© 2020 Paul Onkenhout & John Schoorl

© 2020 Nieuw Amsterdam

Alle rechten voorbehouden

Ontwerp omslag en binnenwerk Jaap Biemans

Met dank aan Yvonne Kroese en Paul Pollmann

Omslagbeeld © Tommy Hanley/archief de Volkskrant

NUR 662

ISBN 978 90 468 2774 1

E-BOOK ISBN 978 90 468 2775 8

Deze digitale editie is gemaakt op basis van de eerste druk, 2020 met

ISBN 978 90 468 2774 1

U kunt deze bestellen via onze webshop of in de boekhandel

www.nieuwamsterdam.nl

De uitgever heeft ernaar gestreefd het beeld volgens de wettelijke bepalingen te regelen en alle rechthebbenden te achterhalen. Degenen die menen zekere rechten te kunnen doen gelden, kunnen zich tot de uitgever wenden.

‘Beatles, vrouwen en kinderen eerst!’

John Lennon na een
noodlanding op het vliegveld
van Portland in 1965

Inhoud

Geen Beatles zonder de Vijfde Beatles

Robin Friday De wervelwind

Billy Preston De pianospeler

Astrid Kirchherr De fotograaf

Murray the K Het speelmaatje

Cynthia Powell De moeder

Brian Epstein De manager

Nol Heijerman De rechtsbuiten

Petr Novák Het biervat

Tony Sheridan De leraar

Richard Brautigan De schrijver

Andrej Makarevitsj De activist

William ‘Shears’ Campbell De dubbelganger

Val Gell De dokwerkersdochter

Jimmie Nicol De vermiste

George Best Het popidool

Eric Idle De vriend

Hans Boskamp De rascharmeur

Freda Kelly Het zusje

George Martin De partner

Khalif ‘Swae Lee’ Brown De hiphopper

Jane Asher De actrice

Victor Spinetti De acteur

Cassius Clay De bokser

Bob Dylan De poëet

Iris Caldwell De danseres

Bob Barry De diskjockey

Maup Caransa De hoteleigenaar

Alf Bicknell De chauffeur

Maureen Cleave De persgroupie

Fred Gehring De textielbaron

Paul Cole De passant

Pete Best De verliezer

Linda McCartney De bloemenvrouw

Gilberto Gil De balling

Harry Bioletti De kapper

Harry Nilsson De kantoorklerk

Piet Schreuders De detective

Yoko Ono De heks

Antonio Morales Barreto, ‘Junior’ De springer

Noel Gallagher De praatjesmaker

Jean Nicolas De pijproker

Brian Wilson De rivaal

Pattie Boyd De rockbabe

Toots Thielemans De Belg

Martha De hond

Klaus Voormann De kunstenaar

Maharishi Mahesh Yogi De goeroe

Emitt Rhodes Het wonderkind

Brigitte Bardot Het sekssymbool

Mal Evans De klusjesman

Maureen Cox De kapster

Derek Taylor De pr-man

Har van Fulpen De schatbewaarder

Joey Ramone De punk

Wen Shang-yi (Monster) De dromer

Michael Nesmith De Wollen Muts

Lord Woodbine De calypsozanger

Simon Posthuma De hippiekunstenaar

Juan Carrión De leraar Engels

Stuart Sutcliffe De beatnik

Mary Hopkin De protegee

Jan Cremer De kunstnozem

Robert Freeman De hoffotograaf

Johan Cruijff De nummer 14

Bestemming Beatlesland

Lijstjes

Bronnen

Fotoverantwoording

Geen Beatles zonder de Vijfde Beatles

So may I introduce to you The act you’ve known for all these years?

(‘Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band’, 1967)

Anders dan hun bijnaam, de Fab Four, doet vermoeden, waren The Beatles (1960-1970) nooit met zijn vieren. Altijd was er een Vijfde Beatle.

Het wonderlijke en meeslepende verhaal van de Vijfde Beatle, een cultureel, muzikaal en politiek fenomeen dat voor grote omwentelingen heeft gezorgd op velerlei gebieden, begon officieus op 8 augustus 1960. Op die dag verscheen er een kleine advertentie in de Liverpool Echo. Een anonieme muzikant bood zijn diensten aan: ‘Drummer – Jong – Beschikbaar’. Het toeval wilde dat een beginnende, ambitieuze band uit Liverpool naarstig op zoek was naar een drummer, een vijfde lid.

Er was haast bij. Paul McCartney, John Lennon, George Harrison en Stuart Sutcliffe, vier jongens uit Liverpool, waren gecontracteerd voor een reeks optredens in de Indra Club, later die maand. De Indra Club was een voormalige stripteasetent van Bruno Koschmider in de ruige Hamburgse wijk St. Pauli. Promotor/ zakenman Allan Williams had de optredens geregeld, samen met Vijfde Beatle Lord Woodbine.

Een van de leden van de band, Paul McCartney, reageerde op 12 augustus met een handgeschreven brief op de advertentie in de Liverpool Echo: ‘Geachte heer, in antwoord op uw advertentie in de Echo wil ik u de mogelijkheid bieden om auditie te doen voor de positie van drummer in onze groep. U zult wel zeer binnenkort beschikbaar moeten zijn voor een reis naar Hamburg (u krijgt hiervoor achttien pond per week, gedurende twee maanden). Indien u interesse hebt, kunt u contact opnemen met The Jacaranda Club en vragen naar een lid van The Beatles of Allan Williams, of een bericht achterlaten. Met vriendelijke groet, Paul McCartney.’ Of de naamloze drummer heeft gereageerd en auditie heeft gedaan, is onbekend, maar alles wijst op een gemiste kans. De keuze viel op Pete Best. Zijn auditie werd goed genoeg bevonden. In 1962 werd Best op aandrang van producer/arrangeur George Martin wegens gebrek aan talent vervangen door Ringo Starr – ook zo’n geval van grote tragiek. Stu Sutcliffe was in juli 1961 achtergebleven in Hamburg, waardoor The Beatles definitief een viermansband waren geworden.

Sindsdien wordt wereldwijd, jaar in, jaar uit, de vraag gesteld wie de Vijfde Beatle was. Of is. De discussies zijn verhit. Dat is niet vreemd. Paul McCartney (18 juni 1942), John Lennon (9 oktober 1940-8 december 1980), George Harrison (24 februari 1943-29 november 2001) en Ringo Starr (7 juli 1940) waren de bouwstenen van de grootste band uit de geschiedenis. Alleen in Nederland al hadden ze tweeëntwintig nummer 1-hits. The Beatles zijn het symbool van de tegencultuur uit de jaren zestig en woordvoerders van meerdere generaties. Ze verbeeldden hoop, dromen en verlangens en ontketenden een revolutie in de popmuziek en, om maar wat te noemen, de kapsalons.

Lang voordat het woord bestond waren The Beatles al de grootste influencers uit de wereldgeschiedenis. Er zijn wetenschappers die beweren dat de seksuele revolutie in Liverpool is begonnen, na Please Please Me (1963). In zijn gedicht ‘Annus Mirabilis’ (‘Jaar der wonderen’) dreef de Engelse dichter Philip Larkin er flink de spot mee. ‘Sexual intercourse’ (geslachtsgemeenschap) was immers toch echt eerder van start gegaan dan in 1963.

Sexual intercourse began In nineteen sixty-three (which was rather late for me) – Between the end of the ‘Chatterley’ ban
And the Beatles’ first LP.

Maar ook Larkin kon niet ontkennen dat de doorbraak van The Beatles gepaard ging met grote maatschappelijke en culturele omwentelingen. Tussen 1960 (eerste optreden) en 1970 (het einde) veranderde alles, mede dankzij de Vijfde Beatle.

De Vijfde Beatle is een man of vrouw die een voorname rol speelde in het Beatles-universum, dan wel een niet te negeren geestverwant, soms met alle karaktertrekken of uiterlijke kenmerken van een Beatle. Hij of zij was, of is, een Beatle zonder een Beatle te zijn, of een ex-Beatle, een bijna-Beatle, een Beatles-vriend of een Beatles-bewonderaar, dichtbij of op afstand.

Het is een wijdverbreid misverstand om te denken dat muzikaal talent een voorwaarde is om de Vijfde Beatle te zijn; dat de Vijfde Beatle fysiek aanwezig moet zijn geweest in de entourage van de band en een wezenlijke bijdrage leverde aan het muzikale oeuvre. Wie alleen de geniale producer George Martin kandideert voor de eretitel, of een muzikant die van de band daadwerkelijk een vijftal maakte (basgitarist Stu Sutcliffe) of met The Beatles op het podium stond (pianist Billy Preston), getuigt van een te benepen kijk op het fenomeen. De definitie moet veel ruimer worden genomen. De Vijfde Beatle is een bokser (Cassius Clay), een kapper (Harry Bioletti uit ‘Penny Lane’), een fotograaf (Astrid Kirchherr) of de man die piraat Lange Pier speelde in de tv-serie Floris, Hans Boskamp. Ook de schrijver van een onverbiddelijke bestseller, Jan Cremer, is de Vijfde Beatle, evenals Johan Cruijff. Alle vrouwen van The Beatles werden er een, net zoals Bob Dylan en Fred Gehring, textielbaron en drummer van The Analogues.

Hotelmagnaat Maup Caransa: Vijfde Beatle. De Vijfde Beatle gaf overal ter wereld de aanzet tot politieke omwentelingen, zoals Andrej Makarevitsj in Rusland en Gilberto Gil in Brazilië. Hij stond aan de wieg van de punkmuziek (Joey Ramone), zong samen met Serge Gainsbourg ‘Je t’aime... moi non plus’ (Brigitte Bardot), trok een heel land, Taiwan, de moderne tijd in (Wen Shang-yi, alias Monster) en gaf in de jaren negentig in Engeland de aanzet tot een nieuwe golf Beatlemania (Noel Gallagher). Over The Beatles zijn wereldwijd duizenden boeken verschenen, niemand weet precies hoeveel het er zijn. Een zoekopdracht in Google Books levert bijna tweeduizend hits op. Compleet was het aanbod tot nu toe niet. De Vijfde Beatle is een fenomeen dat in de geschiedschrijving van de naoorlogse popcultuur nauwelijks is belicht.

Ten onrechte. The Beatles hebben de Vijfde Beatle gecreëerd, maar het omgekeerde is ook waar. Zonder de Vijfde Beatle zouden The Beatles The Beatles niet zijn geweest.

John & Paul

Robin Friday

De wervelwind

Boy, you’re gonna carry that weight Carry that weight a long time

(‘Carry That Weight’, 1969)

images Het valt niet uit te sluiten dat Robin Friday, de man die ten onrechte nooit de Vijfde Beatle is genoemd, op 5 april 1964 (een zondag) op het treinstation van Acton, Londen, de andere vier Beatles heeft gezien. Acton is niet groot en Friday, elf jaar destijds, woonde in de buurt.

De Beatlemania was in 1964 in volle gang. The Beatles waren in Acton voor opnames van A Hard Day’s Night, de film die later dat jaar in première ging. De variant op ‘a hard day’s work’ was trouwens bedacht door Ringo Starr, die hield wel van dit soort taalvondsten. In het begin van de film stapten hij en de anderen in Acton op de trein, weg van hun fans. Friday zat ze op de hielen. Hij was een Beatle die voetballer werd. Hij vloog. Friday was een wervelwind die in de jaren zeventig de toeschouwers op de tribunes van Cardiff City en Reading overrompelde, maar zijn immense talent voor de rest van de wereld verborgen hield – The greatest footballer you never saw.

Het was de titel van een boek dat Paolo Hewitt en Paul McGuigan in 1998 schreven over Friday, een wondervoetballer die zijn eigen talent compleet negeerde. De wereld lag aan zijn voeten, maar Friday stapte eroverheen. Hij was pas vijftien toen hij wegens een reeks diefstallen werd veroordeeld tot een gevangenisstraf van vijftien maanden.

Hij dronk. Hij gebruikte drugs. Hij was de hardere versie van George Best – net zo getalenteerd, maar nog destructiever, nog eenzamer, nog drankzuchtiger, nog minder succesvol.

In cafés en andere uitgaansgelegenheden was hij onhandelbaar. Robin Friday, dat was een Vijfde Beatle die voor de gein met een zwaan onder zijn arm een hotellobby betrad, engelenbeelden jatte van een begraafplaats, als profvoetballer onderdak vond in een hippiecommune, na een beslissend doelpunt een politieman kuste (‘Hij zag er zo eenzaam uit’) en uit nachtclubs werd gesmeten als hij zijn olifant-act weer eens had opgevoerd.

Dat was: jasje op zijn hoofd met de zakken eruit (de oren), pik uit zijn gulp (de slurf).

Op 22 december 1990 ging hij dood, hij was pas achtendertig. Hartaanval. Sporen van heroïne. Te zware last.

Billy Preston

De pianospeler

How does it feel to be one of the beautiful people?

(‘Baby, You’re A Rich Man’, 1967)

images Hij was op 30 januari 1969 toch in de studio, Billy Preston, en dan kon hij net zo goed mee naar boven gaan, de trap op, zo het dak op van het Apple-gebouw in Londen. John Lennon stond vooraan, de wind in zijn gezicht, net als Paul McCartney. Ringo Starr zat in een rood regenjack achter de drums, George Harrison had in zijn groene broek een plaats aan de zijkant gekozen.

Billy zat linksachter, half verstopt achter zijn elektrische piano, maar toch echt de Vijfde Beatle. Dat was te horen ook. Zijn funky gefriemel op ‘Get Back’ en ‘Don’t Let Me Down’ liftte de nummers op naar een ander niveau, alsof ze nog hoger konden zweven dan het Apple-dak.

‘Moeten we Billy niet gewoon als de Vijfde Beatle binnenhalen?’ had Lennon gezegd tijdens de sessies. ‘Pffff, nee,’ zei McCartney, ‘ik vind het met zijn vieren al moeilijk zat.’ Harrison grapte dat hij dan ook Bob Dylan erbU wilde hebben.

Aanvankelijk mocht Preston er vooral bij zijn om er bij de toen tobbende Fab Four de gezelligheid in te houden. Billy, die kenden ze al uit de tijd dat hij nog met Little Richard tourde, en met Billy kon je lachen. Uiteindelijk was hij te horen op dertien Beatles-nummers, op Fender Rhodes-piano of hammondorgel.

Als je kijkt met wie Preston allemaal heeft gespeeld, dan kun je zeggen dat hij behalve de Vijfde Beatle, of ‘the Black Beatle’, ook de titel ‘Forrest Gump van de Muziekgeschiedenis’ verdient. Nat King Cole, Ray Charles, Sam Cooke, Sly Stone, The Rolling Stones, Johnny Cash, Aretha Franklin, Eric Clapton, Whitney Houston, Red Hot Chilli Peppers – allemaal hadden ze Billy’s toetsenspel nodig. Ondanks al die muzikale vrienden – Miles Davis schreef zelfs een ode aan hem – kreeg hij in het echte leven de boel niet op de rit. Als kind werd hij misbruikt, als trouw kerkganger worstelde hij met zijn homoseksualiteit. Hij zocht verdoving in drank en drugs en werd in 1991 opgepakt omdat hij een zestienjarige Mexicaanse jongen zou hebben aangerand. Zeven jaar later stak hij zijn huis in Los Angeles in de hens, om de verzekering te tillen. Hij overleed in 2006, zijn hart en zijn nieren hadden het begeven. Op zijn begrafenis liet Paul McCartney blijken de Vijfde Beatle niet vergeten te zijn: ‘I love you, Billy.’

Astrid Kirchherr

De fotograaf

But of all these friends and lovers There is no one compares with you

(‘In My Life’, 1965)

images De Kaiserkeller – lang niet alles begint in de Kaiserkeller, 39 Grosse Freiheit, St. Pauli, Hamburg, maar veel wel, zoals de kapsels waarmee The Beatles hun prille carrière een grote impuls gaven. Dat ging ongeveer zo.

De vrouw die de Vijfde Beatle zou worden, ging op een avond met haar vriend Klaus Voormann mee naar een muziekclub in een zijstraat van de Reeperbahn. In de Kaiserkeller trad een vijfmansbandje uit Liverpool op, The Beatles.

De vrouw was een tweeëntwintigjarige fotograaf die haar opleiding aan de Meisterschule für Mode, Textil, Graphik und Werbung had afgerond, Astrid Kirchherr. Ze viel als een blok voor The Beatles; voor de muziek en vooral voor de bassist, Stuart Sutcliffe, Stu, een knappe gozer met weinig muzikale kwaliteiten, maar met een groot charisma en een zachtmoedig karakter.

Astrid en Stu werden verliefd. Zij knipte zijn haar en kamde het – dit hadden de Engelse jongens nog nooit meegemaakt – in navolging van vrienden uit Hamburg naar vóren. Wég met de Brylcreem! John Lennon kwam niet meer bij van het lachen, zei ze later. En dáár was dus het beatlekapsel, de haardracht waarmee in de jaren daarna overal ter wereld jongeren hun ouders provoceerden. The Beatles hadden er voor altijd een vrouw bij, een knappe met een kortpittig kapsel. Ze fotografeerde met haar Rolleicord uit de jaren vijftig alle Beatles, met Pete Best als drummer, maar het liefst Stu, de jongen die al snel bij haar introk en met wie ze zich al na drie maanden verloofde. De liefde overweldigde iedereen. Ze waren voor elkaar gemaakt. Zelfs Klaus Voormann zette een stap opzij. Een sprookje, zei Pete Best.

Toen de groep terugkeerde naar Liverpool, bleef Stu achter in Hamburg, bij Astrid, als student aan de kunstacademie. Steeds vaker klaagde hij over hoofdpijn, steeds vaker viel hij flauw. Op 10 april 1962 stierf hij in haar armen, in een ambulance op weg naar het ziekenhuis.

De vrouw die The Beatles stylede was ontroostbaar. ‘Ga leven of ga dood,’ zei John Lennon in een poging haar uit haar lethargie te helpen. Ze koos voor het leven, maar van harte ging het nooit zonder hem.

In mei 2020 overleed ze, in Hamburg, de stad die ze nooit verliet. Fotograferen deed ze na 1967 nauwelijks nog. Geen inspiratie meer.

Murray the K

Het speelmaatje

Got to be a joker He just do what he please

(‘Come Together’, 1969)

images Moet je hem toch eens zien, Murray the K, ingeklemd tussen John, Paul, George en Ringo op de hoes van ‘As It Happened’, een single van The Beatles & Murray the K. Op die 45 toerenplaat uit 1964 is te horen hoe hij in Londen, Miami, New York en Washington The Beatles een microfoon voorhoudt, zonder daarbij zijn eigen stemgeluid ondergeschikt te maken aan de vier beroemdste muzikanten van de wereld.

Met dat rare hoedje zag hij er absoluut niet uit als een Beatle, maar het stempel ‘de Vijfde Beatles’ stond op zijn voorhoofd. In de trein naar Washington had George Harrison hem zo genoemd. Of was het Ringo Starr die hem deze eretitel gaf? Hoe dan ook, de luisteraars van het New Yorkse radiostation 1010 WINS werden ermee doodgegooid, met ‘yours truly, Murray the K, the Fifth Beatle’. Murray Kaufman (1922-1982) was zijn naam. Hij stond te boek als de overtreffende trap van de Hysterische Diskjockey, een mensensoort die met de stormachtige opkomst van de radio jengelend voet aan de grond kreeg.

Op 7 februari 1964, op de dag dat The Beatles via vliegveld JFK New York binnenvielen, pleegde Murray the K ‘de grootste coup in zijn leven’, schreef Tom Wolfe in zijn profiel ‘The Fifth Beatle’, opgenomen in de bundel The Kandy-Kolored-Flake Streamline Baby (1965). De afgeladen perskamer van het vliegveld veranderde in een grote Murray the K-show.

Vanaf dat moment was hij de zelfbenoemde gids, woordvoerder en het speelmaatje van The Beatles gedurende hun Amerikaanse tour. Waar Murray the K was, was het fabuleuze viertal. Hij leek meer van hen te weten dan zij zelf. In zijn radioshow exploiteerde hij elke snipper die hij van ‘the Beyezeatlesingbooees’ had afgetapt.

Na een bezoek aan de filmset van A Hard Day’s Night in Londen was de Beatles-koorts uitgewoed voor Murray the K. Hij stortte zich op Bob Dylan, begon radiostations en een televisiemuziekzender en trouwde zes keer. Begin jaren zeventig transformeerde hij zich nog één keer tot de Vijfde Beatle, met een bescheiden rol in de musical Beatlemania.

Voordat Murray the K in 1982 zijn laatste adem uitblies, zetten de Ramones hem in het zonnetje, in het nummer ‘Do You Remember Rock ’n’ Roll Radio’. Remember Murray the K – en dat doen we.

Cynthia Powell

De moeder

So let it out and let it in, Hey Jude, begin

(‘Hey Jude’, 1968)

images Cynthia Powell, de vrouw die pas na haar dood de Vijfde Beatle werd, trad in 2002 in het huwelijk met nachtclubeigenaar Noël Charles. De schoenmakerszoon uit Trinidad was haar vierde man.

Charles had in 1968 samen met zijn eerste vrouw een trendy discotheek in Stockholm geopend, Alexandra’s, waar onder meer Björn Borg, ABBA en de latere koning Carl Gustaf over de vloer kwamen. In de jaren tachtig raakte hij bevriend met een Engelse jongeman, die hem in 1998 op Barbados met Kerstmis onder vermoedelijk een stralend zonnetje voorstelde aan zijn moeder, Cynthia.

De zoon heette Julian. Julian Lennon. Als student aan het Liverpool College of Art had Cynthia Powell in 1957 de aandacht getrokken van een medestudent, John Lennon. Ze kregen een verhouding op een wankel fundament. John brak door met The Beatles en verdween in 1960 met de band naar Hamburg. In juli 1962 werd Cynthia zwanger. Ze trouwden en weg was hij weer, naar Hamburg, naar de cafés op de Reeperbahn, waar de verleidingen groter waren dan hij ooit voor mogelijk had gehouden. Op 8 april 1963 werd zij moeder en hij vader, ondanks alles.

De scheiding werd uitgesproken in 1968, nadat ze haar man met een Japanse vrouw, Yoko Ono, had aangetroffen in haar eigen bed. Cynthia liet zich afschepen met een fooi, in ruil voor het ouderlijk gezag. Ze koos voor het moederschap. Om de 5-jarige Julian te troosten schreef Paul McCartney een lied. ‘Hey Jules’ heette het. Van Jules maakte hij later Jude.

Haar hele leven bleef Cynthia Powell schilderen en tekenen. In 2015 overleed ze, op Mallorca, waar ze woonde met haar nachtclubeigenaar. Pas na haar dood werd haar rol in de wereldgeschiedenis op de juiste waarde geschat.

Ze was véél meer geweest dan de moeder van de zoon van John Lennon. Ze was de sterke vrouw die hem jarenlang had geïnspireerd en in de beginjaren The Beatles bij elkaar hield; de vrouw die vanuit Hamburg dagelijks onstuimige liefdesbrieven kreeg van John en die hem, nadat zij de lsd had afgezworen, en hij niet, gedecideerd langs talloze afgronden leidde.

Pas in 2019 werd ze geëerd, eindelijk, in het toneelstuk This Girl, dat in Liverpool werd opgevoerd. The Guardian schreef: ‘The fifth Beatle? Cynthia Lennon finally wins her place in pop history.’

Brian Epstein

De manager

Well, I talk about boys Don’t ya know I mean boys

(‘Boys’, 1963)

images De wandeling die de loop van de (muziek)geschiedenis veranderde, werd op 9 november 1961 ingezet vanaf de North End Music Store richting The Cavern Club, in het centrum van Liverpool, door de man die de Vijfde Beatle werd. Brian Epstein kon eindelijk met eigen ogen zien wie die Beatles waren, de band over wie met zo veel enthousiasme werd gesproken in zijn platenzaak.

De opwekkende beatmuziek, hun gevoel voor humor en energie: toen hij The Beatles hoorde spelen schoot er een bliksemflits door zijn binnenste. Na de show, in de kleedkamer met de mannen, wist hij het zeker: ik word de manager van deze band.

Eppy leek haast te hebben, aangespoord door de uppers die hij in groten getale naar binnen mieterde. Hij ritselde zich een weg door de platenbusiness en een contract bij Parlaphone was het gevolg. En ja, jongens, sommeerde hij The Beatles, jullie imago wordt opgepoetst, in ruil voor wereldfaam. Geen gevloek, gerook en gezuip meer op het podium, die leren jacks worden vervangen door mooie pakken met kraagloze jasjes en elk optreden dient te eindigen met een synchroon uitgevoerde buiging.

De man die The Beatles vorm gaf, wilde ze groter dan Elvis Presley maken.

Hij kwam een heel eind, totdat hij in 1967 dood gevonden werd, met te veel pillen en drank in zijn mik. Hij was pas tweeëndertig. Zelfmoord kon je het niet noemen, zoals je ook niet kon zeggen dat hij zijn homoseksualiteit onderdrukte; hij had zijn drogerende gewoontes al jaren niet onder de duim.

Hoe hij de overtreffende trap van de Vijfde Beatle was, is te lezen in The Fifth Beatle, de graphic novel van Vivek J. Tiwary en Andrew C. Robinson. The Beatles bereikten door zijn toedoen behalve universele roem ook hun artistieke piek, met Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band (1967), en ze werden de ambassadeurs van de liefde. Zelf verpieterde Epstein van eenzaamheid, in bed in zijn pyjama. Hij had zijn levensadem aan The Beatles gegeven, ook zijn laatste. Zonder hem hielden The Beatles het nog twee jaar vol, waarna ze in bitterheid en rechtszaken uiteenvielen. Wat hij was geweest, en nog steeds is, liet Paul McCartney in 1999 optekenen: ‘Als iemand de Vijfde Beatle was, was het Brian.’

Nol Heijerman

De rechtsbuiten

Love me while you can Before I’m a dead old man

(‘Love You To’, 1966)

images In de biografie van Johan Cruijff uit 2019 gaat het ook over haar, láng haar. Cruijff vond lang haar ‘aanstellerij’, en ‘vies’. Biograaf Auke Kok schrijft: ‘Bovendien stónd dat beatlehaar hem lang niet zo goed als bijvoorbeeld George Best van Manchester United en Nol Heijerman van Sparta.’

Het moet ergens tussen Rubber Soul (december 1965) en Revolver (augustus 1966) zijn geweest dat Nol Heijerman uit Rotterdam-West een historisch besluit nam: hij zou zijn haar laten groeien, als eerste voetballer in Nederland. Toen alle andere voetballers in Nederland bij de kapper nog steevast om een kort kapsel met een zijscheiding vroegen, was hij al de Vijfde Beatle.

Het kwam maar zelden voor dat krantenverslaggevers Heijerman in hun wedstrijdverslagen niet de ‘Beatle van Xerxes’ noemden of, vanaf 1967, de ‘Beatle van Sparta’. Toen de voetbalbond hem eens vier wedstrijden schorste, schreef De Schiedammer: ‘Xerxes-Beatle Nol Heijerman is “gekortwiekt”. Niet door zijn kapper, maar door de KNVB.’

Het lange haar hoorde bij hem, zei de onverzettelijke rechtsbuiten in 2013 in Voor niemand bang, een portrettengalerij van legendarische voetballers van Sparta. ‘Naderhand gingen ze het overal dragen, dat lange haar. Bij Ajax had Ruud Krol het opeens.’ Niet voor niets stond Heijerman op de cover. In het boek van de Rotterdamse journalist Anton Slotboom staat nog een andere reden waarom Nol Heijerman de Vijfde Beatle is. Hij speelde wedstrijden met zijn shirt uit zijn broek. ‘Dat deed ook niemand in die tijd. Ik wel.’

De Beatle van Sparta was immens populair, niet alleen op Het Kasteel. Hij was de man met het lange haar, de playboy met de pretogen die in cafés tot in de late uurtjes het hoogste woord voerde en de ene na de andere schitterende anekdote met zijn maten deelde. ‘En altijd worden ze afgesloten met een lekker Rotterdamse en stevig rollende godverredomme, een por in de zij en een schaterlach,’ schreef Slotboom.

Op een filmpje op YouTube van de presentatie van het boek speelt Heijerman een hoofdrol. Hij heeft – nog steeds – lang haar en oogt jongensachtig. Twee jaar later, in 2015, overleed hij. Heijerman was tweeënzeventig en had alles uit het leven gehaald wat erin zat. In de necrologieën werd hij de ‘George Best van Rotterdam’ genoemd en natuurlijk de (Vijfde) ‘Beatle van Sparta’.