MENZO

Mike van Damme

MENZO

HET GEVECHT
ONDER DE LAT

Nieuw Amsterdam

Eerste druk april 2021

Tweede druk april 2021

© Mike van Damme 2021

Alle rechten voorbehouden

Omslagontwerp Studio Jan de Boer

Foto omslag © AFC Ajax

NUR 491

ISBN 978 90 468 2693 5

www.nieuwamsterdam.nl

Deze digitale editie is gemaakt naar de tweede druk, 2021, met

ISBN 978 90 468 2692 8

Proloog

Wiene Menzo was het zat. Na het openen van de zoveelste brief voor haar zoon waarin hem op grove wijze werd gesommeerd ‘op te rotten naar het oerwoud’ keek ze Stanley indringend aan. ‘Stop toch met dat voetbal,’ zei ze bijna smekend. ‘Laat die voetballerij toch. Alsjeblieft!’

Het was halverwege de jaren tachtig en Nederland ging gebukt onder een economische recessie. De werkloosheid was enorm, net als het pessimisme. De maatschappij verruwde en was op zoek naar zondebokken. De nieuwkomers moesten het ontgelden. Onder hen Surinamers die vanwege de onafhankelijkheid het eigen land hadden ontvlucht en Turken en Marokkanen die door gezinshereniging naar Nederland waren gekomen.

De verruwing was ook in de voetbalwereld merkbaar. Hooliganisme en racistische spreekkoren maakten een opmars in de stadions. En bij Stanley Purl Menzo thuis lagen op de mat tussen leuke kaarten ook geregeld hatelijke brieven met teksten die het daglicht niet konden verdragen. ‘Lelijke aap, ga toch terug naar je oerwoud’… Wiene Menzo kon er niet tegen.

Haar oudste zoon antwoordde zijn moeder dat hij ermee moest leren leven. Hij deed meer dan dat: als zwarte voetballer die opstond tegen racisme groeide hij uit tot een rolmodel. Hij sprak erover waar anderen zwegen. Hij deed dat niet omdat hij zo graag de kar wilde trekken. Stanley kon gewoon niet tegen onrecht. In welke vorm dan ook. Als keeper pakte hij weleens een rode kaart omdat hij in de bres sprong voor een teamgenoot. Hoe kon hij een term als kankeraap dan van zich af laten glijden?

Tegen de wens van zijn moeder ging hij door met keepen. Hij trotseerde de pijn, rechtte zijn rug en nam elke week weer plaats onder de lat.

Van 1985 tot 1993 stond Stanley bijna onafgebroken op doel bij Ajax. Hij speelde 322 officiële wedstrijden voor de Amsterdamse club, won er de Europacup voor Bekerwinnaars (1987) en UEFA Cup (1992), werd er drie keer landskampioen (1985, 1990 en 1994). Hij werd in Amsterdam ook geslachtofferd na zijn fout in de Europacupwedstrijd tegen Auxerre, wat het pad effende voor Edwin van der Sar.

Na anderhalf jaar op de bank bij Ajax, en nog eens anderhalf bij psv (‘achteraf gezien had ik daar beter niet kunnen tekenen’) leefde hij op in België, waar hij met Lierse SK landskampioen werd (1997) en de nationale beker won (1999). Hij speelde daarnaast tussen 1989 en 1992 zes interlands voor Oranje.

Hij leefde het leven waar veel jochies alleen van konden dromen. Toch had Stanley in zijn jonge jaren een heel andere droom: piloot worden. Hij was verzot op voetballen op straat, dat wel, maar een leven als profvoetballer zag hij niet voor zich tot hij zijn eerste contract tekende.

Stanley genoot in al die jaren weinig van zijn carrière en successen op het veld. Dat kwam niet alleen door wat hij bij menig uitwedstrijd naar zijn hoofd geslingerd kreeg vanaf de tribune. Zijn drang naar perfectionisme maakte dat hij het vak als profvoetballer serieuzer nam dan menig collega. Hij was er zo obsessief mee bezig dat er nauwelijks momenten van ontspanning waren. Niet voor niets verschenen er in de kranten en tijdschriften interviews met citaatkoppen als ‘Ooit zullen alle ballen voor mij zijn’ en ‘Ik neem de hele wereld op mijn schouders, ook als ik het niet aankan’.

Stanley voerde een gevecht onder de lat; met de tegenstander, het publiek, de pers en uiteindelijk dus ook met zichzelf.

Dat gevecht vertroebelde zijn zicht op wat hij had bereikt. ‘Ik heb het weleens met Raimond van der Gouw over onze carrières gehad,’ zegt Stanley. ‘Ik had iets van: jij hebt bij Manchester United gespeeld, dat kan ik niet zeggen. Hij zei juist: “Mijn carrière was vlak, die van jou ging misschien met dalen, maar ook met pieken. Je hebt drie Europacupfinales gespeeld.” Dat is waar. Het is niet zo dat ik een slechte carrière heb gehad. Als je kijkt naar Nederland, hoeveel keepers hebben drie Europacupfinales gespeeld en er twee gewonnen? Dat zijn er niet zoveel.’

Ondanks zijn mindere momenten wist Stanley uit te groeien tot een icoon. Zeker in Amsterdam. Wie tegenwoordig in de hoofdstad langs het opstelterrein van de IJ-tram op het Zeeburgereiland rijdt, ziet Stanley op een muur afgebeeld tussen andere Amsterdamse sporthelden: Bob Haarms, Abdelhak Nouri, Louis van Gaal, Ruud Gullit, voetbalster Roxanne Hehakaija, worstelaar Bert Kops, wielrenner Gerrie Knetemann, kickbokster Lucia Rijker en darter Co Stompé. Stanley staat er juichend op, met een hand in de lucht, uiteraard met een felgekleurd shirt aan. Precies zoals de straatartiesten van Kamp Seedorf zich hem herinneren. Zij maakten de schildering van drieëndertig meter lang in opdracht van vervoersbedrijf GVB en de gemeente Amsterdam.

De kunstenaars mochten zelf kiezen wie af te beelden. De Ajaxdoelman stond boven aan het lijstje, laat Clyde, de oprichter van Kamp Seedorf, weten. Een van de eerste werken van het collectief dat in 2010 begon, was ook al een grote tekening van een juichende Stanley. Deze werd op de muur van metrostation Wibautstraat in Amsterdam geplakt.

Wie Ajax volgde in de jaren tachtig kon en wilde niet om de flegmatieke en stijlvolle Ajaxdoelman heen. Zijn populariteit boette sindsdien amper in. Er werd in 2007 zelfs een ‘cheesy’ a capella boyband naar hem vernoemd: Stanley en de Menzo’s. Vier van de vijf bandleden waren als jochie fan van Stanley, zo stelt cabaretier Jeroen Woe, die met Niels van der Laan, Martijn Hillenius, Steef Hupkes en Henry van Loon de band vormt die jaarlijks rondom de kerstdagen optreedt. Daarnaast bekte het wel lekker: Stanley en de Menzo’s.

Stanley was een rolmodel, icoon en doelwit ineen. Hij was een keeper die stoïcijns moest kunnen opereren in het doel, maar die van zichzelf juist gevoelig was. Hij probeerde daarin te weinig het mooie te omarmen, maar vooral het slechte te pareren, als in een duik naar de bal die dreigde de kruising in te gaan. Soms lukte het, soms niet.

Hij wordt nu nog altijd vaak herinnerd aan die laatste categorie: de fouten in het doel, het racisme in het stadion en de brieven die zijn moeder las. ‘Het is een deel van mijn verhaal, maar niet mijn hele verhaal,’ zegt hij nu. Het leven van Stanley Menzo bestaat uit meer dan dat.

Dit is zijn verhaal.

Hoofdstuk 1

‘Doorgaans zijn het de lulletjes die het doel verdedigen, hè.’

– NRC Handelsblad, 14 september 1991

Uren aaneen stond hij tussen de boom en de lantaarnpaal, op een pleintje in Amsterdam-Oost. Zijn armen gespreid, wachtend op het schot van een buurtgenootje. Vanuit de woonkamer in de Bataviastraat konden zijn ouders hun oudste zoon zien spelen. Eenmaal oud genoeg verruilde hij het kleine pleintje op steenworp afstand van zijn ouderlijk huis voor de tegels van het grote Sumatraplantsoen, recht tegenover zijn school. Daar dook hij tussen de jassen, voetballend met leeftijdsgenoten of oudere jongens die blij waren dat ze zelf niet op doel hoefden te staan maar Stanley daar konden neerzetten.

Op de straattegels van de Indische Buurt van Amsterdam werd Stanley Menzo keeper.

Hij deed het niet tegen wil en dank. Stanley wilde belangrijk zijn, zonder op de voorgrond te hoeven treden. Als doelman kon hij zijn ploeg helpen een voorsprong te verdedigen zonder dat meteen alle aandacht op hem was gericht. Als er een doelpunt nodig was, rende hij even hard naar voren en was hij voor even spits.

Onderscheiden deed hij zich ook tijdens het ‘palen’ op het basketbalveldje. Wie de paal waar de basket aan hing raakte, kreeg een punt. Wie dat koppend deed, werd er zelfs met twee beloond. Dat laatste was Stanley zijn specialiteit: hij torende hoog boven de andere jongens uit en waande zich hangend in de lucht Ruud Geels, de kopspecialist van Ajax.

Het was het mooie van straatvoetbal: Stanley hoefde niet te kiezen tussen keepen en voetballen. Hij kon doen wat hij wilde.

Was zijn moeder ook maar zo enthousiast over de hobby van haar oudste zoon. Te vaak stond ze niet hoofdschuddend voor de kledingkast als ze weer een gat ontdekte in een door Stanley verstopte spijkerbroek. Te vaak ook trof ze beneden in de gang compleet versleten gympen aan. Ze had nog twee kinderen en kon voor Stanley niet steeds nieuwe kleding blijven kopen. De kapotte spijkerbroeken bracht ze naar de kleermaker in de wijk, voor een paar ferme kniestukken. Tot verschrikking van Stanley. Plaatjes voor op je broekzakken waren stoer, kniestukken waren dat allesbehalve. Die zeiden dat er een gat in de broek zat en je ouders geen nieuwe broek konden of wilden kopen. En zo was het precies.

De schaamte voor de kniestukken konden Stanley echter niet bedwingen op de tegels, een sporadische pak slaag van zijn moeder evenmin. Zij moest zich erbij neerleggen: haar zoon was keeper.

Het is een miezerige dag in Amsterdam als Stanley met oud-buurtgenoot Rob Zweers door hun oude wijk loopt. Het pleintje tegenover het huis in de Bataviastraat is zoals de halve wijk op de schop gegaan. De lantaarnpaal die ooit de ene paal van zijn doeltje vormde, staat er nog altijd, de boom die er vijftig jaar terug stond is vervangen door een veel jonger exemplaar. Het pleintje zelf heeft aan ruimte ingeboet door de plaatsing van een rij parkeerplaatsen.

Rob blijkt de ideale gids. Hij wijst naar woningen en appartementen waar achter de gevels een roemrijk verleden schuilgaat: hier groeiden BN’ers in de dop op, van tv- en theatermaker Joop van den Ende en zanger Koos Alberts tot kickbokser Badr Hari en rapper Ali B. En dan heeft Rob pas een paar straten gehad. De familie Menzo – vader Baltus, moeder Wiene en hun kinderen Stanley, Sandra en Marcel – woonde vanaf 1972 negen jaar in deze buurt; de eerste twee in de Bataviastraat, daarna nog zeven om de hoek aan de Kramatweg.

Er is veel veranderd in vijftig jaar, vertelt Rob. Een deel van de wijk, waaronder Stanleys ouderlijke huizen, ging in de jaren tachtig van de vorige eeuw plat. Karakteristieke gebouwen, met erkers en nisjes, werden vervangen door de rechttoe-rechtaan architectuur van die tijd. Met de stadsvernieuwing verdwenen alle buurtwinkeltjes. De sigarenhandel waar je gemakkelijk iets kon pikken omdat de eigenaar vaak achter dozen aan het uitpakken was, de kleermaker van de lelijke kniestukken, de snackbar van Toon en Anneke waar Stanley op zaterdagmiddag de helft van zijn zakgeld uitgaf aan een patatje oorlog, frikandel speciaal of een potje flipperen: allemaal moesten ze weg. De enige herkenningspunten voor Stanley zijn eigenlijk nog de lantaarnpalen in de wijk.

Maatschappelijke ontwikkelingen deden de samenstelling van de buurt eveneens veranderen. In de jaren vijftig was de Indische Buurt nog een echte witte arbeiderswijk, vertelt Rob. Langzaam werd ze een smeltkroes van culturen. De werkloosheid nam vanaf de jaren tachtig – een economisch zware tijd in Nederland – geleidelijk toe, de overlast van hangjongeren ook. Tegenwoordig hangen rond het Sumatraplantsoen bewakingscamera’s.

Op de plek waar Stanley en zijn buurtgenootjes op de tegels van het plantsoen voetbalden, ligt een kunstgrasveldje dat is neergelegd door de Johan Cruyff Foundation. Een bord vertelt dat de Cruyff Court is vernoemd naar Sjaak Swart. Het was een cadeautje van het goede doel voor de tachtigste verjaardag van zijn ambassadeur. Had het veldje niet moeten worden vernoemd naar Stanley? Hij groeide in tegenstelling tot Swart echt op in deze wijk en dook zijn knieën kapot op het Sumatraplantsoen. Stanley haalt zijn schouders op bij de suggestie. Hij vindt het prima zo. Naar wie de Cruyff Court ook is vernoemd, voor zijn gevoel zal het altijd zíjn plein blijven, zegt hij.

Aan de zuidkant van het Sumatraplantsoen is een nieuwe renovatiegolf gaande die zeker tot 2022 duurt. Als de nieuwe bakstenen opgetrokken zijn, zullen meer yuppen hun intrek nemen in de wijk, voorspelt Rob. Hij kijkt er bedenkelijk bij. De kans dat het ooit weer een volksbuurt wordt, is klein. Zelf woont hij inmiddels ook aan de andere kant van het spoor, in de Watergraafsmeer.

‘Het was nog niet zo heel erg multicultureel toen wij hier kwamen wonen in de jaren zeventig,’ zegt Stanley. ‘Wij waren een van de weinige Surinaamse families. Om de hoek bij de Kramatweg woonde nog een Surinaamse man met een Nederlandse vrouw en hun kinderen, en in de Bataviastraat woonden nog twee Surinaamse gezinnen en een Marokkaanse familie.’

Hoewel de buurt overwegend wit was, voelde Stanley zich nooit een vreemde eend in de bijt. Zijn leeftijdsgenootjes leken ‘kleurenblind’, zoals hij het verwoordt. Door oudere leerlingen op school werd hooguit ‘Hé, Sambo’ naar hem geroepen, waarschijnlijk geïnspireerd door het prentenboekje Sambo, het kleine zwarte jongetje, dat na de Tweede Wereldoorlog in Nederland werd uitgegeven en vanuit het Engels was vertaald door Annie M.G. Schmidt.

In de Verenigde Staten was Sambo een scheldwoord, te vergelijken met roetmop, een context die niet overwaaide naar Nederland. Stanley ervoer de bijnaam ook nooit als racistisch. ‘Die gasten zeiden het natuurlijk wel omdat ik zwart was. Ik vond dat niet leuk, het kwam op mij alleen niet als racistisch over. Ik kende het hele fenomeen racisme niet. Ik werd ook nooit neger of roetmop genoemd. Als kinderen zagen we de verschillen tussen elkaar heus wel, we pestten elkaar er soms mee. Ik kneep ook mijn neus dicht als onze Marokkaanse klasgenoot eraan kwam, omdat hij naar knoflook rook. Dat klinkt misschien hard, maar er zat geen haat achter of het gevoel dat de een minder was dan de ander. We speelden gewoon met elkaar.’

Het gevoel dat Stanley als geboren Surinamer ‘anders’ was, kwam vooral bij volwassenen vandaan. Zoals thuis bij zijn eerste vriendinnetje, Loes. ‘Ik mocht van haar moeder en oudere broer geen verkering met haar hebben, naar mijn gevoel omdat ik zwart was. Ze zeiden dat niet zo expliciet, maar als ik met Loes op het pleintje was en haar broer eraan kwam, leek het alsof ze in paniek raakte. Dan vermeed ze het contact met me. Dat viel op. Ik was zestien, stond er verder niet bij stil. Pas later ben ik dat vreemd gaan vinden.’

Stanley werd op 15 oktober 1963 geboren in Suriname. Veel herinneringen aan zijn eerste zeven jaar, in Suriname, heeft hij niet. Voetballen deed hij in Paramaribo in elk geval niet. De eerste keer dat hij een bal aanraakte, was in de Govert Flinckstraat in Amsterdam, daags na de emigratie van het gezin in mei 1971.

De trek van Surinamers naar Nederland was destijds langzaam op gang gekomen en zou met het naderen van de onafhankelijkheid van Suriname in 1975 steeds massalere vormen aannemen. In 1971 waren het er ruim negenduizend, vier jaar later veertigduizend; op de vlucht voor de economische malaise, corruptie, etnische verdeeldheid en politieke uitzichtloosheid. Eind jaren zeventig kwam een tweede golf op gang; tot 1980 konden Surinamers zonder problemen een Nederlands paspoort aanvragen.

De Menzo’s waren niet gevlucht, vertelt Wiene Menzo, die tegenwoordig hemelsbreed twee kilometer buiten de Indische Buurt woont, op het KNSM-eiland. Haar man was laborant bij een grote Amerikaanse aluminiumverwerker in Suriname, Suralco, en wilde in Nederland verder studeren om zo hogerop te komen; dat was de reden voor de verhuizing.

Wiene ging samen met haar twee kinderen – Stanley van zeven en Sandra van drie, Marcel werd een jaar later in Nederland geboren – al een half jaar eerder naar Amsterdam. Ze trokken in bij haar zus Pauline en haar man Wim, die in de Govert Flinckstraat in de Pijp woonden. Stanley betrok samen met zijn moeder en zus de zolder. De ruimte kon worden verwarmd met een oliekacheltje. ‘In die zes maanden ben ik meerdere malen ’s nachts wakker geworden met allemaal roet in mijn neus,’ weet Stanley nog. ‘De hele kamer was zwart. Blijkbaar was de olie opgeraakt of zo. Ik heb het er later nog vaak met mijn moeder over gehad dat dat ding onze dood had kunnen worden.’

Wiene Menzo vond in Amsterdam meteen een baan bij Albert’s Corner, een hotel- en restaurantketen die onderdeel was van Albert Heijn. Baltus Menzo kon na zijn komst meteen aan de slag bij olieraffinaderij Smid & Hollander in Sloterdijk, waar hij tot zijn pensioen zou werken. Met Marcel op komst kwam het gezin in de Bataviastraat terecht. De Menzo’s hadden al met al een zachtere landing in hun nieuwe stad dan veel landgenoten, die aangetrokken door te rooskleurige verhalen van hun voorgangers de overstap op de bonnefooi maakten en op driehoog achter in de Bijlmer terechtkwamen.

Vanaf het Sumatraplantsoen lopen Stanley en Rob naar de volgende plek die belangrijk was voor de prille ontwikkeling van de keeper Stanley Menzo: Speeltuinvereniging Gerardus Majella. Deze ligt op een binnenpleintje dat deels wordt ommuurd door de huizen aan de Kramatweg. Stanley keek vanuit hun nieuwe huis in de buurt, op eenhoog, zo de speeltuin in.

Stanleys blik is gericht op het hek dat is afgesloten met een kettingslot en loopt nietsvermoedend langs het informatiebord naast de poort. Daarop valt te lezen dat de speeltuin hoorde bij de Gerardus Majellakerk en sinds de oprichting in 1934 alleen bestemd was voor katholieke kinderen. In de jaren zeventig, tijdens de ontzuiling, was het speeltuintje open voor alle kinderen in de buurt, mits de ouders contributie betaalden.

Als Stanley op het informatiebord wordt gewezen, kijkt hij verrast op. Hij heeft het nooit eerder zien hangen. Het bord, dat er nog vrij nieuw uitziet, is opgeluisterd met drie foto’s. Op de bovenste is een enorme zandbak te zien met in het midden een carrousel met schommels eraan. Daaronder staan foto’s van Joop van den Ende én Stanley. ‘Twee bekende speeltuinkinderen van vroeger’, zo valt te lezen. ‘De jonge Joop van den Ende, geboren aan de Kramatweg, doet er in de jaren vijftig zijn eerste theaterervaring op. Stanley Menzo, oud-doelman van Ajax, en Gerard van der Lem, oud-trainer van AZ, trappen er hun eerste balletjes.’

Het huidige aanzicht van de speeltuin lijkt niet meer op die van de foto. De carrousel is weg, de enorme zandbak ook. Het binnenpleintje bestaat uit tegels en groenbakken en valt alleen nog een speeltuintje te noemen door een op de tegels geschilderd schaakbord.

Op deze plek voetbalde Stanley ook aardig wat uurtjes. Met andere kinderen, of met de beheerder van de speeltuin, meneer Smit. In het mulle zand kon hij nog beter duiken dan op de tegels. De bal schoot alle kanten op door de kuilen en ophopingen. Het verbeterde zijn reflexen en niet onbelangrijk: het zand was aardiger voor zijn broeken dan de straattegels.

Als hij na schooltijd op zijn zusje en broertje moest passen, kwam de speeltuin ook goed uit. Stanley kon hen veilig achterlaten bij meneer Smit als hij zelf liever ging voetballen op een van de andere pleintjes. Al nam hij zijn taak als oudere broer en oudste zoon serieus; als zijn moeder laat thuiskwam, ging Stanley alvast rijst koken.

Het was een natuurlijk verantwoordelijkheidsgevoel, zegt Wiene Menzo. ‘Ik had zo een maand op vakantie kunnen gaan en Stanley met zijn zusje en broertje alleen thuis kunnen laten,’ illustreert ze. ‘Stanley was zo netjes, hij maakte een paleis van ons huis. Hij hield van opruimen en herinrichten. Zijn kamer was geen paar maanden hetzelfde ingedeeld. Voor Sandra en Marcel was hij een soort vader én moeder als wij er niet waren. Ik weet niet goed hoe hij op straat was, thuis was hij heel stil. Als we bezoek kregen, ging hij meteen naar zijn kamer. Dat deden die andere twee ook. Uit school hetzelfde: eten en naar hun kamer. Stanley heeft het nog. Als hij op bezoek komt, zit hij alleen maar op zijn telefoon en zegt geen woord. Ik wil graag praten, vraag van alles, maar hij geeft in één of twee woorden antwoord.’

Op elke straathoek in de Indische Buurt zijn anekdotes genoeg. Wat opvalt: de spannende verhalen gaan vooral over anderen. Zo snoven Stanleys vrienden bij de bankjes op het Sumatraplantsoen geregeld lijm uit tubetjes. Stanley paste. ‘Dat lijmsnuiven trok me niet. Ik houd graag controle over mijn lijf en gedachten. Ik heb ook nooit drugs gebruikt, zelfs geen jointje gerookt. Een sigaretje of sigaartje later wel, maar niet over mijn longen. Als ik dat wel deed, was ik meer aan het hoesten dan aan het roken.’

Heldhaftig was Stanley niet. Met knikkende knieën volgde hij zijn buurtgenootjes als ze bij de Kramatweg via een plank het slootje overgingen om op de Joodse begraafplaats te komen, die Jodenmanussie werd genoemd. Wat Stanley betreft was het een veel te vrolijke naam voor die plek. Hij vond het er eng, bleef liever bij de sloot hangen, zeker als het donker werd.

Als hij al kattenkwaad uithaalde, mislukte het jammerlijk. Zijn eerste poging een reep chocola te pikken uit de supermarkt deed hem huilend achter in een politieauto belanden. Zijn poging het Olympisch Stadion binnen te glippen zonder geldig kaartje eindigde buiten op straat. Probeerde hij zich onder een auto te verstoppen voor de politie na het wat baldadig omgooien van vuilnisbakken, werd hij meteen gevonden.

Typerend: zijn enige geslaagde ‘misdrijf’ kwam per ongeluk tot stand. Een cijferslot van een fiets schoot bij het frutselen eraan zomaar open. Stanley deed dat wel vaker bij het De Mirandabad, samen met zijn neef Paul Nortan, de latere verdediger van AZ en Feyenoord. Het was puur voor de lol. Stanley had nooit bedacht wat hij zou doen als hij de cijfercode echt eens zou kraken. Totdat het slot van uitgerekend een chopper, een fiets met een hoog stuur, openging. Stanley had zo’n exemplaar nog voor zijn verjaardag gevraagd, hij kreeg van zijn ouders echter een vouwfiets. Hij liet zich de kans niet ontgaan voor een keer als een koning rond te rijden en pakte de chopper. Aan het einde van de middag zette Stanley de fiets weer keurig terug bij het zwembad. Op slot. Stel je voor dat iemand de fiets écht zou jatten.

Eigenlijk waren er twee Stanleys, zegt hij zelf: de fanatiekeling op het veld en de verlegen jongen erbuiten. ‘Ik was een schijterd, dat ben ik nog steeds,’ grapt hij. ‘Ik vond belletjetrek al eng. Met meisjes was dat ook zo: negen van de tien vriendinnetjes versierden mij. Als ik er al eentje zelf versierde, was het via een vriendje die even moest checken of ze interesse had. Of ik moest genoeg gedronken hebben, dan durfde ik meer. En ik wachtte altijd tot bijna het laatste nummer om een meisje ten dans te vragen. Als ze ja zei, had ik mooi beet. Als ze nee zei, was ik toch al op weg naar huis. Dat was beter dan aan het begin van de avond een blauwtje lopen, want dan ging ik ook meteen naar huis.’

Als hij ging voetballen, was Stanley juist dominant, luisterden anderen naar hem. ‘Misschien zat ik daar in mijn comfortzone, al kon ik later op het veld ook heel onzeker worden. Ik had buiten het veld meer die jongen van op het veld willen zijn. Extraverter. Maar ik heb altijd die drempel gevoeld. Als ik alleen met mijn vriendjes was, ging het goed. Zodra er een vreemde bij kwam, kroop ik in mijn schulp. Waar ik nou precies mezelf was, zou ik niet durven zeggen. Ik was het allebei, denk ik: die dominante jongen op het veld en de verlegen jongen erbuiten.’

Hoofdstuk 2

‘Ik heb het voetbal nooit zo serieus genomen,
ik vond het allemaal wat te fanatiek.’

– Voetbal International, 3 juni 1982

Stanley wilde piloot worden. Hij was al in de ban van vliegtuigen vanaf het moment dat hij met zijn moeder en zusje vanuit Paramaribo naar Amsterdam vloog. Dat zo’n zwaar gevaarte in de lucht kon blijven, ging zijn fantasie te boven. Zijn bezoekje aan de cockpit tijdens de vlucht deed de rest. Hij mocht een kijkje nemen omdat hij bang was geweest; Stanley dacht met zijn weinige kennis van de Engelse taal te horen dat een stewardess omriep dat er ‘a bomb on board’ was. In de cockpit zag hij dat alles goed was. De knopjes en lichtjes betoverden hem.

Bij zijn tante Pauline thuis speelde Stanley in het trappenhuis vaak pilootje. Het touw dat van boven naar beneden was gespannen om de buitendeur open te kunnen doen, diende als stuurknuppel. Stanley zat dan op een trede, het touw tussen zijn benen naar zich toe trekkend om het vliegtuig op te laten stijgen. Zijn kamer hing niet vol met voetbalposters, maar met afbeeldingen van vliegtuigen. Nog altijd kijkt Stanley even hoog op tegen piloten als een voetballiefhebber tegen Johan Cruijff, Pelé of Diego Maradona. Die adoratie voor voetballers had hij zelf nooit. En toch werd hij profvoetballer, en geen piloot.

Stanley droeg als kind een bril en daarmee kon je een toekomst als piloot vergeten, was hem ter ore gekomen. Het maakte acuut een einde aan die droom. Daarna dacht hij: dan word ik boordwerktuigkundige, zo kan ik alsnog in de cockpit zitten. Daarvoor ontbrak een aanleg voor vakken als wiskunde en natuurkunde. Stanley volgde na het afronden van zijn mavo de lts tot automonteur. Het werd geen succes. Bij het uit elkaar halen en weer in elkaar zetten van een motorblok hield Stanley steevast een of meer schroefjes over.

Profvoetballer worden kwam lange tijd niet bij hem op. Hij had ook geen jeugdidolen of voorbeelden, op de kopsterke Geels na dan. Hij voetbalde liever zelf op straat dan dat hij op televisie naar wedstrijden keek. Bijna heel Nederland zat tijdens de WK-finales van 1974 en 1978 aan de buis gekluisterd, Stanley was buiten te vinden.

Stadion De Meer, de thuishaven van Ajax, lag op hoorafstand – als er in het stadion werd gescoord, kon Stanley in zijn straat het gejuich horen – maar hij ging er nooit heen. ‘Ik was ook niet echt voor Ajax. Mijn vader was zelfs voor Feyenoord, als hij al sympathie voor een club had. Bijna alle Surinamers waren eind jaren zeventig voor Feyenoord, omdat daar toen een zwarte speler voetbalde, Clyde Best. Maar we spraken thuis eigenlijk nooit over voetbal. Ik vond het niet leuk om te kijken als ik er zelf niet direct bij betrokken was.’

Vanaf zijn tiende speelde Stanley in clubverband bij TDW/ Centrum, dat achter de Jaap Edenbaan lag. In 1974 fuseerde de club met VV Watergraafsmeer tot FC Amstelland en verhuisde naar Duivendrecht, in de latere achtertuin van de Johan Cruijff ArenA. Stanley begon bij zijn eerste club als grote en snelle verdediger. Dat hij aardig kon voetballen, bewees een uitnodiging van Ajax voor de A-pupil die was opgevallen bij een instuif van de profclub. Stanley was zonder toestemming van zijn ouders met vriendjes naar Voorland gereden. Hij wilde gewoon lekker voetballen, en dat kon bij de instuif. De ambitie om bij Ajax te gaan voetballen had hij niet. Dat hij alsnog een brief thuis kreeg, kwam hem juist slecht uit. Hij moest zijn ouders uitleggen dat hij bij Ajax was wezen voetballen. Op de uitnodiging ging hij verder niet in; zijn ouders wilden dat hij zich op zijn school richtte.

Bij TDW/Centrum begon ook zijn keeperscarrière, op het moment dat de vaste keeper een keer ziek was. Stanley stond zijn plek op doel daarna niet meer af. In 1978 verkaste hij naar Zeeburgia. Het lag dichter bij huis en speelde op een hoger niveau. Op zijn zestiende mocht hij al een paar keer mee met het eerste elftal. Hij begon op te vallen als keeper, ook bij de scouts die kwamen kijken. Stanley werd uitgenodigd voor een training bij Telstar en voor een testwedstrijd bij Ajax. De uitnodigingen streelden zijn ego, maar wakkerden nog altijd amper de vurige droom profvoetballer te worden aan. Het was net als acht jaar eerder vooral een extra mogelijkheid te voetballen.

Bij de testwedstrijd in De Meer zaten Ajax’ hoofdtrainer Aad de Mos en scout Jany van der Veen op de tribune. Het waren Stanley zijn eerste stappen in een echt voetbalstadion, toch liet de middag bij hem verder geen onuitwisbare indruk achter. Dat hij goed keepte, zal wel, aangezien De Mos en Van der Veen positief over hem oordeelden. Dit keer stemden zijn ouders wel in met een overgang naar Ajax; met zijn zestien jaar kon Stanley gemakkelijk op eigen gelegenheid naar Voorland, daarnaast had hij zijn mavodiploma inmiddels op zak.

Stanley werd Ajacied en dat deed hem toch meer dan verwacht. Hij merkte dat tijdens zijn laatste toernooi met Zeeburgia. De Amsterdamse ploeg toog naar Twello, in de buurt van Apeldoorn. Stanley werd uitgeroepen tot keeper van het toernooi en was onder de toeschouwers het gesprek van de dag. Hij hoorde mensen fluisteren dat hij naar Ajax ging. ‘Dat maakte me best trots, vooral omdat zelfs mensen in Twello blijkbaar wisten wie ik was. Er werd op me gelet, dat maakte me op een bepaalde manier toch belangrijk. Daar was ik me op dat moment voor het eerst echt bewust van.’

De impact van bij Ajax spelen, was ook in Amsterdam groot. Op school en op straat steeg hij in aanzien. Door de Indische Buurt en de Watergraafsmeer fietsen met een tas van Ajax achterop had meer uitstraling dan met een tas van Zeeburgia. Mensen keken anders naar hem. Stanley bleef gewoon Stanley. ‘Ik speelde nog even graag op straat, met dezelfde vrienden. Ik voelde me ook niet meteen een echte Ajacied. Ik kwam er vrij laat bij, op mijn zestiende. Er waren jongens in het elftal die al acht jaar bij de club speelden. Zij waren in mijn ogen echte Ajacieden. Ik had niet het gevoel dat ze me het lastig maakten als nieuweling. Ik keek zoals altijd een beetje de kat uit de boom, maar op het veld kwam ik vrij snel los.’

Zonder moeite somt Stanley de namen van teamgenoten op. Velen haalden eerste elftal niet, sommigen wel. John van ’t Schip en Sonny Silooy groeiden net als hij uit tot vaste basisspelers, Robbie Rijnink zou tweeëntwintig keer voor Ajax 1 uitkomen, Winnie Haatrecht vijf keer, Edwin Bakker en René Panhuis beiden één keer.

En dan was daar nog Marco van Basten, die in rap tempo van de A1 werd doorgeschoven naar de A-selectie en later een van ’s werelds beste spitsen werd. ‘Marco was een goede voetballer, maar op dat moment eigenlijk niet meer dan dat. Ik had niet het idee dat hij een wereldtopper ging worden,’ zegt Stanley eerlijk. Veel contact buiten de club hadden de twee jonge Ajacieden niet. Van Basten kwam net als Edwin Godee uit Utrecht; een van hun vaders bracht het tweetal naar Voorland. Stanley pakte de fiets, en reed vaak met Eric Griffioen naar de training. ‘Soms dronken we in Erics slaapkamer eerst twee glaasjes Pisang Ambon, dan waren we lekker ontspannen tijdens de training. Niemand heeft daar ooit iets van gemerkt.’

Op zaterdag ging Stanley vaak met Griffioen naar discotheek Toyshop op de Oudezijds Voorburgwal, ook als er op zondag gevoetbald moest worden. Om tien over twaalf pakten ze de laatste bus naar huis. Behalve als het regende. Dan keken de twee Ajacieden elkaar aan, concludeerden dat het voetbal vast niet door zou gaan en liepen de discotheek weer in. Rond twee uur pakten ze de eerste nachtbus naar huis. Meer dan eens kwamen ze er ’s ochtends achter dat de wedstrijd alsnog doorging.

De A1 werd getraind door Hassie van Wijk. In Stanleys eerste jaar, in 1981, werd de ploeg meteen Nederlands kampioen. In de finale, tegen Feyenoord, benutte de keeper bij een ruime voorsprong nog een strafschop. ‘Mijn enige treffer, als je Auxerre-uit niet meetelt,’ grapt hij.

Stanley zag teamgenoten als Van Basten, Van ’t Schip en Silooy vrij rap aanhaken bij het eerste elftal, maar zelf moest hij tot 1984 wachten op een kans onder de lat van Ajax 1. Het deerde hem niet. ‘Ik vond het fijn om te spelen. Of dat nou in de A1, het C-elftal of Ajax 1 was, maakte me niet uit. Keepers krijgen sowieso minder snel een kans op speelminuten. Een jonge veldspeler kan nog een paar minuten invallen bij een gunstige stand. Geen trainer haalt zijn vaste keeper uit het team om een jongere keeper even te laten wennen.’

Toch mocht de jonge Stanley heel even proeven van het echte werk. Op 15 september 1982 speelde Ajax in het Europacup I-toernooi tegen Celtic, in Glasgow. Eerste doelman Piet Schrijvers had zware griep en lag nog op bed op het moment dat de selectie met Stanley erbij op maandag richting Schotland ging. Schrijvers vloog een dag voor de wedstrijd pas naar Glasgow. ‘Ondanks dat Piet nog steeds ziek was, sliep ik met hem op de kamer,’ zegt Stanley met terugwerkende verbazing. ‘Tegenwoordig zou iemand met griep een eigen kamer krijgen, of thuisblijven. Hij zette zelfs nog thee voor me.’

Schrijvers bleek op woensdagavond vlak voor de aftrap toch te ziek om te kunnen keepen. Terwijl tweede doelman Hans Galjé snel warm werd geschoten door spelmaker Johan Cruijff, moest Stanley van de tribune komen om zich alsnog om te kleden. Hij zat negentig minuten in de dug-out naast trainer Aad de Mos en zag de wedstrijd in 2-2 eindigen.

De enige echte actie van Stanley in Glasgow vond een dag voor de wedstrijd plaats. Na de laatste training zat de doelman al in de bus en zag net als Van Basten dat een paar Schotse schoffies een zak met acht ballen uit het laadruim gristen. De twee Ajaxtalenten sprongen op, renden de bus uit en zetten de achtervolging in door de buurt achter het Parkhead Stadium. Tevergeefs. ‘Achteraf hoorden we dat het daar levensgevaarlijk was, zeker in het donker,’ zegt Stanley. ‘Dat we die jongens niet te pakken kregen, was misschien maar goed ook.’

Bij de return twee weken later, die Ajax in het Olympisch Stadion met 2-1 verloor, zat Stanley achter het doel van de opgeknapte Piet Schrijvers. Als ballenjongen.

Zelfs de trip naar Glasgow veranderde voor Stanley weinig in zijn toekomstplannen. Het profvoetbal was gevoelsmatig niet dichterbij gekomen, de trip was gewoon een leuk reisje. De keeper zat nog altijd in die straatvoetbalmodus: hij wilde gewoon zo veel mogelijk voetballen, waar dan ook. Het was nog steeds een hobby.

Zo zei zijn plek als eerste doelman van het UEFA-team, tegenwoordig Oranje onder negentien geheten, hem ook weinig. Toch was die uitverkiezing op dat moment opmerkelijk. Bondscoach Ger Blok had ook de beschikking over keepers die al in het eerste elftal van hun profclub speelden, zoals Rik Laurs van FC Eindhoven en Theo Snelders van FC Twente. Toch gaf Blok de voorkeur aan de keeper van het C-elftal van Ajax.

De bondscoach nodigde in zijn zoektocht naar de juiste doelman vier keepers uit, onder wie Stanley, op wie hij was geattendeerd door Tonny Bruins Slot, de trainer van het C-team van Ajax. ‘Plotseling stond er een grote zwarte jongen voor mijn neus,’ vertelde Blok in 1987 in Voetbal International. ‘Hij had van die grote ogen, stak zijn hand uit en zei met een sonore basstem: “Stanley Menzo.” Dit is mijn keeper, dacht ik. Hij moest zich nog verkleden, maar ik wist het al: Stanley Menzo was mijn eerste keus. Hij speelde in het tweede elftal van Ajax, maar in mijn ogen was hij de beste keeper van Nederland.’

Stanley praat op zijn beurt nog altijd met respect en warmte over de in 2016 overleden Blok. ‘Je bent iemands keeper of niet, dat voel je. Ik voelde bijvoorbeeld dat ik bij Oranje en PSV juist niet Dick Advocaats keeper was. Ik was wél de keeper van Johan Cruijff. En die van Blok. Ik kreeg een goed gevoel bij hem, daardoor kreeg ik vertrouwen. Zo dominant als op straat was ik misschien niet, omdat iedereen met wie ik bij Ajax en Oranje speelde goed kon voetballen. In het veld coachte ik wel al fanatiek, was hoorbaar en zette mijn verdedigers op de juiste plek.’

Zoals het een Ajaxspeler betaamt, verdedigde Stanley met bravoure zijn doel in het UEFA-team, dat in een beslissingswedstrijd voor het jeugd-EK in 1982 tegen Wales speelde. Stanley stopte in de strafschoppenserie twee penalty’s en nam zelf de vijfde namens Oranje bij een 4-3-voorsprong. Als Stanley scoorde, ging Oranje naar het jeugd-EK. ‘Ik heb geen idee waarom ik die strafschop wilde nemen, misschien kwam het gevoel van de straat weer naar boven dat ik belangrijk wilde zijn, dat ik mijn verantwoordelijkheid moest nemen. Ik had toen nog niet die goal tegen Feyenoord gescoord, dat was een paar weken later. Tegen Wales miste ik. Ik stond totaal niet stil bij de mogelijke consequenties van die misser en stond weer onbevangen op de lijn bij de volgende strafschop van Wales. Die pakte ik, en daardoor waren we alsnog geplaatst voor het EK.’

Op het EK in Finland werd de ploeg van Blok – met naast Stanley onder anderen Ajacieden Marco van Basten, Sonny Silooy, Gerald Vanenburg, John van ’t Schip en Feyenoorder Mario Been – tweede in een groep met de latere toernooiwinnaar Schotland, Turkije en Albanië. Als een van de beste nummers twee plaatste Oranje zich voor het WK, een jaar later in Mexico.

Dat mondiale toernooi in de zomer van 1983 moest de Zwarte Panter of Zwarte Parel, zoals Stanley inmiddels werd getypeerd in de kranten, door een enkelblessure aan zich laten voorbijgaan. Hij had zich verstapt op een stoeprand, zo hield hij iedereen voor. Het was een plausibel verhaal. De waarheid was het echter niet. Stanley was zonder toestemming van Ajax gaan zaalvoetballen in een team van discotheek Toyshop en was tijdens een wedstrijd ondersteboven gelopen door een tegenstander terwijl hij de bal onder zijn voet stillegde. Stanley voelde meteen een pijnscheut in zijn enkel en wist dat het foute boel was. Zijn enkelbanden bleken verrekt. Voor Stanley was meteen duidelijk dat hij nooit meer buiten Ajax zou meedoen aan een zaalvoetbaltoernooi. En niemand mocht de ware toedracht van zijn blessure weten.

Dat hij het WK miste, was vooral balen omdat hij daarmee minimaal twee vliegreizen miste. En hij was nog nooit in Mexico geweest. Dat hij bij een goede prestatie van zijn vervanger, Rik Laurs, wellicht zijn plekje onder de lat bij de Oranjejeugd voor langere tijd zou kwijtraken, kwam niet in hem op. Wat dat verder voor zijn carrière zou kunnen betekenen ook niet. Zo ver keek Stanley nog altijd niet vooruit.

En toch had een carrière in het profvoetbal inmiddels een plekje weten te krijgen in zijn toekomstperspectief. In de zomer van 1982 kreeg hij een intentieverklaring van Ajax. De club wilde graag met hem verder. Een jaar later tekende de inmiddels negentienjarige doelman daadwerkelijk zijn eerste contract bij Ajax. ‘Ik ging door het contract meer nadenken over het leven als profvoetballer, maar een route naar de top had ik nog altijd niet uitgestippeld,’ zegt hij. ‘Ik dacht echt niet: nu twee jaar in het C-elftal, dan een jaar verhuurd worden en daarna moet ik in Ajax 1 staan. Ik had zelfs totaal geen besef van hoe dat werkte met mijn salaris. Ik kreeg een contract waarin ik elk jaar iets meer ging verdienen. Ik begon met dertigduizend gulden per jaar. In mijn ogen was dat veel geld. Ik wilde daarvan een lichtgroene BMW, een 323i, van de broer van een vriendje kopen. Die moest twintigduizend gulden kosten. Ik stond er niet bij stil dat een deel van mijn salaris opzij werd gelegd in een pensioenfonds en dat van het resterende bedrag nog belasting af moest. Ik hield zevenhonderd gulden per maand over. Die auto is er dus nooit gekomen.’

Hoofdstuk 3

‘Ik wacht op mijn kans.
Een goeie die mij dan nog uit het doel van Ajax krijgt.’

– Limburgs Dagblad, 2 februari 1983

Bij Stanley thuis doet weinig denken aan zijn carrière als profvoetballer. De woonkamer van de woning in Diemen, die Stanley in 1999 kocht van de naar FC Barcelona vertrokken Jari Litmanen, is gevrijwaard van voetbalattributen. Geen foto van Stanley in een van zijn felle keepersoutfits, geen medaille die doet denken aan de prijzen die hij won. Onder de bank of salontafel ligt zelfs geen verdwaald balletje.

Stanley heeft sowieso weinig tastbare herinneringen aan zijn actieve carrière. De dozen en tassen met krantenknipsels en interviews die hij in het schuurtje in de achtertuin had neergezet, kon hij weggooien door een aanslag van vocht en schimmel. De meeste van zijn keepersshirts gaf hij aan een goede vriend en hangen in diens bedrijfspand. Ergens in huis liggen nog wat dozen met foto’s. Droog en veilig, en goed verstopt.

Binnen handbereik heeft hij alleen een groen mapje met twee speciale foto’s. Op de ene staat de vijfentwintigjarige Stanley met Eusébio. De Parel van Mozambique was een idool van zijn vader en veel andere Surinaamse generatiegenoten. Stanley ontmoette hem bij een persconferentie voorafgaand aan het Amsterdam 713 Toernooi in 1988. Stanley was in de Heineken Brouwerij aanwezig als Ajaxspeler, Eusébio was er als coryfee van Benfica, een van de andere deelnemende ploegen.

De tweede foto is de meest dierbare uit zijn eigen voetbalcarrière, genomen op zaterdagavond 21 april 1984, vlak na de wedstrijd Ajax-psv. Een ietwat ongemakkelijk kijkende Stanley is letterlijk op de schouders genomen door twee uitzinnige Ajaxsupporters. Dit was voor Stanleys gevoel zijn geboorte als profvoetballer.

Feitelijk begon zijn carrière in Ajax 1 zes dagen eerder, op zondag 15 april 1984. Die middag maakte Stanley zijn officiële debuut in Ajax 1 in de uitwedstrijd tegen AZ. Hoofdtrainer Aad de Mos had zijn derde doelman nodig door een polsblessure bij eerste keuze Sjaak Storm en een griepje bij tweede doelman Hans Galjé. Stanley hoorde pas op zondagochtend van De Mos dat hij later die dag zou spelen, waar hij een dag eerder nog met het C-elftal tegen Excelsior had gespeeld.

Die extra wedstrijd in de benen belette Stanley niet op zondag een goede prestatie neer te zetten. Het duel eindigde in 1-1 en de debuterende doelman werd alleen geklopt uit een strafschop. ‘Hij was voor mij een openbaring,’ zei trainer De Mos. ‘Ik wist al dat hij wat kon, anders had ik hem twee jaar geleden niet bij Zeeburgia weggehaald. Niet alleen op de lijn was hij sterk, ook voor zijn doel was hij erg resoluut. Het was aan de verdedigers te merken dat ze direct vertrouwen in hem hadden.’

Galjé mocht in aanloop naar de topper tegen PSV weer meetrainen, toch besloot De Mos Stanley opnieuw de kans te geven. Van koudwatervrees in De Meer had de keeper geen last. In een verder weinig verheffende wedstrijd was hij een continue sta-in-de-weg voor de Eindhovenaren, die vooral voor rust op weg leken naar een 1-0-voorsprong in Amsterdam. Met katachtige reddingen hield Stanley zijn doel echter schoon. Een doelpunt van Marco van Basten vlak na rust was in combinatie met Stanleys optreden genoeg voor de drie punten: 1-0.

De volgende dag was het in het spelershome in De Meer heerlijk om de dagbladen open te slaan. ‘Menzo greep het buitenkansje met beide handen aan,’ schreef Het Parool. ‘Het enige lichtpuntje voor Ajax was het optreden van derde doelman Stanley Menzo,’ stelde de Volkskrant.

Zijn debuut bij Ajax was niet Stanleys eerste kennismaking met de eredivisie. Hij kwam in de eerste seizoenshelft al negen keer in actie voor HFC Haarlem. De eredivisionist uit de Noord-Hollandse hoofdstad had een acuut keepersprobleem door de gebroken arm van eerste doelman Edward Metgod. Haarlemtrainer Hans van Doorneveld achtte de zeventienjarige tweede doelman Ruud Hesp nog niet klaar voor het grote werk en klopte bij Ajax op de deur voor de slechts twee jaar oudere Stanley.

Hij had wel oren naar een Haarlems avontuur. De roodbroeken waren na de promotie in 1981 al twee keer in de subtop van de eredivisie geëindigd en hadden in het seizoen 1982-1983 zelfs nog in het UEFA-Cuptoernooi gespeeld. Een halfjaartje Haarlem was een beter vooruitzicht dan blijven keepen in het C-elftal van Ajax, voor soms tweehonderd man, op hobbelige velden, met ook nog eens de kans dat hij zijn plek moest afstaan aan een oudere doelman die speelritme moest opdoen.

Op 11 september 1983 won Haarlem met Stanley voor het eerst op doel met 2-0 van FC Den Bosch. Wiene Menzo zat op de tribune. Het was een zeldzaamheid dat ze kwam kijken en dat zou ook zo blijven. Na afloop hoorde Stanley dat zijn moeder een supporter had geslagen met een paraplu, omdat de man een opmerking over hem had gemaakt. Hij zei dat ze maar beter niet meer kon komen. Het verhaal stak echter anders in elkaar. Volgens Wiene Menzo zelf schopte ze per ongeluk iemand tegen zijn rug. ‘Ik leefde te veel mee met de wedstrijd en bij een grote kans van de tegenstander maakte ik een schoppende beweging,’ vertelt ze. ‘Ik raakte een man die voor me zat tegen zijn rug. Hij kon erom lachen, en zei: “U bent vast de moeder van Stanley Menzo.” Stanley kreeg na afloop blijkbaar een ander verhaal te horen en had liever dat ik zijn wedstrijden thuis bekeek, voor de televisie. Daar leefde ik net zo goed mee en maakte schoppende bewegingen als het spannend werd. Alleen kon ik dan niemand raken.’

Een week later won Haarlem met 2-1 gewonnen bij FC Groningen. In het Hoge Noorden liet trainer Van Doorneveld in de pers weten ‘ontzettend blij’ te zijn met zijn tijdelijke doelman: ‘Ik kende hem van de UEFA-jeugd, maar wist niet hoe hij in de eredivisie zou acteren. Hij heeft het voortreffelijk gedaan.’

Stanley voelde zich thuis op het hoge podium. In Voetbal International zei hij na zijn eerste maand in Haarlem: ‘Ik leef helemaal op nu ik in de eredivisie kan spelen. Er zijn ogen op je gericht, véél ogen. Als je bij Ajax in het tweede elftal een goede wedstrijd speelt, hoort niemand dat. Speel je bij Haarlem een goede wedstrijd, dan staat het de volgende dag in alle kranten. Dat is leuk. Je voetbalt toch ook om enige waardering te krijgen.’

Veel meer dan in het C-elftal van Ajax ging het bij Haarlem om het echie. De ploeg had gelauwerde spelers als Piet Huijg, Luc Nijholt en Piet Keur. Wat voor Stanley nieuw was, was het twee keer op een dag trainen. Waar de andere spelers veelal in Haarlem woonden en tussendoor naar huis gingen, kon Stanley moeilijk voor die paar vrije uurtjes met de trein terug naar Amsterdam. Via een Surinaamse Haarlemsupporter, René Pique, kwam hij bij een Surinaams gezin terecht, de familie Spier. ‘Zij keken een beetje naar me om, ik kon bij hen eten tussen de middag. Dat was gezelliger dan in mijn eentje in het spelershome zitten. René bracht me en zette me voor de tweede training weer af bij Haarlem. Al met al heb ik slechts een paar maanden bij Haarlem gezeten, maar de familie Spier behoort tot de dag van vandaag tot mijn goede vrienden. Ze zijn zelfs familie geworden, zoals ze dat zeggen in Suriname.’

Stanley kon terugkijken op een goede verhuurperiode. In negen wedstrijden verloor Haarlem alleen van PSV, al werd het in Eindhoven wel meteen 6-0 voor de thuisploeg. Na de overwinningen op FC Den Bosch en FC Groningen volgde nog een zege bij Go Ahead Eagles (3-1) en gelijkspelen tegen Ajax (3-3), AZ (2-2), Roda JC (0-0), Excelsior (0-0) en Sparta (2-2).

Vooral de wedstrijd tegen zijn eigen Ajax maakte bij Stanley veel los. In meerdere opzichten. Op 24 september 1983 stond Haarlem bij rust al met 3-0 achter, mede doordat Stanley de natte bal na een afstandsschot van Ronald Koeman onder zich door liet glippen. Ajaxtrainer De Mos ving zijn verhuurde pupil in de rust nog op om te vertellen dat het doelpunt niet zijn schuld was, maar zalvend werkten die woorden amper. Stanley was ondanks een paar goede reddingen in de tweede helft en de verrassende 3-3-uitslag na afloop niet te spreken over zijn eigen optreden en liet zich niet in de perskamer zien. Hij had weinig zin om vragen te beantwoorden over dat ene doelpunt.

Het was een confronterende middag geweest. En niet alleen door de uitglijder. De met Ajax meegereisde supporters, vooral leeftijdsgenoten en zelfs buurtgenoten van Stanley, hadden de Haarlemdoelman op niet zuinige wijze beschimpt. Vanaf de tribune achter zijn doel riepen ze ‘bananenvanger’ en ‘We love Israël, Menzo naar de hel’. Om ‘als je niet oppast, ga je Kerwin achterna’ niet te vergeten, waarmee de Ajaxaanhang doelde op de vijftienjarige Antilliaan Kerwin Duinmeijer. Hij was een maand eerder in Amsterdam doodgestoken door een skinhead.

Stanley was zich een seizoen eerder bij het C-elftal van Ajax er al van bewust geworden dat zijn huidskleur aanleiding tot het maken van kwetsende opmerkingen kon geven, maar dat was gebeurd in de provincie. Bij uitwedstrijden. Dat zelfs Ajaxsupporters zich er schuldig aan konden maken, overdonderde hem. Hoewel hij nu voor Haarlem keepte, was hij zelf een Ajacied. Het waren dus jongens van zijn eigen club die dat deden. Uit zijn eigen stad. Er stond zelfs een jongen die hij persoonlijk kende mee te zingen en te schreeuwen.

Begin jaren tachtig kreeg Nederland te maken met de opkomst van extreemrechts, dat door de economische achteruitgang en de toename van het aantal niet-westerse immigranten een voedingsbodem vond. De gezinshereniging van Marokkaanse en Turkse gastarbeiders werd niet door iedereen als vanzelfsprekend en wenselijk gezien, net als de toestroom Surinamers die rondom de onafhankelijkheid uit Zuid-Amerika naar Nederland waren gekomen. De Centrumpartij spinde garen bij de ontevredenheid, pakte uit met kreten als ‘Nederland voor de Nederlanders’ en ‘vol=vol’ en haalde in 1982 zelfs een zetel in de Tweede Kamer.

Het voetbalstadion bleek een afspiegeling van de maatschappij en vormde meer en meer een podium voor racistische geluiden. Ook bij Ajax op de tribune probeerde extreemrechts grip te krijgen. In het boek F-Side is niet makkelijk! (2002) wordt verhaald over een groepje skinheads dat zich in de jaren tachtig ‘opeens als rechts’ manifesteerde. ‘Zij delen stickers en pamfletten uit van de Centrumpartij en de Nederlandse Volks-Unie [een andere rechts-extremistische politieke partij]. Donkergekleurde F-Siders krijgen tot hun verbazing racistisch getinte opmerkingen naar het hoofd geslingerd,’ zo valt te lezen.

Het bleek om een klein groepje te gaan dat uiteindelijk door de andere Ajaxsupporters werd weggejaagd. Zo zegt F-Sider Mechel in het boek: ‘We waren gek, maar op de een of andere manier hadden we nog net effe te veel respect om racisme echt een kans te geven. We hadden Turken, Marokkanen en Surinamers ertussen lopen. Dan ga je toch niet met een white power-ding lopen en je afzetten tegen mensen waar je altijd mee omgaat?’

Voormalig skinhead Tom omschrijft in het boek het groepje dat problemen veroorzaakte: ‘Ze lieten hakenkruizen en SS-tekens tatoeëren, maar hebben dat later weer laten weghalen. Sommigen hadden niets met extreemrechts te maken, maar maakten wel deel uit van die cultuur. […] Na de moord van Nico B. op Kerwin Duinmeijer zwoeren een flink aantal jongens hun skinhead-uiterlijk af en lieten hun haar groeien. Ze wilden er niet mee geassocieerd worden.’

De veranderingen in de maatschappij waren voor Stanley voelbaar, al was ook op dit gebied niets zo opportuun als de voetballerij. Nog geen half jaar nadat hij bananenvanger was genoemd werd hij door dezelfde fanatieke Ajaxsupporters op de schouders genomen in De Meer na de zege op PSV. Als negentienjarig talent deed Stanley na zijn sterke optredens tegen az en PSV volop mee in de keepersstrijd in Ajax 1 en keepte ook de laatste vier wedstrijden van het seizoen. Ajax eindigde achter kampioen Feyenoord en PSV als derde in de eredivisie. Stanley verlengde in mei zijn contract met twee jaar, maar durfde zich nog niet rijk te rekenen voor het volgende seizoen. Zijn eerste wedstrijden in Ajax 1 smaakten naar meer, maar vaste keeper van Ajax worden, voelde als een te hoge stap. Stanley was er nog niet klaar voor.

Dat vond zijn trainer ook. De Mos gaf in het seizoen 1984-1985 de voorkeur aan Hans Galjé. Dat stak Stanley toch meer dan aanvankelijk gedacht. In Panorama zei hij enkele jaren later over dat seizoen dat De Mos hem evenveel kansen als Galjé had beloofd in de voorbereiding, maar dat daar niets van terecht was gekomen. ‘Hans speelde de grote wedstrijden en ik mocht alleen tegen de amateurtjes meedoen,’ zo stelde Stanley destijds. ‘Ik had het gevoel dat ik geen schijn van kans maakte. De Mos liet mij vallen als een baksteen.’

Inmiddels kijkt Stanley er iets anders naar. ‘Het was mijn tweede jaar bij het eerste elftal, ik kon voor mijn gevoel op weinig aanspraak maken. Dat De Mos me liet vallen als een baksteen was een beetje te zwaar verwoord. Ik had wel gehoopt op meer. Dat had ik beter kunnen zeggen.’

Stanley hoopte op meer, maar kreeg niet meer. Hij speelde slechts anderhalve wedstrijd in een seizoen dat na ups en downs zou uitmonden in de landstitel. Hij viel in tegen PSV nadat Galjé een snee en een lichte hersenschudding had opgelopen en een week na het binnenslepen van het kampioenschap keepte hij tegen FC Volendam. Dat was het.

‘Ik heb goed gefeest na het kampioenschap, maar zo’n prijs pakken voelt anders als je het hele seizoen hebt gekeept. Ik zat de andere wedstrijden op de bank, was erbij, trainde elke dag volop mee en voelde me zodoende alsnog volledig onderdeel van het team. Die titel staat op mijn cv, en die pakt niemand me meer af.’