dat iemand met z’n mobiel heeft gemaakt en dan denken ze meteen dat ze weten hoe het zit. Niks van aantrekken. We laten ons hier niet afleiden door wat er online allemaal wordt geroepen. Wij doen gewoon ons werk. Kop erbij houden dus.’

Blijkbaar had Vasco haast, want hij liep weg zonder er iets van te zeggen dat ik te laat was. Misschien zat het me vandaag eens mee, dacht ik. En tijdens mijn dienst bleef het ook al lekker rustig: een geval van geluidsoverlast, poolshoogte nemen bij een achtergelaten voertuig, een afgebroken noodoproep die een broekzaktelefoontje bleek te zijn, Marci Jamison die weer eens kwam melden dat haar lorazepam en oxycodon gestolen waren in de hoop een nieuw recept te krijgen. Toen ik aan het eind van de dag mijn uniform uittrok, maakte ik in gedachten een lijstje van wat ik die avond allemaal moest doen. De lesstof voor etnologie doornemen. Me voorbereiden op mijn geschiedenisexamen. Mijn paper voor Engels mailen. Op weg naar buiten kwam ik langs een whiteboard waarop de lopende zaken stonden. Een van de namen sprong eruit: Guerraoui.

Efraín

Ik zag het gebeuren. Ik wou dat ik het niet had gezien, want het leverde alleen maar gedoe op. En ik wou al helemaal dat ik het niet aan Marisela had verteld. Die avond fietste ik over Highway 62 van mijn werk terug naar huis en ineens liep mijn ketting eraf. In Arizona hadden we nog een auto, een Toyota Corolla die we voor 875 dollar hadden overgenomen van een vrijwilliger van onze kerk, maar nadat we hierheen waren verhuisd, ging hij stuk, en we hadden geen geld om hem te laten maken of een nieuwe te kopen. En zo waren we in één klap 875 dollar kwijt. Soms klaagt Marisela dat iedereen naar dit land komt om er beter van te worden, terwijl wij er alleen maar slechter van worden. Ik doe wat ik kan, zeg ik dan altijd, wat wil je nog meer? Wat ik er niet bij zeg is dat we een stuk beter af zouden zijn als we haar twee zussen in Torreón niet hoefden te onderhouden. En die fiets is eigenlijk prima – ik heb hem voor niks van Enrique gekregen en ik kom bijna overal op dat ding. Alleen deugt de ketting niet.

Dat bleek die avond dus ook. Ik moest afstappen toen hij er weer eens af liep. Niet ver van het punt waar Chemehuevi Way en Highway 62 elkaar kruisen, zette ik de fiets ondersteboven op de stoep. Normaal is het een klusje van niks, een ketting erop leggen, maar het was donker en ik ben verziend, dus ik zag niet goed wat ik deed. Ik heb mijn bril bijna nooit bij me, want die heb ik overdag niet nodig bij het tapijt reinigen en ’s avonds ook niet bij mijn werk in de wasserij van het motel. Ik hurkte neer om op de tast de ketting over het tandwiel te leggen, schakel voor schakel. Dat duurde even, en toen ik eindelijk klaar was, had ik vieze handen. Om geen smeer op mijn broek te krijgen kwam ik voorzichtig overeind, met vooruitgestoken handen, alsof ik op de tast iets zocht in het donker. En toen hoorde ik een auto in volle vaart op de kruising af rijden, gevolgd door een doffe klap. Pof! Zo klonk het. Toen ik opkeek, reed de auto al de zijstraat in. De oude man rolde van de motorkap en belandde voorover in de goot. En die auto stopte niet eens. Hij reed gewoon door, alsof hij over een blikje of een plastic fles was gereden.

‘Je moet de politie bellen,’ zei Marisela.

Ik liep langs haar heen naar de gootsteen, kneep afwasmiddel in mijn handen en probeerde de smeer weg te boenen. ‘Je weet toch nog wel hoe het met Araceli is afgelopen?’ vroeg ik. Araceli, een forse vrouw met getoupeerd haar en een kakelende lach, had in Tucson bij ons in de straat gewoond. Ze had de politie gebeld om een buurman aan te geven die zijn vrouw mishandelde, maar toen ze een verklaring kwamen opnemen, ontdekten ze dat ze geen verblijfsvergunning had. Voor ze het wist, stond de immigratiedienst op de stoep. In Californië gaat het er anders aan toe dan in Arizona, dat zeggen ze tenminste, dat de wet hier anders is. Maar toch vond ik het te riskant.

‘Dus je bent zomaar weggegaan?’ vroeg Marisela, die haar hand tegen haar wang had gelegd. In het felle keukenlicht leken de sproeten op haar neus donkerder. We zijn nu al twaalf jaar getrouwd en nog steeds word ik week als ik die sproeten zie. Tegen haar kon ik niet liegen. Ik keek weg en bleef mijn handen boenen. Ze kwam dichterbij en vroeg met een stem die omhoogschoot van ontsteltenis: ‘Je hebt hem daar gewoon laten liggen?’

Nou, nee. Zo was het niet precies gegaan. Ik had mijn telefoon uit mijn zak gehaald, waardoor het toetsenbord onder de smeer was komen te zitten, maar toen bedacht ik dat het gesprek getraceerd kon worden. Dus keek ik naar de gebouwen langs dat gedeelte van de 62 om te zien of ik daar ergens hulp kon gaan halen. Er was een diner met een felle neonpijl boven de deur, maar binnen brandde geen licht meer, afgezien van het knipperende rood-blauwe GESLOTEN-bordje. Maar de bowling ernaast was tot laat open en net toen ik die kant op wilde lopen, zag ik een jogger het kruispunt naderen. Een vrouw in een sportbroekje, met een blonde paardenstaart en een koptelefoon op. Ze kon het niet hebben gehoord, maar ik zag dat ze Highway 62 wilde oversteken op het kruispunt met Chemehuevi Way. Aan de overkant zou ze de oude man zien liggen en dan zou ze de politie bellen. Ik stapte op mijn fiets en ging naar huis. ‘Dus je bent hem niet gaan helpen?’ vroeg Marisela.

‘Ik kon toch niks doen,’ zei ik, terwijl ik mijn handen afveegde aan keukenpapier. Er zat nog steeds smeer onder mijn nagels. Ik liep langs haar heen naar de slaapkamer, waar ik mijn werkkleren uittrok. De kinderen lagen te slapen in het bed onder het raam en ik deed zachtjes om ze niet wakker te maken. Elena was toen acht en Daniel zes. Allebei staatsburgers, laat dat duidelijk zijn. Alles wat ik deed, deed ik voor hen. Of in dit geval: alles wat ik níét deed.

Ik pakte een schone handdoek van de stapel op het bed en liep naar de badkamer om te gaan douchen. Het water was warm en ik deed mijn ogen dicht, maar het eerste wat ik voor me zag was die oude man, met zijn gezicht in de goot, de ene knie in een rare hoek onder de andere en een arm onder zijn borst, alsof hij daarop steunde. Zo met mijn ogen dicht zag ik nieuwe details, dingen die ik van de schrik op het moment zelf niet had opgemerkt. Aan de houten elektriciteitspaal achter de man hing een gele flyer, vastgeprikt op ooghoogte. Het haar van de man anderhalve meter daaronder was opvallend wit en het groen van zijn T-shirt stak fel af tegen het grijze asfalt.

Ik deed mijn ogen open onder de waterstralen. Nee, zei ik tegen mezelf, ik had het ongeluk niet zien gebeuren. Het enige wat ik had gezien, was dat er een man op de grond viel en dat er een witte auto met hoge snelheid de nacht in reed, en ik wist niet eens zeker of die kleur wel klopte. Het kon wit zijn, maar net zo goed zilvergrijs. Ik wist echt niet welk merk of type het was en het kenteken had ik niet goed gezien. Ik kón dus helemaal niets doen. Ik had alleen maar een man op de grond zien vallen.

Nora

Ik nam een douche, veegde de condens van de spiegel en keek in het vochtige glas: ik zag er anders uit. Afwachtend. Ik kon me eigenlijk niet goed voorstellen dat het leven nu door zou gaan zonder mijn vader, dat morgenochtend de zon zou opkomen, mijn moeder aan de keukentafel zou zitten, de kat van zijn brokjes zou eten, de buurvrouw steunend op haar looprek over straat zou schuifelen. Met Thanksgiving was ik voor het laatst thuis geweest. Dat was nog maar vijf maanden geleden, en toch kon ik me niet meer veel herinneren van dat bezoek. Na het feestmaal hadden we spelletjes gedaan, we waren naar de film geweest in Cinema 6 en ik had met mijn vader gewandeld in Joshua Tree National Park, maar ik kon me geen bijzonderheden herinneren van die vier dagen. Vier doodnormale dagen waren het geweest.

Het duurde eindeloos voor ik me had aangekleed. Ik trok een jurk aan, knoopte de ceintuur dicht, deed mijn horloge om, maar bij elke handeling dwaalden mijn gedachten af en vergat ik wat ik aan het doen was; tegen de tijd dat ik de slaapkamer uit kwam was mijn haar al bijna droog. Net toen ik door de gang naar de keuken liep, zwaaide de voordeur open. Salma en Tareq kwamen binnen met hun tweeling van acht, de volwassenen met zakken vol boodschappen en de kinderen met hun tablet in de hand. ‘Tante Nora!’ riep Zaid uit, en hij stormde op me af, terwijl Aida stilletjes haar armen om mijn middel sloeg.

Ik omhelsde ze en was verbaasd – zoals me nu nog steeds weleens overkomt – dat ze alweer zo waren gegroeid sinds de vorige keer. En er waren meer kleine veranderingen. De psoriasisplekken op Aida’s ellebogen waren groter geworden, zag ik, en Zaid had een plaktatoeage van Captain America op zijn hand. Toen ik een keer op een warme lentedag met mijn vader zat te kijken naar de kinderen die rondspetterden in het opblaasbadje had hij gevraagd: wat is nog dierbaarder dan een kind? Ik dacht een poosje na, maar wist het niet. Nou? vroeg ik. Een kleinkind, zei hij. Nu zou hij nooit meer zijn kleinkinderen zien, nooit meer met Zaid een ruimteschip van lego bouwen of Aida kruiswoordraadsels leren maken.

‘Wanneer ben je aangekomen?’ vroeg mijn zus, terwijl ze de papieren boodschappenzakken op de grond liet ploffen.

‘Vanochtend vroeg,’ zei ik.

Salma zag schrikbarend bleek en haar stippenshirt en zwarte broek hingen zo los om haar lichaam dat ik me afvroeg of ze soms ziek was, maar die gedachte verdween naar de achtergrond toen ze naar me toe kwam. Zodra we elkaar omhelsden, barstte ze in snikken uit. Automatisch begon ik haar te troosten, net zoals ik eerder die dag mijn moeder had getroost. Salma’s man stond naast ons te wachten, maar het duurde zo lang dat hij de tweeling uiteindelijk naar de woonkamer stuurde en een doosje tissues ging halen in de logeerkamer.

‘Sorry dat ik het je per app moest laten weten,’ zei Salma. ‘Je nam niet op.’

‘Ik was uit eten,’ zei ik. ‘Ik hoorde mijn telefoon niet overgaan en heb ook je appje niet gezien. Mama heeft het me verteld.’ Ik kon er nog steeds niet bij dat ik iets had zitten vieren met Margo terwijl mijn vader op het asfalt lag en het leven uit hem weggleed.

‘Heb je aan de koffie gedacht?’ vroeg mijn moeder. Ze stond in de deuropening. Ze had kleine ogen en er liep een web van roze adertjes over haar wangen.

‘Ja, mam,’ zei Salma.

Ik pakte een van de papieren zakken op en liep achter mijn moeder en zus aan naar de keuken. Boven het kruidenrek hing een ingelijst knutselwerkje dat ik in de tweede klas had gemaakt, een boom van zwarte bonen. Bij elke tak stond een naam. Papa. Mama. Salma. Nora. Ik was de meest rechtse tak. Op de rvs-koelkast hingen een paar tekeningen van Salma’s tweeling en een magnetische, uitwisbare kalender zonder afspraken. Tareq pakte een vel papier en een zwarte stift van het bureautje bij het raam, waar stapels rekeningen en tijdschriften lagen. ‘Wat schrijf je?’ vroeg Salma.

‘Een briefje voor het restaurant.’ Hij hield het omhoog. ‘Om op de deur te hangen.’ In blokletters had hij geschreven: THE BUFFET IS GESLOTEN I.V.M. EEN STERFGEVAL IN DE FAMILE.

‘Je bent een i vergeten,’ zei ik.

Tareq draaide het blaadje om zodat hij het zelf kon nalezen. ‘Ach, wat geeft dat nou, het is maar een briefje,’ zei hij schouderophalend.

‘Het geeft wel. Papa zou zich rot ergeren. Hij is heel pietluttig in dat soort dingen.’ Ik keek even naar mijn zus. ‘Weet je nog dat hij alle menu’s opnieuw uitdraaide omdat er een typefout stond in de steak special? Anders zouden de klanten volgens hem denken dat de eigenaar een sukkel was.’

‘Ja, dat weet ik nog.’

Tareq voegde een minuscule i in, bijna onzichtbaar tussen de l en de e. ‘Zo,’ zei hij. ‘Opgelost.’ Toen pakte hij de sleutels van het restaurant en ging door de keukendeur naar buiten. Ik leunde tegen het aanrecht en keek naar mijn moeder. Die deed keurig afgestreken schepjes koffie in het filterapparaat. Haar bewegingen waren heel secuur, alsof er veel afhing van deze taak. ‘Wat ik me afvroeg,’ begon ik, ‘volgens de politie lag hij tegen de stoeprand van de Chemehuevi Way. Dat betekent dan toch dat degene die hem aanreed een flinke slinger moet hebben gemaakt om hem te raken?’

‘Vandaar dat ze dus ook denken dat de bestuurder dronken was,’ zei Salma. Ze klonk vaak neerbuigend als ze het tegen mij had, bedoeld of onbedoeld. Maar ditmaal viel het haar blijkbaar zelf ook op, want ze voegde er vlug aan toe: ‘Of het was zo’n marinier die op tijd op de basis in Twentynine Palms moest zijn. Die lui rijden als gekken als ze te laat zijn.’

Mijn moeder sloeg de klep van het koffiezetapparaat dicht en begon met haar rug naar me toe de boodschappenzakken op te vouwen, waarna ze ze op een stapeltje op het aanrecht legde. Dat vatte ik op als een teken dat ik haar geen vragen meer moest stellen over het ongeluk. Ze had me alles wat ze wist al verteld.

De rest van die middag waren we in stilte bezig. Voor de koffie haalden we kop-en-schotels uit de vitrinekast, voor de thee pakten we de kleine blauwe glaasjes. We spoelden de verse munt af en pakten de hapjes uit die Salma had meegebracht. Als de telefoon ging, nam een van ons op om uit te leggen hoe je bij ons huis kwam. Na een poosje kwam Tareq terug van het restaurant en legde de sleutels weer op het aanrecht. ‘Wie gaat de boekhouding doen?’ vroeg hij.

Ik keek op van de servetten die ik stond te vouwen. ‘Welke boekhouding?’

‘Wie gaat de salarissen regelen? De leveranciers betalen? Nu het restaurant dicht is, zitten we binnen de kortste keren met een achterstand.’

‘Vind je dit echt het moment om over geld te beginnen?’

‘Nora,’ zei Salma verwijtend.

‘Wat nou? Je hoort toch wat hij zegt?’

‘Zo onredelijk zijn die vragen niet. We kunnen niet allemaal maar zo’n beetje zitten dromen, zoals jij.’

Je zit te dromen. Dat zinnetje zong als een refrein door mijn leven. Het was begonnen toen ik een jaar of negen, tien was en ik zo met mijn neus in de boeken zat dat ik het niet eens hoorde als ik aan tafel werd groepen. ‘Zit je weer eens te dromen?’ zei mijn moeder dan, vaak vol vertedering. Toen ik een paar jaar later na schooltijd bijsprong in het restaurant, werd het een bitter verwijt. ‘Je hebt te veel wisselgeld teruggegeven. Zat je weer eens te dromen?’ klaagde mijn moeder dan. En toen ik nog weer later besloot te stoppen met geneeskunde, werd het een beschuldiging. ‘Als je altijd maar zit te dromen, komt er nooit iets van je terecht, benti.’

Dromen was mijn overlevingsstrategie. Dat had ik al heel jong ontdekt, tijdens mijn eerste dag op de Yucca Mesa-school, toen juf Nielsen opgewekt alle namen van de lijst oplas, maar haar tong brak over ‘Nora Zhor Guerraoui’. Tot tweemaal toe bleef ze steken na ‘Zhor’, fronsend bij het zien van die kluwen klinkers in de achternaam. De hele klas viel stil, verenigd in hun nieuwsgierigheid naar het woord waar de juf over struikelde. Toen schoof juf Nielsen haar leesbril langs haar neus omlaag en keek me onderzoekend aan. ‘Wat een aparte naam. Waar kom je vandaan?’ In de pauze waaierden de kinderen uit en kwamen ze in kleinere groepjes weer bijeen – legerkinderen, kerkkinderen, trailerkinderen, hippiekinderen – en van die groepjes kende ik niemand, en niemand kende mij. Ik bleef bij de blauwe muur achter de schommels staan en keek van een afstandje toe. In de kantine at ik de zaalouk die mijn moeder in mijn lunchtrommel had gestopt, terwijl de andere meisjes aan mijn tafel zaten te smoezen. Toen draaide Brittany Cutler, een knap meisje met blonde vechten en een stralende glimlach, zich naar me om en vroeg: ‘Wat eet jij nou?’

Ik keek op, intens dankbaar dat ik eindelijk iets tegen iemand kon zeggen. ‘Aubergine.’

‘Het lijkt wel poep.’

De andere meisjes moesten giechelen, en de rest van de dag noemden ze me poepeter. Toen het tijd was voor een verhaal, gingen we in de kring zitten om juf Nielsen te horen voorlezen uit ‘Rapunzel’, maar niemand wilde naast mij zitten. Later speelde juf Nielsen ‘Twinkel, twinkel, kleine ster’ op de xylofoon en vroeg ze of iemand de melodie herkende. ‘Dat is het paars-en-groene liedje!’ riep ik, waarop juf Nielsen zei: ‘Nee, lieverd, een ster twinkelt, die is niet paars of groen. Je moet echt leren hoe de kleuren heten.’ Ik wist niet hoe ik haar duidelijk moest maken dat ik alle kleuren allang kende, dat ik het had over hoe de muziek eruitzag, over de vormen en kleuren van de noten. Dus toen mijn vader me van school haalde, rende ik over het asfalt recht zijn armen in, alsof hij me kwam redden. Hij droogde mijn tranen, nam me mee naar huis en gaf me Oreo’s, vóór het eten.

Maar de volgende dag moest ik toch weer naar school. Ik leerde het alfabet, leerde de belofte van trouw aan de Amerikaanse vlag, leerde hoe ik de pestkoppen moest mijden. In de klas was ik stil. Tijdens de overblijf zat ik alleen. De stilte omhulde me als een veilige cocon, maar bleek ook averechts te werken, want een paar maanden later was juf Nielsen er inmiddels van overtuigd dat ik leerproblemen had. Op een zonnige ochtend in mei riep ze mijn moeder de klas binnen en gebruikte termen als ‘ernstig mutisme’, ‘sociale angststoornis’, ‘opstandig gedrag’. Al die kreten zeiden mijn moeder niets. Na een korte stilte ging juf Nielsen op fluistertoon verder: ‘Er is iets mis met uw dochter.’ Ik zat op een gele mat in de hoek te spelen, te luisteren, te wachten tot mijn moeder zou zeggen: ‘Er is helemaal niets mis met mijn dochter.’ Maar ze knikte alleen maar langzaam, alsof ze het eens was met de juf.

Toen mijn vader die avond thuiskwam en hoorde wat er was gebeurd, verklaarde hij de juf voor gek. ‘Hmara’, noemde hij haar, een woord dat normaal was voorbehouden aan de presentatoren tegen wie hij tekeerging tijdens het achtuurjournaal. Toen trok hij een biertje uit de koelkast en begon de rekeningen op het aanrecht door te nemen. Ik keek naar mijn moeder om haar reactie te zien. En die volgde direct. ‘Dus jij weet het beter dan de juf?’

‘Ik ken mijn eigen dochter beter.’

‘Salma had dat probleem niet op de kleuterschool. Die was altijd de beste van de klas.’

‘Er ís helemaal geen probleem, Maryam.’

‘Als ze niet wat meer gaat praten, blijft ze zitten. Dat zei de juf.’

‘Welnee.’ Hij woelde door mijn haar. ‘Nor-eini, probeer wat vaker te praten in de klas, goed?’

Maar het dreigement van de juf, dat door mijn moeder nog eens flink werd aangedikt, had zich vastgezet in mijn hoofd. Als ik niet praatte, bleef ik zitten, en als ik bleef zitten, hoefde ik Brittany Cutler en haar kliek niet meer elke dag te zien. Dus kleuterde ik nog een jaartje door. Ik leerde nog een keer het alfabet en de belofte van trouw, maar ditmaal zat Sonya Mukherjee bij me in de klas, een meisje dat net zo stil was als ik, een meisje dat er ook niet bij hoorde. Toen ik naar de basisschool ging, had ik één vriendin.

Toch vond ik pas op de middelbare school een groep gelijkgestemden: de muzieknerds. Twee jaar eerder had mijn vader me horen praten over kleuren en muziek, waarop hij me meteen op pianoles had gedaan bij mevrouw Winslow, een buurvrouw die zich in de woestijn had gevestigd na jarenlang als muziekdocent te hebben gewerkt aan de Universiteit van Californië. Zij had een woord voor de manier waarop ik de wereld zag: synesthesie. En met dat woord kwam het besef dat er helemaal niets mis was met mij, dat er een heleboel mensen waren die klanken net zo ervoeren als ik, onder wie musici. Op de auditie voor de big band van school speelde ik het Menuet in G, en ik werd meteen toegelaten. Sonya, die fluit speelde, mocht ook meedoen. En er zaten nog meer leuke kinderen in de band. Lily en Jeremy en Manuel en Jamie. Kinderen die niet als eerste vroegen: ‘Waar kom je vandaan?’ maar: ‘Welk instrument speel je?’ Boven het bureau van de leraar hing een poster waarop stond: HEB JE GISTEREN GEOEFEND? OEFEN JE VANDAAG? GA JE MORGEN OEFENEN? Door zijn strenge discipline en lange repetities ontstond er een saamhorigheidsgevoel. En ik hoefde bijna niet te praten – ik hoefde alleen maar te spelen.

Op een dag werd de jazzband uitgenodigd voor het Zomerfestival in Palm Springs. Toen ik over het podium naar de piano liep, bracht ik in praktijk wat mijn leraar me had aangeraden: doen alsof je maar voor één iemand speelt. Dat hielp tegen de zenuwen. Ik keek even naar mijn vader, die met zijn hoofd een beetje schuin op de eerste rij zat te wachten. Toen deed ik mijn ogen dicht en begon te spelen. Terwijl mijn vingers over de toetsen vlogen, voelde het alsof ik met mijn bandleden praatte, alsof ik iets riep naar Manuel op de drums of een vraag beantwoordde van Lily op de bas. Het gesprek tussen ons verdiepte zich, en ik ging zo op in die veelkleurige conversatie dat ik na afloop bijna schrok van het applaus dat oplaaide in het publiek. Ik weet nog dat ik die avond gelukkig was, me compleet voelde.

Toch raakte ik dat gevoel anders te zijn nooit helemaal kwijt. De kloof kwam meestal aan het licht als me werd gevraagd naar welke kerk ik ging, als mijn moeder met me praatte op de parkeerplaats van school of als de geschiedenisleraar iets vroeg over het Midden-Oosten en iedereen naar mij keek in afwachting van het antwoord. Het hielp ook al niet dat het slecht ging tussen mijn ouders en er thuis altijd ruzie was. Telkens als er met een deur werd gesmeten of er een bord aan diggelen ging, sloot ik me op in mijn kamer om muziek te luisteren. Ik kon niet wachten tot ik meerderjarig was, tot ik kon studeren, tot ik weg kon uit de woestijn. ‘Waarom zit je toch altijd zo te dromen?’ vroeg mijn moeder dan.

Ineens werd ik me weer bewust van de geur van doorlopende koffie, het stijfsel van het servet in mijn hand, de druk van het aanrecht tegen mijn heup. ‘Ik zit helemaal niet te dromen,’ zei ik. ‘Het lijkt me vandaag alleen niet zo’n goede dag om het over geld te hebben.’

‘We hebben het helemaal niet over geld,’ zei Salma. ‘We hebben het over Baba’s restaurant, dat enorm belangrijk voor hem was, dat zei je net zelf nog.’

‘Daar gaat het me niet om’

‘Waar dan wel om?’

‘Het zou gewoon fijn zijn als je man iets tactvoller was.’

‘Hij wil alleen maar helpen.’

Ik schrok van de bel. Salma ging opendoen en de armbanden om haar polsen rinkelden in een gestaag ritme, alsof ze de maat sloeg. Met een steeds beklemder gevoel in mijn borst vouwde ik de laatste servetten. Pas één dag thuis en het geruzie was alweer begonnen. Ik begreep niet waarom de mensen al zo snel langskwamen; dat kon toch wel wachten tot na de begrafenis? Ik wílde niet bij iedere nieuwe bezoeker het verhaal horen dat mijn vader bewusteloos op straat was gevonden door een lerares die daar elke avond hardliep. Dat de hulpverleners, die er heel snel waren, niets meer konden doen: hij was al dood. Ik wilde geen antwoord hoeven geven op de vraag waar ik was toen het gebeurde of hoe ik het nieuws te horen had gekregen. Ik kreeg er genoeg van om de vriendinnen van mijn zus een hand te moeten geven, te moeten luisteren naar hun gedempte stemmen. Na een tijdje trok ik me terug op de veranda.

Jeremy

Toen ik bij haar huis aankwam, stond de voordeur open. Ik hoorde het rumoer van door elkaar heen lopende gesprekken, sommige in een taal die me bekend voorkwam maar die ik niet kon verstaan. Toen ik het rijtje schoenen bij de voordeur zag staan, vroeg ik me af of ik de mijne ook uit moest doen, maar ja, misschien was ze er wel helemaal niet. In de gang hingen ingelijste foto’s, ook een van onze jazzband op de middelbare school. Ik realiseerde me dat ik nog nooit bij haar thuis was geweest, terwijl mijn beeltenis daar al tien jaar op me hing te wachten.

In de bomvolle woonkamer stond ik tussen allemaal onbekenden, die in kleine groepjes theedronken uit blauwe glaasjes. Haar moeder zat op de bank, diep in gesprek met een oude man die een zwart jasje en een wit mutsje droeg. In de keuken ging de telefoon. Iemand riep om een glas water en paracetamol. Het was bedompt en lawaaiig in huis en ik voelde me een buitenstaander. Ik was rechtstreeks van het politiebureau hiernaartoe gekomen en vroeg me nu af of dat wel zo’n goed idee was geweest. Toen zag ik haar op de veranda staan.

Ik liep de glazen deur door, vooral blij dat ik weg kon uit de drukte. De zon was net ondergegaan en het blauw van de hemel begon zwart te kleuren. Langs het houten hek stond de rode castilleja te gloeien als kooltjes in een smeulend vuur. De planken kraakten onder mijn schoenen. ‘Nora,’ zei ik. Bij het horen van mijn stem draaide ze zich om. Haar haar was lang en zwart en kwam tot over haar schouders. Haar ogen waren precies zoals ik ze me herinnerde: donker en direct. Ze droeg een groene jurk met een smalle ceintuur. In het gele licht dat uit de woonkamer kwam, kreeg haar huid een gouden gloed. ‘Gecondoleerd.’

Ze keek me zwijgend aan, en even kwam de gruwelijke gedachte in me op dat ze niet meer wist wie ik was en dat ik helemaal niet had moeten komen. Maar toen liep ze op geruisloze blote voeten over de houten latten naar me toe en omhelsde me. Vol warmte, bedacht ik later die avond, toen ik in bad zat. ‘Fijn dat je er bent, Jeremy,’ zei ze. Toen ze zich weer losmaakte, werd haar blik naar de woonkamer getrokken. Plotseling klonk er een jammerkreet, waarop zich een troostend koor van weeklagende stemmen verhief. Ze keek me weer aan, nu met wanhoop in haar ogen. ‘Kun je… zou je misschien even willen blijven?’

‘Ja, natuurlijk.’ Ik ging samen met haar op de houten bank zitten. Maar hoewel ik geen seconde had getwijfeld of ik hiernaartoe moest komen, wist ik nu niets te zeggen. Ik koos maar iets simpels. ‘Je vader was een fijne man.’

‘Lief dat je dat zegt,’ zei ze, terwijl ze mijn arm lichtjes aanraakte.

‘Ik weet nog dat hij tijdens de middagrepetitie weleens naar ons kwam luisteren. Naar jou dan. Hij was de enige ouder die dat deed.’

Ze sloeg haar benen over elkaar – lange, bruine benen en roodgelakte teennagels. Ik dwong mezelf weg te kijken, klopte op mijn zak en probeerde na te gaan hoeveel sigaretten ik die dag al had gerookt. Ik zat nog niet aan de vijf, mijn nieuwe dagelijkse maximum. ‘Vind je het erg als ik rook?’

‘Nee, ga je gang.’

Ik stak een sigaret op en blies de rook de andere kant uit, maar de wind werkte niet mee. Sinds een week werd de vallei geteisterd door straffe Santa Ana-winden die hitte, stof en de roep van wilde dieren uit de bergen met zich meebrachten. Tussen de vlagen door dreef vanuit de woonkamer zacht geroezemoes naar buiten.

‘Hoe wist je het van mijn vader?’

‘Een collega van me werkt aan deze zaak.’

‘Ben je rechercheur?’

‘Politieagent. Je klinkt verbaasd.’

‘Ik had eerder gedacht dat je leraar zou worden of zo. Bij Engels schreef jij altijd de beste werkstukken.’

Maar dat was dan ook het enige vak waar ik goed in was. Zo’n uitblinker was ik niet op school. Snel afgeleid, zeiden de leraren. Maar ik was niet snel afgeleid, ik was afgepeigerd. Ik had een baantje na schooltijd, zorgde voor mijn zusje en bleef meestal op tot mijn vader ’s avonds laat thuiskwam. Dat vond ik allemaal stukken belangrijker dan wat de leraren in de klas vertelden. Bij Engels mochten we tenminste boeken lezen, en ik las graag. Ik nam een trekje en probeerde mezelf te zien zoals Nora me zag, in een klas vol kinderen, maar voor mijn gevoel klopte dat beeld niet. De koers die mijn leven had gevolgd, leek me nu de enig mogelijke. ‘Tja, dingen lopen soms anders dan verwacht,’ zei ik. ‘En jij?’

‘Ik ben musicus. Componist.’

‘Kijk, dat verbaast me dan weer helemaal niet.’ Wat was er vanzelfsprekender dan Nora achter de piano? Bij muziekles kwam ze altijd iets te vroeg en bleef ze altijd iets langer hangen. Ze speelde elke melodie in één keer foutloos en moest dan wachten tot wij ook zover waren. ‘Is je muziek ergens te beluisteren?’

‘Niet echt.’ Ze aarzelde. ‘Ik bedoel, ik heb een paar stukken opgenomen die online te vinden zijn, maar ik heb geen platendeal of opdrachten voor een orkestwerk of zo. Om rond te komen val ik in als leerkracht. Dus.’

Waarom wist ik niet, maar ik vond dat ik de teleurstelling die ik in haar stem hoorde moest wegnemen. ‘Er komt vast snel iets op je pad, ik weet het zeker.’

‘Dan ben je de enige,’ zei ze grinnikend.

We zwegen een poosje, maar het was geen ongemakkelijke stilte. Zo naast elkaar in het donker konden we precies zien wat er binnen gebeurde. Dat had iets intiems, alsof we een geheim deelden, iets wat verboden was zelfs. In de keuken zette haar zus nog wat water op en zei iets tegen twee vrouwen die bij het aanrecht stonden. Een ouder echtpaar kwam de woonkamer binnen met glazen ovenschalen, afgedekt met aluminiumfolie. De telefoon ging drie keer over voor er iemand opnam. ‘Wacht je tot ze weg zijn?’ vroeg ik.

‘Het was zo’n afschuwelijke dag dat ik het niet meer kan opbrengen om met ze te praten.’

‘Wie zijn het allemaal?’

‘Die man naast mijn moeder is mijn oom. Hij heeft een vriend meegenomen van de moskee in Los Angeles om de begrafenis te helpen regelen. Die twee die in de keuken koffie staan te drinken zijn buren. Verder zijn het merendeels vriendinnen van mijn zus.’

Uit de pinyon-den klonk de roep van een uil. Nora trok haar knieën op en sloeg haar armen eromheen. ‘Ik kan niet huilen,’ zei ze.

‘Dat kon ik ook niet toen mijn moeder was overleden. Niet meteen, tenminste.’ Ik drukte mijn sigaret uit.

‘Mag ik bij je bietsen? Je brengt me in verleiding.’

Toen ik haar een vuurtje gaf, zag ik een paar getatoeëerde woorden op de binnenkant van haar pols, maar ik kon ze niet lezen. Het was te donker en haar handen trilden. ‘Het is natuurlijk een schrale troost,’ zei ik, ‘maar Coleman, de rechercheur die op de zaak zit, is heel goed. Zij vindt de klootzak die dit op zijn geweten heeft wel.’

‘Ze vertelt ons helemaal niets. Mijn vader wordt op vijftig meter van het restaurant overreden en ze heeft nog geen enkele aanwijzing. Helemaal niets.’

‘Dat komt wel. Het duurt gewoon even.’

‘Ik wíst dat dit zou gebeuren.’

‘Hoe bedoel je?’

‘Ik wist dat er iets verschrikkelijks zou gebeuren. Kun je je nog herinneren dat de diner na 11 september in de fik werd gestoken? Ze hebben de dader nooit kunnen achterhalen. En daarna heeft papa een enorme vlag bij het restaurant gezet, alsof hij moest bewijzen dat hij aan de goede kant stond. Ik heb zo vaak tegen hem gezegd dat hij de zaak moest verkopen. Maar dat vertikte hij: hij vond het hier heerlijk. Geen idee waarom.’

Ik kreeg de indruk dat ze het tegen zichzelf had, dat ze in discussie was met het verleden, alsof ze daar iets aan kon veranderen. Alsof iemand ooit iets aan het verleden kon veranderen. Zo was het ook bij mij gegaan toen mijn moeder overleed. Ik was laat in de middag thuisgekomen van een honkbaltraining, nog nagenietend van de complimenten die ik van de trainer had gekregen over mijn swing, nog vol van Maddie Clarke die me in haar minirok had staan toejuichen vanaf de tribune, nog nagniffelend om de plagerijtjes van mijn teamgenoten, en daar lag mijn moeder bewusteloos in de gang, met haar tas slordig over de borst en de post van die dag in haar hand. Halsoverkop rende ik naar de telefoon, terwijl ik uit alle macht probeerde de EHBO-lessen die ik twee jaar eerder op school had gehad uit mijn geheugen op te diepen. Moest ik haar hartslag controleren? Moest ik haar verplaatsen of op haar zij laten liggen? Voorzichtig draaide ik haar op haar rug, tikte tegen haar wangen, knoopte haar kraag los. Er was een hartslag, maar ik kreeg haar niet bij bewustzijn, en de hulpverleners even later ook niet. Toen mijn vader en zus in het Hi-Desert Medical Center naar me toe kwamen rennen, was ze al dood. Longembolie. Het beeld van mijn vader die in de kleurloze ziekenhuisgang aan de arts uitlegde dat het een vergissing moest zijn, dat ze alleen maar een hoestje had, staat me tot op de dag van vandaag nog griezelig helder voor de geest.

Maar het was geen vergissing: ze was dood. Ze was er niet toen ik later die avond terugkwam in ons donkere, lege huis. Ze riep me niet vanuit haar slaapkamer, zei niet: wat doe jij nog op, hup, naar bed, je moet morgen naar school. De volgende ochtend stond ze niet tegen het aanrecht geleund koffie te drinken en door het raam naar de nieuwe dag te staren. Ze vroeg niet: ben je gisteren vergeten het vuilnis buiten te zetten, want ik ruik iets. Ze vroeg niet of ik lekker had geslapen terwijl ze door mijn haar woelde. Die nacht deed ik geen oog dicht, en een heleboel nachten daarna ook niet. Het gemis was te overweldigend om aan dromen toe te vertrouwen.

Mijn tantes Aura en Estella kwamen met de auto uit El Monte voor de begrafenis, mijn oom Paul nam het vliegtuig vanuit Oregon. Ze kochten een zwart pak voor me, hielpen me mijn das strikken en vertelden verhalen die ik nog nooit had gehoord, dat mijn moeder de tweede prijs had gewonnen bij een danswedstrijd op het zomerfeest van Orange County, dat ze netelroos had toen ze examen moest doen voor haar onderwijsbevoegdheid; dat ze elke, maar dan ook elke melodie, hoe moeilijk ook, op het gehoor kon naspelen op de viool, dat ze drie weken na de geboorte van Ashley helemaal naar Sonora was gereisd om een nicht te helpen die in de problemen zat. Die verhalen waren troostend bedoeld, maar deden juist pijn. Ik wou dat de hele familie vertrok. En toen ze eenmaal waren vertrokken, was het leeg in huis en wou ik dat ze er nog waren. Op school liep ik met mijn ziel onder mijn arm. Van de bandleden kreeg ik een kaartje waar ze allemaal hun naam op hadden gezet, maar ik had het voorjaarsconcert gemist en voelde me buitengesloten als ze het erover hadden. Een paar jongens uit mijn honkbalteam kwamen naar me toe om te zeggen dat ze het zo erg vonden van mijn moeder, maar tijdens de lunch meden ze me, alsof mijn verdriet besmettelijk was. En als ik thuiskwam, zat mijn vader in het donker te drinken en voor zich uit te staren. De stilte was zo beklemmend, zo meedogenloos dat Ashley liever bij de Johnsons at, een druk gezin dat twee huizen verderop woonde.

‘Pap, zullen we vanavond maar gewoon cornflakes nemen?’ vroeg ik.

‘Wat jij wilt,’ zei mijn vader.

Om tijdens het huiswerk de stilte in de woonkamer te verdrijven, zette ik de tv aan. Het geluid bood gek genoeg troost, al werd het wel lastiger om me te concentreren. Ik moest telkens hetzelfde stukje in mijn lesboek lezen omdat mijn gedachten afdwaalden naar de tijd dat mijn moeder nog leefde en gezond was. Ze zou me nooit meer zien honkballen voor het team waar ik me eindelijk in had weten te knokken, nooit meer vakkundig mijn intonatie op de gitaar corrigeren, nooit meer doen alsof ze moest lachen om mijn flauwe grappen. Pas na haar dood realiseerde ik me hoe hecht onze band was geweest.

Na een tijdje begon Ashley ook met de Johnsons mee te gaan naar hun kerk, waar ze op dinsdag en donderdag een populaire Bijbelclub leidden. Als ze na zo’n avond thuiskwam, had ze altijd een gelukzalige blik, en ik was ervan overtuigd dat die niet alleen het resultaat kon zijn van de maaltijd die ze van tevoren had gekregen. Hoewel mijn ouders altijd trouw naar de kerk waren gegaan, hadden ze het niet nodig gevonden om in elk gesprek de Bijbel aan te halen, hadden ze geen folders in de buurt verspreid en niet laatdunkend hun hoofd geschud als de evolutie ter sprake kwam, zoals de Johnsons deden. Maar nu kwam mijn vader op zondag niet eens meer het huis uit.

‘Pap, zal ik een macaronischotel maken?’ vroeg ik.

‘Wat jij wilt,’ zei mijn vader.

Ik ging voortaan eerder naar huis om te koken. Aan het begin van de vierde werd ik uit het honkbalteam gezet omdat ik te veel trainingen miste. Toen al-Qaida in september twee vliegtuigen in het World Trade Center boorde, ging mijn vader rechtop zitten in de luie stoel en had hij voor het eerst aandacht voor de televisie. Vanaf dat moment stond Fox News altijd zo hard dat ik me in mijn slaapkamer verschanste, zogenaamd om huiswerk te maken, in werkelijkheid om te lezen of gitaar te spelen. Mijn cijfers gingen achteruit.

Maar ik leerde wel steeds beter koken. Bijna elke avond stond er om zeven uur een hoofd- en een bijgerecht op tafel. Mijn vader at alles wat ik hem voorschotelde, maar Ashley wilde altijd zo snel mogelijk naar de Johnsons. Omdat ze zelf nooit haar bord leegat, deed ik dat voor haar. Ik kwam flink aan, vooral op de verkeerde plaatsen. Als ik op school door de gang liep, had ik het gevoel dat iedereen naar de steeds grotere mannenborsten onder mijn T-shirt gluurde. En als ik Maddie Clarke probeerde te groeten, kreunde ze alleen maar vol afschuw. Nog maar een paar maanden eerder was ik een kop groter geweest dan de andere jongens, maar nu was ik zichtbaar op een manier die me gek genoeg juist onzichtbaar maakte. Mijn dagen werden een waas van werktuiglijke handelingen: opstaan, naar school, naar huis, koken, slapen, en dan alles weer van voren af aan.

Voordat mijn moeder overleed, was ik van plan geweest om logopedie te gaan studeren. Als kind had ik een spraakstoornis gehad waarvoor ik een paar maanden was behandeld, en ik weet nog hoe sterk ik me voelde toen ik die had overwonnen. En omdat mijn moeder vroeger Engels had gegeven aan buitenlanders dacht ik dat een baan waarmee ik kinderen kon helpen wel bij me zou passen. Maar toen ik tijdens mijn examenjaar in december het bericht kreeg dat ik was toegelaten tot de opleiding was mijn enthousiasme getaand en wist ik niet meer of logopedie wel zo’n goede keuze was.

‘Pap, wat vind jij dat ik moet doen?’ vroeg ik.

‘Wat jij wilt,’ zei mijn vader.

Ik kon me maar moeilijk onttrekken aan het gevoel dat ik mijn eigen ouder was geworden. Ik haalde boodschappen, kookte, deed de was. Toen Ashley voor het eerst ongesteld werd, ging ik met haar naar de drogist om tampons te halen. Omdat mijn vader geregeld blut was, nam ik een baantje bij de ijssalon, maar we kwamen altijd geld tekort en elke maand moest ik beslissen welke rekeningen we zouden betalen en welke we zouden laten liggen. Maar deze ene keer wilde ik dat mijn vader me bij de hand nam, met me praatte, me hielp mijn toekomst uit te stippelen. En als dat te veel gevraagd was, dan kon hij toch op zijn minst zijn gezicht laten zien. Alleen maar zijn gezicht laten zien. Elke keer dat we optraden met de Yucca Valley High School-jazzband hing ik een aankondiging op de koelkast, waarop ik de datum en locatie met markeerstift omcirkelde. Als ik met mijn gitaar het podium op liep, speurde ik de achterste rijen af in de hoop mijn vader te zien zitten. Maar hij zat er nooit – en Nora’s vader wel. Zelfs nu nog kon ik me levendig de intense jaloezie herinneren die ik elke keer had gevoeld als ik meneer Guerraoui vooraan zag zitten. Stralend van trots, iets wat ik bij mijn vader nooit had gezien.

Ik keek eventjes naar Nora. Er hing een lange askegel aan haar sigaret.

‘Voorzichtig,’ zei ik. ‘Straks brand je je nog.’

Ze keek naar haar sigaret alsof ze niet wist hoe die in haar hand terecht was gekomen. En door de lichte armbeweging die ze daarbij maakte, dwarrelde de as op de rug van haar hand. Ze veegde de vlokjes weg en keek weer naar de woonkamer. Eindelijk was de ergste drukte voorbij: er waren nog maar een paar mensen. Ze stond op. ‘Echt fijn dat je er was, Jeremy.’ Ze liep met me mee om me uit te laten.

Ditmaal hield ik niet stil bij de foto op de gang.