De onsterfelijken van Teheran

De vertalers ontvingen voor deze vertaling een projectsubsidie

van het Nederlands Letterenfonds

Oorspronkelijke titel The Immortals of Tehran.

Melville House Publishing, New York

© 2020 Alireza Taheri Araghi

© 2020 Nederlandse vertaling Nan Lenders en Anneke Bok /

Uitgeverij Nieuw Amsterdam

Alle rechten voorbehouden

Omslagontwerp Richard Oriolo

Omslagbewerking bij Barbara

Foto auteur © Vahid Khalajzadeh

NUR 302

ISBN 978 90 468 2753 6

www.nieuwamsterdam.nl

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2020, met
ISBN 978 90 468 2752 9

Agha’s Stamboom

1

Ahmad was een jongen van tien toen hij een jongen van tien was. Hij speelde tikkertje met zijn vriendjes in het dorp Tajrish en had nooit kunnen denken dat hij er op een dag nog eens getuige van zou zijn dat de vader van zijn beste vriend een dode kat een oor afbeet. Ahmad had nooit kunnen voorzien dat hij op een dag in een smederij zou werken en met een moker op witheet ijzer zou slaan. In zijn kinderfantasie zou hij zich nooit de treinen hebben kunnen voorstellen die onder de grote stad door de tunnels raasden en waarin je je moest vastgrijpen aan een bungelende lus. Kortom, Ahmad Torkash-Vand had ook nooit kunnen bevroeden dat de mist waarin het dorp die vroege zomerochtend was gehuld de loop van hun geschiedenis zou veranderen.

Op de trouwdag van Ahmads zus kwam de ochtendmist langs de bergen naar beneden zetten alsof hij door een godheid ontboden was vanuit de verre zeeën. Sinds Ahmads vader een maand geleden het huwelijk had aangekondigd, was menig dorpeling bezig geweest met de voorbereidingen. Op de Dag van de Mist, zoals hij later werd genoemd door degenen die hadden besloten te blijven, werd Ahmad gewekt door geklop. Het geluid verplaatste zich, hortend maar dringend, vanaf de voordeur over de binnenplaats het huis in, via de gang naar Ahmads slaapkamer. Heel even meende hij het kloppen in zijn dromen te hebben gehoord. Zijn ogen vielen alweer dicht toen het gebonk hem opnieuw uit zijn slaap rukte. Hij ging zitten en herinnerde zich dat zijn zus vandaag ging trouwen. Zijn moeder had de vorige avond tegen hem gezegd dat ze kort na zonsopgang met de buurvrouwen naar de Boomgaard zou gaan om alles in gereedheid te brengen voor de plechtigheid. Ze had hem gevraagd de kippen uit het hok te laten, wat voer te strooien en niet te vergeten ze weer op te sluiten voordat hij zelf naar de Boomgaard kwam. Dat was het enige karweitje waarvan hij zich die ochtend moest kwijten.

Het was stil in huis. ‘Mam!’ riep Ahmad in de richting van zijn gesloten deur. Hij sprong overeind van zijn slaapmat op de grond en liep naar het raam om naar buiten te kijken. Achter het witkanten gordijn was zo’n dichte mist neergedaald dat hij nauwelijks iets kon onderscheiden op de binnenplaats. Nu het kippengaas wegviel in het wit, was de ren niet meer dan een schim van een grote kooi met wazige houten staanders. Het stille water van de blauwe howz, waarin zich elke ochtend de overhangende iepentakken spiegelden, was vervaagd tot een onbestemde donkere vlek. Opnieuw hoorde Ahmad het ongedurige geklop, ditmaal vergezeld van Salmans stem: ‘Ahmaaaad!’ Een op de deur bonzende Salman was niets nieuws voor Ahmad, en meestal was dat het sein om te gaan spelen in de onverharde steegjes, of op de bergpaden buiten het dorp, waar ze met een katapult kiezelsteentjes afschoten op mussen. Maar zijn vriend was nog nooit zo vroeg in de ochtend gekomen, want dat was de tijd dat er vers vlees werd afgesneden voor de klanten en hij een handje moest helpen in de slagerij. Als antwoord op Salmans roep hief de haan, Ahmads lieveling in de kippenren, een hees koe-koeli-koe-koeoeoe aan.

‘Ik kom eraan,’ riep Ahmad terwijl hij de brede veranda op stapte die uitzag over de binnenplaats. Nog nooit was Ahmad zo’n dichte mist in gelopen. Als hij niet had geweten waar de howz, de bloembedden, de kippenren en de kookpotten waren, zou hij zijn verdwaald in het voorgeborchte van de grote binnenplaats. ‘Ahmad, snel, je moet komen! Er is iets met je vader.’ Ineens drong de mist Ahmads borstkas binnen. Van de berg schoenen en sloffen schoot hij het eerste het beste paar aan, holde de vier treden af naar de binnenplaats en sprintte naar de voordeur. Salman stond te trappelen van ongeduld. Hij had een panische blik in de ogen. Zonder iets te zeggen zette hij het op een lopen. Ahmad holde achter hem aan, door de stegen waar de mist doorheen stroomde als een rivier naar een witte zee. Salman, vlak voor hem, leek een geest, slechts half zichtbaar, gedeeltelijk opgelost. Ahmad moest zijn best doen om zijn snelvoetige vriend bij te houden en te zorgen dat die niet helemaal werd verzwolgen door de mist. Hij schopte zijn sloffen uit. De enige geluiden waren hun voetstappen op de grond en hun gehijg. De rest van de wereld was verdwenen. Ahmad probeerde te bedenken wat er met zijn vader gebeurd kon zijn. Hij rende achter Salman aan een hoek om, en ze kwamen uit op het plein voor de moskee, waar zich een mompelende menigte had verzameld. De mensen vlak bij de ingang waren beter zichtbaar dan degenen verder weg, die oplosten in het wit.

‘Daar is zijn zoon!’ riep iemand. De mensen die Ahmad kon zien, draaiden hun hoofd naar hem toe, terwijl de menigte week om hem door te laten. De beide metalen deuren van de moskee stonden wijd open. Doorgaans werd er slechts één deur gebruikt; de tweede werd alleen voor begrafenissen, trouwerijen en andere plechtigheden ontgrendeld. Vlak bij de deur, omgeven door toeschouwers en boven hen allen uittorenend, stond moellah Ali. Het was de eerste keer dat Ahmad de moellah zonder zijn witte tulband zag. Het dunne grijze haar van de man zat in de war, alsof hij er met zijn hand doorheen had gewoeld. Zijn zwarte mantel hing over zijn schouders, maar daaronder had hij nog steeds zijn gestreepte crèmekleurige pyjamabroek aan en een wit onderhemd. In de moskee stonden een paar mannen met hun gezicht naar de kleine deur in de gang, die toegang gaf tot het trappenhuis van de minaret. De turquoise tegels van de minaret vervaagden in het melkachtige waas, zodat Ahmad niet kon zien wat er zich helemaal bovenin afspeelde.

‘Kom naar beneden, Nosser!’ riep Nemat de Barbier naar boven. ‘Dit mag je niet doen in ons godshuis.’ Ahmad voelde hoe zich een holte opende in zijn maag, waar zijn binnenste in een eindeloze val door omlaagtuimelde. Nemat riep dit naar zijn vader. Het doffe geluid van metaal dat neerkwam op iets wat niet van metaal was, was de enige reactie van boven uit de minaret. ‘Achteruit! Achteruit!’ riep een van de mannen die binnen stonden. Sommigen renden naar buiten en anderen vluchtten verder de moskee in toen er gerommel klonk in de minaret en er grote steenbrokken door het trappenhuis naar beneden kwamen. Er ging een bloempot aan diggelen. Ahmad keek om zich heen naar de gezichten van de mensen die hij elke dag zag: de kruidenier, de baas van het badhuis, Mohammad de Timmerman, de bakker, de vader van Salman, Mash Akbar – een kleine man met een dikke buik – en alle anderen. De gezichten van de vrouwen, die het voorval zittend vanaf de daken gadesloegen – veelal in witte chador en gecamoufleerd door de mist – waren moeilijk te onderscheiden. Hij kon niet zien of zijn moeder erbij was. Waarom zou ze toekijken zonder iets te doen? Salmans vader kwam trekkebenend naar hem toe en legde een hand op zijn schouder. ‘Wat is mijn vader aan het doen, Mash Akbar?’ vroeg Ahmad, maar voordat Mash Akbar kon antwoorden, klonk er boven een geweerschot uit de minaret, een schot in de mist. Iedereen keek ineens geschrokken omhoog, al was daar niets te zien. Ahmad was bang. Er werd een tweede schot afgevuurd. Salman hield zijn oren dicht. Ook Ahmad drukte zijn handen tegen zijn oren en dook weg achter Mash Akbar.

Moellah Ali haalde zijn lange, knokige vingers door zijn zwartwitte baard en keek naar de top van de minaret. ‘Nosser Khan, kom naar beneden!’ riep hij. ‘Er zijn geen Russen in de lucht.’ Er volgde nog een schot. Naast Nemat de Barbier stond een man met een laken om zijn nek geknoopt, de helft van zijn hoofd kaalgeschoren en de andere helft bedekt met scheerschuim. Ahmad had hem wel eerder gezien, maar wist niet hoe hij heette. Het gerucht wilde dat hij ooit van een meisje had gehouden dat zijn hart had gebroken door er met een ander vandoor te gaan. Nu woonde de man in een hut in de bergen en kwam hij alleen naar Tajrish om noodzakelijke spullen te kopen, wilde rabarber te verkopen en zijn hoofd te laten scheren. Nemat de Barbier pakte de man bij zijn arm. ‘Kom, we gaan,’ zei hij terwijl hij hem zachtjes meetrok. ‘We gaan het karwei afmaken. Die man daar boven ziet ze weer eens vliegen.’ Hij keek Ahmad aan terwijl hij dit zei, alsof alle trammelant de schuld van de jongen was. Ahmad bleef zijn oren dichthouden. Er klonk nog een geweerschot en er kwam nog meer steen langs de wenteltrap van de minaret omlaag.

‘Nosser Khan, je zoon is hier,’ riep moellah Ali. ‘Hoor je me? Ahmad is hier.’

Nosser was zich weer eens in de nesten aan het werken; dat zou Ahmads grootvader, Amin-olla Khan hebben gezegd. Khan had vast nog niet gehoord wat er aan de hand was, anders zou hij allang bij de moskee zijn geweest om alles in goede banen te leiden.

‘Khan’, zo werd Ahmads grootvader genoemd. Hij was weliswaar niet officieel het dorpshoofd, maar hij had er wel veel in de melk te brokkelen. Hij was de eigenaar van verscheidene appelboomgaarden in Tajrish en de omringende dorpen aan de voet van het Elboersgebergte ten noorden van Teheran. In de voorbije jaren had hij nog meer land en boomgaarden gekocht in het oostelijk deel van Damavand, en dankzij zijn ondernemingszin groeide de damavandappel jaren later uit tot de populairste appelsoort in de hoofdstad Teheran en was een synoniem van kwaliteit en smaak geworden.

Khan was als pasgeborene in de armen van zijn moeder aangekomen in Tajrish, nadat zijn betbetovergrootvader Agha, uitgerust met een kromzwaard en een erfenis die groot genoeg was om een kleine boomgaard van te kopen, zijn familie vanuit het westelijk deel van de provincie daarnaartoe had verhuisd. Als opgroeiende jongen had Khan al een scherp zakeninstinct gehad. Op zijn zevende, toen zijn vader overleed, nam hij de touwtjes in handen, en hij was nog maar net zestien geworden toen hij eigenaar werd van een nieuwe boomgaard. In Tajrish was Khan de tweede man, na de dorpsmoellah. Toen het gerucht de kop opstak dat er in zijn boomgaarden djinns rondspookten, ging Khan naar moellah Ali, en met behulp van de geestelijke – die een rode appel in zijn hand hield en er ten overstaan van iedereen een hap uit nam – wist Khan zich van die kwalijke reputatie te ontdoen en de dorpelingen zover te krijgen dat ze weer voor hem zouden komen werken.

Ahmads vader, Nosser, was de enige zoon van Khan. Khans vrouw leed wekenlang ondraaglijke pijn voordat Nosser werd geboren. Wanneer de pijnscheuten begonnen, klemde ze eerst haar kiezen op elkaar en vervolgens beet ze op haar wijsvinger. Wanneer ze aan het tapijt klauwend op haar knieën viel en Khans naam uitschreeuwde, kwam die met opium naar haar kamer gerend. Toen de bevalling begon, dromden alle vrouwen in het huis en diverse buurvrouwen bijeen in de grote kamer om te bidden en Koranverzen te reciteren. Terwijl de kreten van zijn vrouw de nacht verscheurden, zat Khan vijf uur lang bewegingloos aan zijn notenhouten bureau in zijn kamer aan de punten van zijn zwarte snor te draaien en met zijn vinger op het hout te tikken, alsof hij de seconden telde die te langzaam verstreken. Toen de kreten ophielden, sloot hij zijn ogen en luisterde eerst naar het gehuil van de baby en daarna naar de vrouwen die weeklaagden om de dood van zijn vrouw. Hij kwam overeind uit zijn stoel en bleef een poos bij zijn bureau staan, een lange man in een keurig geperst pak, en wist niet wat hij moest doen. Hij klopte zijn revers af, waar niet één stofje op zat. Hij trok zijn pak recht, dat zo kreukvrij was als zwart marmer. Hij boog zijn hoofd, sloot zijn ogen en luisterde naar de droevige geluiden die van beneden kwamen. Ten slotte pakte hij zijn persianer muts van de kapstok en liep zijn kamer uit om de baby te gaan bekijken.

In de beslotenheid van hun eigen huis zeiden de dorpelingen hardop wat ze geloofden: dat de geboorte van het kind de onschuldige, prachtige vrouw noodlottig was geworden. De inwoners van Tajrish keken met een mengeling van angst en eerbied naar Khan en de kleine Nosser. Khan verschafte veel mensen werk in zijn boomgaarden en hielp de armen. Hij was de drijvende kracht achter een initiatief om een moskee te bouwen ter vervanging van het oude gebouwtje waar de moellah kleden op de grond had gelegd en dat gebruikt werd als openbare gebedsruimte. Het ingezamelde geld was toereikend voor een koepeldak, maar raakte op toen de eerste minaret was opgericht. Met zijn handen ineengevouwen achter zijn rug keek de moellah naar de bouwvakkers die halverwege de minaret op steigers de turquoise tegels aanbrachten en dacht: wie heeft er ooit een moskee gezien met slechts één minaret? Toen de moskee klaar was, stond Khan bij het gemeenschappelijke noengebed op de voorste rij, pal achter moellah Ali. Vanaf die avond was die ereplaats de zijne. Na de dood van zijn vrouw hertrouwde Khan niet, maar hij liet twee kamers bijbouwen aan het grote huis in de Boomgaard en vroeg zijn zus, Malek-Zaman, om met haar echtgenoot en twee dochtertjes daar te komen wonen. ‘Malek, beschouw Nosser als je eigen zoon,’ zei Khan tegen zijn zus. Hij deed dat om Nosser de vernedering van een stiefmoeder te besparen en om hem de liefde van een tante te geven, die het dichtst bij die van een moeder kwam.

Nosser groeide op tot een echte bullebak. Hij was groter en sterker dan de andere jongens van zijn leeftijd, hij kon harder rennen en hoger in de walnotenbomen klimmen, en het moment kwam dat de dorpskinderen hem nergens meer aan lieten meedoen. Nosser reageerde daarop door zijn nichtjes en de andere kinderen met stokken te slaan, met zijn katapult te beschieten, hen te knijpen en hun spelletjes te verpesten. Als Khan niet in de buurt was, strafte de man van zijn tante hem voor zijn streken. Op een winteravond greep hij Nosser bij zijn arm en sleurde hem naar de kleine stal aan het eind van de Boomgaard, waar Khan twee paarden had staan. Hij bond Nosser aan een balk, vulde zijn broek met paardenmest en liet hem daar de hele nacht zo staan. Hij wist dat de jongen het aan niemand zou vertellen, want dat hij zo’n lastpak was geweest, zou hem zeker op een afranseling van Khan komen te staan. Maar wat hem nog meer geruststelde, was dat hij wist dat Nosser te trots was om ooit iets over die vernedering tegen Khan of tegen wie dan ook te zeggen. Vanaf die nacht bracht Nosser zo ongeveer om de twee weken een nacht in de stal door, zijn wijde broek volgepropt met de zachte, slijmerige drek.

Nosser leek veel sneller op te groeien dan de andere kinderen. Met een dun, fijn snorretje onder zijn neus zag hij er op zijn elfde al uit alsof hij vijftien was. Toen hij veertien was, ging hij weg uit Tajrish. Hij was te voet vier uur onderweg naar Teheran en meldde zich vrijwillig aan voor militaire dienst. ‘Opgevreten door een geit,’ zei hij toen ze hem om zijn geboortebewijs vroegen.

‘Heb je een oudere broer?’ vroeg de ambtenaar. ‘Ga dat van hem dan maar halen. Ik moet iets op papier hebben.’ Nosser schudde zijn hoofd. De officier bekeek hem van onder tot boven en schoof hem toen een vel papier toe. ‘Schrijf “Ik verklaar dat ik achttien jaar oud ben” en zet je handtekening eronder.’

Na twee jaar dienst te hebben gedaan in de buurt van de Turkse grens keerde Nosser op een dag, toen de mannen daar appelkisten op een kar stonden te laden, terug naar Tajrish. Zonder iets te zeggen tilde hij een kist op en hielp mee. Een kleine jongen holde snel naar Khan om het hem te vertellen. De kar was nog niet halfvol toen Khan met grote stappen tussen de bomen door kwam aanlopen. Nosser richtte zich op alsof hij in de houding sprong toen Khan voor hem bleef staan en het kakiuniform van zijn zoon, zijn met modder aangekoekte soldatenlaarzen en zijn gezicht inspecteerde, dat er veel volwassener uitzag dan hij ooit had kunnen denken: Nossers baard was weliswaar kort maar vol, zijn gebruinde huid verried werk waarbij gezweet werd, en zijn neus was tweemaal zo groot geworden. Khan deed een stap naar voren en spreidde zijn armen, maar voordat hij zijn zoon kon omhelzen, zei Nosser: ‘Vader, ik heb nu een vrouw.’ Khan liet zijn armen zakken en kneep zijn ogen tot spleetjes. ‘Ze heet Pooran.’ Nossers stem begon te trillen. ‘En ze is zwanger.’ Khans wenkbrauwen gingen omhoog. Er welden tranen op in Nossers ogen, en hij hield zijn hoofd nog steeds fier geheven, maar hij had zijn ogen neergeslagen om die van zijn vader te mijden; in plaats daarvan keek hij naar diens geperste pak en zijn roodbruine stropdas. Gedurende die paar tellen dat Khan de punten van zijn snor opdraaide met een aarzelende frons boven zijn onderzoekende ogen, stelde Nosser zich voor dat hij verbannen werd uit het huis van zijn vader en met zijn zwangere vrouw door de straten van de hoofdstad zou moeten zwerven.

‘Ik zal het je niet vergeven als je je vrouw nog eens alleen laat,’ zei Khan. ‘Waarom heb je haar niet bij je?’

Hoewel Iran officieel neutraal was toen de Tweede Wereldoorlog uitbrak, nam Nosser dienst in het leger van sjah Reza en ging opnieuw van huis. Dat herinnerde Ahmad zich nog. Hij moest toen acht zijn geweest en zijn zus Maryam elf. Voordat Nosser wegging, werd er een ceremonie gehouden in de moskee. Omgeven door een kring dorpelingen bad moellah Ali dat Nosser een veilige reis zou hebben, schudde hem de hand en boog zijn hoofd met de tulband om met een omarming afscheid van hem te nemen. In hun kamer weerde Pooran hem af toen hij haar ten afscheid wilde kussen. ‘Ze staan op je te wachten,’ zei ze terwijl ze zijn tas oppakte. Ze keek in zijn verbaasde ogen en zei, iets toegeeflijker nu: ‘Ik ben je een kus schuldig.’ Voor de Boomgaard boog Nosser zich om Khans hand te kussen voordat hij in de Ford V8 stapte die zijn vader voor de gelegenheid had laten komen. Ahmad en een troep buurkinderen renden achter de varengroene auto aan in de stofwolk die door de banden werd opgeworpen en bleven pas staan toen het voertuig vaart maakte op de Shemironweg, de weg die zich vanaf de voet van de bergen naar de hoofdstad slingerde. Ahmads vader bleef anderhalf jaar weg. Hij kwam terug met een geknakte ziel.

Het was nu zes maanden geleden dat Nosser was teruggekomen. Aanvankelijk had hij zich tien dagen lang in zijn kamer opgesloten. Om de dag at hij de helft van het eten dat Pooran had klaargemaakt en op een dienblad voor zijn deur had achtergelaten. Na tien dagen kwam hij tevoorschijn en probeerde zijn oude leven weer op te pakken. Hij praatte minder. Hij kocht een jachtgeweer en struinde in zijn legerbroek en soldatenkistjes door de bergen. Om de dag kwam hij thuis met een konijn, dat Pooran weigerde aan te raken. ‘Ga je gang en doe ermee wat je wilt,’ zei Pooran, ‘maar ik ga hem niet villen en ik laat het mijn dochter ook niet doen.’ Ze dacht dat jagen ongeluk zou brengen in hun huishouden. Het was al erg genoeg dat haar man dieren doodde die eigenlijk alleen door andere dieren gedood mochten worden, maar er was geen denken aan dat die in haar huis werden gevild en gebraden. Dat verkondigde ze met zo’n stelligheid dat Nosser nooit meer wild mee naar huis bracht. Voortaan voerde hij zijn konijnen en kwartels aan de troep zwerfhonden die buiten het dorp op hem afrende om hem te verwelkomen, maar die zich ervoor hoedde om al te dicht bij de huizen te komen of bij de kinderen, die ze met stenen bekogelden.

Nosser volgde het oorlogsnieuws op de radio alsof het een godsgebod uit het Heilige Boek was. Er waren niet veel mensen in het dorp die zich interesseerden voor de oorlog, of die zich bedreigd voelden door het verwoestende vuur waardoor Europa verslonden werd, of door het feit dat hun noorderburen, de Sovjets, de oorlog te dichtbij brachten. Mash Akbar, Salmans vader, een van de twee dorpsslagers, was de enige die over de oorlog wilde praten. Nosser bracht menig avond met hem door, en samen lazen ze de kranten die om de dag uit Teheran meekwamen in de vrachtwagen die levensmiddelen aanvoerde onder een juten dek.

Onder deze omstandigheden moest Pooran zich bezighouden met de huwelijkskandidaat van Maryam. Drie weken nadat Nosser was teruggekeerd uit het leger, kwam de chauffeur van de Ford V8 hun om de hand van hun dochter vragen. Hij had Maryam gezien op de dag dat Nosser vertrok en was verliefd geworden toen een haarlok vanonder haar chador over haar voorhoofd was gevallen. Toen de jongeman had gehoord dat de vader van het meisje terug was, ging hij officieel om haar hand vragen. Hij was chauffeur van een van de grote kooplieden van Teheran, een vriend van Khan. Het was dankzij een combinatie van opportunisme en oprechte genegenheid voor een oude vriend dat de koopman Khan zijn V8 met chauffeur had geleend voor Nossers bijzondere dag. Pooran had meer interesse van haar man verwacht. Gezien de chauffeursstatus van de huwelijkskandidaat verleende Nosser met een hoofdknikje zijn goedkeuring terwijl hij naar de radio luisterde en zijn geweer schoonmaakte. Bij Khan vond ze meer steun. Tijdens de gesprekken die aan het huwelijk voorafgingen, met de vader, de moeder, de ooms en de tantes van de jongen, trad hij op als gastheer in zijn huis in de Boomgaard. Het stond hem wel aan dat de huwelijkskandidaat vernoemd was naar de kroonprins, Mohammad Reza, ook al was hij dan een onbekommerde slungel die verder absoluut niets gemeen had met de zoon van de sjah.

Op de dag van het aanzoek stoorde het Khan nogal dat Mohammad Reza zo veel praatte, en Pooran vond zijn ambitie om een importexportbedrijf of een eigen winkel te beginnen wat al te optimistisch, aangezien voor beide ondernemingen heel wat geld nodig was, dat Mohammad Reza niet bezat. Pooran had gedroomd van een betere bruidegom voor haar dochter, misschien een dokter, die ook nog eens charmant en knap was. Mohammad Reza was niet eens veel groter dan Maryam. Maar hij leek een lieve jongen en hij had een respectabele baan, en ze vond hem zijn nette pak met stropdas erg goed staan. Ze zou zich niet schamen om hem aan anderen voor te stellen en te vertellen dat hij haar schoonzoon was. Bovendien durfde Pooran niet het risico te nemen dat ze geen echtgenoot voor Maryam zou vinden voordat die vijftien werd. Nadat de familie van de bruidegom een paar bezoekjes aan de Boomgaard had afgelegd, werd de bruiloft aangekondigd.

In de maanden die volgden, kreeg Nosser bedenkingen over het feit dat zijn dochter Tajrish zou verlaten en in Teheran zou gaan wonen. De vlammen van de oorlog die de wereld aan het verslinden was, kwamen steeds dichterbij. Als er iets gebeurde, zou de hoofdstad als eerste aan de beurt zijn om in brand te vliegen. In Tajrish, aan de voet van de bergen genesteld in de beschutting van rotsen en keien, was het veiliger. Maar het gezegde luidde: ‘Een dochter behoort anderen toe.’ Hij sprak zijn zorgen niet uit.

Moellah Ali legde zijn handen op de schouders van Ahmad en duwde hem zachtjes naar voren. ‘Nosser, kun je Ahmad zien?’ riep hij naar het wit boven hen. ‘Hij is hier, hier bij mij! Laat Gods toorn niet over de mensen komen Doe dit het Huis van God niet aan. Denk aan je zoon.’ Er daalde een gespannen stilte neer over de menigte, die omhoogkeek in de mist en wachtte op een antwoord. Van hoog uit de platanen, ergens diep in de witte brij, klonk het gekras van kraaien. Mussen tjilpten hun ochtendlied. ‘Nosser Khan!’ riep Mash Akbar, Salmans vader. ‘Nosser Khan, kun je ons horen?’ Ahmad haalde langzaam de handen van zijn oren. ‘Nosser Khan!’ De kraaien staakten hun onheilspellend gekrijs, en nu doorsneed alleen nog het lied van de mussen de sluier van mist die Tajrish en zijn inwoners omhulde. Ahmad draaide zich om toen hij voetstappen hoorde en zag dat zijn moeder gehaast op hen afkwam. Hij wurmde zich los uit de handen van de moellah en rende naar haar toe.

‘Wat is je vader aan het doen?’ fluisterde Pooran toen ze bij de menigte aankwam.

‘Hij is op overvliegende Russen aan het schieten,’ antwoordde Ahmad, die de chador van zijn moeder stevig vastklemde.

‘Wat?’ Ze richtte haar blik op de menigte alsof ze daar verwachtte te zien wat er werkelijk aan de hand was, omdat ze Ahmad niet geloofde.

‘Ik was opgestaan om de kippen te gaan voeren en wilde naar jou toe komen om te helpen. Maar toen klopte Salman aan en zijn we hiernaartoe gerend. Vader is daar boven in de minaret. Hij jaagt op de Russen, en Nemat zei dat we gek zijn. Er is toch niks ergs met vader?’

‘Zo God het wil, zoon, zo God het wil.’

‘Nosser Khan,’ riep Salmans vader, ‘je vrouw is hier nu ook. Kom naar beneden. Nosser, hoor je me?’ Maar van de onzichtbare top leek geen menselijk geluid naar beneden te kunnen komen. De mussen waren inmiddels ook stil, en Ahmad kon nu zelfs het amechtige ademhalen van Mohammad de Timmerman horen, die met zijn grote hoofd in zijn nek stond en met open mond de mist in keek. Er droop zweet van zijn voorhoofd over zijn ronde, vlezige wang. De tijd stond stil. De dorpelingen waren in een tot zwijgen gebrachte apocalyps veranderd in stenen beelden. Toen klonk, donderend uit het binnenste van de mist, Nossers stem: ‘Stuur de jongen naar boven.’

Gezichten keerden zich naar Ahmad toe. Hij keek naar zijn moeder.

‘God zegene uw vader, meneer Nosser,’ riep moellah Ali naar de minaret. ‘Moge uw familie lang leven. Hij komt nu naar boven. Leg dat pikhouweel nou maar neer en gooi geen stenen meer, Nosser Khan. Goed? We willen toch niet dat de jongen iets overkomt?’ Ahmads moeder gaf hem een klopje op de rug, als om te zeggen: ga naar je vader toe. Alles komt in orde. Moellah Ali liep met hem mee door de menigte. ‘Hij staat nu onder aan de trap, meneer Nosser.’ De deur stond wijd open. Het was een kleine, oude houten deur die toegang gaf tot een trappenhuis, waarin de trap zich omhoog leek te wentelen naar een witte hel. Er lag een kapot slot op de grond. ‘Ga, ga maar,’ zei moellah Ali, en hij duwde Ahmad naar binnen.

De kartelige driehoekige treden wentelden zich door de minaret naar boven. Ahmad wilde voortmaken, maar hij moest zijn voeten telkens voorzichtig neerzetten om de naar beneden gekomen stukken baksteen te vermijden. Hij tastte met zijn hand de muur af, maar de zwart geworden pleisterkalk bood geen houvast. Gedempt ochtendlicht dat door kleine openingen in de muur naar binnen viel, doorsneed het duister. Als de openingen lager hadden gezeten, had Ahmad tenminste nog naar beneden kunnen gluren naar de mensen, maar nu zag hij alleen de mist.

‘Wie is daar?’ riep zijn vader bits van boven. ‘Wie komt daar de trap op? Ik heb stenen. Die ga ik gooien. Wie is daar?’

‘Ik ben het.’

‘Ahmad?’

‘Ja, vader.’

‘Kom naar boven, zoon,’ riep hij gejaagd. ‘Vlug.’

Terwijl Ahmad zich naar boven haastte over treden die steeds dikker bedekt waren met gruis en steenbrokken, kon hij de schorre ademhaling van zijn vader horen. Nog een paar treden en daar zat hij, op de trap. Op de hogere treden achter hem lagen zijn leren soldatenlaarzen en het pikhouweel dat hij had gebruikt om stenen los te wrikken. Ahmad keek naar de pokdalige muur en toen naar het geweer van zijn vader, dat door de opening in de muur naar buiten stak. De geweerlade rustte in zijn sterke armen als een baby. Het zachte licht dat door de opening naar binnen viel, verlichtte de linkerkant van zijn gezicht. Zijn bestofte, zweterige voorhoofd was doorgroefd met diepe rimpels. Hij leek nu meer op grootvader. Maar Khan wás oud. Nosser niet.

‘Daar ben je eindelijk,’ zei hij met raspende stem, zijn doordringende blik strak op Ahmad gericht. ‘Waar was je toch?’

‘Beneden,’ antwoordde Ahmad, ‘bij de anderen.’

‘Ben je bang?’

Ahmad wist niet goed wat hij moest antwoorden.

‘Ik vroeg of je bang bent.’

Ahmad schudde zijn hoofd.

‘Kijk me dan aan en laat me je stem horen. Ben je bang?’

‘Nee, vader, nee.’

Toen Nosser zich op zijn zij rolde om door de opening naar buiten te kijken, sprong er een knoop van zijn overhemd, en die stuiterde van de tree waar Ahmad op stond en belandde op de tree daaronder. Ahmad viste de knoop tussen het gruis en de brokstukken uit. In zijn handpalm reflecteerde de knoop het witte floers van de mist buiten als een parel. Ahmad keek naar het overhemd van zijn vader. De donkerbruine streepjes leken te stromen en te golven als een waterval. ‘Is je moeder er ook?’ vroeg Nosser, omlaagturend in de mist.

‘Ja.’

Nosser legde zijn wang tegen het geweer en richtte het omhoog. ‘Ze zijn daar,’ zei hij met één oog dicht. ‘Luister je naar me?’

‘Ja, vader.’

‘Wie zijn daar dan, als je aan het luisteren bent?’

Nosser had niet gezegd wie daar waren. Vanwaar hij stond, wierp Ahmad een snelle blik door de opening: er was niets anders dan de melkachtige lucht. ‘Russen?’ mompelde hij.

‘Ja!’ bulderde Nosser opgewonden terwijl hij zich naar zijn zoon toe wendde. ‘Ja, jongen, ja! Ze zijn ons daar boven aan het bespioneren. Natuurlijk. Waarom niet? Het is oorlog. Is het soms geen oorlog?’ Hij zweeg even. ‘Niet?’

‘Ja, vader, het is oorlog,’ zei Ahmad terwijl hij de knoop in zijn broekzak liet glijden.

‘Luister, Ahmad.’ Hij ging zachter praten terwijl hij zich naar voren boog en de jongen stevig bij de schouders vatte. ‘Luister, Ahmad, ze zullen komen en hun vieze soldatenlaarzen op onze bodem zetten. Vanuit het noorden. Misschien ook nog anderen. Ze zijn hier om van ons een oorlogsland te maken. Ik heb niet veel tijd meer. Maar jij hebt nog tijd zat. Zo veel als je maar wilt. Je bent nog maar een kleine jongen. Ik wil dat je op je hoede bent. Dat je een oogje houdt op het land en op de lucht. Begrijp je?’ Ahmad kon zich niet herinneren eerder witte strepen te hebben gezien in de baard van zijn vader. Hij was in één nacht oud geworden. Zijn wangen waren ingevallen, en door de donkere kringen leken zijn ogen dreigend te fonkelen. Heel even dacht Ahmad dat hij met een vreemde aan het praten was. Maar de stem was vertrouwd. ‘Begrijp je wat ik zeg?’ Ahmad knikte, al wist hij niet goed waar zijn vader het over had. ‘Mooi. Luister, er is iets wat ik je moet vertellen. Hier.’ Hij pakte het geweer op en legde het in de armen van Ahmad. ‘Dit is net een baby. Je moet het heel voorzichtig in je armen houden, stevig maar teder. Als een baby. Jij moet ervoor zorgen.’ Hij pakte Ahmads hand vast en legde die op het geweer. ‘En weet je waarom?’

‘Meneer Nosser, joehoe!’ klonk moellah Ali’s stem van onder aan de trap. ‘Is alles in orde met de jongen? Komt u naar beneden? Kunt u hem naar beneden sturen?’

Nosser keek om zich heen en pakte een halve baksteen die achter hem lag. ‘Ga opzij,’ beval hij Ahmad, en hij keilde de steen de trap af. Die ketste tegen de muur, waardoor er een stuk uit het pleisterwerk brak en verdween in het donker.

‘Weet je waarom dit gebeurt?’ Nosser trok Ahmad terug, zodat hij weer voor hem stond. ‘Omdat de wereld in oorlog is. Een grote oorlog. Het gaat niet alleen om ons, maar om de hele wereld en al voor de tweede keer. Hij duurt nu al jaren en nu komt hij naar ons toe gekropen. Ik wil dat je je geweer bij je houdt en belooft dat je goed voor ons huis en je moeder en je zus zult zorgen. Als je een mus in de lucht ziet, moet je niet schieten, maar als je een Rus in de lucht ziet, schiet je wel. Begrijp je, Ahmad?’

Hij begreep er niets van. Hij had kippen achternagezeten op de binnenplaats, was bij verstoppertje spelen in de grote koperen kookpot gaan zitten in de kelder, was boven op de appelkisten achter op Khans wagens meegereden en was zelfs naar binnen geslopen in de stal van Rakhsh zonder dat zijn grootvader hem daarvoor toestemming had gegeven, maar hij had nog nooit een geweer in zijn handen gehouden. Hij had nog nooit op iets geschoten, behalve met een katapult op kraaien, mussen en lege blikjes. Zijn vader wachtte op antwoord. Ahmad knikte. En terwijl hij knikte, kreeg hij een draai om zijn oren.

‘Niet tegen me liegen! Je begrijpt het niet. Je hebt geen idee wat je daar in je handen houdt. Je hebt er geen flauw benul van dat je land in gevaar is, en die mensen daar beneden ook niet.’ Ahmads oor brandde, maar hij durfde het geweer niet los te laten om er zijn hand tegenaan te drukken en de pijn te verlichten. De tranen stonden hem in de ogen. ‘Luister naar me: er zullen vreemdelingen komen, over land en door de lucht. Er woedt een oorlog. Oorlog is wanneer vreemdelingen naar ons dorp komen om onze spullen te stelen en onze mensen te doden, om ons in een tweede Polen te veranderen. Ze hebben pistolen en geweren zoals dit hier. Daarom hebben we zelf ook geweren nodig om ons leven te redden en onze geliefden te beschermen. Anderen beseffen dat nog niet. Maar dat komt wel. Je zult een lang leven hebben. Onthou goed dat je aan je verantwoordelijkheden moet voldoen. Herhaal dat, zodat ik weet dat je het begrijpt. Waar moet je aan voldoen?’

‘Aan mijn verantwoordelijkheden,’ antwoordde Ahmad, die tegen de tranen vocht.

‘Goed zo. En dat betekent?’

Ahmad wilde het niet, maar er gleed een traan over zijn wang. ‘Dat ik mijn moeder en mijn zus en Khan en Agha moet beschermen.’

‘Zo mag ik het horen.’ Er trok een snelle glimlach over Nossers gezicht. ‘Zo erg is het niet. Verman je. Het enige wat je moet doen, is ze accepteren en koesteren en van ze genieten alsof je een glas koud zuurbessensap drinkt of in de zomer op een stuk ijs zuigt.’ En daarop pakte hij de loop van het geweer en stak het uiteinde in zijn mond.

Het koude zweet stond Ahmad in de handen. Het leek alsof hij een geweer in de mond van zijn vader had gestopt. Alsof hij hem ging vermoorden. Maar dat was niet zo. Wat hij die dag had willen doen, was opstaan, de kippen voeren en naar de Boomgaard gaan, waar iedereen bezig was met de voorbereidingen voor de bruiloft: dorpsvrouwen die om de dampende kookpotten draaiden, keken hoelang het vlees nog moest stoven en of er genoeg zout in de rijst zat, en anderen die op dekens en kleden zaten met hele bergen kruiden voor zich die schoongemaakt moesten worden en met kisten vol appels en komkommers die gewassen moesten worden; mannen die de grond aanveegden en nog meer kleden neerlegden, grote zakken met rijst naar de vrouwen droegen en de watermeloenen in het smalle beekje legden dat door de Boomgaard stroomde. Ahmad had zich verheugd op de bruiloftsmuziek die het muzikantenduo de hele avond en nacht uit de sorna zou blazen en uit de dohl zou slaan. Hij had met Salman en de andere jongens willen wedden wie het langst zijn handen in het koude beekwater kon houden, naar de dansende mannen willen kijken en misschien zelf ook een beetje hebben willen dansen achter de menigte. Hij had willen zien of Agha uit zijn boom zou komen voor Maryams bruiloft. Wat hij nooit had willen doen, was een geweer in de mond van zijn vader stoppen.

Op dat moment weergalmde de krachtige stem van Khan door het trappenhuis. ‘Nosser, ik kom naar boven.’ Het was geen verzoek, er klonk geen greintje twijfel in door. Khan was eindelijk gekomen om alles wat fout was recht te zetten. Ahmad keek hoe de sterke hand van zijn vader langzaam langs de geweerloop omlaaggleed en zich rustig over zijn smalle vingers sloot, alsof hij hem wilde helpen de last te dragen. De huid van de hand was donkerder en rimpeliger dan Ahmad zich kon herinneren, maar het gewicht van de hand voelde vaderlijk en vertrouwd. Ahmad hoorde Khans voetstappen. De hand van zijn vader sprak hem toe. Alles komt in orde, zei die. Ahmads armen waren moe van het gewicht van het geweer en de hand van zijn vader. Hij wou maar dat hij het even kon neerleggen. Maar toen ging het af.

Het was plotseling. Het was luid. Toen was het stil. Geen gekras van een verre kraai, noch het geringste geschuifel van de schoenen van de dorpelingen in het zand. Er klonk geen enkel geluid. Maar er was kleur. Rode spatten op de treden achter zijn vader, op zijn soldatenkistjes en het pikhouweel, en op de gebogen muren die hoger en hoger oprezen. Was zijn vaders hoofd er nog of was het verdwenen? Was het achterovergebogen? Het leek alsof de mist door de opening in de muur naar binnen drong en Nosser opslokte. En Ahmad ook – totdat hij het lichaam van zijn vader voelde dat zwaar op de geweerloop leunde. Hij kon het gewicht niet meer houden. Hij deed geen poging om weg te komen toen zijn vader naar hem overhelde en omkiepte, waarna alles zwart werd.

2

De moeder van Ahmad wilde het nieuws het liefst stilhouden, niet voor de dorpelingen, die alles wat er te weten viel vast al wisten, maar voor de familieleden van de bruidegom, die tegen het middaguur werden verwacht en naar de Boomgaard zouden komen. De tranen stroomden over haar wangen toen ze haar zaak bepleitte bij Khan en moellah Ali en bij de mensen die in de moskee rond het lijk stonden. Konden ze de begrafenis niet één dag uitstellen om te voorkomen dat de bruiloft in het water zou vallen? Anders zouden ze moeten wachten totdat de Derde Nacht en vervolgens de Zevende Nacht, de Veertigste Nacht en de Jaardag waren verstreken, voordat iemand zelfs maar weer kon denken aan een bruiloft, en God mocht weten of de familie van de bruidegom Maryam, een jaar ouder en vaderloos, dan nog zou willen.

Op enige afstand van de anderen zat Khan met gekruiste benen tegen de muur, zwijgend en in gedachten verzonken. Zijn zwarte persianer muts lag naast hem op de grond. Pooran, die naast het lijk zat, stond op en liep naar hem toe. ‘Khan, ik zweer bij God dat ik er zelf voor zal zorgen dat deze bruiloft doorgaat, wát ik er ook voor moet doen,’ zei ze dreigend. Ze keek naar Khan, zich er niet van bewust dat haar chador van haar hoofd was gegleden, zodat haar koperkleurige lokken in sierlijk wanordelijke krullen als een waterval langs haar gezicht vielen, totdat er een paar oudere vrouwen om haar heen dromden om hem opnieuw te schikken. Ze droogden haar tranen en gaven haar een glas koud water om te kalmeren en de waanzin in te zien van wat ze had voorgesteld. Zelfs als het uitvoerbaar was, zelfs als alle dorpelingen zouden zweren hun mond te houden, hoe kon de afwezigheid van de vader van de bruid dan worden verklaard? Het leven van het jonge meisje zou voorgoed zijn verdoemd als het met zo’n list begon. Beetje bij beetje smoorden de slokjes water de laaiende vlammen die in Pooran woedden. Omringd door vrouwen, van wie sommigen hadden aangeboden de kleden te weven waarop ze nu zaten toen Khan had besloten de moskee te bouwen, viel Pooran ten prooi aan wanhoop. Ze zeeg weer neer bij het lichaam van haar echtgenoot en liet haar voorhoofd rusten op het witte laken waarmee het was bedekt.

Toen stond Khan op. ‘We gaan doen wat ze heeft voorgesteld,’ kondigde hij aan, en hij zette met drie vingers zijn zwarte persianer op zijn grijze haar. Het enige wat ze moesten doen, was zorgen dat de familieleden van de bruidegom voortdurend omringd waren door mensen die het geheim niet zouden prijsgeven. ‘Wie is bereid mijn familie te helpen?’ vroeg hij de mensen in de moskee. Vooraan ging er één hand omhoog, daarna nog een, en toen de rest. Khan stuurde een aantal van zijn mannen eropuit om van deur tot deur te gaan bij de huizen langs het pad dat van de weg naar de Boomgaard voerde. Hij droeg de vrouwen op om verder te gaan met de voorbereidingen. ‘Moge God onze zonden vergeven,’ zei moellah Ali op luide toon. ‘We hebben ijs nodig. Heel veel ijs om het lichaam goed te houden.’ Pooran omhelsde het lichaam van haar man en huilde een paar minuten voordat ze opstond en het glas water leegdronk. Het ijs was gesmolten.

Sommige gerechten die op het vuur stonden waren aangebrand, omdat niemand er een oogje op had gehouden. De vrouwen leegden de kookpotten en wasten die af voordat ze opnieuw begonnen. Pooran gaf de mannen en vrouwen snel wat instructies en ging toen haastig het huis binnen, naar haar dochter. Maryam had zich opgesloten in haar kamer. Samengedromd voor haar deur probeerden enkele vrouwen haar te overreden om tevoorschijn te komen. Toen alle pogingen mislukten, vroeg Pooran een meisje om een man te gaan halen uit de tuin. Mohammad de Timmerman trapte een paar keer tevergeefs tegen de deur. Daarop deed hij een paar stappen naar achteren en wierp zich met zijn zware lichaam dwars door de deur heen.

Maryam zat op de grond haar trouwjapon in stukken te knippen. Overal om haar heen lagen witte snippers stof, als sneeuwvlokken. Ogenschijnlijk onaangedaan door de inbreuk knipte Maryam een reep van de rok van haar japon en wierp die terzijde. Pooran deed de kapotte deur achter zich dicht en nam haar in haar armen. Maryam zei dat ze niet ging trouwen zolang het lichaam van haar vader nog niet begraven was. Haar moeder voerde aan dat het de verstandigste keus zou zijn de bruiloft niet af te gelasten, dat Khan alles zou regelen en dat allerlei mensen in het dorp druk bezig waren alles in goede banen te leiden. Uiteindelijk, zei ze, was dat wat Nosser zou hebben gewild. Maryam schudde haar hoofd en riep uit: ‘Dat is een leugen, een regelrechte leugen.’ Ze had een blos op haar wangen en haar kleine neus was rood.

‘Laat me je dan iets vertellen.’ Pooran gaf klopjes op haar dochters hand. ‘Gisteravond hoorde ik midden in de nacht geluiden in mijn slaap. Ik deed mijn ogen open. De kamer was in duisternis gehuld, en je vader lag niet in bed. Ik ging rechtop zitten en op dat moment zag ik hem. Hij zat op een stoel voor de muur waar je bruidsjapon hing. Toen hij hoorde dat ik wakker was, draaide hij zich om. Hij zei dat hij zijn hele leven op deze nacht had gewacht.’

Maryam legde de schaar neer en sloeg haar handen voor haar gezicht.

Toen Ahmad die middag eindelijk wakker werd, zag hij zijn moeder, die met haar rug naar hem toe zat, een silhouet afgetekend tegen het enorme raam met verschillend gekleurde ruitjes. Het gordijn was dicht. Ahmad hoorde het onderdrukte gesnik van zijn moeder boven de andere geluiden uit die door het halfgeopende raam naar binnen kwamen: mannen en vrouwen die praatten, gekletter van potten en pannen, kreten van rondrennende kinderen. Sommige stemmen herkende hij. Zijn moeder draaide zich om. ‘Eindelijk, je bent wakker.’‘Je bent eindelijk wakker!’ Haar ogen waren rood en gezwollen. Ze kroop naar hem toe en nam hem in haar armen.

‘Mijn jongen! Mijn leven! Ik was zo bezorgd. Ik ben blij dat je je ogen weer hebt geopend.’ De tranen stroomden over haar ronde wangen. Haar schokkende schouders deden Ahmads hoofd schudden. Ze liet hem weer gaan liggen en veegde met haar mouwen haar tranen weg. ‘Maar we kunnen het aan niemand vertellen,’ zei ze zachtjes. ‘Voorlopig moet je het allemaal voor je houden. Als iemand van de familie van de bruidegom vraagt waar je vader is, zeg je dat je het niet weet, dat hij wel ergens in de Boomgaard zal zijn.’ Met haar rode hoofddoek, die nu om haar hals hing, veegde ze een traan weg die aan het puntje van haar neus hing. Het was warm in de kamer. De zachte wind deed het beige gordijn enkel wat opbollen. ‘Luister, Ahmad. Gaat het wel met je?’ Ahmad knikte. ‘Mooi, luister. Ik moet van alles gaan regelen. Blijf in bed en rust uit. Rep met geen woord over wat er vandaag gebeurd is, afgesproken, mijn jongen?’ Ahmad knikte nog eens. Zijn moeder stond op. Ze trok haar hoofddoek omhoog om zich te bedekken.

Voordat ze de kamer uit ging, draaide ze zich nog even om naar Ahmad. ‘Je hebt je vader niet gedood,’ zei ze. Het was geen vraag, maar toch was het alsof ze op een antwoord wachtte, haar hand verstard halverwege een strijkende beweging om een ontsnapte haarlok onder haar hoofddoek te stoppen. ‘Nee, toch?’ Dat was wel een vraag. ‘Zeg dat je je vader niet hebt gedood, Ahmad.’ Ahmad trok de deken over zijn gezicht en begroef zich in de warme, vochtige duisternis die niet volslagen donker was: waar de deken sleets was, drong daglicht door. Met een vingertop volgde hij de onregelmatige vormen van de lichtplekken. ‘Dit had op een andere dag moeten gebeuren, niet vandaag.’ Ze ging weg en trok de deur achter zich dicht.

Ahmad duwde de deken langzaam weg en keek om zich heen. Afgezien van de matras die op de grond lag met een kussen en een deken erop, stond er een grote houten klerenkast en in een andere hoek een tafel met twee stoelen. Hij was in de kleine kamer naast de slaapkamer van zijn grootvader, die voor gasten was bestemd en meestal op slot zat. De persianer muts van Khan hing aan de kapstok bij de deur; hij was een kijkje komen nemen bij de patiënt in bed, maar was zijn muts vergeten. Ahmad stond op. Zijn rechterknie deed pijn. Hij trok zijn broekspijp omhoog, bekeek de blauwe plekken en wreef erover. Hij liep naar het raam en schoof met de rug van zijn hand het gordijn opzij om door het driehoekige rode ruitje naar buiten te kijken. De vader van Salman was een rood schaap aan het villen dat aan een tak was gehangen. Daar vlakbij stond een ander rood schaap, dat met een touw was vastgebonden aan een appelboom, rode appels te eten die op de grond waren gevallen. De onder- en zijkanten van drie reusachtige, dampende kookpotten waren geblakerd door het roet van de rode vlammen. Hij deed een stapje naar rechts en drukte zijn neus tegen het volgende driehoekige ruitje, dat groen was. Zijn moeder gaf twee groene suikerkegels aan Ghasem, die met gekruiste benen voor een groot dienblad zat en op een groene kegel inhakte zodat er kleine stukjes afbraken om de suikerkommen mee te vullen. Salman en drie andere jongens renden voorbij. De moeder van Ahmad keek nu in een van de kookpotten, maar probeerde afstand te bewaren van de groene vlammen die onder de ketel vandaan sprongen.

Ahmad wilde naar buiten. Hij schoof weer een stukje op en keek door een blauw ruitje. Zijn blauwe, mutsloze grootvader kwam in de verte tussen de bomen vandaan en liep, gevolgd door Norooz, de tuinman, naar de plek waar de voorbereidingen voor de trouwerij werden getroffen. Ahmad wist niet hoe oud Khan was, maar hij wist wel dat hij jonger was dan Norooz, want hij herinnerde zich de dag dat hij op Rakhsh had gezeten, het paard van zijn grootvader, en had gewacht tot zijn grootvader zijn gesprek met Norooz zou beëindigen om met hem te gaan paardrijden. Het bleke gezicht van Norooz was rood geworden van schrik. ‘Stuur me niet weg, meneer,’ had hij gezegd. ‘Deze bomen zijn als kinderen voor me. Ik heb ze water gegeven en verzorgd sinds de tijd dat u jonger was dan meneer Ahmad hier. Alstublieft, ik ga dood als ik naar een andere boomgaard moet.’ Die dag stond Ahmad helder voor de geest, niet vanwege iets specifieks dat was gebeurd, maar omdat hij het zo geweldig had gevonden op de rug van een groot paard te zitten. Hij had haar geknipte en geborstelde manen gestreeld, die zwart waren vanaf haar hoofd tot halverwege haar hals en daarna wit. Khan zat achter hem. Ahmad hield de teugels in zijn handen. Norooz de Tuinman keek op naar Khan, te trots om te smeken bij het kleine kind van jaren geleden dat was opgegroeid tot Khan. Khan moest instemmend hebben geknikt, want Norooz knikte ook en legde dankbaar een hand op zijn borst voordat hij zich omdraaide en wegliep met zijn olijfgroene gebreide muts op zijn witte haar. In die tijd kon Norooz nog lopen zonder stok en Ahmad op zijn schouders zetten als hij daarvoor in de stemming was.