DINGEN ANDERS DOEN

Deze uitgave is tot stand gekomen door de bemiddeling van Maarten Boers Literary Agency

© Lianne Keemink 2020

Alle rechten voorbehouden

Boekverzorging Andrew Chin

Foto auteur © Mariët Mons

NUR 430

ISBN 978 90 468 2670 6

www.nieuwamsterdam.nl

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2020, met ISBN 978 90 468 2651 5

INHOUD

Inleiding

1 Waarom ik een goede gewoonteveranderingsgids ben

2 Waarom zou je dingen anders moeten doen?

3 Waarom het tot nu toe misschien is mislukt (de disclaimer)

DE MINI WIKI VAN GEWOONTEVERANDERING

4 Gewoontes

5 Het ‘signaal–routine–beloning’-patroon

6 Verschillende soorten gewoontes

7 Die stomme wilskracht en mindset

8 De zin en onzin van 30-day challenges

DE DINGEN ANDERS DOEN-METHODE

9 Weet dat je niet altijd kunt alles-of-nietsen

10 Creëer ruimte om het te laten lukken

11 Volhouden terwijl je faalt

12 Leer onderhandelen (met je innerlijke saboteur)

VOORLEZEN UIT EIGEN (GEWOONTE-)WERK

13 Welke gewoontes zijn het beste om te veranderen?

14 Je hoeft niet alles te veranderen (dat doe ik ook lekker niet)

15 Socialmedia-less leven

16 Je telefoon überhaupt minder gebruiken

17 Vaker sporten

18 Een productieve versie van mezelf (op het werk)

19 Gezond(er) eten

20 Een schoner, opgeruimder huis

21 Meer dankbaarheid

22 Meer schrijven

23 Tot slot… real talk

Dankwoord

INLEIDING

Veel zelfhulpboeken die je tegenkomt worden geschreven door coaches, spiritueel leiders, mensen met verstand van ondernemen en business, bij tijd en wijle psychologen. Als je geluk hebt, is zo’n boek geschreven door een auteur met verstand van zaken. Als je zowel pech als geluk hebt, lees je een boek van een wetenschapper: wetenschappelijke onderbouwing is fantastisch, maar aangenaam kunnen schrijven over gortdroog onderzoek is helaas niet een talent dat elke wetenschapper gegeven is. Dat is altijd even afwachten. Bij dikke pech lees je een zelfhulpboek van iemand die gewoon geld wil verdienen.*

Ik ben geen coach, ik hang weinig spirituele overtuigingen aan en mijn onderneming is niets meer dan een versloffende KvK-registratie die me vooral onzinnige reclame oplevert. Ik heb wel psychologie gestudeerd en ben daardoor technisch gezien basispsycholoog, maar iemand die sinds het behalen van haar diploma alleen maar in het onderwijs heeft gewerkt, noem ik geen psycholoog (eerder een afvallige).

Ik omschrijf mezelf het liefst als een zelfhulpboekenlezer turned zelfhulpboekenschrijver.

Mensen die zelfhulpboeken schrijven zijn ogenschijnlijk heel anders dan de mensen die de zelfhulpboeken lezen. Ze lijken enorm succesvol, altijd energiek en inspirerend. Ze rijden met een brede Amerikaanse Prodent-glimlach in een grote auto door Californië en zijn heel erg hard hun truth aan het liven. Hun talk aan het walken. Hun preach aan het practicen.

Overigens ben ik daar dol op. Het mag van mij namelijk best een tikje hysterisch, een tikkeltje Amerikaans. En ook ik, als ietwat nuchterdere zelfhulpboekenschrijver, hoop inspirerend te wezen, in elk geval af en toe. Ik ben namelijk ook heus wel mijn truth aan het liven, ook al rijd ik in mijn tweedehands Renault Clio gewoon een beetje rond in de Randstad. Ik ben mijn talk aan het walken, met beide benen stevig op Neerlands bodem.

Ook ik practice mijn preach: een zo leuk mogelijk leven hebben, zonder daarbij door te schieten. Een leven waarin je bezig bent met het bereiken van doelen en het beste uit jezelf halen, maar waarin je ook fouten maakt, luie dagen hebt en lekker (on)gezond geniet van wat het leven te bieden heeft. En daar gaat mijn tweede boek dus over. Veranderingen die voor zo’n soort leven zorgen.

Waarschijnlijk hoor je bij de overgrote meerderheid van de Nederlandse bevolking die mij (nog) niet kent en ook mijn eerste boek Je moet (bijna) niks (nog!) niet gelezen heeft – kan nog, hè, jongens. Het is nog te koop. Ik denk: ik zeg het maar even.

Hoe dan ook, ik praat jullie graag even bij over mijn twee favoriete onderwerpen: zelfhulp, en mezelf.

Ik ben eenendertig en lees al ongeveer twintig jaar zelfhulpboeken. Gekke hobby, weet ik. Ik was als kind niet goed in sport of punniken, dus vandaar. Verder schrijf ik stukjes en maak ik grapjes op het Internet. Zo vind je me soms ineens in je timeline of op je Facebook. Belangrijker: ik lig dus ook in de boekenwinkel met – op dit moment – twee boeken. Het eerste over alle regels die we onszelf (onnodig!) opleggen en dit boek… over gewoontes en die veranderen.

Gedragsverandering heb ik altijd razend interessant gevonden. Ik wilde van jongs af aan al dingen anders doen, slimmer zijn, meer leren, het beter doen. Ik wil nog steeds zoveel mogelijk leven en succes proppen in de tijd die ik heb. Zelfhulpboeken gaven me daarbij altijd al inspiratie en ideeën, en nog steeds. Ik heb van alles geprobeerd en gedaan. Toch zie ik bij mezelf hoe makkelijk het is om terug te vallen in oude patronen en hoe moeilijk het dus is om écht te veranderen.

Keer op keer zie ik dat er dingen zijn die ik niet wil doen maar die ik tóch doe, ook al weet ik dat ze niet per se nuttig, gezond of constructief zijn. Sterker nog, in sommige gevallen zit ik mezelf er alleen maar mee in de weg. Zo scrol ik gedachteloos op mijn telefoon in de trein, ik hang op de bank en kijk naar Netflix zonder echt nog op te letten, ik drink toch dat derde glas wijn terwijl ik weet dat ik daar morgen (wat zeg ik, midden in de nacht al) spijt van krijg.

Vroeger ook. Hoewel ik goed kon leren, kreeg ik het nooit voor elkaar om uren achter elkaar geconcentreerd te studeren. Ik raakte gefrustreerd wanneer ik steeds weer afgeleid was en daardoor mijn hele studieplanning vertraagde. Merkte ik dat ik ineens weer aan het googelen was of de Backstreet Boys nog bij elkaar waren. Later ook: zat ik naar een plas regenwater op straat te staren vanachter mijn bureau, terwijl ik eigenlijk gewoon aan het werk moest zijn. Of ik was te moe om vroeg op te staan en bleef in bed liggen terwijl mijn to-dolijst me steeds paniekeriger toeschreeuwde vanuit mijn werkkamer. Of ik bedacht die week dan echt te gaan sporten, maar wist mezelf toch weer de bank op te praten in plaats van eraf. Ik doe mijn best om goede gewoontes aan te leren en vast te houden, maar mijn slechte gewoontes zijn hardnekkig. Ik ben tenslotte ook maar een mens.

Daarbij heb ik gewoon best een sterk hedonistisch stemmetje in mijn hoofd dat roept om leuke en lekkere dingen. Computerspelletjes, kaas en een enorm stuk citroen-cheesecake van dat ene koffiezaakje in Utrecht.

Al die slechte gewoontes zijn niet problematisch, dramatisch of destructief. Ik functioneer keurig netjes in de samenleving en ook met al die minder goede gewoontes ben ik een prima persoon. De ambitie om een übermensch of een perfecte versie van mezelf te worden heb ik allang de deur uitgezet. Als ik een liefdevol iemand ben die voor zichzelf en de mensen om zich heen kan zorgen? Dan kan ik er prima mee leven dat ik te veel koffie drink en weer eens een hele avond met mijn telefoon in mijn handen zit.

Dat neemt echter niet weg dat ik mezelf nog steeds graag goede gewoontes aanleer. Van alleen maar chips en computerspelletjes word ik namelijk ook niet gelukkig. Ik ben nog steeds op zoek naar de beste manieren om mijn beste leven te leven – ook al laat ik mijn eigenwaarde en levensgeluk er niet meer van afhangen. Hoewel ik misschien niet volledig van mijn slechte gewoontes af kom, vind ik elke verbetering wel de moeite waard om een poging voor te wagen. Daarom ben ik de rest van de tijd bezig om goede gewoontes in mijn leven te implementeren.

Ik eet dan wel als een bootwerker, kijk alles wat los en vast zit op YouTube, Amazon Prime en Netflix,* drink enthousiast wijn en koffie, maar er staat genoeg tegenover. Ik sta elke dag tussen zes en zeven uur op, ik sport vier keer in de week, ik zit niet mijn leven te vergooien op social media of op mijn telefoon, ik heb dankbaarheid een mooie plek gegeven in mijn leven en ik schrijf bijna elke dag. En deze rommelkont pur sang heeft tegenwoordig ook een opgeruimde keuken en kan bijna altijd haar favoriete Adidas-trui schoon uit de kast trekken. Bijna.

Dat vind ik best een lekker leven, al zeg ik het zelf.

Wil jij weten hoe je jouw leven ook nog net wat gestroomlijnder, efficiënter, gezelliger, makkelijker, sportiever of relaxter maakt? Dan ben je bij mij aan het goede adres. Ik heb jarenlang alle zelfhulpboeken die ik te pakken kreeg verslonden, en daarmee uitgeprobeerd hoe ik dingen anders kon doen. Hoe ik zelf gewoontes aan kan passen in de praktijk. Ik heb ongeveer door wat wel en niet werkt in een normaal leven. Natuurlijk varieert dit per mens (dus daar probeer ik in mijn boek ook rekening mee te houden!) maar er zijn een aantal dingen waar iedereen wat aan heeft.

In mijn hoofd was dit jarenlang een retestrakke, ingeoliede Schwarzenegger van een boek. Vol rake oneliners en gelikte adviezen: het meest perfecte zelfhulpboek om de meest perfecte versie van jezelf te worden. Maar doordat ik juist bij het schrijven van mijn eerste boek leerde dat ik helemaal niet per se perfect hoef te worden en ik al hartstikke prima van mezelf ben (en jij ook!), vervaagde die Schwarzenegger-versie en kreeg ik zin om een andere versie van dat boek te maken. Niet sensationeel of gelikt, maar de echtewereldversie.

Dit boek

Hoe doe je dingen anders? Kan dat überhaupt? Wat gebeurt er als je iets probeert te veranderen en iets anders gaat doen? Wat zijn de echte hindernissen en handigheidjes?

Ik kwam tot de conclusie dat het soms zo makkelijk is dat je jezelf voor je kop slaat dat je het niet eerder bent gaan doen… en soms is het ook zo intens ingewikkeld dat opgeven de enige optie lijkt, maar dat gelukkig niet is.

Als jij net als ik dingen wilt veranderen zodat je leven nét wat makkelijker of mooier wordt, dan is dit een goed boek voor jou om mee te beginnen, of om juist je zoektocht door al die andere boeken mee af te sluiten.

In het eerste deel vertel ik waarom gewoonteverandering de moeite waard is om je mee bezig te houden, maar ook waarom het volkomen begrijpelijk en normaal is dat het nog niet is gelukt. Het gaat, maar niet zonder slag of stoot. Sterker nog, het terugvallen in oude patronen is hartstikke logisch en normaal – en dat is ook waarom dit onderdeel zo belangrijk is: wanneer je beter snapt dat gedrag niet in één keer aan- of afgeleerd is, helpt dat je hopelijk met een mislukkinkje te dealen.

In deel twee vertel ik over wat de belangrijkste elementen zijn bij het veranderen van ons gedrag en hoe je dat doet. En in deel drie vind je al mijn eigen voorbeelden: welke gewoontes heb ik veranderd? Dit is het grootste deel van mijn boek, omdat ik me juist op de praktische uitvoering wilde concentreren. Zodat je kunt zien dat het leuk is, dat het gewoon onderzoeken, proberen en oefenen is… en dat de resultaten ook de moeite waard zijn als het niet perfect lukt.

Mocht je door dit boek aan de slag gaan met je gewoontes en post je hierover op je social media? Tag me dan zeker met de hashtag #dingenandersdoen: kom ik je aanmoedigen.

Veel plezier en succes,

Lianne

@liannekeemink

* Er zijn volgens mij snellere manieren om rijk te worden dan gevoelsmatig driehonderd jaar met je hele ziel en zaligheid aan een boek werken, maar dat is misschien projectie van mijn eigen ervaring. Goeie genade, wat duurt het lang om een boek te schrijven en te maken.

* Ik neem geen Videoland of HBO. Je moet tenslotte ergens de grens trekken.

1 WAAROM IK EEN GOEDE GEWOONTEVERANDERINGSGIDS BEN

Dat zal ik jullie eens even vertellen.

Ik ben een ervaren veranderaar

Op de middelbare school is er ooit een test bij me afgenomen die pijnlijk duidelijk maakte dat je als mens sommige dingen echt moet aanleren. In deze test werd op verschillende vlakken je intelligentieprofiel gemeten aan de hand van opleidingsniveaus. Daar zat in mijn geval nogal een discrepantie tussen: ik scoorde op verbale intelligentie en rekenkundige intelligentie ruim vwo-niveau, maar op ruimtelijk inzicht had ik een score die overeenkwam met vmbo-niveau. Voor de duidelijkheid: er is niks mis met vmbo. Sterker nog, mensen met een mbo-achtergrond kunnen dingen waar ik niet eens van kan dromen. Opleidingsniveau wordt echter als meetniveau gebruikt om bepaalde gemiddeldes en verschillen aan te duiden, en in mijn geval zat er dus een groot verschil tussen mijn verbale en analytische intelligentie versus mijn ruimtelijk inzicht. En het ‘gebrek’ aan ruimtelijk inzicht ten opzichte van de rest betekende ook dat ik niet zo goed was in structuur, overzicht en planmatig denken. Dat klopte, want ik was een ramp qua organiseren en plannen. Ik wist totaal niet wanneer welke inlevermomenten of toetsen waren, ik kon niet inschatten hoeveel moeite of tijd iets me zou kosten en als ik een studieplanning moest maken werd dat een onoverzichtelijke bende. Dat kon me nog weleens op gaan breken op het vwo, werd me verteld.

Ik schrok me rot. Ook al had ik op dat moment nog niet heel erg uitgekristalliseerde hopes and dreams voor de toekomst, ik wist wel dat goed kunnen plannen en organiseren een grote rol speelt bij school, studie en later werk. Met dat laatste was ik nog niet zo bezig; ik maakte me er op dat moment vooral zorgen over dat ik bij al die veel te stoere meiden in 3 vmbo terecht zou komen. Die vond ik oprecht doodeng toen ik veertien was.

Mijn ouders zijn hier lang niet zo erg van geschrokken als ik. Sterker nog, toen ik bij het schrijven van dit boek vroeg hoe dat ook alweer zat met deze test konden ze het zich niet eens meer voor de geest halen.* Ze hadden er wel vertrouwen in dat ik hier nog wat in zou groeien. Dat gebeurde ook. Niet vanzelf uiteraard, maar structuur, plannen en organiseren? Dat bleek aan te leren, te trainen.

De zelfhulpboekenobsessie had ik toen al, dus ik las ook boeken over studievaardigheden en productiviteit. Daar ging ik mee aan de slag om aan te vullen wat ik blijkbaar nog te ontwikkelen had. In die boeken komt uitvoerig aan bod hoe je kunt plannen en handig met je tijd om kunt gaan. Zo leerde ik schoolwerk op verschillende manieren aanpakken. Ik leerde planningen maken, en hoewel die planning regelmatig in de soep liep door studieontwijkend gedrag of verkeerd ingeschatte tijd en moeite, kreeg ik er wel steeds meer handigheid in. Ik had altijd wilde ideeën en woeste plannen, maar om die uit te kunnen voeren moest ik ze eerst enigszins logisch kunnen uitdenken. Daar ging ik mee oefenen. Ik begon toen ook al te werken in tijdsblokken – dat zette zich later om in het hanteren van de Pomodorotechniek (uitgebreide uitleg volgt later in het boek). Ook plan ik nu nog steeds graag, om zo het overzicht te bewaren wat ik van nature gewoon niet heb.

Het loonde zich. Ik haalde mijn gymnasiumdiploma, deed de nominale drie jaar over mijn bachelor en vervolgens twee jaar over mijn master; maar dat kwam door de grote onderzoeksstage en de GZ-stage die ik deed. Dit was me nooit gelukt als ik niet had leren plannen. Die vaardigheden? Ik heb ze nodig gehad. Ook nu nog, in mijn werk als studentendecaan, creatief schrijf-docent, blogger en podcastmaker moet ik goed plannen en organiseren, zeker als ik tussen alle bedrijven door ook nog boeken wil schrijven.

Ik had er jaren niet over nagedacht, maar het thema kwam terug toen een goede vriendin van mij bezig was met haar certificering voor MBTI-trainer en ik een van haar proefkonijnen was.

MBTI staat voor de Myers Briggs Type Indicator, een bekende persoonlijkheidstest die (ondanks weinig echte wetenschappelijke ondersteuning) ontzettend veel gebruikt wordt in organisaties en bedrijven. Daarin word je gemeten op een aantal schalen, waaronder de welbekende extraversie versus introversie, maar ook op hoe je je leven leeft: gestructureerd of flexibel. Met andere woorden: in hoeverre plan je al je activiteiten? En in hoeverre volg je je intuïtie terwijl je werkt en leeft?

Die vriendin, inmiddels zwarte band in de MBTI en alles wat daarbij komt kijken, zei toen tegen me: ‘Ik ben zo benieuwd hoe jij op de laatste schaal gaat scoren: of je meer P (perceiving) of J (judging) bent. Volgens mij ben je namelijk heel intuïtief en werk je ook vanuit jezelf zo (dat is de P) maar heb je het plannen en organiseren (dat is de J) jezelf zo aangeleerd dat dit net zo aanwezig is.’

Die vriendin had geen idee over die test van vroeger (ik herinnerde me dit zelf ook eigenlijk pas weer tijdens het schrijven van dit boek) maar ze had wel een belangrijke dichotomie in mijn werkwijze en persoonlijkheid gespot: ik ben van nature een fladderaar, flexibel, en doe waar ik zin in heb… maar ik heb mezelf planning en structuur aangeleerd om op te kunnen bouwen en vertrouwen.

Mijn vriendin kreeg gelijk. Sterker nog, hoe intuïtief ik ook van nature ben… mijn aangeleerde gedrag heeft het ingehaald. Ik scoorde op de Myers-Briggs een J – ‘heeft de voorkeur voor een georganiseerd leven’, maar met een minimaal (‘onduidelijk’) verschil met P (voorkeur voor ongepland en intuïtief werken) – het verschil was maar 13 punten, terwijl dit tot 70 punten kan oplopen!

Het chaotische en ongeorganiseerde zit in mijn natuur en is dus nog steeds aanwezig (P), maar ik heb mezelf plannen en structuur zodanig aangeleerd dat de J tóch de overhand heeft gekregen. Ik heb tot een bepaald punt baat bij dat intuïtieve en off-the-cuff werken, want daardoor schakel ik vlug en kan ik snel werken. Maar de rest van mijn leven heb ik te danken aan dat leren plannen en organiseren. Met plannen, organiseren en een gezonde ‘je-gaat-nu-zitten-en-dit-doen’-mentaliteit heb ik geleerd om dingen af te maken (en hoe goed dat voelt), door te zetten en vol te houden.

Het leren plannen en organiseren heeft er ook voor gezorgd dat ik in staat ben om dingen anders aan te pakken… en het maakte het makkelijker om te kijken naar mijn gewoontes. Want deze trucjes en mentaliteit zijn toe te passen op heel veel dingen die je anders wilt doen in je leven.

Ik ben een ervaren faler

Zelfs nadat ik plannen en organiseren zo uitgebreid getraind had, faalde ik jarenlang faliekant bij het veranderen van allerlei gewoontes. Ik ben ook de juiste persoon om je hierdoorheen te loodsen omdat het bij mij ook zo vaak mislukt is.

Ik heb zoveel soorten pogingen gewaagd om mijn leven en mezelf te verbeteren gedurende de afgelopen twintig jaar (o God, existentiële crisis over mijn leeftijd in 3, 2, 1) en kwam tot de conclusie dat het, nou ja, takkemoeilijk is.

Er zat altijd wel iets in de weg: vermoeidheid, honger, dorst, spierpijn, een virusje, het weer, mijn humeur, de plannen van anderen, mijn school- of werkrooster, een onverwachte situatie, een oma die het ongezellig vond als ik geen gebakje nam, een onbedoeld lompe opmerking, een gunst voor iemand of een noodgeval. Wat ik ook probeerde aan te pakken, ik kwam altijd onvoorziene situaties tegen waar ik van tevoren niet over had nagedacht, en er bleken allerlei factoren in het spel waar ik niet bij stil had gestaan.

Heel lang heb ik me daardoor ongedisciplineerd, lui en zwak gevoeld. Neem bijvoorbeeld de gewoonte van het elke dag schrijven. Want kom op, dat wilde ik toch? Schrijver worden? Het liefst voor mijn vijfentwintigste al een bestseller? Waarom zat ik dan niet elke dag minstens een uur achter mijn computer, come rain or shine? Waarom kon ik het mezelf niet aanleren om elke dag te schrijven, naast mijn studie of het werk? Waarom werkte ik dan niet consequent door aan eenzelfde stuk of verhaal, en liet ik me steeds afleiden door andere dingen?

Het feit dat het me maar niet lukte om bepaalde gewoontes en automatisch gedrag te veranderen is heel lang een bron van frustratie en zelfkritiek geweest. Nog steeds kan ik heus wel even balen als ik iets wat ik van plan was niet doe of niet vol kan houden, maar dat is nu echt maar even. Want ik weet nu dat het allemaal een kwestie van oefening is. Het is allemaal ervaring die je opdoet, en die pakt niemand je meer af. Dit alles kun je inzetten bij een volgende poging.

Sowieso kwam ik erachter dat ik geen uitzondering ben; dit geldt voor superveel mensen. Het kan oprecht ongelooflijk moeilijk zijn om ons gedrag te veranderen. Alles wat ingesleten zit, is enorm lastig om te ontleren. Van mensen met hart- en vaatziektes die rood vlees moeten laten staan tot studenten die elke keer toch weer niet geleerd hebben voor een tentamen als ze dat wel hadden kunnen doen, van mensen met een slecht slaapritme tot diegenen die op kantoor toch altijd weer zwichten voor een praatje bij de waterkoeler terwijl ze stapels werk hebben liggen. Slechte gewoontes, we hebben er allemaal linksom of rechtsom last van.

Natuurlijk zijn er jaloersmakende uitzonderingen. Sommige mensen besluiten gewoon om dingen anders te doen en doen het dan vervolgens ook. Ik ken iemand die tijdens haar studie (die ze trouwens oppakte na heel lang fulltime gewerkt te hebben) in staat was om vroeg op te staan, de hele ochtend te leren, daarna te lunchen en weer verder te gaan leren. Niks soggen, niks weerstand of innerlijke dialogen van ‘ja maar ik wil’ of wat dan ook. Alsof je naar een levensechte G.I. Jane zat te kijken.

Maar ik ben geen G.I. Jane, geen superheld, en jij waarschijnlijk ook niet. Ik ben door de jaren heen tegen allerlei onverwachte problemen, technical difficulties en lastige echtewereldsituaties aangelopen. Daardoor snap ik dat het niet (in één keer) lukt, dat het moeilijker is dan dat je dacht dat het zou zijn. Daardoor weet ik waar de meest voorkomende bottlenecks en hindernissen zitten, bied ik daar wat opties voor… en weet ik daarin ook wat relativeringsvermogen en praktische aanmoediging aan te brengen.

Daarbij heb ik, naast al mijn menselijke fouten en zwakke plekken, nog een heel groot voordeel: als zelfhulpjunkie vind ik gewoonteverandering het meest interessante wat er is.

Daarom heb ik dit boek geschreven.

Dingen–Anders–Doen

Om het boek nog weer een stukje praktischer, leuker en meer actiegericht te maken heb ik achter elk hoofdstuk een Dingen–Anders–Doen-triootje gehangen.

Dingen: Dit zijn tips voor allerlei praktische dingen. Boeken, apps, mensen, werkbladen, evenementen, plekken. Dingen waarvan ik denk dat ze ook voor jullie leuk of handig zijn om te weten!

Anders: Dit is de denkoefening. Hierin vraag ik je heel specifiek om anders na te denken over een onderwerp dat in het hoofdstuk aan bod is gekomen. Een andere blik ergens op werpen of met een andere invalshoek naar je leven en gewoontes kijken kan een belangrijke, helpende shift zijn in het proces van nieuwe dingen aanleren.

Doen: Te verwachten natuurlijk, maar bij deze categorie vraag ik je om iets te doen. Ik geloof namelijk dat je het meeste leert door zelf allerlei (nieuwe) dingen te gaan proberen. Hierin geef ik je dus een praktische opdracht waarvan ik denk dat die leuk of nuttig is om uit te voeren in het kader van gewoonteverandering.

Niet alles zal misschien even goed van toepassing zijn op jou, of misschien zijn sommige dingen nog te ver van je bed of te ver uit je comfortzone. Maar wees niet te bang om iets toch een kans te geven, je kunt je verbazen over wat dat kan opleveren.

En lieve lezert, als je met gewoonteverandering aan de slag gaat: wie kan je dan beter begeleiden dan een praktische, realistische, net-zo-hard-falende enthousiasteling als ik?

* Ik heb geprobeerd te achterhalen om welke test het ging om mijn eigen geheugen te kunnen factchecken! Mijn ouders wisten het niet meer, vriendinnen van de middelbare school ook niet of ze hadden een andere test gehad; zij zaten in een andere klas dan ik. Met behulp van wat oud-klasgenootjes op Instagram hebben we gereconstrueerd dat de GIVO moet zijn geweest, de Groninger Intelligentietest voor Voortgezet Onderwijs.

2 WAAROM ZOU JE DINGEN ANDERS MOETEN DOEN?

Om te beginnen: van mij moet je helemaal niks. Vandaar dat eerste boek.

Dat ik het leuk vind om te tuttebellen met gewoonteverandering betekent niet dat iedereen dat moet doen; zolang jij blij bent met je leven ben ik ook blij. God bless en geniet ervan.

Maar ik weet dat ik niet de enige ben die heus wel blij is met d’r leven… maar die ook wel vindt dat sommige dingen beter kunnen. Dat heb jij misschien ook. Je bent tevreden met je leven en met hoe je de meeste dingen aanpakt, maar je ziet ook wat jou in de weg zit of wat je anders zou willen (leren) aanpakken. Omdat je je ergert aan je eigen gelanterfant, omdat je denkt dat het echt wel moet kunnen minder bier te drinken, omdat je denkt dat je baat zou hebben bij een meditatieroutine. Omdat je er zin in hebt om je leven nog leuker te maken op een bepaald gebied.

Misschien lijkt het je een hoop werk en gedoe, misschien weet je totaal niet hoe of waar je moet beginnen en houdt dat je tegen. Wie weet heb je er geen zin meer in doordat het tot nu toe steeds mislukte. Misschien heb je even een opfrisser nodig waarom het de moeite waard is.

Daarom zet ik hieronder de redenen om dingen anders te gaan doen even op een rijtje.

Niet de beste versie van jezelf… maar steeds een beetje beter

Ik ageer graag (misschien zelfs iets te graag voor iemand die zo van zelfhulp houdt) tegen het hele idee dat we allemaal moeten streven naar de beste versie van onszelf. Wat mij betreft zou zelfontwikkeling vooral leuk en interessant moeten zijn, niet iets dat je doet omdat je anders het gevoel krijgt een mislukkeling te zijn of niet goed meedoet met de rest van de wereld.

Dat gezegd hebbende denk ik wel dat de meeste mensen iets in hun eigen gedrag ziet waarvan ze denken: nou, lieve mezelf… ietsje meer of minder daarvan zou geen kwaad kunnen.

Dat hoeft dan niet meteen heel radicaal of rigoureus. Je hoeft echt geen fitgirl te worden, maar als die ene sportles op zondag jou energie geeft voor de hele aankomende week, hoe fijn is het dan om dat toe te voegen? Antwoord: heel fijn.

Als je heel erg van tekenen houdt maar het er te weinig van komt, hoe tof is het dan om jezelf aan te leren om het een paar keer per week toch lekker te doen? Antwoord: heel tof.

Je hoeft niet als een kluizenaar te leven, maar als die ene avond in de week waarop je geen plannen hebt en vroeg naar bed gaat, ervoor zorgt dat je blijer en energieker je werk en de rest van je sociale afspraken kunt doen die week – waarom zou je dat dan niet proberen erin te krijgen?

Gewoonteverandering en dingen anders doen gaan wat mij betreft om:

– iets goeds, leuks of gezonds toevoegen aan je leven;

– iets slechts, stoms of ongezonds verminderen in je leven.

Ik denk dat iedereen dat op een bepaald vlak wel zou willen en dat we de neiging hebben te onderschatten hoeveel ‘een beetje beter’ je kan brengen in je leven. Daarbij, door dat te doen word je niet alleen steeds een beetje ‘beter’ maar ook steeds een beetje meer jezelf. Je gaat namelijk de nieuwe dingen die bij je passen achterna en je stopt steeds meer gewoontes waar je blijkbaar behoefte aan hebt in je leven. Hoe meer je daarvan toevoegt, hoe meer authentiek en ‘eigen’ je leven wordt.

Het geeft je een gevoel van autonomie

Gewoontes zijn niet altijd makkelijk aan te pakken, maar het voelt goed om het te proberen. Het geeft je een gevoel van controle. Het idee dat je zelf actie onderneemt op wat in je hoofd spookt of waar je iets mee wilt kan je veel energie geven. De verantwoordelijkheid pakken over je leven op die manier? Dat reduceert stress.

Een van de grootste risicogroepen voor een burn-out zijn de mensen die zich in een situatie bevinden met hoge (werk)druk en weinig autonomie: weinig controle. Wanneer je het gevoel hebt dat je geen controle hebt over een situatie, zorgt dit voor veel stress – veel meer stress dan wanneer je wel de regie hebt.

Hoe meer jij oefent met zelf keuzes maken en daarnaar handelen, hoe meer dat gevoel van autonomie en controle groeit. Hoeveel onvoorspelbare en niet-maakbare narigheid er mogelijk ook nog onze kant op komt, jij bent geen machteloos balletje mens in een wrede wereld, oké? Je hebt een bepaalde mate van controle die je kunt pakken over jezelf en hoe jij dingen aanpakt. Dat geeft rust. En dat is gezond.

Je wordt er een slimmer en wijzer iemand van

Het begrip ‘intelligentie’ kan worden uitgelegd als: onze vaardigheid om te gaan met nieuwe en onverwachte problemen; het is ons probleemoplossend vermogen. Niet (alleen) op het gebied van rekensommetjes en taal, maar ook letterlijk wat betreft het omgaan met onverwachte situaties in de praktijk. Door nieuwe dingen te doen en jezelf bloot te stellen aan nieuwe situaties, leer je. Wanneer je bezig bent met dingen anders doen, leer je steeds weer meer over jezelf, je leven en je omgeving: zo wordt je probleemoplossend vermogen steeds groter.

Die skills, kennis en wijsheid kun je soms op heel verrassende manieren inzetten. Je flexibiliteit om met nieuwe situaties om te gaan wordt groter, waardoor je je ook makkelijker staande houdt wanneer je iets moet doen wat buiten je comfortzone ligt. Oftewel, waarschijnlijk heeft je leven er meer baat bij dan alleen maar het feit dat je minder frisdrank drinkt of je huiswerk op tijd doet: alles wat je leert door dit te doen gaat ook doorwerken op andere gebieden. Ook daardoor wordt het leven makkelijker en leuker!

Dingen anders doen is eigenlijk best leuk en interessant

Luister, niemand wordt er beter van als jij allerlei dingen gaat doen die je niet leuk vindt. Maar jezelf een beetje uitdagen en een paar stapjes uit je comfortzone zetten is echt leuker dan je nu misschien denkt! Van dingen proberen en kleine succeservaringen opdoen krijg je energie; het geeft je iets om op te focussen, mee te stoeien en om over te kletsen met je vrienden.

En zelfs als het niet zo leuk is? Ach, dan is het eigenlijk nog steeds best leuk. Toen ik worstelde met geen melk meer in mijn koffie was dat balen, maar tegelijkertijd heb ik de meest creatieve, melodramatische klaagzangen over mijn kutleven zonder lattes opgehangen tegen Vin (mijn vriend) en mijn vrienden. Toen ik een challenge deed bij mijn sportschool en mezelf regelmatig zodanig had afgebeuld dat ik kreupel van de spierpijn de trap op liep, moest ik daar al snel om lachen (zodra het geen pijn meer deed tenminste).

Ik bedoel, hoe zielig ben ik nou echt als ik dan misschien weinig snoep maar wel allemaal superlekker gezond eten tot mijn beschikking heb, nog steeds koffie en wijn drink en bij tijd en wijle alsnog die tompouce van Boheemen oppeuzel? Antwoord: echt totaal niet zielig.

Het is soms lastig, maar vooral leuk. En veel boeiender dan altijd alles maar hetzelfde blijven doen.

Je voegt ervaringen en herinneringen toe aan je leven

Een bekend psychologisch fenomeen is dat tijd sneller lijkt te gaan wanneer je ouder wordt. Dat is natuurlijk niet zo, tijd is gewoon tijd. Onze tijdsbeleving verandert echter wél naarmate we ouder worden.

De reden dat we van de periode van ons vijftiende tot ons vijfentwintigste vaak de meeste herinneringen hebben is dat we in die periode de meeste nieuwe ervaringen en indrukken hebben opgedaan. Voor het eerst vriendjes of vriendinnetjes, nieuwe reizen, studies, voor het eerst werken, samenwonen, dat soort dingen. Omdat er zoveel nieuws gebeurt in die periode onthouden we daar het meeste van.

Hoe ouder we worden, hoe sneller de tijd lijkt te gaan. Dit komt dus doordat we minder nieuwe dingen meemaken. Want wat we meemaken ‘kennen we al’. Daardoor is ons brein minder onder de indruk en lijkt de tijd sneller te gaan. Ons brein hoeft niets te doen bij die routines en onthoudt het daarom dus ook minder goed en intens.

Je voelt hem al aankomen: door je oude gewoontes te veranderen in nieuwe doe je nieuwe ervaringen op. Doordat je afwijkt van je oude patronen en routines moet je ineens weer nadenken en ervaar je andere dingen. Daardoor maak je die periodes ook bewuster mee, en verandert je perceptie van tijd. Ineens is een periode een stuk minder snel voorbij, omdat je in die periode bezig bent geweest met iets nieuws. En zelfs als een gewoonte uiteindelijk toch niet zo haalbaar blijkt (dat is ook niet erg) dan heb je er in elk geval goede herinneringen – of een goed verhaal – aan overgehouden.

Er is niks mis met je routineuze dagelijks leven, dat kan ik niet vaak genoeg benadrukken. Maar hier en daar een beetje sjeu aanbrengen met een nét wat andere aanpak of een andere werkwijze maakt je leven interessanter, en het geeft je meer herinneringen en meer tijd.

Dingen: Ik raad jullie hierbij graag mijn twee favoriete boeken over ‘tijd’ aan. Als jij net als ik weleens ten prooi valt aan het hele ‘OMG ik heb echt geen tijd!’-gevoel, dan kan ik je bij deze The Time Paradox van Philip Zimbardo en John Boyd en 168 Hours van Laura Vanderkam van harte aanbevelen. Het eerste boek bevat ook een test die heel mooi illustreert wat jouw eigen houding is ten opzichte van tijd (voel je je er machteloos in, positief over, etc.). Het boek van Laura Vanderkam (moeder van vijf kinderen, hardloopster en succesvol journalist en schrijfster) schudt je even goed door elkaar: je hebt echt wel tijd. En die tijd is dus te gebruiken om te investeren in het aanleren van wat nieuwe gewoontes en het afdanken van oud gedrag dat jou niet verder helpt.

Anders: Ik heb je mijn favoriete redenen gegeven waarom ik denk dat gewoonteverandering leuk is om mee aan de slag te gaan. Maar het zijn wel vrij algemene psychologische redenen. Jij hebt waarschijnlijk je eigen motieven en redenen, en het kan geen kwaad om jezelf daar even heel bewust van te maken. Wat zijn tien redenen waarom jij wat van je gewoontes wilt gaan aanscherpen en finetunen? Kun je die voor jezelf formuleren?

Doen: Dit is een vrij uitdagende opdracht, maar wel een heel interessante. Jij bestaat namelijk niet in een vacuüm, je bent een persoon in een omgeving met mensen die jou kennen, die van je houden en graag bij je zijn. Wat is volgens hen* een gewoonte(verandering) die jou zou kunnen helpen? Ik realiseer me dat er echt wel wat durf voor nodig is om aan je partner te vragen wat diegene denkt dat goed zou zijn voor jou, maar ik denk ook dat hier heel mooie en liefdevolle antwoorden uit kunnen komen.

* Ouders zou ik afraden. Hoe erg je ouders ook het beste met je voor hebben, ze hebben je opgevoed en hebben een heel sterk eigen beeld over wie je bent en misschien ook wie ze vinden dat je moet zijn. They’re too close to this. Bovendien reageren we op onze ouders veel sneller defensief dan op andere mensen; kritiek van onze ouders kan (hoe oud we ook zijn) nog steeds het meeste pijn doen. Geschikter zijn ooms en tantes of nichten en neven van jouw leeftijd. Die hebben iets meer afstand en objectiviteit. Er kunnen zo leuke, interessante gesprekken ontstaan.