Het onverwachte geluk van een gewoon leven

Voor alle gewone gemiddelde doorsnee dertien-in-een-dozijntypes die zichzelf mislukt vinden, terwijl juist zij de succesvollen zijn.

© 2019 Catherine Gray

© 2020 Nederlandse vertaling Anne-Marie Vervelde / Nieuw Amsterdam

Alle rechten voorbehouden

Omslagontwerp © Philip Stroomberg

Foto auteur © David Yeo

NUR 320

ISBN 978 90 468 2704 8

www.nieuwamsterdam.nl

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2020, met
ISBN 978 90 468 2699 7

VOORWOORD

Zullen we luchtig beginnen?

Ach welnee, we kunnen net zo goed meteen de diepte in gaan. Dit is er het boek niet naar om aan de oppervlakte te blijven.

In 2013 wilde ik een eind aan mijn leven maken omdat ik continu leed. Het lijden was psychisch maar ook fysiek, want waar de hersens gaan, volgt het lichaam.

Gedachten als Hé, een hoge brug. Daar zou ik vanaf kunnen springen kwamen in die periode in me op zoals andere mensen bedenken wat ze die avond gaan eten.

Zelfdoding is geen vorm van egoïsme, zoals het oudtestamentische denken insinueert. Zelfmoordgedachten kunnen zich voordoen op momenten dat je banger bent om te leven dan om er niet meer te zijn. Je gaat dan op een rare manier dingen tegen elkaar afwegen. Bij mij was het zo dat ik dacht dat mensen om me heen stiekem toch al een hekel aan me hadden. Zonder mij zouden ze beter af zijn.

Mijn depressie was als een eenzame raaf die in cirkels boven mijn hoofd vloog en met elke zorg, angst en nare herinnering die erbij kwam grotere vleugels kreeg, tot de zon er uiteindelijk achter verdween.

Ze zeggen dat raven boodschappers van het kwaad zijn. En dat geldt zeker ook voor zelfmoordgedachten: je bent niet meer in staat om liefde te voelen voor jezelf en daardoor evenmin voor anderen. Gewonde mensen verwonden mensen.

Toch vond er in 2014 een magische transformatie plaats waardoor ik een totaal andere persoon werd. Iemand bij wie hoop nog altijd kon omslaan in wanhoop, maar die nu ineens toch meestal de zonnige kant van het leven zag. Iemand die zich niet meer kon voorstellen dat ze ooit een einde aan haar leven wilde maken. Sinds 2013 heb ik geen zelfmoordgedachten meer gehad, nog geen flintertje.

Hoe dat komt? Drie supersimpele en tegelijk onmetelijk lastige dingen. Eerst nam ik twee levensveranderende besluiten om te voorkomen dat ik mezelf opnieuw te gronde zou richten. Ik stopte met drinken en ik ging, omdat ik wist dat ik opnieuw naar de fles zou grijpen als ik mijn mindset niet veranderde, heel bewust op zoek naar iets wat ik kwijt was geraakt: het plezier in gewone dingen. Daarover gaat dit boek dus. Daarna pakte ik mijn verslaving aan de liefde aan.¹

Op zoek naar de schoonheid van het alledaagse ging ik de teksten lezen die je op bordjes in interieurzaken en op wenskaarten vindt – haat is duur, aardig zijn kost niks – en stelde ik me zelfs open voor de huisverfraaiingen die je in buitenwijken ziet: van de creatief gesnoeide tuin met de kabouters tot de elkaar jaarlijks beconcurrerende kerstversieringen – wij hebben de mooiste.

Gedesillusioneerd zijn over je dagelijks leven is de standaard geworden, de Times New Roman van de menselijke evolutie en biologie. De hersens zijn van nature negatief ingesteld. Ze zoomen in op alles wat er dagelijks misgaat, ze wijzen je eerst op de valkuilen en de roofdieren voordat ze uitkomen op het positieve.

Je kan het je hersens niet aanrekenen, ze doen hun best om je leven te redden. Maar je kan ze wel heropvoeden, want ze zijn van een wonderbaarlijke plasticiteit. Verderop meer hierover, in gesprekken met mensen die alles weten van evolutie, neurowetenschap en psychologie.

Om de neiging te onderdrukken me te bezatten en dan naar bruggen te gaan staren, stelde ik mezelf ten doel van eeuwige ontevredenheid om te schakelen naar tevredenheid. Ik besloot met een lantaarntje naar positieve dingen te gaan zoeken in plaats van met een drone naar negatieve. En dat is me nog gelukt ook.

De trucs die ik toepaste werken misschien ook voor jou – of misschien ook niet. Jij bent jij en ik ben ik, we zijn allemaal verschillend. Dit is niet zo’n zelfhulpboek dat ‘geluk in zeven dagen’ garandeert. Het werkt meer zoals Morpheus in The Matrix zegt: ‘Ik kan je alleen maar de deuropening laten zien. Jij bent degene die erdoorheen moet lopen.’

Dat klinkt misschien een tikkeltje melodramatisch, maar ik bedoel dat dit het enige is wat boeken voor je kunnen doen: je wijzen waar de deur is. Een boek maakt niet gelukkig. Elk boek dat die magische belofte doet dient gelezen te worden met een ‘ókeee…’ en een opgetrokken wenkbrauw.

Ik ben geen wonderdokter. Ook ga ik je geen plintladder, gestreepte verf, emmertje gas of klimhaken naar de hemel verkopen.²

Het enige wat ik kan doen is je vertellen hoe ik van een suïcidaal persoon ben veranderd in een overwegend gelukkig mens. Ik kan je niet beloven dat jij het net zo ervaart. Maar wie weet heeft dit boek dat bijeffect. Ik hoop het!

1 Mocht het je interesseren, zowel mijn leven zonder alcohol als mijn jaar zonder dates heb ik uitgebreid beschreven in mijn boeken The unexpected joy of being sober en The unexpected joy of being single. Afkicken van mijn verslavingen was ongeveer net zo ontspannend als een inktvis in bed stoppen. Om je een idee te geven.

2 Ik ben dus echt ooit door een gemene baas naar een bouwmarkt gestuurd om deze dingen te kopen. Toen ik totaal ontredderd en natuurlijk met lege handen terugkwam, rolde mijn baas van zijn stoel van het lachen.

INHOUD

Inleiding

1 Het verlangen bijzonder te zijn

Overleving van het negatieve

De hedonistische tredmolen

Het blije ei en de perfectionist

Toen ik er niet meer wilde zijn

Dankbaarheid zit in de details

26 dingen waar ik gelukkig van word

2 Gewoon leven

Ode aan niet emigreren

Waarom extra spullen leiden tot extra moeten

Mijn niet-Instagrammabele huis

Lieve mij van een jaar geleden

Ode aan lokale festivals

Lieve huurgeneratie

Gewone fijne dingen deel I

3 Gewoon zijn

Angst is zo normaal als wat

Ode aan de wilde natuur

Mijn middelmatige eigenwaarde

Ode aan een gat in de dag slapen

Met jouw boosheid is niks mis

Ode aan yoga

Niemand is 100 procent en vijf sterren

Ode aan minivakanties in eigen land

Ode aan schoonmaken

Wij zijn geen onverstoorbare androïden

Ode aan avonturen om na te vertellen

Waarom empathie beter is dan sympathie

Ode aan introversie

Ode aan de zonsondergang

Ode aan het nooit afkrijgen van je takenlijst

Gewone fijne dingen deel II

Ode aan ultiem lui eten

4 Gewoon houden van

Je gekozen familie

Verlangen naar seksclusiviteit

Een budgetbruiloft houdt langer stand

Scheiden is meer gewoon dan ongewoon

De mythe van de ongewoon gewone single

Vrije ouders

On-Italiaanse rouw

Gewone fijne dingen deel III

5 Gewoon werken

Ode aan het suffe studentenbaantje

Weg met de aanwezigheidsdwang

Een ode aan het rijbewijsloze bestaan

Waarom een groot inkomen niet leidt tot groot geluk

Een ode aan millennials

Een medaille voor druk, druk, druk

Een ode aan uitstellen en flierefluiten

Dromen van een gemakkelijk leven

Een ode aan het invullen van je belastingaangifte

Ik wil ‘influencer’ worden

Een ode aan sparen

6 Gewone hersens en de pauzestand

Een ode aan het doorsnee IQ

Pleidooi voor matig geïnformeerd zijn

Een ode aan boeken

Een ode aan spanning op tv

Terug naar de onbereikbaarheid van de jaren negentig

Een ode aan het taarten leren bakken

Meer televisiekijken is minder genieten

Een ode aan verveling

Onbetekenende maar verrukkelijke creativiteit

Ode aan kunstenaars die het gewone eren

Gewone fijne dingen deel IV

7 Een gewoon lichaam

Pleidooi voor doorsnee aantrekkelijk

Ouder worden zoals het bedoeld is

Dingen die ik nog niet deed/had toen ik dertig was

Als je een heel gewoon lichaam hebt

Een ode aan de middelbare leeftijd

Sporten voor je hersens, niet voor je billen

Een ode aan douchen

Daar hóórt haar te zitten

Een ode aan massages

Pleidooi voor de doodgewone work-out

Brief aan mijn lichaam

9 ondergewaardeerde voordelen van gewoon sporten

8 Een soort van gewone conclusie

Tweets van de planeet Extraordinary

Manifest om het plezier in gewone dingen nooit te verliezen

De berghut

Bronnen

gewoon bn. bw. Niet interessant of uitzonderlijk, alledaags. SYNONIEMEN: gemiddeld, normaal, dertien-in-een-dozijn, standaard, doorsnee, neutraal, veelvoorkomend, onopvallend, bescheiden, simpel, eenvoudig, saai, afgezaagd, grijze muis, uitwisbaar, oppervlakkig, middelmatig, huis-tuin-en-keuken, niet om over naar huis te schrijven.

TEGENSTELLINGEN: speciaal, bijzonder, uniek, uitzonderlijk, buitengewoon.

‘Ik hou gewoon van gewone dingen.

Wanneer ik die schilder, probeer ik ze niet bijzonder te maken. Ik probeer ze gewoon gewoon te schilderen.’

Andy Warhol

INLEIDING

Sta me toe je even voor te stellen aan de persoon die ik was voordat ik waardering kreeg voor gewone dingen. Ik moet je waarschuwen, ze was wel een beetje een ongeleid projectiel.

Ik wilde altijd wanhopig graag bij de glossy vrouwenbladen werken en op de een of andere manier lukte het me op mijn drieentwintigste om daar een voet tussen de deur te krijgen. Mijn salaris bleef ver achter bij dat van mijn studiegenoten die marketeer, jurist en accountant waren geworden (ik verdiende nog minder dan een leraar in opleiding), maar daar stond tegenover dat ik een fantastisch leven vol glitter en glamour leidde.

Ik was zo’n meisje met bambi-ogen uit Zuid-Birmingham, dat voor mijn gevoel haar hele middelbareschooltijd verlangend in de verte heeft getuurd, uitkijkend naar een bus die haar weg zou voeren.

Dus toen ik in de bladenwereld terechtkwam, voelde ik me een kind in een snoepwinkel. Ik zei de hele tijd dingen als: Is dat echt voor míj? Mag ik het houden? Dit broodje verandert mijn leven! Mag ik naar Bristol om een reisverhaal te schrijven? Meen je dat? Dit is mijn geluksdag!

Ik kreeg zoveel gratis dat het me duizelde: de minibordjes met eten die ik bij de opening van nieuwe restaurants kreeg, de albums die ik al mocht beluisteren voordat ze uitkwamen, mijn naam op de viplijst van exclusieve clubs die eruitzagen als boudoirs van Perzische prinsessen, de Chanelmake-up in de pre-sale voor 1 pond (dat was nog duur, andere merken waren maar 50 pence) en de tientallen boeken die ik als boekenredacteur toegestuurd kreeg.

Ik was helemaal opgetogen dat er elke avond wel ergens een feestje was waar je een goodiebag kreeg met luxe kaarsen of op maagdelijke geitendijen gerolde truffels of gezichtsverstuiver met Roemeense nonnentranen of wat op dat moment ook maar trendy was.

Maar gaandeweg gebeurde met mij wat de meeste mensen overkomt als ze de mazzel hebben om op zo’n plek (maar echt: vette mazzelplek) terecht te komen. Ik raakte eraan gewend, zag steeds vaker minpuntjes, raakte blasé… Kortom: ik wilde M. E. E. R.

Binnen een paar jaar veranderde ik in een snob. ‘Ze overspoelen me met samples, ik word er niet goed van!’ ‘Waarom duurt het zo lang voordat de hapjes komen?’ ‘Bedoel je nou echt dat ik vakantiedagen moet opnemen om een reisartikel over Kaapstad te schrijven?’ (Als ik terug in de tijd kon reizen zou ik haar een schop onder haar kont geven en zeggen: doe effe normaal!)

Kieskeurig klimmen

Er zat in die tijd een groot misverstand in mijn hoofd dat deed alsof het de waarheid was: dat je pas gelukkig wordt als je alles wat er mis is met je situatie van dat moment aanpakt en verandert. Ik dacht dat ik mijn eeuwige geluk zelf moest creëren door me bezig te houden met het repareren van de kapotte dingen in mijn leven. Alsof ik zo mijn eigen persoonlijke hemel kon ontwerpen of mijn eigen plekje in de sitcom The Good Place kon verwerven.

Als gevolg hiervan was ik nooit tevreden. Ik werd eens naar een vijfsterren yogaresort gestuurd om een reisreportage te schrijven. Toen ik terugkwam heb ik heus wel op lopen scheppen over mijn houten hut op een heuvel met uitzicht over de Indische Oceaan en hoe na het avondeten een warm bad voor me klaarstond met rozenblaadjes erin. Maar ik vertelde het alleen maar om indruk te maken en mensen jaloers te maken.

In werkelijkheid beleefde ik die vakantie zoals ik toen in het leven stond: diep ontevreden. Ik was er niet van onder de indruk dat de yoga ’s ochtends om zes uur al begon (hoezo vakantie!) en dat ze curry serveerden als ontbijt (wat is er mis met een eitje met spek?). Ik verlangde en streefde voortdurend naar geweldige belevenissen en zodra ik die had gevonden, begon ik zout op slakken te leggen.

Als je nagaat dat ik de vakantie in Kerala al een bezoeking vond, kan je je voorstellen hoe ik me door min of meer gewone weekends met boodschappen doen, schoonmaken en sociale verplichtingen heen worstelde.

Mijn mentale gesteldheid was die van een peuter die zich languit op de vloer van de supermarkt laat vallen en bonkend met de vuisten, snikkend ‘ik vinnet stòòòm’ schreeuwt.

Ik dacht dat mensen die tevreden waren met hun leven gewoon dom waren, in hun jeugd in een vat met geluksdrank waren gevallen, hun kop in het zand staken, genoegen namen met een zesje en nooit de toppen zouden bereiken die ik met mijn kieskeurigheid en met stijgijzers onder wel zou weten te bedwingen. Pietjeprecies plaatste ik mijn pikhouweel en hield mijn blik gericht op de top terwijl zij, voor mijn gevoel, elkaar vrolijk te lijf gingen met plastic hamers.

De tevredenen en de dankbaren, dacht ik, zaten thuis te wachten op gemiste bussen die in een Birminghamse versie van de Bermudadriehoek waren verdwenen. Omdat gewoon voor hen goed genoeg was, bleven ze steken. Ik voelde medelijden met de stakkers.

Ik streefde naar een dikke bankrekening, een droomhuis met luiken, een trouwerij in het Yosemite Park, minstens drie honden, prijzen op mijn schoorsteenmantel en zolang ik dat allemaal nog niet bereikt had, had ik het volste recht om een strever te zijn. Ik dacht dat mijn ontevredenheid over mijn allesbehalve perfecte, gewone leven de brandstof zou zijn die me naar mijn uitzonderlijke, stralende toekomst zou schieten.

Een tijdlang was dat ook wel zo, ik haalde energie uit mijn negatieve gevoelens en zette die om in positieve. Het probleem was dat mijn blijheid over het vinden van mijn droombaan, droomhuis, liefde van mijn leven nooit lang duurde. Al snel raakte ik eraan gewend, begon ik minpunten te zien en dan richtte ik mijn blik weer op mijn volgende droom.

Waarom het glas altijd halfleeg is

Geloof het of niet, maar er bestaat een woord voor hoe ik leefde. Ik was niet zomaar een arrogant rupsje-nooitgenoeg. Mijn leven was een resultaat van wat de ‘hedonistische tredmolen’ wordt genoemd. De tredmolen is een metafoor voor het psychologische proces van ‘hedonistische adaptatie’. In dit proces pas je je sneller aan nieuwe omstandigheden aan dan goed voor je is, je raakt eraan gewend, het glas is niet halfvol maar halfleeg, en dus moet je op zoek naar een volgend hoogtepunt.

Op die manier blijf je altijd maar doorlopen in die tredmolen die nooit stopt. Er is geen finish waarna je volmaakt tevreden achterover kan leunen. Nooit hoor je eens ‘bestemming bereikt’.

Uit onderzoek blijkt dat we heus wel euforisch juichen als we iets bereikt hebben, maar al snel hebben we dezelfde mindset als voordat we dat ene ding bereikt hadden. Want na een hoogtepunt gaan we naadloos door naar het volgende niveau in diezelfde tredmolen. *blijft hard doorrennen* Het najagen van geluk is kapot vermoeiend.

Dus stel dat je droomt van een eigen huis. Je werkt je een slag in de rondte om dat voor elkaar te krijgen. Druk, druk, druk, sparen, sparen, sparen, bloed, zweet en tranen, en uiteindelijk kan je je huis kopen. Je hebt, laten we zeggen, zes maanden lang zoiets van ‘wow, kijk mij nou, heb ik het even voor elkaar, ik heb zomaar dit huis gekocht, deze muren zijn van mij!’ *klopt tegen muur en doet of ze werkstof van haar schouder tikt*

Maar na een tijdje zakt je opgetogen stemming weer in. Je rekent uit hoeveel van die muren nou werkelijk van jou zijn (die twee in de woonkamer, de rest is van de bank) en gaat uitkijken naar het volgende, of dat nou een verbouwing van de zolder is, een promotie op je werk, een andere auto, een trouwring of een kind.

Overleving van de zwartkijker

Wat er nog bij komt, je brein is een geboren pessimist. In een film zou het een oude mopperkont zijn, typisch zo’n rol van Jack Nicholson.

Evolutionair gezien is het niet zo gek dat je hersens automatisch de omgeving scannen op dreigend gevaar. Die ‘overleving van de zwartkijker’ werkt veel beter dan de ‘overleving van de sterkste’. Het heeft geen zin om te kunnen rennen als een Olympisch sporter als je helemaal niet in de gaten hebt waarvan je weg moet rennen.

Door zich te richten op wat er mis is in je omgeving, in plaats van op alles wat goed gaat, proberen je hersens je te redden in het geval dat het gevaar toe zou slaan. Alleen leven we niet meer in een wereld waar wolven, een rivaliserende stam of struikrovers een dagelijkse bedreiging vormen. Niet dat er geen gevaren meer bestaan, maar in de westerse wereld is het toch behoorlijk veilig leven.

Punt is dat je brein gewoon nog vol zit met die oude bedrading. En dat betekent dat je je in de spits niet wezenlijk anders gedraagt dan je voorouders in een echt gevaarlijke situatie. Verderop gaan we hier uitgebreid over praten, met de hulp van deskundigen.

De on-generatie

Meer dan hun ouders en grootouders hebben de generatie X en de millennials¹ de neiging om zich ontgoocheld, ontmoedigd, ontevreden of onvoldaan (je snapt hem) te voelen. Uit onderzoek blijkt dat slechts drie op de tien Britten tevreden is met zijn of haar leven. Een op de zes ervaart wekelijks of nog vaker angstige of depressieve gevoelens. Wereldwijd is het aantal depressies tussen 2005 en 2015 met 18 procent gestegen.

Ik denk dat dit komt omdat onze moderne samenleving ons opdringt de lat hoog te leggen en hij komt zelfs nog hoger te liggen doordat we ons aan elkaar spiegelen op de sociale media. Tel daarbij op de gigantische voorrechten die we hier hebben en de intense manier waarop we alles beleven dankzij ons verslavende gebruik van drugs, alcohol (in feite hetzelfde) en onze smartphone en je racet onherroepelijk op een burnoutepidemie af.

Waarom ik denk dat het vooral iets van nu is, een dingetje voor jonge mensen die tegen een midlifecrisis aanlopen, deze neiging tot ‘on’? Raad eens welke groep in onze samenleving het gelukkigst is. Echt waar: de zeventig- tot vierenzeventigjarigen. De mensen van wie je zou verwachten dat ze juist minder gelukkig zijn. En dit is geen momentopname, ook in de onderzoeken van 2012 voerden zij de lijst aan, de ouderen met hun chronisch pijnlijke gewrichten, met hun gezicht vol (prachtige verhaal-)lijnen, met hun leven dat zich grotendeels in de verleden tijd afspeelde.

En toch zijn ze gelukkiger dan hun fitte kinderen met hun stralende koppies en hun veelvoud aan mogelijkheden. Ik kan er totaal naast zitten, maar toch heb ik wel een idee waardoor dit komt. Zeventigers noemen online nog ‘het internet’ en zien Facebook als een soort van smoelenboek. Ze hebben geen idee. Of ze zijn er gewoon minder mee bezig.

Ze spiegelen zich voornamelijk aan mensen in hun directe omgeving en daar hebben ze genoeg aan. Ze hebben ook niet het gevoel dat ze stiekem in competitie zijn met een of andere vanuit lotushouding achterwaartse salto’s makende yogaverslaafde uit Santa Monica.

Schoonheid zien in het alledaagse

Toen ik het stadium van irritant bevoorrecht kreng voorbij was, kwam ik in een moeras van melancholie terecht. Ik waadde tot aan mijn knieën door mijn verslaving en zelfmoordgedachten. Het werd van levensbelang dat ik mijn negatieve spiraal van ontevredenheid doorbrak. Tijdens mijn herstel leerde ik de schoonheid te ontdekken in alledaagse dingen. Gewoon door één ding tegelijk te doen. En door elke dag minstens vijf dingen op te schrijven waar ik dankbaar voor was.

Ik val zowat in slaap van die laatste zin.

We worden zo doodgegooid met waar je allemaal wel niet dankbaar voor moet zijn dat het een loos begrip is geworden; het is gekaapt, misbruikt, een cliché – bah, bah, snurk, snurk, maak me maar wakker als het klaar is. Van alle nieuwe dagelijkse gewoonten die ik mezelf heb aangeleerd heeft deze mijn leven het meest veranderd, maar zelfs ik word misselijk van artikelen met titels als ‘De kracht van dankbaarheid’. Doe normaal.

Verderop in dit boek bespreken we waarom zulke teksten juist ontmoedigend werken en waarom ze ons, die in de Westerse wereld leven, vooral opzadelen met schuldgevoel. (Verwacht hier dus geen weesgegroetjes of strafoefeningen.) Ook gaan we het hebben over het essentiële verschil tussen ‘nauwkeurig geformuleerde dankbaarheid’ en een vaag, betekenisloos ‘dankbaar zijn’.

Voor nu heb ik ontdekt dat ik, als ik kleine pleziertjes of losse gedachten niet zomaar wegwuif, gewoon een kick krijg als ik op het strand van Brighton hond Sam in zee zie zwemmen.

Het is misschien niet dezelfde kick als wanneer er honderden dolfijnen om je boot zwemmen op de Indische Oceaan, maar als je eenmaal van kleine dingen kan genieten – een als een zeerob grijnzende, rondspetterende hond, geroosterd brood met boter, een zitplaats in een bomvolle trein, een lief gesprek met een vreemde, van die dingen die echt gebeuren op een doodgewone dag – kan je net zo genieten van een gewone dag als van een bijzondere dag. De som der delen heeft dezelfde uitkomst, is misschien zelfs groter.

Met mijn plezier in de gewone dingen ben ik waarschijnlijk een irritante figuur geworden voor de cynici van deze wereld. Mijn vroegere ik zou met een grote boog om mijn huidige ik heen lopen. Ik doe nu van die dingen als een gifje op Instagram plaatsen – ‘tadaa!’ – van een dansend boeketje gebloemde douchemutsen (supertip: ik dek hiermee schalen af in plaats van te prutsen met plasticfolie).

Mijn pre-2013-ik zou zwaar beledigd zijn geweest als mijn moeder me zulke dingen cadeau had gedaan. Wat zijn dit! Douchemutsen? Geef me liever echte bloemen!

Ik sta erom bekend dat ik ga huilen bij het zien van een mooie zonsopgang en ik heb de neiging om me daar meteen voor te verontschuldigen, want het voelt echt niet cool om dit te typen, maar ik doe het niet. Positieve gevoelens zijn juist wel cool! (Mijn pre-2013-ik zou nu net zo naar mij sissen als Patsy in Absolutely Fabulous naar de brave Saffy.)

Gewoon is in de meerderheid

Natuurlijk word je blij van bijzondere dingen. Vooral van dolfijnen. Ik wil niet beweren dat luxe reisjes me niets doen. Natuurlijk hou ik daarvan. Boek die vakantie. Je kan wel gaan nu, dank je, doei! *pakt koffer in*

Maar als je kijkt naar het afgelopen jaar, hoeveel belevenissen in de categorie ‘bijzonder’ herinner je je? Onder mijn hoogtepunten waren een twee meter brede mantarog die tijdens mijn duik klapwiekend voorbijkwam en een dinertje in een sterrenrestaurant. Mijn jaarquotum bijzondere dagen komt op ongeveer tien. Tien dagen van de 365. Dat betekent dat de overige 355 dagen, oftewel 97 procent van mijn jaar, uit ‘gewone’ dagen bestaat.

Als je in je leven een sterke voorkeur aanlegt voor gewone dingen, bereik je een gevoel van intense tevredenheid wanneer je het gewone weet te waarderen. Maar als je continu streeft naar buitengewoon in plaats van gewoon, verleg je je blik na een gratis upgrade naar een stoel met extra beenruimte alleen maar naar de businessclass. Als iemand zegt dat je er leuk uitziet vandaag, wil jij horen dat je er fantastisch uitziet.

Je geluksgevoel afhankelijk maken van uitzonderlijke gebeurtenissen is vragen om teleurstelling. Je richt je blik op die waterval aan de horizon, terwijl je met je voeten door de modder waadt.

Je leven wordt bepaald door de cyclus ‘werken – eten – slapen – en opnieuw beginnen’. Gemiddeld vijf jaar van een mensenleven bestaat uit pure verveling, bleek uit onderzoek in Groot-Brittannië.

Zoektocht naar het gewone

Met gedachten als: ‘Het is vreemd, dus is het gevaarlijk,’ of: ‘Wat was dát, verdomme?’ of: ‘Voor haar moet je uitkijken!’ doet je brein gewoon zijn werk als jouw lijfwacht. Dat is een standaardinstelling van de hersens. Maar die kan je aanpassen. Neuroplasticiteit stelt je in staat om je cognitieve automatische piloot bij te sturen. Want alles wat wordt ingevoerd in ons hoofd, krijgt een fysieke vorm, net als bij een 3D-printer.

Dit boek is bedoeld om je te helpen uit die ellendige hedonistische tredmolen te stappen zodat je eens op de heuvel kan gaan zitten die je zojuist hebt bedwongen en te genieten van het waanzinnige uitzicht. Je hebt het verdiend!

Ik ben geen lichtend voorbeeld, rolmodel of zelfhulpgoeroe. Ik ben zo iemand die ook maar wat aanmoddert en toevallig geïnteresseerd is in psychologie en neurowetenschap. Ik vind het leuk om deskundigen aan de tand te voelen, in wetenschappelijke onderzoeken te duiken (honderden inmiddels), zelf dingen uit te proberen en verslag uit te brengen van wat ik geleerd heb.

Tijdens onze zoektocht naar het gewone zal ik je de hele tijd wijzen op allerlei alledaagse dingen die ik heb leren waarderen. Je gaat gek worden van mijn onvermoeibaar optimistische kijk op middelmatige dingen, waar ik je met het stuiterende enthousiasme van een kinderprogrammapresentator mee zal bestoken. Ik moet je waarschuwen: ik ben de opgeruimdheid zelve. Mogelijk ga ik zelfs schreeuwen van enthousiasme. Maar net voordat je er genoeg van hebt, zal ik het met kohlomrande ogen weer verwerpen, al die ideeën zoals dat we ernaar moeten streven om 24/7 gelukkig te zijn, dat boosheid een ‘slechte’ emotie is, dat minderen van je nieuwsconsumptie tot navelstaren leidt en dat we het smartphonetijdperk moeten omarmen door altijd online te zijn.

Ik ben dus een wat schizofrene reisleider. Maar ik kan je één ding beloven: ik zal nooit zeggen wat je moet doen. Dat is niet mijn stijl. Ik begeleid je alleen maar bij je reis naar dat zwaar ondergewaardeerde gewone leven. We gaan op pad langs de ontevreden netwerken in je hersens, we onderzoeken je psychische drijfveren achter het streven naar meer en we duiken in de evolutionaire ontwikkeling van de teleurstelling. Het uiteindelijke doel van dit onderzoek: gelukkig worden met wie je bent, wat je hebt en met de wereld waarin je leeft. In plaats van voortdurend te proberen je inkomen, huis, lichaam, relatie, vakantie en zelfs jezelf te upgraden naar (vul hier je naam in) 2.0. Want (vul hier je naam in) 1.0 doet het hartstikke goed.

DISCLAIMER

Ik ben me er terdege van bewust dat ik geprivilegieerd ben, omdat ik ben geboren in de westerse wereld en opgroeide in een wit middenklassegezin. Mijn perspectief is dus subjectief en gebaseerd op mijn eigen levenservaring. Dat valt niet te veranderen. Wel heb ik gedaan wat ik kon om zo objectief en inclusief mogelijk te zijn.

Ik verontschuldig me bij voorbaat voor passages in dit boek waarin ik te veel uitga van mijn bevoorrechte positie of te weinig rekening houd met een lichamelijke beperking of financiële problemen. Mogelijk is mijn heteronormatieve blik soms wat onhandig en krijgen niet alle genders evenveel aandacht.

‘Zij’ en ‘hij’ weerspiegelen geen geloof in mannelijke of vrouwelijke rollen. Iedereen die zich geen ‘zij’ of ‘hij’ voelt wil ik vriendelijk verzoeken in plaats van die woorden een persoonlijk voornaamwoord naar keuze te lezen.

Ik hoop dat je, als je zoekt naar wat ons bindt in plaats van waarin we verschillen, een gemeenschappelijke basis zult vinden. Want ieder mens is anders, maar in wezen zijn we allemaal gelijk.

Met diep respect voor jullie allemaal,

namasté!

(Yep, ook ik ben een cliché-yogi …)

1 Het gaat in dit boek vaak over babyboomers, generatie X en millennials, en hoewel de meningen verschillen als het om geboortejaren gaat, zijn de meesten het hierover eens: babyboomers zijn geboren tussen 1944 en 1964 (dit zijn de 56- tot 76-jarigen van 2020), generatie X is geboren tussen 1965 en 1981 (dit zijn de 39- tot 55-jarigen van 2020). Millennials bereikten hun volwassen leeftijd in het millennium. Zij zijn geboren tussen 1982 en 1996 (in 2020 dus 24 tot 38 jaar oud) en worden opgevolgd door generatie Z.

1

HET VERLANGEN BIJZONDER TE ZIJN

OVERLEVING VAN HET NEGATIEVE

Onze hersens spannen tegen ons samen, door zich te gedragen als raketten op zoek naar een vijandig doelwit.

Een briljante uitspraak vat dit samen: ‘Het brein is als klittenband voor negatieve ervaringen, maar teflon voor positieve.’ Het is een miljoenen keren gedeeld citaat.

En wie kan nou beter vertellen wat hiermee bedoeld wordt dan degene die het heeft gezegd? Dus ik naar neuropsycholoog dr. Rick Hanson. Het eerste wat hij me vertelt is dat de amygdala (zeg maar de alarmbel in de hersens) bij de meeste mensen afgesteld is op negatieve prikkels.

‘Hersens scannen de omgeving automatisch op slecht nieuws. We zijn daar overmatig op geconcentreerd, we overreageren erop en daarmee krijgt die ervaring voorrang in het emotionele geheugen,’ legt Hanson uit.

Lekker dan.

Dit is waarom na een evaluatiegesprek met je baas je hersens dat ene goedbedoelde kritiekpuntje er uitpikken en daar het volgende mee doen: veel tijd besteden aan het uit elkaar trekken van de gebruikte woorden, ze op een billboard in je hersens zetten en dan de neonverlichting aandoen. Alsof het om een nieuwe film in een retrobioscoop gaat. Alle positieve opmerkingen worden vergeten.

GEBREK AAN ZELFVERTROUWEN lees je in flikkerende letters, terwijl ‘geliefd bij collega’s’, ‘ijverig’ en ‘beleefd’ ongezien en ongelezen op de vloer van de montagekamer liggen. En net als in een bioscoop draaien we GEBREK AAN ZELFVERTROUWEN keer op keer opnieuw af.

Hersens uit de steentijd in de eenentwintigste eeuw

Waar komt die negatieve preoccupatie van onze hersens eigenlijk vandaan?

‘Daar is een kort antwoord op te geven,’ zegt Hanson in zijn boek Veerkracht: een handleiding voor innerlijke rust, kracht en geluk. ‘Wortels en stokken. Wortels hadden we nodig, stokken moesten we zien te vermijden. Onze voorouders kenden veel agressie tussen stammen onderling en van roofdieren. Als ze een stok niet zagen aankomen voordat die tsjak! deed, werd hun kans op nageslacht nihil.’

Om het raadsel verder te ontrafelen, deed ik een beroep op de inzichten van de evolutie-expert (noot: expert in mijn ogen, hij ontkent dat bescheiden) prof. Vybarr Cregan-Reid, auteur van Primate Change: how the world we made is remaking us. Cregan-Reid wijst erop dat er een mismatch is tussen de manier waarop ons lichaam functioneert en de omgeving waarin we leven. Waar het op neerkomt: ons lichaam heeft de veranderingen niet bijgehouden.

‘Het leven verandert snel, de evolutie gaat traag,’ is zijn overkoepelende argument. Net als onze honden – die altijd maar dooreten als ze de kans krijgen, ook al zijn ze hun leven lang al gewend aan twee maaltijden per dag – begrijpt ons oerbrein geen bal van onze huidige levensomstandigheden.

‘Het moderne leven is net zo stressvol voor het menselijk lichaam als een sprong in een ijswak,’ zegt Cregan-Reid. Met name wereldsteden maken ons gek. ‘Wij denken dat steden er al heel lang zijn, maar als je de tijdlijn van het menselijk bestaan uitzet op een werkdag van negen tot vijf, zijn zelfs de eerste stadjes pas rond 16.59 uur gebouwd. Gevolg daarvan is dat ons lichaam in shock verkeert. Als reactie op de stedelijke omgeving pompt ons limbische systeem ons vol met nerveuze spanning.’

Cregan-Reid haalt een studie aan die werd uitgevoerd in een wooncomplex in Chicago. De bewoners aan de ene kant van het appartementengebouw hadden toegang tot groene ruimte, terwijl de mensen in de andere helft die niet hadden. De onderzoekers volgden het misdaadniveau en de geestelijke gezondheid en ontdekten dat de mensen die aan de kant met het groen woonden veel rustiger waren en minder geneigd waren misdaden te plegen.

Ik vertel Cregan-Reid dat mijn amygdala (onderdeel van het limbisch systeem dat een emotionele reactie teweegbrengt) in de hoogste versnelling gaat wanneer ik me in de chaos van drukke Londense treinstations begeef. Dan begint mijn oerbrein te gillen en moet ik het echt kalmeren met behulp van mijn rationele prefrontale cortex.

‘Als je op station Euston bent, weet je rationeel wel dat je eten en drinken kan krijgen, want je hebt geld in je zak,’ zegt Cregan-Reid. ‘Toch raakt je limbisch systeem in paniek omdat het die levensbehoeften niet waarneemt. Er zijn geen gewassen of water te zien, alleen andere mensen. We zitten als kippen in een hok.’ Als bewuste consument kopen we biologische scharreleieren, maar onszelf proppen we vaak in ruimtes die in verhouding kleiner zijn dan die van goedbehandelde kippen.

‘Je amygdala overreageert,’ legt neurowetenschapper dr. Alex Korb uit. Hij is de auteur van De opwaartse spiraal: stap voor stap je depressie overwinnen met inzichten uit de neurowetenschap. ‘Die wetenschap is niet voldoende om je onrust in een treinstation weg te nemen. Wel kan je je prefrontale cortex inschakelen om tot het inzicht te komen dat er eigenlijk niets aan de hand is.’

Kortom, die angstige amygdala van ons was vroeger supernuttig. Hij zorgde ervoor dat je niet werd opgegeten. Tegenwoordig hebben we daar minder behoefte aan. Gelukkig hebben we ook een hersengebied dat de amygdala tot de orde kan roepen als hij wil vechten of vluchten: de prefrontale cortex. Deze frontale kwab, die vaak het ‘hogere’ brein genoemd wordt, is van de ratio en het logisch denken. Volgens Korb is dit de ‘volwassene in de kamer’. De prefrontale cortex is ook het deel van de hersens dat ons onderscheidt van andere primaten, aangezien die van ons aanzienlijk meer ontwikkeld is.