LA FLORIDA

LA
FLORIDA

LAILA LALAMI

Vertaald door Lucie van Rooijen
en Inger Limburg

Nieuw Amsterdam

De vertalers ontvingen voor deze vertaling een projectsubsidie van het Nederlands Letterenfonds

Oorspronkelijke titel The Moor’s Account. Pantheon Books, a division of Random House LLC, a Penguin Random House Company, New York © 2014 Laila Lalami

© 2020 Nederlandse vertaling Lucie van Rooijen en Inger Limburg /

Nieuw Amsterdam

Alle rechten voorbehouden

Omslagontwerp Nico Richter

Omslagbeeld © Getty Images

Foto auteur © April Rocha

NUR 302/342

ISBN 978 90 468 2629 4

www.nieuwamsterdam.nl

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2020, met
ISBN 978 90 468 2628 7

Voor mijn dochter

In naam van God, de Erbarmer, de Barmhartige. Lof zij God, de Heer der werelden, en Gods vrede en zegeningen zijn met onze profeet Muhammad en al zijn nakomelingen en metgezellen. Dit boek is het nederige werk van Mustafa ibn Muhammad ibn Abdussalam al-Zamori, en een waarheidsgetrouw verslag van zijn leven en reis van de stad Azemmur naar het Land van de Indianen, waar hij aankwam als slaaf en, in zijn poging zijn vrijheid te herwinnen, schipbreuk leed en vele jaren ronddoolde.

Omdat ik deze vertelling lang na de gebeurtenissen zelf heb opgeschreven, moest ik mij geheel verlaten op mijn geheugen. Het kan zijn dat de genoemde afstanden niet precies overeenkomen met de werkelijkheid of dat de vermelde data onnauwkeurig zijn, maar dit zijn kleine vergissingen die bij een dergelijk relaas welhaast onontkoombaar zijn. Voor het overige verklaar ik hierbij plechtig dat ik deze gebeurtenissen heb beschreven zoals ik ze heb ervaren, ook de gebeurtenissen die zo buitengewoon zijn dat ze de lezer als onwaar voorkomen.

Mijn oogmerk is om enkele correcties aan te brengen in de geschiedenis zoals die is opgesteld door mijn metgezellen, de drie Castiliaanse heerschappen genaamd Andrés Dorantes de Carranza, Alonso del Castillo Maldonado en bovenal Álvar Núñez Cabeza de Vaca, die hun getuigenis, bekend als het Gezamenlijk Verslag, hebben afgelegd aan de Audiencia van Santo Domingo. De eerste was mijn wettige meester, de tweede mijn medegevangene en de derde mijn medestrever in de vertelkunst. Maar anders dan zij werd ik niet door de Spaanse onderkoning opgeroepen om getuigenis af te leggen van ons verblijf bij de indianen.

Ik beschouw de drie bovengenoemde Castiliaanse heren als eerbare lieden, maar ben van oordeel dat zij zich, onder druk van de bisschop, de onderkoning en de markies van de Vallei, alsmede de normen waarnaar zij zich in hun rang dienen te voegen, genoopt zagen bepaalde gebeurtenissen weg te laten en andere te overdrijven, details te verzinnen en andere te verzwijgen, terwijl ikzelf, die niet gehouden ben aan Castiliaanse gezaghebbers, noch gebonden aan de regels van een gemeenschap waartoe ik niet behoor, de vrijheid heb om de waarheid te vertellen over wat mij en mijn metgezellen is overkomen.

Uiteindelijk wil immers ieder van ons, of hij nu zwart is of wit, meester of slaaf, arm of rijk, man of vrouw, na de dood in de herinnering blijven voortleven. Ik ben daarop geen uitzondering: ook ik wil de eeuwigdurende duisternis die mij wacht overleven. Mocht dit relaas door een gelukkig toeval zijn weg vinden naar een bekwame kopiist die het zinvol acht het over te schrijven zonder verfraaiingen bezijden die van de schoonschrijfkunst of de kleurrijke miniaturen uit de Turkse of Perzische traditie, dan zullen mijn landgenoten ooit, bij Gods wil, kennisnemen van mijn wonderbaarlijke avonturen en ze duiden zoals het wijze geesten betaamt: als waarheid in de vorm van vermaak.

1

Het Verhaal van La Florida

Het was het jaar 934 na de hidjra, mijn dertigste levensjaar, mijn vijfde jaar in slavernij – en ik bevond me aan de uiterste grens van de bekende wereld. Ik liep achter señor Dorantes aan door een weelderig groen oord dat hij en de andere Castilianen La Florida noemden. Ik weet niet hoe mijn volk het noemt. In de periode dat ik uit Azemmur vertrok, schonken de stadsomroepers weinig aandacht aan berichten uit dit land; zij vertelden over de hongersnood, de recente aardbeving en de opstanden in het zuiden van Barbarije. Maar ik kan me indenken dat mijn volk, overeenkomstig onze naamgevingstradities, het simpelweg het Land van de Indianen zou noemen. De indianen zelf moeten er ook een naam voor hebben gehad, al wist noch señor Dorantes, noch een van de andere expeditieleden hoe die luidde.

Señor Dorantes had me verteld dat La Florida een groot eiland was, groter dan Castilië zelf, en dat het zich van de kust waar we waren geland helemaal uitstrekte tot aan de Vredige Zee. Van de ene oceaan naar de andere, zo omschreef hij het. Dit hele gebied, zei hij, zou vanaf heden worden bestuurd door Pánfilo de Narváez, de gezagvoerder van de armada. Het kwam mij onwaarschijnlijk, of op zijn minst merkwaardig voor dat de Spaanse koning zijn onderdaan zou laten heersen over een territorium dat groter was dan het zijne, maar die mening hield ik uiteraard voor me.

We trokken noordwaarts, naar het koninkrijk Apalache. Señor Narváez had erover gehoord van de indianen die hij vlak na de landing op de kust van La Florida gevangen had genomen. Hoewel ik er niet zelf voor had gekozen om hierheen te komen, was het een opluchting geweest om van boord te kunnen, want de reis over de Zee van Mist en Duisternis was gepaard gegaan met alle ellende die bij zo’n overtocht te verwachten valt: muf scheepsbeschuit, troebel water, smerige latrines. Doordat we zo dicht op elkaar zaten, raakten passagiers en bemanning nog kregeliger, en bijna elke dag laaiden er wel ergens ruzies op. Maar het ergst was de stank: de beklijvende lucht van ongewassen mensen, in combinatie met de rooklucht van de vuurkorven en de walm van paardenvijgen en kippenstront die ondanks de dagelijkse schoonmaakbeurt om de dierenhokken hing – een giftige mengeling die zich aan je opdrong zodra je in het ruim kwam.

Ik was ook nieuwsgierig geworden naar dit land, omdat ik van mijn meester en diens vrienden zo veel verhalen over de indianen had gehoord – of eigenlijk had afgeluisterd. Ze zeiden dat de indianen een rode huid hadden en geen oogleden; het waren heidenen die mensen offerden en boosaardig uitziende goden aanbaden, ze dronken mysterieuze brouwsels waarvan ze visioenen kregen en liepen spiernaakt rond, zelfs de vrouwen – iets wat mij zo ongeloofwaardig voorkwam dat ik het zonder meer had afgedaan als een fabeltje. En toch was mijn nieuwsgierigheid geprikkeld. La Florida was voor mij niet meer zomaar een bestemming, maar een land van pure magie dat uitsluitend kon bestaan in de verbeelding van de rondtrekkende verhalenvertellers in de souqs van Barbarije. Die uitwerking had de reis over de Zee van Mist en Duisternis op de menselijke geest, ook al was die reis niet zelfverkozen. Langzaam maar zeker werd men aangestoken door andermans ambities.

Per schip werd een klein groepje officieren en soldaten aangewezen dat daadwerkelijk aan land mocht. Als kapitein van de Gracia de Dios wees señor Dorantes twintig mannen aan – onder wie deze dienaar Gods, Mustafa ibn Muhammad – die met een van de roeiboten naar het strand voeren. Mijn meester stond op de voorplecht, met de ene hand op zijn heup, de andere rustend op de pommel van zijn degen, een houding die zijn begeerte naar de schatten van de nieuwe wereld zo volmaakt weerspiegelde dat het leek alsof hij voor een onzichtbare beeldhouwer poseerde.

Het was een mooie lenteochtend; de hemel was zorgeloos blauw en het water helder. Vanaf het strand trok onze stoet langzaam naar een vissersdorp dat een matroos vanuit het kraaiennest had zien liggen, op ongeveer een kruisboogschot landinwaarts. Het eerste wat me opviel was de stilte die ons omringde. Nee, stilte is niet het juiste woord. Er waren immers golven te horen en er ritselde een briesje door de palmbomen. Onderweg kwamen nieuwsgierige zeemeeuwen even naar ons kijken om dan weer met klapperende vleugels weg te vliegen. Maar ik voelde dat er iets wezenlijks was weggevallen.

Het dorp bestond uit een stuk of tien hutten, gebouwd van houten palen die waren bedekt met palmbladeren. Ze stonden in een wijde cirkel met steeds genoeg tussenruimte voor een stookplaats en voedselvoorraden. De vuurkuilen langs de rand van de open plek lagen vol met verse houtblokken en aan een rek hingen drie gevilde herten waar het bloed nog uit druppelde, maar het dorp was uitgestorven. Toch gaf de gouverneur het bevel om alles te doorzoeken. In de hutten vonden de soldaten niet alleen kook- en schoonmaakgerei, maar ook dierenhuiden en pelzen, gedroogde vis, repen vlees en grote hoeveelheden zonnebloempitten, noten en vruchten. Ze pakten dadelijk alles wat ze pakken konden, omklemden angstvallig hun gestolen waar en ruilden die onderling tegen spullen die ze liever wilden hebben. Hoewel ik niet meedeed en dus niets te verhandelen had, werd ik vervuld van schaamte: ik was niet alleen ongewild getuige van deze diefstal, maar ook medeplichtig omdat ik er niets tegen kon beginnen.

Toen ik met mijn meester bij een van de hutten stond, viel mijn oog op een stapel visnetten. Ik tilde er een op om de bijzondere knooptechniek nader te bekijken, en op dat moment zag ik een merkwaardig kiezeltje liggen. Eerst dacht ik dat het een ankergewichtje was, maar aan de netten zaten gladde stenen die er heel anders uitzagen dan dit gele, ruwe exemplaar. Daarna dacht ik dat het kinderspeelgoed was, want het zag eruit alsof het bij een knikkerverzameling hoorde of uit een rammelaar kwam; misschien was het per ongeluk tussen die netten terechtgekomen. Toen ik het naar het licht ophield om het beter te kunnen bekijken, kreeg señor Dorantes mij in het oog.

Estebanico, zei mijn meester. Wat heb je daar?

Estebanico was de naam die de Castilianen me hadden gegeven toen ze me kochten van een Portugese handelaar – een reeks vreemde klanken die nog steeds pijn deed aan mijn oren. Toen ik in de slavernij belandde, moest ik niet alleen mijn vrijheid opgeven, maar ook de naam die mijn vader en moeder voor me hadden gekozen. Een naam is iets dierbaars: hij draagt een taal in zich mee, een geschiedenis, tradities, een bepaalde kijk op de wereld. Met die naam verloor ik ook mijn verbondenheid met al die aspecten. Ik heb me dan ook nooit aan het gevoel kunnen onttrekken dat deze Estebanico was ontsproten aan de verbeelding van de Castilianen en dat hij heel ver afstond van de persoon die ik werkelijk was. Mijn meester griste de kiezel uit mijn hand. Wat is dit? vroeg hij.

Niets bijzonders, señor.

Niets bijzonders?

Gewoon een steentje.

Eens kijken. Hij krabde met zijn nagel over de kiezel, en onder het vuil kwam een nog feller geel vandaan. Mijn meester was nieuwsgierig van aard en zat altijd vol vragen. Misschien dat hij daarom had besloten zijn gerieflijke landhuis in Béjar del Castañar te verlaten en een fortuin te vergaren in onbekende contreien. Ik kon hem zijn fascinatie voor de nieuwe wereld niet kwalijk nemen, maar benijdde hem wel om de manier waarop hij over zijn geboortegrond sprak – altijd met de verwachting glorieus te zullen terugkeren.

Niets bijzonders, zei ik nog een keer.

Dat weet ik zo net nog niet.

Het zal wel pyriet zijn.

Maar het zou ook goud kunnen zijn. Hij draaide de kiezel om en om, niet wetend wat hem te doen stond. Plotseling nam hij een besluit en rende naar señor Narváez, die op de dorpsplaats stond te wachten tot zijn mannen klaar waren met hun doorzoeking. Don Pánfilo! riep mijn meester, don Pánfilo!

Hier is een beschrijving van de gouverneur op zijn plaats. Het opvallendste aan zijn gelaat was het zwarte lapje voor zijn rechteroog. Daardoor kreeg hij iets vervaarlijks, wat weer enigszins werd ontkracht door zijn ingevallen wangen en wijkende kin. Doorgaans droeg hij een stalen helm met struisvogelveren, ook als het niet nodig was. Diagonaal over zijn borstplaat liep een blauwe sjerp die bij zijn heup eindigde in een elegante strik. Hij zag eruit als een man die veel waarde hechtte aan uiterlijkheden, maar intussen kon hij net zo vulgair zijn als het laagste voetvolk in zijn gelederen. Ik had hem een keer een vinger in zijn ene neusgat zien stoppen om een lange sliert snot uit het andere te kunnen blazen, onderwijl rustig met een van zijn kapiteins beraadslagend over de scheepsvoorraad.

Señor Narváez nam de kiezel gretig in ontvangst. Opnieuw werd er gekrabd en geïnspecteerd. Dit is goud, verklaarde hij plechtig. De kiezel lag als een offerande op zijn hand. Met hese stem vervolgde hij: Goed werk, kapitein Dorantes. Heel goed werk.

Opgetogen verdrongen de officieren zich om de gouverneur, en een van de soldaten rende terug naar het strand om de anderen over het goud te vertellen. Ik stond achter señor Dorantes, in zijn schaduw, en hoewel ik zijn gezicht niet kon zien, wist ik dat het glom van trots. Het was een jaar geleden dat hij me in Sevilla had gekocht en inmiddels kon ik aan hem zien of hij uitgelaten was of alleen maar tevreden, kwaad of licht geirriteerd, bezorgd of tamelijk onverschillig – en die emotionele nuances uitten zich meestal in zijn houding jegens mij. Nu was hij bijvoorbeeld blij met mijn ontdekking, maar weerhield zijn ijdelheid hem ervan te zeggen dat ik degene was die het goud had gevonden. Ik moest me een tijdje stilhouden, op de achtergrond blijven, zodat hij met de eer kon strijken.

Niet veel later beval de gouverneur dat de rest van de armada moest worden ontscheept. Het kostte drie dagen om alle mensen, paarden en voorraden met bootjes naar het witte zandstrand te brengen. Het werd steeds voller op het strand en iedereen zocht als vanzelf het vertrouwde gezelschap op van degenen die hem het dichtst in rang benaderden: de gouverneur voegde zich bij de kapiteins met hun harnassen en gepluimde helmen, de overste van de franciscanen onderhield zich met de andere vier missionarissen in hun identieke bruine pijen, de cavaleristen schaarden zich bij de gardisten, die allemaal een wapen droegen – een musket, een haakbus, een kruisboog, een degen, een lans, een dolk of zelfs een slagersbijl. En dan had je de kolonisten, onder wie timmerlieden, metaalwerkers, schoenlappers, bakkers, boeren, kooplieden en vele anderen van wie ik het beroep niet kende of alweer was vergeten. Er waren ook tien vrouwen en dertien kinderen die zich rondom hun houten kisten verzamelden. Maar de ongeveer vijftig slaven, onder wie deze dienaar Gods, Mustafa ibn Muhammad, hadden zich verspreid: elk van hen bleef dicht bij zijn eigenaar om diens bagage te dragen of bezittingen te bewaken.

Toen iedereen zich tegen de avond van die derde dag op het strand had vergaard, was het laagtij. Er waren nauwelijks golven en langs de kustlijn was een donkere strook bloot komen te liggen. Het was afgekoeld en het zand voelde koud en plakkerig aan onder mijn voeten. Hoog in de lucht pakten zich wolken samen die de zon veranderden in een verre, wazige bol. Vanaf zee kwam een dichte mist opzetten die de wereld om ons heen langzaam van alle kleur ontdeed en in verschillende wit- en grijstinten dompelde. Er heerste een diepe stilte.

De notaris van de armada, een gedrongen man met uitpuilende ogen die Jerónimo de Albaniz heette, trad naar voren. Hij posteerde zich tegenover señor Narváez, opende een perkamentrol en begon monotoon voor te dragen: Uit naam van de Koning en Koningin verklaren wij dat dit land toebehoort aan de eeuwig levende God onze Heer op aarde. God heeft één man, genaamd Petrus, aangewezen als hoeder van alle mensen, ongeacht waar zij wonen en onder welke wet, gezindte of religie zij vallen. De opvolger van Petrus in deze rol is onze Heilige Vader, de Paus, die deze terra firma aan de Koning en Koningin heeft geschonken. Derhalve verzoeken en bevelen wij u de Kerk te erkennen als heerser van deze wereld, en de priester die wij Paus noemen en de Koning en Koningin als vorsten van dit territorium.

Señor Albaniz pauzeerde even en nam, zonder toestemming te vragen of zich te verontschuldigen, een slok water uit de veldfles die om zijn schouder hing.

Ik keek naar de gouverneur. Die leek geïrriteerd over deze onderbreking, maar verbeet zich omdat het anders alleen nog maar langer zou duren. Of misschien wilde hij de notaris niet tegen de haren in strijken. Zonder notarissen en secretarissen zou immers niemand weten wat gouverneurs deden. Hier was een zekere mate van geduld en respect vereist.

Doodgemoedereerd veegde señor Albaniz zijn lippen af, waarna hij zijn taak hervatte. Doet u wat wij zeggen, dan zal het u goed vergaan en zullen wij u tegemoet treden met liefde en barmhartigheid. Indien u echter niet gehoorzaamt of uit kwaadwilligheid talmt, weet dan dat we op alle mogelijke manieren oorlog tegen u zullen voeren en uw vrouwen en kinderen zullen afnemen en hen tot slaaf zullen maken en u uw eigendommen zullen afnemen en u zo veel schade en verwoesting toebrengen als wij kunnen. En wij zullen stellen dat alle doden en alle verliezen die hier het gevolg van zijn aan uzelf te wijten zijn en niet aan Hunne Hoogheden of aan de alhier aanwezige edelen. Nu wij u dit hebben medegedeeld, verzoeken wij de notaris om ons zijn bevestiging op schrift te doen toekomen en de overige aanwezigen om als getuige van deze rekwisitie op te treden.

Pas toen señor Albaniz bij de beloften en dreigementen was aanbeland, drong het tot me door dat de toespraak gericht was tot de indianen. Ik begreep alleen niet waarom hij dan hier op dit strand werd gehouden, terwijl degenen voor wie de boodschap bedoeld was hun dorp al waren ontvlucht. Wat hielden Castilianen er toch zonderlinge gewoonten op na. Ze hoefden alleen maar iets te beweren om te geloven dat het waar was. Inmiddels weet ik dat deze veroveraars, zoals zovelen voor hen en ongetwijfeld ook na hen, geen toespraken hielden om de waarheid onder woorden te brengen, maar om een waarheid te scheppen.

Eindelijk zweeg señor Albaniz. Hij overhandigde de rol aan de gouverneur en wachtte met gebogen hoofd tot die zijn naam onder aan de rekwisitie had gezet. De gouverneur draaide zich om naar de menigte en verkondigde dat dit dorp van nu af aan Portillo zou heten. De kapiteins bogen het hoofd en een soldaat plantte het vaandel, een groene lap met een rood wapen in het midden. Ik dacht terug aan die dag, jaren geleden, dat de vlag van de Portugese koning werd gehesen op de toren van het fort in Azemmur. Ik was toen nog klein, maar nog steeds voel ik de vernedering van dat moment, want door die gebeurtenis keerde het lot van mijn familie, raakten onze levens verstoord en werd ik uit mijn huis verdreven. Nu herhaalde dit tafereel zich aan de andere kant van de wereld, op een ander toneel, met andere mensen. Ik kon een onheilsgevoel over wat komen ging niet onderdrukken.

Mijn vrees werd bewaarheid toen we de volgende ochtend vroeg tumult hoorden achter de voorraadhut van het dorp. Señor Dorantes had mij bevolen om zijn haar te knippen, en ik was net begonnen zijn dikke, korenblonde dos te fatsoeneren. Ook zijn baard was langer geworden, maar die hoefde ik niet af te scheren. Misschien hechtte hij minder belang aan uiterlijke verzorging nu hij zich aan de rand van het Spaanse rijk bevond. Of hij liet zijn baard staan omdat dat bij hem wel kon en bij de indianen – zo werd althans gezegd – niet. Ik geef toe dat ik hem niet naar de reden vroeg; ik was allang blij dat ik minder te doen had. Maar toen we de soldaten hoorden schreeuwen, sprong señor Dorantes op en rende, met de witte linnen doek nog om zijn nek, de dorpsplaats over om te zien wat er aan de hand was. Met de Sevilliaanse schaar nog in mijn hand ging ik achter hem aan. De soldaten bleken in de bosjes enkele indianen te hebben gevonden, van wie ze er vier gevangen hadden genomen.

Het waren alle vier mannen en ze waren alle vier naakt. Ik had al eens indianen gezien op de eilanden Cuba en La Española, waar de armada had aangelegd om te foerageren, maar nog nooit van zo dichtbij. Ik was het niet gewend om mannen zo zonder enige schaamte moedernaakt te zien rondlopen, dus kon ik in eerste instantie alleen maar staren. Ze waren groot, met brede schouders en een huid met de kleur van aarde na een regenbui. Hun lange haar glansde en op hun rechterarm en linkerbeen zaten huidversieringen in vormen die ik niet herkende. Een van hen had een lui oog, net als mijn oom Omar, en hij knipperde een paar keer om scherp te stellen op zijn overweldigers. Een ander keek om zich heen en nam alle veranderingen in zich op: bij de tempel was een groot kruis neergezet, de vlag van de gouverneur hing aan een staak op de dorpsplaats en rondom stonden nieuwe palen waaraan paarden waren vastgebonden. Na alle verhalen die ik over de indianen had gehoord, had ik iets onvoorstelbaars verwacht, vuurspuwende djinns misschien, maar deze mannen zagen er in mijn ogen ongevaarlijk uit – zeker vergeleken met de Castiliaanse soldaten. Toch werden ze vastgebonden en naar señor Narváez gebracht.

De gouverneur haalde het door mij gevonden goudklompje uit zijn zak. Hij hield het op zijn vlakke hand naar ze uit met de vraag: Waar hebben jullie dit goud gevonden?

De gevangenen keken hem onbewogen aan en twee van hen zeiden iets in hun eigen taal. Ik kon nog geen patroon ontdekken in de stroom van klanken die over hun lippen kwam: waar eindigde het ene woord en begon het volgende? Doordat ik was opgegroeid in een handelsstad had ik een liefde voor en – enige onbescheidenheid is mij hopelijk vergund – een zeker gemak met vreemde talen ontwikkeld. Ik was dan ook nieuwsgierig naar de taal van de indianen, ook al moest ik het ditmaal stellen zonder de gebruikelijke aanknopingspunten, zoals bekende klanken, eendere woorden, vergelijkbare stembuigingen. Maar tot mijn verbazing knikte de gouverneur langzaam, alsof hij de indianen feilloos begreep en het zelfs met hen eens was.

Toch herhaalde hij zijn vraag. Waar hebben jullie dit goud gevonden?

De soldaten achter hem keken afwachtend toe. Hoog in de bomen klonk het gezang van vogels, die ondanks de drukkende hitte onverminderd kwinkeleerden. Vanaf het strand klonk het rustgevende geluid van golven en ik rook brandlucht: het vuur voor de almuerzo was al aangestoken. De indianen gaven hetzelfde antwoord als de eerste keer. Ik nam althans aan dat het een antwoord was, maar misschien stelden ze de gouverneur zelf wel een vraag of daagden ze hem uit tot een gevecht of dreigden ze dat hij het met de dood zou bekopen als hij ze niet liet gaan.

De gouverneur luisterde beleefd naar hun antwoorden en richtte zich vervolgens tot zijn page. Sluit ze op in de voorraadhut, zei hij, en breng me een zweep.

Señor Dorantes liep terug naar zijn kruk en vanzelfsprekend moest ik hem volgen. We zwegen allebei. Toen ik klaar was met knippen, gaf ik hem een kleine spiegel en hield een tweede achter hem, zodat onze gezichten allebei in het glas waren te zien. Mijn meester draaide zijn hoofd van links naar rechts en knikte goedkeurend. Door zijn baard was het litteken op zijn wang bijna niet meer te zien; ik had hem tijdens het avondmaal eens trots aan een van zijn gasten horen vertellen dat hij het jaren eerder had opgelopen in Castilië, tijdens het neerslaan van een opstand tegen de koning. Ikzelf had gedurende mijn lijfeigenschap geleerd mijn gezicht altijd strak te houden, maar in de spiegel zag ik dat mijn ogen mijn ongemak verrieden. Ik hield mezelf voor dat ik alleen maar had willen weten wat voor visnet de indianen gebruikten. Ik was niet op zoek geweest naar goud. En toch had ik er met de vondst van de kiezel voor gezorgd dat deze vier mannen, die mij niets hadden misdaan, met de zweep kregen. Net als mijn meester moest ik doen alsof ik het gekerm dat nu opklonk uit de voorraadhut niet hoorde. Al snel ging het over in een gebrul zo langgerekt en zo vervuld van pijn dat het doordrong tot in de krochten van mijn ziel. En toen was er alleen nog maar stilte, slechts onderbroken door het ritmische, gruwelijke knallen van de zweep.

Later, toen ik señor Dorantes in zijn laarzen hielp, hoorde ik dat zijn jongere broer Diego, een zwijgzame knaap van zestien of zeventien, hem vroeg naar het gesprek tussen de gouverneur en de indianen. Diego was zo anders dan señor Dorantes dat ik nauwelijks kon geloven dat ze broers waren. Waar de een schuchter en naïef was, was de ander vrijpostig en slinks. Waar de een zijn vrienden zorgvuldig koos, was de ander kwistig met zijn liefde én zijn haat. Toch nam Diego in alles een voorbeeld aan zijn oudere broer. Hij had de bovenste knoopjes van zijn wambuis altijd open en zijn helm schuin op zijn achterhoofd, alsof hij een vermoeide soldaat was. Hij had ook geprobeerd zijn baard te laten staan, maar tot dan toe waren er op zijn wangen alleen een paar verdwaalde plukjes verschenen. Hermano, zei Diego. Wanneer heeft don Pánfilo hun taal geleerd? Is hij eerder in La Florida geweest?

Señor Dorantes keek Diego geamuseerd aan, maar zag kennelijk geen kwaad in die vraag, want hij gaf meteen antwoord. Nee, hij is hier voor het eerst, net als wij. Maar hij heeft veel ervaring met de wilden. Hij kan zich uitstekend verstaanbaar maken en het lukt hem vrijwel altijd om de gewenste informatie los te krijgen.

Het klonk tegenstrijdig, maar omdat ik wist dat mijn meester het niet zou waarderen als ik vroeg of de gouverneur de indianentaal echt wel zo goed beheerste, deed ik er het zwijgen toe. De ouden leren ons: liever een levende hond dan een dode leeuw.

Maar waarom geeft hij ze met de zweep? drong Diego aan.

Omdat de indianen notoire leugenaars zijn, antwoordde señor Dorantes. Zo zijn deze vier vast hierheen gestuurd om ons te bespieden en verslag uit te brengen van alles wat we doen. Geleidelijk, bijna onmerkbaar, had de geamuseerde klank in mijn meesters stem plaatsgemaakt voor lichte ergernis. Hij stond op en haalde een vinger langs de bovenrand van zijn laarzen om te controleren of zijn broek goed ingestopt zat. Om de waarheid te achterhalen, zul je ze moeten geselen, zei hij.

De gouverneur had de vier gevangenen net zo lang gegeseld tot hij zeker wist dat ze hem de volledige waarheid hadden verteld. Daarmee gewapend riep hij die avond al zijn officieren bijeen. Ze verzamelden zich in de grootste hut van het dorp, een soort tempel waar met gemak honderd mensen in pasten, al waren er maar een stuk of tien hooggeplaatsten uitgenodigd: de overste, de schatmeester, de factor, de notaris en de kapiteins, onder wie señor Dorantes. De houten panterbeelden met geelgeverfde ogen en een knots in de voorpoten waren eerder die dag verwijderd, samen met de handtrommels die ongetwijfeld werden gebruikt voor heidense rituelen. In die lege tempel trok het plafond mijn aandacht: het was versierd met honderden omgekeerde schelpen die een vage glans op de grond wierpen.

Een voor een namen de Spaanse officieren plaats op indiaanse krukken die in een kring waren gezet. De page van de gouverneur had een wit tafelkleed over een lange bank gelegd en aan beide uiteinden een brandende kaars gezet. Nu diende hij het eten op: geroosterde vis, gekookte rijst, gerookt varkensvlees en verse en gedroogde vruchten uit de voorraadhut. In geen dagen had ik zo’n honger gehad als nu bij het zien van al dat eten, maar ik mocht pas aan mijn eigen schamele portie beginnen als de heren klaar waren.

Señor Narváez ging staan en verkondigde dat het goudklompje afkomstig was uit een welvarend koninkrijk dat Apalache heette. Dit koninkrijk lag twee weken gaans ten noorden van het dorp, en de hoofdstad beschikte niet alleen over grote hoeveelheden goud, maar ook over zilver, koper en andere edelmetalen. De stad werd omringd door weidse akkers met mais en bonen die werden bewerkt door vele mensen, en in de nabijheid lag een rivier met vele soorten vis. De uitspraken van de indianen, die de gouverneur door señor Albaniz had laten optekenen, hadden hem ervan overtuigd dat Apalache even welvarend was als het rijk van Moctezuma.

Dit woord had de uitwerking van een kanonschot. Ik zag dat alle aanwezigen diep onder de indruk waren, en ik moet bekennen dat ook mijn adem stokte, want in Sevilla had ik allerlei verhalen gehoord over de rijke keizer wiens paleis bekleed was met goud en zilver. De vervoering van de kapiteins werkte zo aanstekelijk dat ook mijn gedachten op hol sloegen. Stel dat de Castilianen dit koninkrijk wisten te veroveren. Stel dat señor Dorantes een van de welvarendste lieden in dit deel van het Spaanse rijk werd. Even koesterde ik zelfs de vermetele hoop dat hij misschien, uit dankbaarheid of welwillendheid, of simpelweg om zijn goud en glorie te vieren, de slaaf zou vrijlaten die hem dit pad had gewezen. Hoe moeiteloos gaf ik me over aan die fantasie! Dan kon ik La Florida verlaten, naar Sevilla varen en van daaruit terugreizen naar Azemmur, de stad aan de rand van het oude vasteland. Dan kon ik terugkeren naar mijn naasten, hen omhelzen en door hen omhelsd worden, mijn vingers over de oneffen richel van de tegelmuur langs de binnenplaats laten glijden, de Umm er-Rbi’ horen ruisen als die gezwollen was van de voorjaarsregen, op warme zomeravonden op het dak van ons huis zitten, als de lucht bezwangerd was van de geur van rijpende vijgen. Dan kon ik de taal van mijn voorouders weer spreken en troost zoeken bij de tradities die ik had moeten verloochenen. Dan kon ik de rest van mijn dagen te midden van mijn dierbaren doorbrengen. Dat er geen enkele belofte was gedaan of zelfs maar een wenk in die richting was gegeven, weerhield me niet van deze mijmeringen. En in die vlaag van begeerte vergat ik hoe hoog de prijs was die anderen voor mijn droom zouden moeten betalen.

De officieren hieven het glas op de gouverneur als dank voor het goede nieuws, en de slaven, onder wie deze dienaar Gods, Mustafa ibn Muhammad, vulden hun wijnglazen bij. (Lezer, het valt me zwaar om toe te geven dat ik deze verboden drank voor anderen heb ingeschonken, maar daar ik heb besloten in dit verslag alles te vertellen wat me is overkomen, mogen ook deze details niet ontbreken.) Er is echter één euvel, zei de gouverneur terwijl hij de groep met geheven handen tot stilte maande. De armada is te groot: vier karvelen en een brigantijn, zeshonderd man en tachtig paarden, vijftigduizend arroba aan voorraden en wapens. Te veel voor de missie die ons wacht.

Daarom had hij besloten de vloot in twee ongeveer even grote contingenten te splitsen. Het eerste was het zeecontingent, met de scheepslieden, vrouwen en kinderen en iedereen die verkouden was, koorts had of anderszins te zwak was om verder te trekken. Deze groep zou langs de kust van La Florida naar Pánuco varen, de dichtstbijzijnde havenstad in Nieuw-Spanje, aan de monding van de Río de las Palmas. Daar zouden ze voor anker gaan en afwachten. Het tweede contingent, met uitsluitend mannen die gezond van lijf en leden waren en in staat waren om te lopen, te rijden of voedsel, water, wapens en munitie te torsen, zou over land naar Apalache trekken, het territorium veiligstellen en dan een kleine delegatie naar de zeedivisie sturen. De gouverneur verzocht de kapiteins om de beste mannen van hun schip te selecteren.

Er daalde een stilte neer over het gezelschap. En toen begonnen verschillende kapiteins te protesteren. Het felst van allemaal was een jongeman die goed bevriend was met mijn meester. Hij heette señor Castillo en had zich in een opwelling bij de expeditie aangesloten, nadat hij er tijdens een feestdis in Sevilla over had horen spreken. Door zijn nasale stem klonk hij wat kinderlijk, en bovendien was hij zo tenger dat hij zijn tienerjaren nog maar net leek te zijn ontgroeid. Ik herinner me dat hij opstond en vroeg of het niet te riskant was om de schepen met voorraden en al weg te sturen terwijl wij het binnenland in trokken.

We hebben geen kaart, zei hij. Geen mogelijkheden om ons opnieuw te bevoorraden als de missie langer duurt dan verwacht. En onze loodsmannen zijn het niet met elkaar eens over de afstand naar Pánuco. Señor Castillo sprak onbevangen en zonder enige vijandigheid; de anderen die ook bezwaren hadden geuit, vielen nu stil en lieten hem namens hen allen het woord voeren.

We hebben dan misschien geen kaarten, antwoordde señor Narváez minzaam, maar we hebben wel vier indianen. De padres zullen hun onze taal leren zodat ze als gids en tolk kunnen fungeren. En wat de duur van de missie betreft, u hebt met eigen ogen gezien hoe slecht bewapend de wilden zijn. Het zal ons weinig moeite kosten ze te onderwerpen. Die avond droeg de gouverneur geen wapenrusting, maar een zwart wambuis waarvan hij af en toe de mouwen rechttrok. Welnu, zei hij, laten we bespreken hoe we ons verdelen.

Señor Castillo haalde zijn hand door zijn dikke bruine haar – iets wat hij altijd deed als hij zich ongemakkelijk voelde. Vergeef mij, don Pánfilo, zei hij. Maar ik betwijfel nog steeds of we de schepen wel moeten wegsturen zolang de drie loodsmannen van mening verschillen.

We zijn niet ver van de haven van Pánuco, zei de gouverneur. De eerste loodsman zei dat het maar zestig mijl verderop is. De andere loodsmannen hebben het over vijfenzeventig. Dat zou ik geen meningsverschil noemen.

U wilt de schepen toch niet echt zomaar wegsturen?

Met zijn goede oog keek de gouverneur señor Castillo priemend aan. Dat is precies wat ik wil.

En als ze op weg naar de haven verdwalen? Sommigen van ons hebben flink geïnvesteerd in die schepen. We kunnen het ons niet veroorloven om ze kwijt te raken.

U hoeft mij niet te vertellen hoe kostbaar ze zijn, Castillo. Ikzelf heb ook al mijn geld in deze expeditie gestoken. Met zijn blik maande de gouverneur de aanwezigen hem bij te vallen in zijn verbijstering. Señores, mijn voorstel is simpel. We gaan naar Apalache en laten de schepen op ons wachten in een veilige, beschutte haven, waar de bemanning alle benodigde voorraden kan inslaan. Vijftien jaar geleden heb ik dezelfde strategie toegepast tijdens mijn veldtocht op Cuba. Even glimlachte de gouverneur weemoedig bij de herinnering aan de glorie van weleer, waarna hij er, uitsluitend voor señor Castillo, aan toevoegde: U moet destijds nog een zuigeling zijn geweest.

Met het schaamrood op de kaken ging señor Castillo weer zitten.

De jonge kapitein mocht het voornemen van de gouverneur dan roekeloos vinden, ik wist dat het een beproefde methode was. Hernán Cortés had zijn schepen in de haven van Veracruz tot zinken gebracht alvorens naar Tenochtitlán te trekken om de rijkdommen van Moctezuma op te eisen. En zeven eeuwen eerder had Tariq ibn Ziyad zijn boten voor de Spaanse kust in brand gestoken. Eigenlijk was señor Narváez nog voorzichtig, want hij stuurde de schepen alleen maar naar de dichtstbijzijnde haven om op ons te wachten en de voorraden aan te vullen. Ik deelde de angst van señor Castillo dan ook niet, en diep vanbinnen nam ik het hem zelfs kwalijk dat hij probeerde de reis naar het gouden koninkrijk, en daarmee mijn gedroomde vrijheid, te vertragen.

Maar señor Castillo zocht steun bij señor Cabeza de Vaca, die tegenover hem zat. Vindt u ook niet dat we onnodig veel risico nemen? vroeg hij.

Señor Cabeza de Vaca was de schatmeester van de expeditie en als er rijkdommen werden gevonden in La Florida, moest hij het aandeel van de koning veiligstellen. Aangezien hij goed bevriend scheen te zijn met de gouverneur, waren de meeste mannen bang voor hem, al maakten ze achter zijn rug wel grappen over zijn opmerkelijke naam, die ‘koeienkop’ betekende. Ze noemden hem Cabeza de Mono omdat zijn oren uitstaken als die van een aap. Señor Cabeza de Vaca verstrengelde zijn vingers, die wit en glad waren, met schone nagels. De handen van een edelman.

Er zijn inderdaad risico’s, zei hij. Die zijn er altijd. Maar de indianen in dit gebied weten nu dat we er zijn. We moeten zo snel mogelijk vertrekken, voordat de koning van Apalache een groot leger kan optrommelen of een verbond kan sluiten met zijn buren. We mogen de kans om Apalache voor Zijne Majesteit te veroveren niet laten lopen. Señor Cabeza de Vaca sprak met de argeloosheid van een man die in de greep was van verheven idealen, idealen die niet mochten worden bezoedeld door iets triviaals als de afwezigheid van schepen. Enkele kapiteins knikten instemmend, want de schatmeester was een bedachtzaam man met veel ervaring en aanzien.

Nu zwegen alle aanwezigen. Señor Narváez schraapte zijn keel. Ik heb iemand nodig die het gezag voert over de schepen terwijl wij naar Apalache trekken. Dus als Castillo het binnenland niet in durft…

Het aanbod van de gouverneur was een nauwverholen belediging.

Don Pánfilo, zei señor Castillo, nu op heel andere toon. Hij stond op om zijn eer te verdedigen. Nee, zei hij.

Hij gaat mee, vulde señor Dorantes aan, terwijl hij de elleboog van zijn vriend beetpakte opdat die niets zou zeggen wat zijn reputatie nog verder zou schaden.

En zo gebeurde het dat de gouverneur de schepen naar de haven van Pánuco zond terwijl hijzelf de officieren en soldaten, de missionarissen en kolonisten, de dragers en dienaren de diepe wildernis van La Florida in leidde: een lange stoet van driehonderd zielen op zoek naar het gouden koninkrijk.

Het landschap vlak en dichtbegroeid. Daar waar het zonlicht door het bladerdak drong, kreeg de omgeving een flets groene of bleekgele tint. Het geluid van de paardenhoeven werd gedempt door de zachte grond, maar de luide, rauwe soldatenliederen, de knarsende officiersharnassen, het rammelende gereedschap in de zakken van de kolonisten – dat alles verried onze aanwezigheid in dat weelderige groen. Achter de bomen wachtte vaak een roerloos moeras, overhangen met slijmerige takken en omzoomd door luchtwortels. Elke keer dat we er een hadden doorkruist, koekte er op mijn benen en tussen mijn tenen grijze modder die zo jeukte dat ik er dol van werd.

Bij de oversteek van een uitzonderlijk groot moeras vroeg de slaaf Agostinho – net als ik een man uit Ifriqiya die door hebzucht en omstandigheden in La Florida was beland – om hulp met de zware juten zak die hij op zijn hoofd droeg. Ik liep naar hem toe, langs een pluk witte bloemen met een bedwelmende geur. Om ons heen borrelde het moeras, alsof het diep en rustig ademhaalde. Toen ik de juten zak bijna vasthad, schoot er een groen monster uit het water dat zijn tanden in Agostinho zette. Het onmiskenbare geluid van brekende botten, een guts bloed die in het water plonsde, en Agostinho ging happend naar adem kopje-onder. Zo snel als mijn benen me dragen konden, vluchtte ik het moeras uit, mijn hart bevangen door dezelfde grenzeloze angst die ik vroeger altijd voelde bij de griezelverhalen die mijn moeder bewaarde voor de lange winteravonden, verhalen waarin kinderen die zich in het bos waagden onherroepelijk werden verslonden door mysterieuze monsters. Op de oever stortte ik neer, net op tijd om het schepsel met zwiepende staart in het troebele water te zien verdwijnen.

Aangezien er noch in de Castiliaanse taal, noch in de mijne een woord voor dit dier bestond, konden we het alleen maar aanduiden als het Waterdier met de Geschubde Huid, een omslachtige benaming die niet goed bruikbaar was nu de Spanjaarden zichzelf hadden uitgeroepen tot heersers van La Florida. Ze verzonnen namen voor alles om hen heen, als waren ze de Alwetende God in de Hof van Eden. De gouverneur liep terug naar de rand van het moeras en vroeg wiens slaaf het was en wat er in de juten zak zat. Iemand antwoordde dat de dode had toebehoord aan een van de kolonisten en dat de zak vol zat met potten, pannen en keukengerei. Goed, zei de gouverneur licht geïrriteerd. Hij verkondigde dat het dier El Lagarto zou heten, omdat het eruitzag als een reuzenhagedis. De notaris hoefde dit niet te noteren. Iedereen zou de naam onthouden.

De mars van de gouverneur werd echter niet alleen door de lagartos gehinderd. De door hem toebedeelde rantsoenen waren karig: de officieren kregen twee pond scheepsbeschuit en een half pond gerookt varkensvlees, de dienaren en slaven de helft daarvan. Iedereen probeerde zijn maaltijden dan ook op allerlei manieren aan te vullen, liefst met hazen- of hertenvlees, maar al snel verbood de gouverneur degenen die pijl-en-boog of een musket bezaten hun wapen te gebruiken; ze moesten hun munitie bewaren voor het geval de indianen van Apalache verzet boden. Ik had geen wapen; ik had alleen mijn wandelstaf. Daarmee joeg ik af en toe een vogel van zijn nest zodat ik de eieren kon eten. Soms plukte ik de vruchten van de palmbomen, die kleiner en plomper waren dan ik ze kende uit mijn geboorteland, of ik at bessen van onbekende struiken – eerst proefde ik er een paar, dan pas durfde ik ze in grotere hoeveelheden te eten.

Señor Dorantes kende dergelijke problemen natuurlijk niet. Aangezien hij eigen geld in deze expeditie had gestoken kreeg hij, net als de andere financiers, een groter rantsoen. Hij zetelde op zijn paard, Abejorro – een grijze andalusiër met intelligente ogen, donkere benen en een soepele gang – en trachtte de verveling te verdrijven door wat te keuvelen met zijn jongere broer Diego. Maar over het algemeen leek hij de voorkeur te geven aan het gezelschap van señor Castillo, en hij spoorde zijn paard vaak aan om diens witte merrie bij te houden. Ikzelf liep te allen tijde één stap achter señor Dorantes, zoals hij me bevolen had. Het was hem niet genoeg om door dit wonderbaarlijke land te reizen en een aandeel in het gouden koninkrijk te bemachtigen: hij wilde ook nog dat iemand getuige was van zijn ambitie. Hij was ervan overtuigd dat hij zich in het middelpunt van iets groots en nieuws bevond, en daar wilde hij publiek bij hebben, al kon hij vooralsnog weinig anders doen dan meerijden in de stoet.

Toen we zo’n twee weken onderweg waren, stuitten we op een brede rivier. Het water werd door de zon tot een verblindend wit vlak gepolijst, maar als je aan de rand stond, zag je dat het heel snel stroomde en zo helder was dat je de zwarte kiezels op de bodem kon tellen. De gouverneur verkondigde dat deze rivier de Río Oscuro zou heten, vanwege de vele zwarte stenen, maar de mannen namen nauwelijks de tijd om te luisteren. Agua, por fin, zeiden ze, en Gracias a Dios! en Déjame pasar, hombre!

Señor Dorantes steeg af en ik voerde Abejorro mee naar het water, waarna ik er zelf in liep om de modder van mijn benen en sandalen te spoelen. Ik nam aan dat we een poosje zouden rusten op de oever, maar de gouverneur zei dat zijn timmerlieden onmiddellijk vlotten moesten bouwen om degenen die niet konden zwemmen – en dat waren de meesten – over te zetten. Het was laat in het voorjaar en het bleef langer licht, maar toch kleurde het zonlicht al okergeel voordat de vlotten eindelijk te water gingen.

De andere oever was een kale vlakte, met slechts hier en daar een graspol, maar verderop markeerde een scherm van groene stengels het punt waar de wildernis weer begon. Er stond een koele bries die de dennen aan de horizon in beroering bracht. Ik voelde de wind door het grove weefsel van mijn hemd heen toen ik het zadel van Abejorro strakker trok en over zijn hals wreef. De officieren en soldaten, die als eersten de rivier waren overgezet, stonden op een kluitje bijeen: de gouverneur voerde een lang gesprek met de overste, met zijn hoofd een beetje opzij gebogen naar de kleine geestelijke, alsof hij aan één oor doof was, señor Dorantes deed señor Castillo voor hoe hij zijn kuras zo moest vastmaken dat hij geen schaafwonden opliep en twee mannen ruzieden om een paar ruitersporen.

Vanachter de muur van bomen kwamen plotseling indianen tevoorschijn die zwijgend een groep vormden op het veld. Sommigen waren naakt, anderen hadden hun schaamstreek bedekt met dierenhuiden die met rood-blauwe patronen waren beschilderd. Ze droegen wapens – speren, bogen en katapulten gemaakt van dierenbeenderen en in vuur gehard hout – maar er ging geen dreiging van hen uit. Ze waren met zeker honderd man. Even namen beide partijen elkaar nieuwsgierig op, als een kind dat zichzelf voor het eerst in de spiegel ziet. Toen klom de gouverneur bedaard in het zadel; de officieren die hun paard bij zich hadden volgden zijn voorbeeld. De page trok de vlaggenstok uit de grond en hield hem omhoog; het vaandel van de gouverneur wapperde fier in de wind.

Albaniz, riep de gouverneur.

Señor Albaniz was niet alleen de officiële notaris van de expeditie – en als zodanig de hoeder van alle contracten en petities – hij moest bovendien de daaropvolgende maanden verslag doen van de voortgang. Dat hij nu hier aanwezig was, bij onze eerste ontmoeting met een indianenvolk, deed me denken aan mijn vader, die de droom had gekoesterd dat ik net als hij notaris zou worden, een getuige en optekenaar van de grote gebeurtenissen in andermans leven. Het kwam me voor dat mijn vaders aspiraties, die ik vele jaren geleden zo achteloos had verworpen, me zouden blijven achtervolgen, dat ik eraan zou worden herinnerd waar ik ook ging, zelfs hier in dit vreemde land. Maar misschien komt die droom van mijn vader toch uit, nu ik vanuit persoonlijke motieven het relaas van de expeditie van Narváez op schrift stel.

Zeg tegen de wilden dat ze me naar Apalache moeten brengen, zei de gouverneur. Hij achtte het beneden zijn waardigheid om het woord rechtstreeks tot de indianen te richten.

Met de blik van een dienaar die een onaangenaam karweitje krijgt toebedeeld, steeg señor Albaniz af en trad naar voren. Dit is Pánfilo de Narváez, zei hij, terwijl hij achter zich wees, de nieuwe gouverneur van deze terra firma, krachtens het legaat dat hem is toegekend door Zijne Koninklijke Hoogheid. Hij wenst het koninkrijk Apalache te bezoeken om de leider te ontmoeten en met hem te spreken over zaken die van groot belang zijn voor onze naties. U dient hem daarheen te brengen.

Of de indianen het bevel van de notaris niet begrepen of weigerden er gehoor aan te geven, was me niet duidelijk, maar ze volhardden in hun zwijgen. Ik probeerde vergeefs vast te stellen wie hun aanvoerder was: de man met de hoofdtooi van stug dierenhaar of die met de meeste huidversieringen?

Breng ons naar het koninkrijk Apalache, zei señor Albaniz, nu op luidere toon en met zijn handen om de mond zodat zijn stem verder droeg. Een van de indianen hurkte neer en keek op zijn gemak naar het vermakelijke schouwspel van deze schreeuwende en gesticulerende man met zijn metalen kleed en verenhoed.

Het koninkrijk Apalache! riep señor Albaniz nog eens.

Inmiddels hadden de vlotten nogmaals de oversteek gemaakt en waren er meer mensen op deze oever aangekomen: soldaten, kolonisten, dienaren en gevangenen. Ze voegden zich zonder iets te zeggen bij ons; nu waren wij in de meerderheid.

Hou maar op, Albaniz, zei de gouverneur. Hij keek over zijn schouder. Breng de gevangenen hier.

Het bevel werd doorgegeven en een voetsoldaat kwam de gevangenen brengen. Doordat ik altijd in de voorhoede van de lange stoet bleef, aan de zijde van mijn meester, had ik de gevangenen sinds ons vertrek uit het vissersdorp Portillo niet meer gezien. Nu schuifelden ze naar voren; hun handen waren vastgebonden met een stuk touw dat aan de riem van de soldaat was bevestigd. Kriskras over hun lichaam liepen striemen en hun armen en benen waren sterk vermagerd doordat zij van iedereen het minst te eten kregen. Ik vroeg me af waarom een van de gevangenen zijn hoofd zo vreemd gebogen hield, tot ik het gat zag waar zijn neus had moeten zitten. Er zat een dikke laag aangekoekt snot en bloed rondom de wond. Hij werd genadeloos geteisterd door vliegen, die hij niet kon wegslaan omdat zijn handen vastgebonden waren. Met het gevoel getuige te zijn van iets wat ik niet had mogen zien, wendde ik mijn blik af van deze gruwel.

De gevangenen kwamen tot stilstand naast señor Albaniz, die zich nu rechtstreeks tot een van hen richtte. Pablo, zeg dat ze ons naar Apalache moeten brengen.

Degene die door señor Albaniz Pablo werd genoemd, een jongeman wiens lange, glanzende haar was afgeschoren en wiens schouders onder de blaren zaten, begon te spreken in zijn moedertaal, maar bijna op hetzelfde moment suisde er vanaf indiaanse zijde een speer door de lucht en de voetsoldaat die Pablo bij de arm had gehouden klapte voorover, greep met beide handen naar zijn keel en viel op de grond. De speer was dwars door zijn nek gegaan en de punt kwam er aan de andere kant weer uit. De soldaat sperde zijn mond open, maar het enige geluid dat hij voortbracht was het geborrel van bloed in zijn keel. Daarop begonnen de indianen luide kreten te slaken die een bijna verlammende angst bij me opwekten.

Mijn hemel, zei señor Albaniz, terwijl hij zich omdraaide om zijn paard te zoeken.

Ándale! brulde de gouverneur.

Señor Dorantes gaf zijn paard de sporen en Abejorro’s staart zwiepte tegen mijn borst terwijl ik om me heen keek, zoekend naar een schuilplaats die er niet was. Ik probeerde terug te rennen naar de rivier, maar de Castilianen dromden naar voren en duwden met zo veel kracht tegen me aan dat ik me wel op mijn knieën moest laten vallen. Boven mijn hoofd barstte het musketvuur los. Een soldaat naast me, een jongen van amper vijftien, zestien, hief zijn wapen en vuurde, maar het was een van zijn eigen kameraden die geveld werd. Ik hoorde de indiaanse krijgers achter me naderen; hun onverstaanbare kreten behoefden nu geen vertaling meer.

Op de een of andere manier slaagde ik erin een stapel kisten met timmergereedschap te bereiken en ik hurkte erachter neer in de veronderstelling dat die veiligheid bood. Plotseling hoorde ik een zwoegend gekreun. Achter het struikgewas, op nog geen tien passen links van mij, was een kolonist in gevecht met een indiaan. De kolonist had een troffel waarmee hij de indiaan probeerde te raken. Hij miste. Maar de indiaan trof wel doel: zijn strijdbijl doorkliefde de arm van de kolonist bij de elleboog. Nog een klap op het hoofd en de kolonist viel met zijn ogen nog open op de grond.

De indiaan keek om zich heen, op zoek naar een nieuwe tegenstander. Ik drukte me plat tegen de kisten. Hij leek verbaasd mij daar te zien: een zwarte tussen de witten. Mijn huidskleur, die zo sterk verschilde van die van de anderen, bracht hem van zijn stuk. En ik had zoals gezegd geen wapen. Even wist hij niet of hij me met rust moest laten of moest doden, maar hij koos voor het laatste en kwam met geheven bijl op me af. Zodra hij die liet neerkomen, rolde ik opzij en hij viel boven op me; zijn volle gewicht landde op mijn heup en zijn lange haar gleed voor mijn ogen, waardoor ik niets meer zag. Ik rook hem: zijn zweet, zijn woedende gehijg, de slangenleren gordel om zijn lendenen. We rolden over de grond en ik probeerde me met de muis van mijn hand af te zetten tegen zijn kaak, maar zijn haarloze gezicht was te glad. Hij stompte me, ik stompte terug. Opeens zag hij kans overeind te komen en hief hij zijn bijl boven mijn hoofd. Heel even dacht ik dat mijn laatste uur geslagen had. God beschikte anders: de indiaan werd geveld door een verdwaalde musketkogel. Hij viel voorover, waarbij zijn bijl mijn been schampte en een ondiepe snee in mijn scheen maakte. Ik schreeuwde het uit. Ik weet niet meer wat ik riep, waarschijnlijk was het niet meer dan een kreet van opluchting dat ik de aanval had overleefd. Ik pakte de strijdbijl bij de steel en terwijl ik probeerde mijn angst te beteugelen, besloot ik mezelf te verdedigen.

Ik ging op mijn knieën zitten om over de stapel kisten heen naar het slagveld te kijken. Soldaten in harnas vuurden kruisbogen en musketten af en de indianen vochten terug met speren en pijlen. Hier en daar was het de indianen gelukt om ernstig letsel toe te brengen – een Castiliaan met een roestige helm tuimelde van zijn ros, met zijn handen om de speer die zich in zijn dijbeen had geboord, een ander werd geveld door een katapult – maar over het algemeen waren het de indianen die getroffen werden. Ik weet nog dat een van hen beide armen om zichzelf heen sloeg terwijl zijn darmen uit zijn buik glibberden. Een ander schreeuwde toen een soldaat die schrijlings op hem zat zijn lichaam verbrijzelde met een knots.

Ik had nooit wapens gedragen en wist niets van vechten, maar zag wel dat dit geen eerlijke strijd was, dat de indianen geen schijn van kans hadden. Onwillekeurig speurde ik het stoffige terrein af op zoek naar mijn meester, de man van wie mijn lot afhing. Waar was hij? Ineens zag ik hem, achter de rij kruisboogschutters, hoog te paard. Met zijn degen hakte hij net zolang in op de schouders van een indiaan tot het bloed in het rond spoot. De man viel op zijn knieën en señor Dorantes vertrapte hem terwijl hij op de volgende af stormde. De andere ruiters hadden dezelfde oplossing gevonden: als een bloeddorstige horde verpletterden ze de indianen op het veld.

Plotseling klonk er hoorngeschal en begonnen de indianen zich terug te trekken. De zon was inmiddels onder en de gezichten van de gevallenen waren nauwelijks nog te onderscheiden. Ik doolde over het veld en liet me niet zozeer leiden door mijn ogen, maar eerder door het geluid van soldaten die indianen te lijf gingen en de lucht van stof en rook. Mijn god, dacht ik, wat doe ik in dit onbekende land, midden in een veldslag tussen twee vreemde volkeren? Hoe heeft het zover kunnen komen? Ik stond er nog steeds, verstijfd, verdoofd, toen er toortsen werden aangestoken en namen werden afgeroepen. De kolonisten en missionarissen die zich hadden verscholen achter kisten, bomen, ja zelfs achter lijken, kwamen een voor een tevoorschijn. Achter ons bulderde de Río Oscuro die onverstoorbaar naar zee stroomde.