EEN ZONDAGSKIND

Voor Kristina

Oorspronkelijke titel The Wych Elm. Viking, imprint van Penguin Random House © 2018 Tana French

© 2020 Nederlandse vertaling Irene Paridaans / Uitgeverij Nieuw Amsterdam

Alle rechten voorbehouden

Omslagontwerp Studio Jan de Boer

Omslagbeeld © Arcangel / Stephen Mulcahey

NUR 305

ISBN 978 90 468 2743 7

www.nieuwamsterdam.nl

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2020, met ISBN 978 90 468 2742 0

Heer, wij weten wat we zijn, maar weten niet wat we zouden kunnen zijn.

William Shakespeare, Hamlet

1

Ik heb mezelf eigenlijk altijd als een zondagskind beschouwd. Ik bedoel niet dat ik zo iemand ben die in een opwelling een lot koopt waar vervolgens miljoenen euro’s op vallen, of die een paar seconden te laat bij zijn vliegtuig aankomt dat daarna crasht zonder overlevenden. Ik bedoel gewoon dat ik erin slaag me door het leven te bewegen zonder de standaardellende waar je weleens over hoort. Ik ben als kind niet misbruikt, ik ben niet gepest op school; mijn ouders zijn niet gescheiden of overleden of verslaafd, ze maakten niet eens behoorlijk ruzie; mijn vriendinnen hebben me nooit bedrogen, althans niet voor zover ik weet, of me op traumatische wijze gedumpt; ik ben nooit aangereden door een auto, ik heb nooit iets ernstigers gemankeerd dan waterpokken en ik heb zelfs geen beugel gedragen. Niet dat ik hier erg lang bij stil heb gestaan, maar toen ik me dit realiseerde constateerde ik tevreden dat alles precies ging zoals het moest gaan.

En dan was er natuurlijk nog Ivy House. Ik denk niet dat iemand me, zelfs nu niet, van het idee af kan brengen dat ik ontzettend geboft heb met Ivy House. Ik weet dat het allemaal niet zo eenvoudig was, ik ken alle argumenten tot in de kleinste en scherpste details; ik kan ze netjes op een rijtje leggen, strak als zwarte runentekens in witte sneeuw, en net zo lang naar ze staren tot ik mezelf bijna heb overtuigd; maar ik hoef alleen maar een vleugje van de juiste geur op te snuiven, jasmijn, lapsang souchong, een specifieke ouderwetse zeep die ik nooit thuis heb kunnen brengen, ik hoef maar een straal onder de juiste hoek binnenvallend middaglicht te zien en ik ben verloren, ik ben weer helemaal in de ban.

Een poosje geleden heb ik mijn neef en nicht hier daadwerkelijk nog over gebeld. Het was bijna Kerstmis en ik was aangeschoten van de warme wijn die ik had gedronken op een of andere vreselijke kerstborrel op mijn werk; anders zou ik hen nooit hebben gebeld, in elk geval niet om naar hun mening te vragen, of hun advies, of wat het dan ook wezen mocht waar ik op zoek naar dacht te zijn. Susanna vond het duidelijk een domme vraag. ‘Nou ja, natuurlijk hebben we geboft. Het was een fantastisch huis.’ En toen ik niets terugzei: ‘Je kunt je druk gaan maken over al die andere dingen, maar dat zou ik persoonlijk’ – geluid van een schaar die door papier snijdt, op de achtergrond zweven zoete koorknaapjes, ze zit cadeautjes in te pakken – ‘niet doen. Ik weet dat ik makkelijk praten heb, maar echt, Toby, wat heeft het voor zin om er na al die jaren nog in te gaan zitten prikken? Maar jij moet vooral doen wat je moet doen.’ Leon, die in eerste instantie oprecht verheugd leek iets van me te horen, verstrakte meteen. ‘Hoe moet ik dat nou weten? Maar luister, nu ik je toch aan de lijn heb, ik had je nog willen mailen, ik denk dat ik met Pasen een paar dagen naar huis kom, ben jij er dan…’ Ik werd enigszins strijdlustig en eiste een antwoord, al wist ik heel goed dat dat niet de manier was waarop je met Leon moest omgaan. Hij deed net of zijn bereik was weggevallen en hing op.

En toch, en toch. Het doet ertoe; het doet ertoe, voor zover ik kan inschatten – wat dat op dit moment ook voor mag stellen – meer dan wat dan ook. Het heeft lang geduurd voordat ik begon na te denken over wat geluk hebben kan zijn, hoe gladjes en heerlijk bedrieglijk, hoe meedogenloos verwrongen en verknoopt op zijn eigen onzichtbare plekken, en hoe dodelijk.

Die nacht. Ik weet dat er een oneindig aantal momenten is waarop je een verhaal kunt beginnen, en ik realiseer me heel goed dat iedereen die in dit verhaal een rol speelt het niet met deze keus eens zal zijn; ik zie het scheve lachje van Susanna al voor me en ik hoor Leon spottend snuiven. Maar ik kan er niets aan doen; voor mij is het begonnen in die nacht, het zwaar verroeste scharnier tussen ervoor en erna, het plaatje toverglas dat voor de werkelijkheid werd geschoven en dat alles aan de ene kant somber kleurt en aan de andere kant helder en licht laat, pijnlijk dicht bij elkaar maar zonder dat ze elkaar raken of kunnen raken. Ook al is het aantoonbare onzin, die schedel lag tenslotte op dat moment al jarenlang verscholen in dat holletje, en ik denk dat het zonneklaar is dat hij die zomer toch wel een keer tevoorschijn zou zijn gekomen; toch kan ik op een niveau dat dieper gaat dan logica niet geloven dat dit allemaal ook gebeurd zou zijn zonder die ene nacht.

In het begin leek het een prima avond; een uitstekende avond beter gezegd. Het was een vrijdagavond in april, de eerste dag die echt aanvoelde als een lentedag, en ik was op stap met mijn twee beste vrienden van de middelbare school. Het was druk bij Hogans, de haren van de meisjes waren zacht en luchtig van de warmte, de jongens hadden hun mouwen opgerold en overal klonk gepraat en gelach, tot de muziek nog slechts een vrolijke reggaedreun was geworden die ongemerkt via de vloer je voeten in trilde. Ik was zo high als een papegaai, niet van de coke of zo, maar er was wat gedoe geweest op het werk die week en die dag had ik alles weer recht kunnen zetten. De overwinning maakte me een beetje duizelig; ik betrapte mezelf er steeds op dat ik veel te snel praatte en enorme slokken bier achteroversloeg. Aan het tafeltje naast ons zat een beeldschone brunette naar me te lonken, als ze in mijn blikveld verscheen lachte ze net een tel te lang naar me. Ik was niet van plan in actie te komen, ik had een geweldige vriendin die ik niet wilde belazeren, maar het was wel leuk te merken dat ik nog meetelde.

‘Ze vindt je leuk,’ zei Declan met een schuine hoofdknik naar de brunette, die juist haar hoofd met een extravagante zwier in haar nek gooide en lachte om een grapje van haar vriendin.

‘Ze heeft een goeie smaak.’

‘Hoe is het met Melissa?’ vroeg Sean enigszins overbodig. Nog afgezien van Melissa was die brunette helemaal mijn type niet; haar rode vintage jurk hield nauwelijks haar dramatische rondingen in bedwang en ze zag eruit alsof ze liever in een bistro vol Gauloise-dampen zat waar meerdere kerels elkaar omwille van haar met een mes te lijf gingen.

‘Geweldig,’ zei ik, en dat was ook zo. ‘Zoals altijd.’ Melissa was het andere uiterste van deze brunette: klein, met een vriendelijk gezichtje, rommelig blond haar en sproeten, van nature aangetrokken tot dingen die haar en iedereen om haar heen gelukkig maakten: vrolijke bloemetjesjurken van zachte katoen, zelfgebakken brood, dansen op willekeurig welke muziek en picknicks met stoffen servetten en idiote kazen. Ik had haar al een paar dagen niet gezien en de gedachte aan haar deed me naar haar verlangen, naar haar lach, haar neus die ze in mijn hals begroef en de kamperfoeliegeur van haar haren.

‘Ze is geweldig,’ zei Sean met iets te veel nadruk.

‘Zeker. Ik zei daarnet al dat ze geweldig is. Ik heb namelijk een relatie met haar, ik weet dat ze geweldig is. Ze is geweldig.’

‘Heb je speed geslikt?’ wilde Dec weten.

‘Ik ben high van jullie gezelschap. Gast, jij bent het menselijke equivalent van de puurste, witste Colombiaanse…’

‘Je hebt echt speed geslikt. Geef ons ook wat, gierige eikel.’

‘Ik ben zo clean als een baby, bietsende klootzak.’

‘Waarom zit je dan die griet te beloeren?’

‘Ze is prachtig. Ik kan best schoonheid waarderen zonder…’

‘Te veel koffie,’ zei Sean. ‘Giet nog maar wat van dat spul naar binnen, daar word je wel rustig van.’

Hij wees naar mijn glas bier. ‘Voor jou doe ik alles,’ zei ik en ik dronk in één teug bijna mijn hele glas leeg. ‘Ahhhh.’

‘Ze is echt fantastisch,’ zei Dec, die weemoedig naar de brunette zat te staren. ‘Toch zonde.’

‘Eropaf,’ zei ik. Dat zou Dec niet doen, dat deed hij nooit.

‘Oké.’

‘Toe maar. Als ze deze kant op kijkt.’

‘Ze kijkt helemaal niet naar mij. Ze kijkt naar jou. Zoals gewoonlijk.’ Dec was stevig van postuur en massief, hij droeg een bril en had een wilde bos rood haar. Hij zag er eigenlijk prima uit, maar ooit had hij zichzelf wijsgemaakt dat dat niet zo was, met alle voorspelbare consequenties van dien.

‘Hé,’ zei Sean quasibeledigd. ‘Meiden kijken naar mij.’

‘Klopt. Ze vragen zich af of je blind bent of dat dat overhemd een weddenschap is.’

‘Gewoon jaloers,’ mompelde Sean en hij schudde zijn hoofd. Sean was een grote vent van bijna een meter negentig, hij had een breed, open gezicht en zijn rugbylijf was nog bijna net zo gespierd als vroeger; hij kreeg in feite meer dan voldoende vrouwelijke aandacht, al was ook dat tevergeefs want hij was nog steeds heel gelukkig met zijn vriendinnetje van de middelbare school. ‘Lelijke eigenschap.’

‘Maak je niet druk,’ zei ik geruststellend tegen Dec. ‘Het wordt er allemaal beter op. Met die…’ Ik knikte subtiel in de richting van zijn hoofd.

‘Die wat?’

‘Je weet wel. Die.’ Snel wees ik naar mijn eigen haarlijn.

‘Waar heb je het over?’

Ik leunde discreet over de tafel en fluisterde: ‘Die implantaten. Goed idee, kerel.’

‘Ik heb helemaal geen haarimplantaten!’

‘Daar hoef je je helemaal niet voor te schamen. Alle grote sterren hebben ze tegenwoordig. Robbie Williams. Bono.’

Nu werd Dec natuurlijk helemaal woest. ‘Er is niks mis met mijn fucking haar!’

‘Dat zeg ik. Ziet er geweldig uit.’

‘Je ziet er bijna niks van,’ verzekerde Sean hem. ‘We zeggen niet dat het opvalt. Gewoon prima, snap je?’

‘Ze vallen niet op omdat ze niet bestáán. Ik héb helemaal geen…’

‘Kom op, zeg,’ zei ik. ‘Ik zie ze toch. Hier en…’

‘Blijf van me af!’

‘Oké. Laten we je vriendinnetje even vragen wat zij ervan vindt.’ Ik begon de aandacht te trekken van de brunette.

‘O nee. Neeneenee. Toby, echt, ik vermoord je als je…’ Dec probeerde mijn zwaaiende hand vast te grijpen. Ik ontweek hem.

‘Dit is de perfecte openingszet,’ zei Sean. ‘Je wist toch niet hoe je met haar in gesprek moest raken? Nou, dit is je kans.’

‘Flikker op,’ zei Dec. Hij staakte zijn pogingen mijn hand vast te pakken en stond op. ‘Jullie zijn echt een stelletje eikels, wist je dat?’

‘Dec,’ zei ik. ‘Ga nou niet weg.’

‘Ik ga naar de plee, dan kunnen jullie twee weer even normaal gaan doen.’ En tegen Sean: ‘Hé, Chuckles, je bent aan de beurt.’

‘Hij gaat even kijken of ze allemaal nog goed zitten,’ zei Sean tegen mij, wijzend op zijn haarlijn. ‘Jij hebt ze in de war gemaakt. Zie je die ene daar, die is helemaal…’ Dec stak twee middelvingers naar ons op en liep door de menigte in de richting van de wc’s. Al manoeuvrerend langs billen en biertjes probeerde hij zijn waardigheid te behouden en onze schaterlach en de brunette te negeren.

‘Hij trapte er toch maar mooi even in,’ zei Sean. ‘Mafkees. Nog eentje?’ Hij liep naar de bar.

Toen ik even alleen was appte ik Melissa: Paar biertjes met de jongens. Bel je later. Hou van je. Meteen appte ze terug: Ik heb die gekke ouwe leunstoel verkocht!!! Met een heleboel vuurwerkemoticons erbij. De ontwerpster was zo blij dat ze huilde toen ik haar belde en ik was zo blij voor haar dat ik ook bijna moest huilen:-) Groetjes aan de jongens. Hou ook van jou xxx. Melissa had een klein winkeltje in Temple Bar waar ze vreemdsoortige Ierse spullen verkocht: geinige setjes porseleinen vazen, kasjmieren dekens in felle neonkleuren, handgesneden handvatten in de vorm van slapende eekhoorns of vertakte bomen. Ze probeerde al jaren die leunstoel te verkopen. Ik appte haar terug: Gefeliciteerd! Ouwe verkoopduivel van me.

Toen Sean terugkwam met de biertjes was Dec terug van de wc. Hij was duidelijk gekalmeerd maar deed nog steeds erg zijn best de blikken van de brunette te ontwijken. ‘We hebben haar even gevraagd wat zij ervan vindt,’ zei Sean. ‘Ze vindt je implantaten geweldig.’

‘Ze zei dat ze ze al de hele avond zit te bewonderen.’

‘Ze vroeg zich af of ze ze aan mocht raken.’

‘Ze vroeg zich af of ze eraan mocht likken.’

‘Krijg de tering. Ik zal je trouwens even vertellen waarom ze steeds naar jou kijkt, verrekte klootzak,’ zei Dec terwijl hij zijn kruk aanschoof. ‘Niet omdat ze je leuk vindt, maar gewoon omdat ze die rotkop van jou in de krant heeft zien staan, en nu probeert ze zich te herinneren of je een omaatje al haar spaargeld hebt afgepakt of dat je een minderjarige hebt geneukt.’

‘Waar ze zich sowieso niet druk over zou maken als ze me niet zag zitten.’

‘In je dromen. De roem is je naar het hoofd gestegen.’

Een paar weken daarvoor had mijn foto in de krant gestaan, in het maatschappijkatern, en dat had een gigantische hoeveelheid commentaar opgeleverd omdat ik toevallig tijdens het werk, de opening van een tentoonstelling, stond te kletsen met een ervaren soapactrice. In die tijd deed ik de pr en de marketing voor een middelgrote, tamelijk prestigieuze kunstgalerie in het centrum van de stad, op een paar straten afstand van Grafton Street. Dat was niet wat ik voor ogen had toen ik afstudeerde; ik mikte op een van de grotere reclamebedrijven, ik was alleen maar naar het sollicitatiegesprek gegaan om ervaring op te doen. Maar toen ik daar eenmaal zat vond ik het tegen alle verwachting in een leuke plek; het grote, nauwelijks gemoderniseerde achttiende-eeuwse gebouw met de scheve vloeren, Richard, de eigenaar, die door zijn scheefstaande bril naar me zat te loeren en informeerde naar mijn favoriete Ierse kunstenaars (gelukkig had ik me wel een beetje op het gesprek voorbereid zodat ik een paar min of meer verstandige antwoorden kon geven en we een lang, opgewekt gesprek konden voeren over le Brocquy en Pauline Bewick en nog een aantal mensen van wie ik daarvoor nog nooit had gehoord). Het idee mijn eigen gang te mogen gaan sprak me ook erg aan. Bij een groot bedrijf zou ik eerst een paar jaar achter een computerscherm hebben gezeten waar ik gehoorzaam andermans briljante ideeën voor pr-campagnes op social media zou bijsnoeien en water geven, en moest besluiten of ik racistische nepcommentaren op een of ander afgrijselijke nieuwe smaak chips zou verwijderen of dat ik ze zou gebruiken om reuring te genereren, maar bij deze galerie kon ik uitproberen wat ik maar wilde en mijn beginnersfouten al doende herstellen zonder dat er iemand over mijn schouder meekeek. Richard wist niet helemaal zeker wat Twitter was, al vond hij wel dat hij er ook een paar moest hebben, en hij was al helemaal niet de man van de vierkante millimeter. Toen ik, tot mijn grote verbazing, de baan kreeg aangeboden, aarzelde ik nauwelijks. Een paar jaar, dacht ik, een paar aardige pr-stunts voor op mijn cv, en dan zou ik de sprong kunnen wagen naar een van de grote bedrijven op een niveau waar het echt leuk zou worden.

Dat was inmiddels vijf jaar geleden. Ik had mijn voelsprieten al uitgestoken en daar heel bevredigende reacties op gekregen. Ik zou de galerie missen; uiteindelijk was ik niet alleen van de vrijheid maar ook van de baan zelf gaan houden, van de kunstenaars met hun idiote perfectionisme, de tevredenheid over het feit dat ik al doende genoeg had opgepikt om te snappen waarom Richard boven op de ene kunstenaar sprong en de andere vierkant afwees. Maar ik was achtentwintig, Melissa en ik hadden het over het kopen van een huis, de galerie betaalde niet slecht, maar wel stukken minder dan de grote bedrijven, kortom: het werd tijd voor het echte werk.

Dat was in de week daarvoor bijna allemaal in rook opgegaan, maar ik had opnieuw geluk gehad. Mijn gedachten stuiterden en stoven alle kanten op, en het was kennelijk besmettelijk want Sean en Dec hingen over de tafel van het lachen. We wilden die zomer een mannenvakantie, maar we konden niet beslissen waarheen; Thailand, wacht even, wanneer is het moessonseizoen, telefoons komen tevoorschijn, en wanneer is het staatsgreepseizoen? Dec bleef om een of andere reden hameren op Fiji, we moeten echt naar Fiji, anders komen we er nooit meer, niet als… hij gebaarde met een subtiele hoofdknik naar Sean. Sean ging met Kerstmis trouwen, en hoewel dat na twaalf jaar niet echt onverwacht was, voelde het toch als een schokkende en ongegronde actie en het gesprek erover leidde onvermijdelijk tot gezeik: Op het moment dat je ‘ja’ zegt leef je in geleende tijd, man, dan is je leven over en uit… Proost! Op Seans laatste vakantie! Op Seans laatste avond in de kroeg! Op Seans laatste blowtje! Dec en ik mochten Audrey allebei heel graag en de wrange grijns op Seans gezicht – zogenaamd beledigd, maar stiekem blij het onderwerp van onze spot te zijn – deed me aan Melissa denken en aan het feit dat we nu drie jaar bij elkaar waren en dat het misschien tijd werd voor een huwelijksaanzoek. Door al dat gepraat over laatste kansen keek ik nog een keer naar de brunette, die een verhaal zat te vertellen waarbij ze druk gesticuleerde; donkerrood gelakte nagels, iets in de hoek waaronder ze haar hoofd hield zei me dat ze heel goed wist dat ik naar haar keek en dat dat niets te maken had met de foto in de krant – We zorgen wel dat je in Thailand aan je trekken komt, Sean, maak je geen zorgen, op Seans eerste travestiet!

Daarna raken mijn herinneringen aan die avond hier en daar een beetje gefragmenteerd. Uiteraard heb ik achteraf die avond nog duizenden keren obsessief de revue laten passeren; alles heb ik uitgekamd om de knoop te vinden die het patroon onherstelbaar veranderde, in de hoop dat ik één belangrijk detail had overgeslagen, één klein puzzelstukje waardoor alle andere stukjes op hun plek zouden vallen en het geheel als een flipperkast gekleurde lichtflitsen zou uitzenden en ik op zou springen en Eureka! zou roepen. De ontbrekende stukjes maakten het er niet makkelijker op (heel normaal, zeiden de artsen geruststellend, echt heel erg normaal, o, zo ontzettend normaal). Gaandeweg kwam er weer het nodige terug en ik nam zo veel mogelijk over uit het geheugen van Sean en Dec; moeizaam paste ik de avond als een oud fresco met schaarse fragmentjes en intelligente conclusies in elkaar, maar hoe kon ik nou zeker weten wat er in die lege gaten zat? Ben ik aan de bar tegen iemand aan gelopen? Heb ik te hard gepraat, ben ik in mijn euforische bubbel uit mijn dak gegaan of heb ik in mijn enthousiasme een te weids armgebaar gemaakt en iemand zijn bier uit zijn hand geslagen? Had de met anabolen volgepompte ex van de brunette ergens in een donker hoekje naar mij zitten grommen? Ik heb mezelf nooit beschouwd als iemand die ruzie zoekt, maar niets leek nu onmogelijk, niet meer.

Lange, botergele lichtvlekken op donker hout. Ik ga bier halen; een meisje met een rode vilten flaphoed leunt over de bar en kletst tegen de barman over een gig, Oost-Europees accent, soepele polsen als van een danser. Op de vloer een vertrapte flyer, groen met geel, naïeve tekening van een hagedis die in zijn eigen staart bijt. Handen wassen op de wc, geur van bleekmiddel, koude lucht.

Ik weet nog dat mijn telefoon ging, midden in een rumoerige discussie over de vraag of de volgende Star Wars-film onvermijdelijk slechter zou zijn dan de laatste, gebaseerd op een of ander ingewikkeld algoritme dat Dec had verzonnen. Ik nam meteen op, dacht dat het iets met de toestand op het werk te maken had; misschien wilde Richard een update of belde Tiernan eindelijk eens terug, maar het was gewoon zo’n uitnodiging voor een verjaardagsfeestje op Facebook. Blijkbaar had ik iets te gretig opgenomen, want Sean keek naar mijn telefoon, trok zijn wenkbrauwen op en vroeg: ‘Is er wat?’

‘Niks,’ zei ik en ik stopte mijn telefoon weer in mijn zak. ‘En trouwens, wat vinden jullie van de serie Taken; die dochter was eerst het slachtoffer, maar daarna bleek ze gewoon de sidekick te zijn…’ en daarmee waren we weer terug bij de discussie over films, die tegen die tijd al zo veel zijpaden had bewandeld dat niemand meer wist wat zijn oorspronkelijke standpunt was geweest. Dit was precies wat ik die avond nodig had; dit, Dec die druk gesticulerend over tafel hangt, Sean die verbijsterd zijn armen in de lucht gooit terwijl we alle drie elkaar proberen te overschreeuwen in onze discussie over Hagrid. Ik haalde mijn telefoon weer tevoorschijn en zette het geluid uit.

De problemen op het werk waren eigenlijk niet mijn schuld, of in elk geval maar zeer zijdelings. Het begon met Tiernan, de jongen die de tentoonstellingen regelt, een magere hipster met een lange kin en ouderwetse hoornen bril, die maar over twee onderwerpen kon praten: obscure Canadese alternatieve folkbandjes en het onrechtvaardige gegeven dat zijn kunst (zeer gedetailleerde olieverfportretjes van ravers met duivenkoppen die wezenloos voor zich uit staren, dat soort dingen, die hij produceert in een door zijn ouders gefinancierd atelier) nog altijd niet de erkenning had gekregen die het verdiende. Een jaar geleden was Tiernan met het plan gekomen een tentoonstelling te maken van afbeeldingen van plekken in de stad, gemaakt door kansarme jongeren. Richard en ik waren er meteen bovenop gesprongen; het enige wat het nog makkelijker zou maken was als een deel van die kansarme jongeren Syrische vluchtelingen zouden zijn, en liefst ook nog transgender. Ondanks zijn aura van wereldvreemde vaagheid was Richard er zich maar al te zeer van bewust dat de galerie zowel status als sponsoren nodig had om overeind te blijven. Slechts een paar dagen nadat Tiernan het plan achteloos, terwijl hij de suikerkorrels van zijn donut van zijn servet pulkte, voor het eerst tijdens onze maandelijkse vergadering had geopperd, zei Richard tegen hem dat hij kon beginnen.

De hele zaak liep als een tierelier. Tiernan schuimde de meest obscure scholen en achterbuurten af die hij maar kon vinden (op een van die plekken verbouwde een clubje achtjarigen met een sloophamer pal voor zijn neus zijn fiets tot een Dalí-kunstwerk) en kwam terug met een bevredigend troepje haveloze jongeren met een bescheiden strafblad en ranzige tekeningen met spuiten, vervallen flatgebouwen en hier en daar een paard. Eerlijk is eerlijk: het was niet allemaal even voorspelbaar: een meisje maakte van materiaal dat ze had gejat van verlaten bouwterreinen kleine, ongure modellen van de verschillende pleeghuizen waar ze had gewoond; een mannenpop van zeildoek, onderuithangend op een bank die was uitgehakt uit een blok beton, met zijn arm om de schouders van een zeildoeken meisjespop op een manier die op mij nogal verontrustend overkwam; een ander kind maakte Pompeji-achtige gipsafgietsels van voorwerpen die hij had gevonden in het trappenhuis van de flat waarin hij woonde: een vertrapte aansteker, een kinderbril met een kapot pootje, een ingewikkeld in elkaar geknoopte plastic zak. Ik was ervan uitgegaan dat deze tentoonstelling het helemaal moest hebben van haar superieure morele appel, maar een paar stukken waren gewoon echt heel goed.

Tiernan was met name trots op een van zijn ontdekkingen: een achttienjarige knul die zich Gouger noemde. Gouger wilde alleen maar met Tiernan praten, weigerde zijn echte naam te geven en gaf tot mijn frustratie geen interviews – een groot deel van zijn leven had hij met jeugdzorg te maken gehad en hij had een uitgebreid netwerk van vijanden opgebouwd die, zo vreesde hij, hem zouden weten te vinden als hij rijk en beroemd zou worden – maar hij was echt goed. Hij werkte met laagjes: spraypaint, foto’s, inktpen, met een woeste nonchalance die hem een soort dringende noodzakelijkheid verleende; let goed op want elk moment kan er iets van opzij aan komen denderen dat het schilderij reduceert tot flarden kleur en gekrabbel. Zijn pièce de résistance: een enorme, met houtskool getekende werveling van schreeuwende tieners rond een gespraypaint kampvuur, hoofden in de nek, neonkleurige bogen drank die uit in het rond gezwaaide blikjes vlogen, heette BoHeroin Rhapsody, en nadat ik het op onze Facebook-pagina had gezet trok het al snel de aandacht van verschillende verzamelaars.

De kunstraad en de gemeenteraad van Dublin smeten hun geld aan onze voeten. De media besteedden nog meer aandacht aan ons dan ik had verwacht. Tiernan liet zijn jongeren in de galerie rondscharrelen; ze stootten elkaar aan, kraakten elkaar fluisterend af en staarden wezenloos naar de multimediapresentatie getiteld ‘Afwijkend’. Allerlei hotemetoten reageerden op onze uitnodiging en lieten weten dat ze graag naar de opening zouden komen. Richard kuierde glimlachend door de galerie en neuriede musicalmelodietjes, afgewisseld met iets bizars wat hij hier of daar had opgepikt (Kraftwerk??). Tot ik op een middag zonder te kloppen Tiernans kantoor binnenliep. Hij zat op zijn hurken en werkte enkele details van Gougers nieuwste meesterstuk bij.

Na mijn aanvankelijke verbijstering schoot ik in de lach. Deels door de uitdrukking op Tiernans gezicht: een mix van schaamrood en verontwaardiging terwijl hij wanhopig naar een acceptabel excuus zocht; deels vanwege mezelf en het feit dat ik overal vrolijk doorheen was gefladderd zonder ook maar iets te vermoeden, terwijl ik hem natuurlijk maanden daarvoor al had moeten doorzien (sinds wanneer had Tiernan überhaupt oog voor kansloze jongeren?). ‘Kijk eens aan,’ zei ik nog altijd lachend. ‘Moet je dat zien.’

‘Sst,’ siste Tiernan. Hij stak zijn handen in de lucht en keek snel naar de deuropening.

‘Gouger himself. In levenden lijve.’

‘Jezus, hou alsjeblieft je kóp, Richard is…’

‘Je ziet er beter uit dan ik dacht.’

‘Toby. Luister. Neenee, luister nou.’ Hij hield zijn armen voor het schilderij zodat het leek alsof hij het probeerde te verbergen, schilderij? welk schilderij? ‘Als dit uitkomt ben ik dood, echt, dan kom ik nooit meer…’

‘Jezus, Tiernan. Rustig maar.’

‘Die schilderijen zijn goed, Toby. Echt goed. Maar dit is de enige manier, als mensen weten dat ik ze heb gemaakt zijn ze niet meer geïnteresseerd, ik heb de kunstacademie gedaan…’

‘Alleen de Gouger-stukken? Of nog meer?’

‘Alleen Gouger. Ik zweer het.’

‘Oké,’ zei ik terwijl ik over zijn schouder keek. Het schilderij was een klassieke Gouger, een dikke laag zwarte verf waarin twee elkaar woest vastgrijpende jongens waren gekrast, met daardoorheen een muur van zeer gedetailleerde balkonnetjes, waarop zich piepkleine levendige scènes afspeelden. Hier moest hij eindeloos aan gewerkt hebben. ‘Hoelang ben je hier al mee bezig?’

‘Een tijdje, ik…’ Tiernan keek me aan. Hij was erg nerveus. ‘Wat ga je doen? Ga je me…?’

Ik had natuurlijk meteen naar Richard moeten gaan en hem het hele verhaal moeten vertellen, of in elk geval had ik een smoes moeten verzinnen om Gougers werk uit de tentoonstelling te halen (zijn vijanden zaten hem op de hielen, zoiets. Hem laten sterven aan een overdosis zou hem alleen maar nog interessanter maken). Om eerlijk te zijn kwam dat niet eens in me op. Het liep allemaal als een zonnetje, iedereen die erbij betrokken was, was in zijn nopjes. Als ik nu de stekker eruit zou trekken zou voor veel mensen de dag verpest zijn en voor zover ik kon zien om niks. Zelfs al zou ik op de morele toer gaan, dan zou ik nog aan Tiernans kant staan: ik heb de van zelfhaat doortrokken visie van de gegoede burgerij dat arm en crimineel zijn iemand op magische wijze waarachtiger maakt, en dieper verbonden met een of andere bron van artistieke waarheid, authenticiteit zelfs, nooit gedeeld. Wat mij betrof was de tentoonstelling nog precies hetzelfde als tien minuten daarvoor; als mensen de uitstekende schilderijen voor hun neus wilden negeren en zich alleen bekommerden om de bevredigende illusie die erachter stak was dat hun probleem, niet het mijne.

‘Relax,’ zei ik. Tiernan was nu zo opgefokt dat het wreed zou zijn hem daar nog langer te laten staan. ‘Ik doe helemaal niks.’

‘Echt niet?’

‘Ik zweer het.’

Tiernan slaakte een diepe, trillende zucht. ‘Oké. Oké. Wauw. Ik schrok me kapot.’ Hij rechtte zijn rug en keek naar zijn schilderij. Hij gaf een paar klopjes op de bovenrand van het doek, alsof hij een angstig dier probeerde te kalmeren. ‘Ze zijn goed,’ zei hij. ‘Ja, toch?’

‘Weet je wat je zou moeten doen?’ zei ik. ‘Meer van die kampvuurdingen. Een hele serie.’

Tiernans ogen begonnen te stralen. ‘Misschien wel,’ zei hij. ‘Dat is eigenlijk niet zo’n gek idee, weet je, van het begin van het vuurtje tot aan de… als het weer uitdooft, ochtendschemer…’ Hij liep al naar zijn bureau en grabbelde naar een potlood en een vel papier. In zijn hoofd had hij alle consternatie alweer terzijde geschoven. Ik liet hem zijn gang gaan.

Na deze kleine hobbel stevende de show weer vlotjes af op de opening. Tiernan werkte als een bezetene aan Gougers kampvuurserie; ik begon te vermoeden dat hij nog maar een paar uur per nacht sliep, maar niemand koppelde zijn afwezige, duistere blik en zijn onafgebroken geeuwen aan de schilderijen die hij met enige regelmaat triomfantelijk binnensleepte. Ik werkte Gougers raadselachtige anonimiteit uit tot Banksy-proporties, met veel valse Twitteraccounts waarop in gebrekkige chattaal werd besproken of dit die man uit de flat was die Mixie destijds had neergestoken, want als dat zo was, was Mixie naar hem op zoek; de media doken erbovenop, en het aantal volgers schoot omhoog. Tiernan en ik bespraken nog half grappend het idee om een echte hooligan te vragen om het gezicht achter dit product te zijn, in ruil voor geld om zijn verslavingen te onderhouden (voor optimale authenticiteit moest hij uiteraard wel verslaafd zijn), maar we besloten ervan af te zien omdat een verslaafde hooligan waarschijnlijk te kortzichtig was om betrouwbaar te kunnen zijn; op een gegeven moment zou hij ons gaan afpersen of zich gaan bemoeien met het creatieve proces, en dan zou het een zootje worden.

Ik neem aan dat ik me wel zorgen had moeten maken over de vraag wat er moest gebeuren als het allemaal misliep; een journalist die te nieuwsgierig werd, of de ongeloofwaardigheid van mijn straattaal op Gougers Twitteraccount, maar dat deed ik niet. Zorgen maken was in mijn ogen altijd een lachwekkende verspilling van tijd en energie geweest; het was zo veel makkelijker om vrolijk door te werken en een probleem pas te tackelen als het zich voordeed, wat meestal niet het geval was. En dus was ik er totaal niet op voorbereid dat Richard, een maand voor de geplande opening en vier dagen voor die bewuste nacht, erachter kwam.

Ik weet nog steeds niet precies hoe. Iets met een telefoongesprek, voor zover ik kon achterhalen (mijn oor tegen de deur van mijn kantoor gedrukt, starend naar de afbladderende verf en een hartslag die langzaam werd opgevoerd tot een ongemakkelijk gebonk ergens onder in mijn keel), maar Richard gooide Tiernan er zo snel en ziedend van woede uit dat we niet de kans kregen elkaar nog te spreken. Daarna kwam hij mijn kantoor binnen – ik sprong net op tijd achteruit om niet de deur tegen mijn gezicht te krijgen – zei dat ik moest opdonderen en pas vrijdag weer terug mocht komen als hij had besloten wat hij met mij zou doen.

Ik hoefde maar heel even naar hem te kijken, zijn gezicht wit van woede, zijn kraag omhoog, zijn kaak strak gespannen, om te weten dat ik beter niets kon zeggen, zelfs als ik de kans zou krijgen om iets samenhangends in te brengen voordat hij de deur zo hard achter zich dichtsmeet dat de papieren van mijn bureau dwarrelden. Ik zocht mijn spullen bij elkaar en vertrok; ik vermeed de nieuwsgierige blik die Aideen, onze accountant, door haar openstaande deur mijn kant op wierp en probeerde op de trap mijn voetstappen licht en ontspannen te houden.

De drie dagen daarna verveelde ik me voornamelijk. Iemand vertellen wat er was gebeurd leek idioot, omdat de kans groot was dat het allemaal met een sisser zou aflopen. Ik was geschrokken van Richards woede; ik had natuurlijk wel verwacht dat hij zou balen, maar zijn boosheid leek volledig buiten proportie en ik wist zeker dat hij gewoon zijn dag niet had gehad, en dat hij tegen de tijd dat ik weer op kantoor verscheen gekalmeerd zou zijn. Dus bleef ik de hele dag binnen voor het geval iemand me ergens aan zou treffen waar ik niet hoorde te zijn. Ik kon zelfs niemand bellen. Ik kon niet bij Melissa slapen, of zij bij mij, omdat zij ’s morgens samen naar het werk zou willen lopen; haar winkel bevond zich op vijf minuten van mijn galerie, dus liepen we meestal als we bij elkaar hadden geslapen samen, hand in hand en kwebbelend als een stel tieners, naar het werk. Ik zei tegen haar dat ik verkouden was, dat ze niet naar me toe moest komen om voor me te zorgen omdat ze dan besmet zou kunnen raken, en dankte God op mijn blote knieën dat ze niet het type was om achterdochtig te worden en te denken dat ik haar belazerde. Ik speelde uren met mijn Xbox en trok werkkleding aan als ik boodschappen ging doen, gewoon voor de zekerheid.

Gelukkig woonde ik niet in zo’n buurtje waar ik elke ochtend de buren op weg naar het werk vrolijk gedag moest zwaaien en waar mensen, als ze me een ochtend niet hadden gezien, met zelfgebakken koekjes langskwamen om te checken of alles in orde was. Mijn appartement bevond zich op de begane grond van een roodstenen appartementencomplex uit de jaren zeventig dat meedogenloos tussen prachtige negentiende-eeuwse landhuizen in geramd was, in een uitzonderlijk mooie buurt van Dublin. De straat was breed en ruim opgezet, met aan weerszijden enorme oude bomen waarvan de wortels grote delen van het trottoir omhoogduwden, en de architect had in elk geval genoeg gezond verstand gehad om daar iets mee te doen; mijn woonkamer had geweldige kamerhoge ramen en aan twee kanten een glazen deur, zodat de hele kamer ’s zomers één grote werveling was van zonlicht en bladschaduw. Afgezien van die eenmalige vlaag van inspiratie had hij er verder niet veel van gebakken: de buitenkant was utilitaristisch en de gangen hadden die hallucinatoire overgangssfeer van een vliegveldhotel: bruine vloerbedekking zo ver het oog reikte, beige structuurbehang met aan weerskanten goedkope houten deuren, en vuile wandlampen van geslepen glas die een vettig geelachtig licht verspreidden. Ik heb de buren nooit, maar dan ook nooit ontmoet. Soms hoorde ik een gedempte klap als iemand boven mij iets liet vallen, en een keer heb ik de deur opengehouden voor een boekhoudertype met acne en heel veel M&S-tassen, maar afgezien daarvan zou ik het hele complex voor mezelf gehad kunnen hebben. Niemand zou merken, en het zou ook niemand iets kunnen schelen, dat ik, in plaats van naar mijn werk te gaan, thuis was waar ik wapenvoorraden opblies en geinige verhalen verzon over de galerie die ik ’s avonds aan Melissa zou kunnen vertellen.

Af en toe raakte ik wel even in paniek. Tiernan nam zijn telefoon niet op, zelfs niet als ik met mijn geheime vaste nummer belde. Ik had dus geen idee hoe grondig hij me erbij gelapt had, al leek het gebrek aan communicatie geen goed teken. Ik maakte mezelf wijs dat Richard, als hij me had willen ontslaan, dat wel meteen had gedaan, net zoals met Tiernan; meestal klonk me dat geruststellend logisch in de oren maar er waren ook momenten (meestal midden in de nacht als ik wakker schrok van een baan bleekgeel licht die onheilspellend langs het plafond van mijn slaapkamer trok wanneer er buiten zachtjes een auto voorbijreed) dat de situatie, inclusief alle mogelijke consequenties, me verpletterde. Als ik mijn baan kwijtraakte, hoe moest ik dat dan voor iedereen verborgen houden – mijn vrienden, mijn ouders, o mijn god, Melissa, tot ik een nieuwe had gevonden? En wat als ik geen nieuwe baan kon vinden? Alle grote bedrijven waarbij ik in beeld probeerde te komen zouden mijn plotselinge vertrek bij de galerie opmerken, evenals het feit dat de hoofdrolspeler van de grote gehypete zomertentoonstelling op precies hetzelfde moment abrupt van het toneel was verdwenen, en daarmee zou mijn lot bezegeld zijn: als ik een nieuwe baan wilde zou ik het land uit moeten, en zelfs daar zou ik misschien niks mee opschieten. En over het land uit moeten gesproken: zouden Tiernan en ik gearresteerd kunnen worden wegens fraude? We hadden goddank geen enkel schilderij van Gouger verkocht, en we hadden nou ook weer niet beweerd dat het echte Picasso’s waren, maar we hadden wel onder valse voorwendselen subsidies binnengeharkt en dat was vast ook wel een of andere vorm van misdaad…

Zoals ik al eerder zei ben ik niet zo’n zorgelijk type, en ik schrok behoorlijk van de heftigheid van die momenten. Achteraf zou je ze makkelijk kunnen beschouwen als een uit de hand gelopen voorgevoel, een heftig waarschuwingssignaal dat met kracht naar me toe geslingerd werd en dat daarna langzaam maar zeker verstrikt raakte in de beperkingen van mijn geest. Op dat moment vond ik het vooral vervelend en was ik niet van plan me gek te laten maken. Na een paar minuten toenemende paniek stond ik dan op, ging dertig seconden onder een ijskoude douche staan om mijn gedachtestroom weer in het juiste spoor te leiden, schudde me uit als een hond en ging dan weer door met waar ik mee bezig was.

Die vrijdagochtend was ik een beetje nerveus, zo nerveus dat ik me meerdere keren om moest kleden voordat ik een outfit aanhad die de juiste boodschap communiceerde (sober, schuldbewust, klaar om weer aan de slag te gaan). Uiteindelijk koos ik voor mijn donkergrijze tweedpak en een wit overhemd zonder stropdas. Niettemin voelde ik me tamelijk zelfverzekerd toen ik op Richards deur klopte. Zelfs zijn kortaffe ‘binnen’ bracht me niet van mijn stuk.

‘Ik ben het,’ zei ik toen ik bedeesd mijn hoofd om de deur stak.

‘Weet ik. Ga zitten.’

Richards kantoor was een rommelige vergaarbak van houten antilopebeeldjes, zee-egels en Matisse-reproducties, dingen die hij had meegebracht van zijn reizen en die hij zorgvuldig op planken, stapels boeken en elkaar had gezet. Hij rommelde doelloos door een grote stapel papieren. Ik trok een stoel naar zijn bureau, een beetje schuin, alsof we samen de drukproeven van een brochure gingen bekijken.

Hij wachtte even tot ik zat en zei toen: ‘Ik hoef je niet te vertellen waar dit over gaat.’

Doen alsof mijn neus bloedde zou een ernstige vergissing zijn geweest. ‘Gouger,’ zei ik.

‘Gouger,’ zei Richard. ‘Inderdaad.’ Hij pakte een vel papier van de stapel, keek er even wezenloos naar en liet het toen weer vallen. ‘Wanneer ben jij erachter gekomen?’

Hopend dat Tiernan zijn mond had gehouden zei ik: ‘Een paar weken geleden. Twee, misschien drie.’ Het was veel langer geleden.

Richard keek me aan. ‘En je hebt niets tegen mij gezegd.’

Een koele ondertoon in zijn stem. Hij was woedend, echt woedend, nog steeds; hij was nog helemaal niet gekalmeerd. Ik voerde de spanning nog een beetje op. ‘Ik had het je bijna verteld, maar op dat moment, toen ik erachter kwam, was het al te laat, snap je? Gougers werk stond al op de website, het stond zelfs op de uitnodiging; ik weet bijna zeker dat zijn werk de reden was dat The Sunday Times toezegde, en de ambassadeur…’ Ik praatte te snel, ik begon te kakelen, dat klonk schuldig. Ik schakelde een tandje terug. ‘Het enige wat ik kon denken was hoe verdacht het zou lijken als hij zo vlak voor de opening zou verdwijnen. Dat kon de hele tentoonstelling twijfelachtig maken. De hele galerie.’ Daarop sloot Richard heel even zijn ogen. ‘En ik wilde de verantwoordelijkheid niet bij jou neerleggen, daarom deed ik…’

‘Die verantwoordelijkheid ligt nu wel bij mij. En je hebt gelijk, dat ziet er heel verdacht uit.’

‘We kunnen het nog rechttrekken. Echt waar. De afgelopen drie dagen heb ik daarvoor een plan bedacht. Aan het eind van de middag kunnen we alles weer op de rit hebben.’ We, we: we zijn nog steeds een team. ‘Ik neem contact op met alle genodigden en recensenten, en leg uit dat er een kleine verschuiving is in de line-up en dat we dachten dat ze dat wel graag wilden weten. Ik zal zeggen dat Gouger niet meer durfde, dat hij denkt dat zijn vijanden rond lopen te snuffelen en dat hij een poosje van de radar moet verdwijnen. Ik zal zeggen dat we goede hoop hebben dat hij zijn persoonlijke problemen snel zal oplossen en dat hij zijn werk weer naar de galerie zal brengen. We moeten ze niet meteen alle hoop ontnemen, maar stukje bij beetje. Ik zal uitleggen dat dit het risico is dat je loopt als je met dit soort mensen werkt, en dat we het natuurlijk heel jammer vinden dat het zo gaat, maar dat we blij zijn dat we hem een kans hebben gegeven. Als je daar geen begrip voor hebt ben je een monster.’

‘Jij bent goed in dit soort dingen,’ zei Richard vermoeid. Hij zette zijn bril af en kneep met wijsvinger en duim in de brug van zijn neus.

‘Dat moet ook wel. Ik heb iets goed te maken.’ Hij reageerde niet. ‘We zullen een paar recensenten kwijtraken, en misschien ook een paar gasten, maar dat zullen er niet veel zijn. Ik weet bijna zeker dat de brochure nog niet bij de drukker ligt; we kunnen een nieuwe cover maken, met de bankenverzameling van Chantelle erop…’

‘Dat zou drie weken geleden allemaal veel makkelijker zijn geweest.’

‘Weet ik. Weet ik. Maar het is nog niet te laat. Ik praat wel met de media om ervoor te zorgen dat er niet te veel aandacht aan wordt besteed, ik zal zeggen dat we hem niet voorgoed af willen schrikken.’

Richard zette zijn bril weer op zijn neus. ‘Of we sturen een persbericht uit waarin we laten weten dat we hebben ontdekt dat Gouger een bedrieger is.’

Hij keek me aan, zonder met zijn vriendelijke blauwe ogen te knipperen.

‘Tja,’ zei ik voorzichtig. Ik was blij met dat ‘we’, maar dit was een heel slecht idee, en ik moest er zeker van zijn dat hij dat inzag. ‘Dat kan. Maar dat betekent vrijwel zeker dat de hele tentoonstelling niet doorgaat. Ik bedoel, misschien vind ik wel een manier om dat te brengen, bijvoorbeeld door te benadrukken dat we zijn werk meteen hebben teruggetrokken toen we het wisten, maar we zullen alsnog tamelijk onnozel overkomen, en dat gaat weer vragen oproepen over de rest van de…’

‘Oké,’ zei Richard terwijl hij zijn blik afwendde en een hand omhoogstak om me de mond te snoeren. ‘Dat weet ik allemaal wel. We doen het niet. Ik zou het verrekte graag doen, maar we doen het niet. Doe dat andere maar, waar je het daarstraks over had. En schiet een beetje op.’

‘Richard,’ zei ik serieus. Ik zag de vermoeidheid door zijn lichaam trekken en ik voelde me vreselijk. Richard was altijd goed voor me geweest, hij had mij als groentje een kans gegeven terwijl mijn tegenkandidate jarenlange ervaring had; als ik had geweten dat dit zó hard zou aankomen had ik het nooit zover laten komen, nooit. ‘Het spijt me ontzettend.’

‘O ja?’

‘Ja, zeker. Het was een ontzettend stomme zet. Ik… Die schilderijen waren gewoon zo goed, snap je? Ik wilde dat mensen ze zagen. Ik wilde dat wij ze lieten zien. Ik liet me meeslepen. Ik zal deze fout nooit meer maken.’

‘Oké. Prima.’ Hij keek me nog steeds niet aan. ‘Ga nou maar bellen.’

‘Ik los het op. Ik zweer het je.’

‘Ik geloof je wel,’ zei Richard op vlakke toon. ‘Ga nou maar.’ Hij begon zijn paperassen weer te ordenen.

Opgelucht rende ik de trap af naar mijn kantoor, in mijn hoofd bracht ik de stortvloed aan speculaties en opruiend geroddel van Gougers Twitter-volgers al in kaart. Richard was duidelijk nog steeds woest op me, maar dat zou wel minder worden als hij eenmaal zag dat alles weer goed zou komen, of in elk geval als de tentoonstelling een succes zou worden. Het was jammer van Tiernans schilderijen, ik zag na dit alles geen andere toekomst voor ze dan weg te rotten in diens atelier, al sloot ik ook niet uit dat ik gaandeweg nog iets zou verzinnen, maar hij kon altijd nog nieuwe schilderijen maken.

Ik had een biertje nodig, of beter gezegd een paar biertjes, of eigenlijk gewoon een avond doorzakken. Ik miste Melissa, normaal gesproken sliepen we wel drie keer per week bij elkaar, maar wat ik nu echt nodig had waren de jongens, het onderlinge gezeik en de heftige discussies over niks, zo’n eindeloze avond die we al zo lang niet meer hadden gehad waarna iedereen bij iemand op de bank neerstort nadat hij diens hele koelkast heeft leeggegeten. Ik had thuis nog wat goeie hasj liggen en ik was in de afgelopen dagen een paar keer in de verleiding gekomen hem op te roken, maar ik vond het niet prettig dronken of high te worden als het niet goed met me ging vanwege het risico dat het alleen maar erger zou worden, en dus had ik mijn voorraadje bewaard voor het eind-goed-al-goed-feestje, als daad van vertrouwen dat dat feestje er daadwerkelijk zou komen, en ik had dus gelijk gekregen.

En dus werd het Hogans, foto’s van Fiji-stranden op onze telefoon en af en toe een van Decs haarextensies gladstrijken (‘Flikker op!’). Ik was niet van plan iets over de gebeurtenissen van deze week te vertellen maar ik was euforisch en borrelde over van opluchting, en ergens na het vijfde biertje vertelde ik hun toch het hele verhaal, op de middernachtelijke paniekaanvallen na, die achteraf nog onnozeler leken dan op dat moment zelf, met hier en daar wat extra zwier om het nog wat op te leuken.

‘Bluffer,’ zei Sean toen ik klaar was, maar hij schudde grijnzend zijn hoofd. Ik was enigszins opgelucht; ik hechtte altijd waarde aan Seans mening, en de reactie van Richard had ergens in mijn achterhoofd een restje ongemak achtergelaten.

‘Je bent echt een bluffer,’ zei Dec nu met meer nadruk. ‘Dat had zich lelijk tegen je kunnen keren.’

‘Het heeft zich ook tegen me gekeerd.’

‘Nee, ik bedoel echt tegen je gekeerd. Je had je baan kunnen verliezen. Misschien had je wel gearresteerd kunnen worden.’

‘Nou, dat is niet gebeurd,’ zei ik geïrriteerd – dat was wel het laatste waar ik op dat moment aan wilde denken en dat had Dec moeten snappen. ‘Wat voor wereld is dat trouwens waar jij in leeft, waar het de politie iets kan schelen of een schilderij is gemaakt door een willekeurige loser in een trainingspak of door een willekeurige loser met een hoed op?’

‘De hele tentoonstelling had afgelast kunnen worden. Je baas had de stekker eruit kunnen trekken.’

‘En dat heeft hij niet gedaan. En zelfs als hij dat wel had gedaan, was dat nog niet het einde van de wereld geweest.’

‘Niet voor jou misschien, maar voor die jongeren met hun kunst? Ze stoppen hun ziel en zaligheid in zo’n schilderij, en jij maakt de hele zaak belachelijk alsof het een grote grap is.’

‘Hoezo maak ik de zaak belachelijk?’

‘… dit is de kans van hun leven en jij zet alles op het spel om niks.’

‘Jezus man, hou op.’

‘Als jij dit verkloot had zouden ze nooit meer aan de bak gekomen zijn, hun hele leven niet…’

‘Waar heb jij het in godsnaam over? Ze hadden gewoon naar school kunnen gaan, in plaats van lijm te snuiven en buitenspiegeltjes van auto’s af te breken. Ze hadden een baan kunnen zoeken. De crisis is voorbij, iedereen kan aan de bak, tenzij hij het zelf niet wil.’

Met grote ogen staarde Dec me aan, alsof ik in mijn neus zat te peuteren. ‘Je hebt geen idee, man.’

Dec had een beurs gekregen voor onze middelbare school. Zijn vader was buschauffeur en zijn moeder werkte bij Arnotts, en geen van beiden waren ze ooit verslaafd geweest of gearresteerd, dus hij had niets meer gemeen met die kids van de tentoonstelling dan ik, maar zo af en toe, als hij een reden zocht om zich aangebrand en zelfingenomen te gedragen, mocht hij graag doen alsof hij aan de verkeerde kant van de streep zat. Hij was nog steeds chagrijnig over die haarimplantaten. Ik had kunnen zeggen dat hij zelf het levende bewijs was van de onzin van zijn eigen schijnheilige bullshit; hij zat niet ergens in een hoekje gejatte spraypaint op te snuiven, maar hij had de tijd en de moeite genomen om een prima IT-carrière op te bouwen, q.e.d., maar ik had geen zin dit spelletje met hem te spelen, niet die avond. ‘Het is jouw beurt.’

‘Je hebt echt geen idee.’

‘En het is echt jouw beurt. Ga je zelf bier halen, of moet ik je subsidiëren vanwege je kansloze achtergrond?’

Hij bleef me nog even aanstaren, maar ik staarde terug en uiteindelijk schudde hij demonstratief zijn hoofd en liep naar de bar. Hij nam dit keer niet eens de moeite de brunette te ontwijken. Niet dat zij dat doorhad.

‘Godsamme!’ riep ik toen hij buiten gehoorsafstand was. ‘Waar ging dat nou helemaal over?’

Sean haalde zijn schouders op. Toen ik bier was gaan halen had ik ook een paar zakjes pinda’s meegenomen – vanwege dat gedoe met Gouger had ik geen tijd gehad om te eten – en Sean had nu een pinda gevonden waar iets raars op zat. Blijkbaar kon hij nergens anders aandacht voor hebben.

‘Ik heb niemand pijn gedaan. Niemand heeft klappen gekregen. Hij doet net of ik zijn oma in elkaar heb geslagen.’ Ik had de serieuze fase van de avond bereikt; ik leunde over de tafel heen, misschien een beetje te ver, dat weet ik niet. ‘Bovendien, jezus christus, moet je horen wie het zegt. Hij heeft zelf ook weleens stomme streken uitgehaald. Vaak genoeg.’

Sean haalde opnieuw zijn schouders op. ‘Hij is gestrest,’ zei hij, nog altijd naar de pinda starend.

‘Hij is altijd gestrest.’

‘Hij zei dat hij misschien weer terug zou gaan naar Jenna.’

‘Jemig,’ zei ik. Jenna was Decs laatste ex, een duidelijk gestoorde schooljuf die een paar jaar ouder was dan wij. Ze had een keer onder een tafeltje in de kroeg mijn bovenbeen gestreeld, en toen ik haar verbijsterd had aangekeken had ze haar tong naar me uitgestoken.

‘Ik weet het. Maar hij vindt het vreselijk om single te zijn. Hij zegt dat hij te oud wordt om te daten en hij heeft de pest aan die Tinder-ellende; en hij wil ook niet op zijn veertigste de loser zijn die uit medelijden wordt uitgenodigd voor een etentje en vervolgens naast een gescheiden vrouw wordt gezet die de hele avond op haar ex zit te kankeren.’

‘Nou, dat hoeft hij toch niet op mij af te reageren,’ zei ik. In feite zag ik Dec precies zo eindigen, maar als dat zo was, was het zijn eigen schuld en wat mij betrof verdiende hij het.

Sean leunde achterover en keek me aan met een blik die het midden hield tussen spot en interesse. Hij had altijd dat air van comfortabele distantie gehad, alsof hij, zonder er zijn best voor te doen of zelfgenoegzaam over te komen, de situatie net iets beter onder controle had dan wie dan ook. Ik had dat altijd vagelijk toegeschreven aan het feit dat zijn moeder was overleden toen hij vier was, een gegeven dat ik beschouwde met een mengeling van afkeer, verlegenheid en ontzag, maar het kon ook gewoon zijn omdat hij zo’n grote kerel was: altijd als er alcohol in het spel was, was Sean degene die het langst nuchter bleef.

Toen hij niet reageerde vroeg ik: ‘Wat is er? Vind jij me nou ook een of andere lompe reactionaire zak?’

‘Wil je het echt weten?’

‘Jal.’

Sean schudde de laatste pinda’s uit het zakje. ‘Ik vind het kinderachtig.’

Ik wist niet goed of ik dat als een belediging moest opvatten of niet, zat hij nou mijn baan te dissen of probeerde hij me gerust te stellen door te zeggen dat het allemaal wel meeviel?

‘Wat bedoel je?’

‘Valse Twitteraccounts,’ zei Sean. ‘Denkbeeldige oorlogen tussen hooligans. Dingen binnensmokkelen achter de rug van de baas om, duimen dat het allemaal nog goed komt. Kinderachtig.’

Nu was ik oprecht gekwetst, in elk geval een beetje. ‘Jemig, het is al erg genoeg dat Dec ruzie met me zoekt, nou moet jij niet ook nog eens beginnen.’

‘Ik zoek geen ruzie. Gewoon…’ Hij haalde zijn schouders op en dronk zijn glas leeg. ‘Ik ga over een paar maanden trouwen, gast. Audrey en ik willen volgend jaar misschien wel een baby. Ik kan me niet meer opwinden over de stunts die jij elke keer weer uithaalt.’ Ik fronste mijn wenkbrauwen. ‘Ja, jij haalt dit soort grappen al uit zolang ik je ken. Soms word je betrapt. Dan brei je het weer recht. Het gaat maar door.’

‘Nee. Nee. Dit is…’ Ik maakte een breed armgebaar dat eindigde in een dramatische vingerknip; naar mijn idee was dat een duidelijke verklaring, maar Sean keek me nog steeds vragend aan. ‘Dit is anders. Dan die andere keren. Dit is niet hetzelfde. Helemaal niet.’

‘Wat is er dan anders?’

Ik werd hier een beetje nijdig van; ik wist dat er een verschil was, en ik vond het weinig sportief van Sean om te eisen dat ik dat na zo veel biertjes nog kon uitleggen. ‘Laat maar zitten. Ik heb niks gezegd.’

‘Ik zoek geen ruzie. Ik vraag alleen maar iets.’

Hij had niet bewogen, maar er verscheen een nieuwe, verscherpte uitdrukking op zijn gezicht, een dwingende intensiteit, alsof hij iets belangrijks van me wilde. Ik voelde een onduidelijke drang mijn standpunt alsnog aan hem uit te leggen, hem te vertellen over Melissa, en achtentwintig zijn en de grote bedrijven en al het echte werk, over de visioenen die ik af en toe had – ik zou dit nooit tegen Dec hebben durven zeggen en ik had het er zelfs nog nooit met Melissa over gehad – van een groot wit achttiende-eeuws huis met uitzicht over Dublin Bay, waarin ik met Melissa onder een dekentje bij een knappend haardvuur zat en er misschien ook nog wel twee of drie blonde kindertjes met een golden retriever op het kleedje voor de haard aan het stoeien waren. Een paar jaar geleden zou dat visioen me nog de stuipen op het lijf hebben gejaagd, maar nu leek het me eigenlijk nog niet zo gek.

Ik was niet helemaal meer in staat om initiële openbaringen aan Sean te omschrijven – het was zelfs godsonmogelijk om de woorden ‘initiële openbaringen’ uit te spreken – maar ik deed mijn best. ‘Oké,’ zei ik. ‘Oké. Al die andere dingen waar je het over hebt waren echt kinderachtig. Voor de lol, of omdat ik een gratis pizza wilde of omdat ik Lara Mulvaney wilde zoenen. Maar we zijn geen kinderen meer. Dat weet ik. Dat snap ik. Ik bedoel, we zijn ook weer niet héél erg volwassen, maar we gaan toch echt die kant op – jezus, dat hoef ik jou niet te vertellen. Ik weet dat we je daarstraks in de zeik hebben genomen, maar echt, jongen, wat jij en Audrey samen hebben is geweldig. Jullie gaan…’ Ik was kwijt wat ik wilde gaan zeggen. Het werd steeds rumoeriger in de kroeg en de akoestiek kon het niet meer aan, alle geluiden smolten samen tot een grote, onherleidbare bak herrie. ‘Ja, daar ging dit allemaal over, dat hele Gouger-verhaal. Daar was het voor. Het gaat me nu om het echte werk. Niet om gratis pizza. Het serieuze werk. Dát is het verschil.’

Ik leunde achterover en keek Sean hoopvol aan.

‘Oké,’ zei hij ongeveer een halve seconde te laat. ‘Mij best. Succes ermee, kerel. Ik hoop dat je krijgt wat je hebben wilt.’

Misschien was het mijn verbeelding, of de teringherrie om ons heen, maar hij klonk wat afstandelijk, bijna teleurgesteld, maar waarom? Hij leek nog verder weg dan eerst, alsof hij met opzet een paar stappen achteruit had gedaan in een lange gang, al was ik er vrij zeker van dat het door de drank kwam.

Wat hij frustrerend genoeg niet leek te begrijpen was dat het hele Gouger-verhaal precies ging over het zetten van dit soort stappen – hoe groter het succes van de tentoonstelling, hoe groter mijn kansen werden bij de grote bedrijven, hoe mooier het huis dat Melissa en ik zouden kunnen kopen, enzovoort, enzovoort; maar voordat ik de kans kreeg dat uit te spreken was Dec terug met het bier. ‘Weet jij wat je bent?’ vroeg hij aan mij. Hij zette de glazen op tafel en het lukte hem om maar een klein beetje bier op tafel te knoeien.

‘Hij is een bluffer,’ zei Sean en gooide een bierviltje over het geknoeide bier. Die plotselinge intensiteit was weer verdwenen; Sean was weer zijn gewone, rustige zelf. ‘Dat hebben we daarstraks al vastgesteld.’

‘Nee. Ik vraag het aan hem. Weet jij wat je bent?’

Dec grinnikte, maar de toon was veranderd, hij had een onbetrouwbare, geladen sfeer om zich heen. Ik grinnikte terug en leunde wijdbeens achterover in mijn stoel. ‘Ik ben er een uit duizenden,’ zei ik.

‘Dat bedoel ik nou.’ Hij wees triomfantelijk in mijn richting alsof hij een punt had gescoord. ‘Daar heb ik het nou over.’ Toen ik hem zwijgend aan bleef kijken trok hij zijn kruk dichter naar de tafel, zette zich schrap en vroeg: ‘Wat zou er met mij zijn gebeurd als ik op mijn werk zo’n stomme stunt zou hebben uitgehaald?’

‘Dan zou je nu op straat staan.’

‘Inderdaad. Dan zou ik nu met mijn moeder aan de lijn hangen om te vragen of ik weer thuis mocht komen wonen tot ik weer een nieuw baantje had en mijn eigen huur weer kon betalen. Waarom hoef jij dat niet te doen?’

Sean slaakte een diepe zucht en sloeg ruim een derde van zijn biertje achterover. We kenden deze stemming van Dec: hij zou steeds agressiever in me gaan prikken, tot hij had gewonnen of tot hij zo dronken was dat we hem in een taxi moesten hijsen en de chauffeur zijn adres en het geld moesten geven.

‘Omdat ik een charmeur ben,’ zei ik. Dat was ook wel een beetje zo. Mensen mochten mij over het algemeen graag en daardoor kwam ik meestal niet in de problemen, maar dat had er helemaal niks mee te maken. Ik zei het alleen maar om Dec nog verder op de kast te jagen. ‘En jij niet.’

‘Blablabla. Weet je waarom dat zo is? Omdat jij niet huurt. Omdat jouw ouders dat appartement voor je gekocht hebben.’

‘Dat hebben ze helemaal niet. Ze hebben me het geld geleend. Ik betaal zelf de hypotheek. Wat heeft dat in godsnaam te maken met…’

‘Maar als jij echt geen kant meer op kunt betalen zij die hypotheek wel een paar maanden. Of niet dan?’

‘Geen idee. Dat is nog nooit nodig…’

‘O jawel, dat zouden ze doen. Jouw pa en ma zijn heel aardig.’

‘Ik weet het niet. Trouwens, en wat dan nog?’

‘Juist.’ Dec wees naar mij en lachte, een lachje dat aardig bedoeld had kunnen zijn als ik niet beter had geweten. ‘Juist, en daarom heeft jouw baas je er niet uit geknikkerd. Omdat je niet wanhopig was. Omdat je niet in paniek was. Je ging daar naar binnen in de wetenschap dat jou, wat er ook zou gebeuren, niks kon overkomen. En dus overkwam je niks.’

‘Mij overkwam niks omdat ik mijn excuses heb aangeboden en mijn baas heb uitgelegd hoe ik het weer op zou lossen. En omdat ik goed ben in mijn werk en hij me niet kwijt wil.’

‘Net als op school.’ Dec ging nu helemaal los; hij leunde over de tafel mijn kant op en vergat zijn biertje. Sean had zijn telefoon gepakt en bekeek de laatste nieuwsberichten. ‘Net als toen jij en ik Mr McManus zijn toupetje afpakten. Dat deden wij samen. En samen werden we betrapt. En samen moesten we naar Armitage. Ja toch? En wat gebeurde er met ons?’

Ik rolde met mijn ogen. Ik had eerlijk gezegd geen idee. Ik weet nog dat we over een balustrade hingen met een vishengel, dat het paniekerige gekrijs van McManus beneden ons vervaagde terwijl wij dubbel lagen van het lachen en het toupetje heen en weer zwierde aan de hengel van mijn vader, maar ik wist niet meer wat er daarna was gebeurd.

‘Je weet het niet eens meer.’

‘Het kan me niks schelen.’

‘Ik werd geschorst. Drie dagen. Jij moest nablijven. Eén dagje.’

‘Meen je dat nou?’ Ik staarde Dec vol ongeloof aan. Ik werd hier helemaal niet goed van; langzaam maar zeker ontsnapte de lucht uit mijn glanzende ballon van opluchting terwijl ik toch vond dat ik het had verdiend om er minstens één avond plezier van te hebben, gezien de week die ik achter de rug had. ‘Dat was veertien jaar geleden. Ben je daar nou nog steeds pissig over?’

Dec zwaaide met zijn wijsvinger voor mijn neus en schudde zijn hoofd. ‘Daar gaat het niet om. Waar het om gaat is dat jij een corrigerende tik kreeg en de beursscholier een trap onder zijn kont.’ Ik zakte achterover in mijn stoel en rolde met mijn ogen. ‘Nee, luister, ik ben nog niet klaar. Ik zeg niet dat Armitage dat deed omdat hij niet deugt. Ik zeg alleen maar dat ik doodsbang dat kantoortje binnenliep omdat ik dacht dat ik van school getrapt zou worden en op zo’n waardeloze dorpsschool zou belanden. Jij liep daar binnen wetend dat je pa en ma, als je van school gestuurd zou worden, meteen een andere chique school voor je zouden vinden. Dat is het verschil.’

Hij begon nu echt te schreeuwen. De brunette was niet meer in me geïnteresseerd, de sfeer om mij heen was te geladen, te veel gedoe, en ik kon haar geen ongelijk geven. ‘Dus,’ zei Dec. ‘Wat ben jij?’

‘Ik weet niet eens meer waar je het over hebt.’

‘Jongens, hou op,’ zei Sean zonder van zijn telefoon op te kijken. ‘In godsnaam.’

‘Jij bent een mazzelpikje, dat ben je. Meer niet. Gewoon een mazzelpikje.’

Ik broedde nog op een gevat antwoord, toen het opeens tot me doordrong, koesterend en opbeurend en onweerstaanbaar als een warme golfstroom: hij had gelijk. Wat hij zei was absoluut waar, en het was niets om me voor te schamen, het was een grote vreugde. Ik haalde heel diep adem en toen ik uitademde schoot ik in de lach. ‘Dat klopt. Dat is precies wat ik ben. Ik ben een zondagskind.’

Dec keek me aan, hij was nog niet klaar met me en hij broedde alweer op zijn volgende aanval. ‘Amen,’ zei Sean, die zijn telefoon weglegde en zijn glas hief. ‘Op mazzelpikjes, en’ – met een gebaar naar Dec – ‘op gewone pikjes.’

Ik schoot opnieuw in de lach en tikte met mijn glas dat van Sean aan. Even later lachte Dec het hardst van allemaal en ramde zijn bierglas tegen dat van ons en algauw maakten we weer ruzie over de vraag waar we op vakantie zouden gaan.

Ik had inmiddels wel afgezien van het plan om hen mee naar mijn huis te nemen. Als Dec in deze stemming was werd hij zowel onvoorspelbaar als agressief – hij had niet de ballen iets echt rampzaligs te doen maar toch, ik was er niet voor in de stemming. Toch bleef het geheel een beetje precair, wat los in de scharnieren, alsof je er niet al te ruw mee moest omspringen. Ik had zin om op mijn bank te gaan liggen en mijn hasj op te roken en lekker weg te zakken in een moerasje in plaats van Dec in de gaten te houden terwijl hij mijn woonkamer afschuimde op zoek naar dingen die hij kon gebruiken voor een potje bowlen en ik mijn best moest doen alle kwetsbare spullen bij hem uit de buurt te houden voor het geval dat. Om eerlijk te zijn neem ik hem dat nog steeds kwalijk: achtentwintig is oud genoeg om dit soort flauwekul achter je te laten en als Dec daartoe in staat was geweest zouden hij en Sean mee naar mijn huis zijn gegaan en dan en dan en dan…

Daarna wordt het allemaal weer een beetje wazig. Het volgende wat ik me herinner is dat ik na sluitingstijd buiten afscheid neem van de jongens. Overal uitgelaten rumoerige groepjes mensen die ruziemaken over waar ze nu heen zullen gaan, hoofden die zich over aanstekers buigen, meisjes die staan te wankelen op hun naaldhakken, gele taxi’s die langsrijden. ‘Luister,’ zei Dec tegen mij met de ernst en de hyperconcentratie van een dronkenlap. ‘Nee, luister nou. Effe zonder grappen. Ik ben heel blij voor je dat het allemaal weer goed is gekomen. Echt waar. Je bent een toffe gast. Toby, ik meen het, ik ben dolgelukkig dat het…’ Hij had zo nog wel even door kunnen gaan, maar Sean hield een taxi aan, legde een hand tussen Decs schouderbladen, duwde hem de auto in, knikte en zwaaide even naar mij en liep daarna weg in de richting van Portobello en Audrey.

Ik had ook een taxi kunnen nemen, maar het was een mooie avond, stil en fris en met een zacht randje dat de volgende ochtend meer lente beloofde. Ik was dronken, maar ik stond stevig op mijn benen en mijn huis lag op een klein half uurtje lopen. Bovendien had ik honger: ik had zin in iets kruidigs en scherps, en het moest vooral véél zijn. Ik knoopte mijn jas dicht en begon te lopen.

In Grafton Street stond iemand met brandende toortsen te jongleren; hij jutte zijn verspreide publiek op tot ritmisch geklap. Dronken jongens brulden onverstaanbare aanmoedigingen of probeerden hem juist af te leiden. In een portiek lag een dakloze, opgekruld en gewikkeld in een blauwe slaapzak, bibberend van de kou. Onder het lopen belde ik Melissa; ze zou niet gaan slapen voordat we ons welterustentelefoontje hadden gepleegd. Ik wilde haar niet langer wakker houden en bovendien kon ik niet wachten tot ik thuis was. ‘Ik mis je,’ zei ik toen ze opnam. ‘Je bent zo lief.’

Ze lachte. ‘Jij ook. Waar ben je?’

Toen ik het geluid van haar stem hoorde drukte ik de telefoon harder tegen mijn oor. ‘Stephen’s Green. Ik was bij Hogans met de jongens. Nu loop ik naar huis en denk ik aan hoe lief je bent.’

‘Kom dan hierheen.’

‘Kan niet. Ik ben dronken.’

‘Vind ik niet erg.’

‘Nee. Ik stink naar de drank en dan ga ik liggen snurken in je oor en dan dump je me en ga je ervandoor met een miljonair met gladde praatjes en een koffiemachine die zijn bloed zuivert als hij thuiskomt uit de kroeg.

‘Ik ken helemaal geen miljonairs met gladde praatjes. Echt niet’

‘O jawel. Die zitten overal. Maar die slaan pas toe als ze de kans krijgen. Net als muggen.’

Ze lachte weer. Het geluid van haar lach maakte me helemaal warm. Ik had ook niet echt verwacht dat ze zou gaan mokken of boos zou ophangen omdat ik haar verwaarloosde, maar deze oprechte liefheid van haar was de zoveelste bevestiging van Decs gelijk: ik was een mazzelpik. Ik herinnerde me dat ik met ontzag maar ook met enige tevredenheid zat te luisteren naar zijn verhalen over uitgebreide drama’s met exen, mensen die zichzelf of elkaar op de meest onwaarschijnlijke plekken in- of buitensloten terwijl iedereen aan het huilen, schreeuwen of smeken was – niets van dat al zou me ooit overkomen met Melissa. ‘Vind je het goed als ik morgen kom? Als ik weer een beetje mens ben?’

‘Tuurlijk! Als het weer mooi weer is kunnen we in de tuin lunchen en dan in de zon in slaap vallen en samen snurken.’

‘Jij snurkt niet. Jij ligt heel blij te spinnen.’

‘Yuk. Aantrekkelijk.’

‘Zeker. Dat is echt heel lief. Jij bent lief. Heb ik al gezegd hoe lief je bent?’

‘Je bent dronken, gekkie.’

‘Dat zei ik toch.’ De echte reden dat ik niet naar Melissa toe wilde – ik wilde natuurlijk wel, heel graag zelfs, maar de reden dat ik niet ging was natuurlijk dat ik dronken genoeg was om haar opeens het hele Gougerverhaal te vertellen. Ik was niet bang dat ze me zou dumpen of zoiets extreems, maar ze zou zich er wel zorgen om maken, en ik vond het heel belangrijk Melissa niet bezorgd te maken.