€ 62.068 boete

voor de hennepkwekerij
in oma’s schuur

Steven de Jong

€ 62.068 boete

voor de hennepkwekerij
in oma’s schuur

en 20 andere opzienbarende zaken
uit de rechtbank

Nieuw Amsterdam

© 2024 Steven de Jong

Alle rechten voorbehouden

Omslagontwerp Pinta Grafische Producties

NUR 339, 402

ISBN 9789046828014

www.nieuwamsterdam.nl

www.voorhethekje.nl

Nieuw Amsterdam maakt deel uit van Park Uitgevers

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2024, met ISBN 9789046828007.

Justice must not only be done,
but must also be seen to be done.

Gordon Hewart, rechter (1870–1943)

Inhoud

Woord vooraf

Inleiding

Hoofdstuk 1

Volgens Dave reed een ander 181 km/u in zijn auto

Een aanrijding met zijn bestelbus? Rob weet van niets

Hij had geluk, zegt de rechter, en u pech. Zo is het leven

Koranverzen zetten Rotterdamse buurt op stelten

Baasje voor de rechter. Er is een konijn doodgebeten

Staande gehouden wegens te langzaam rijden. Of vanwege een AIVD-signalering?

Wat zijn je rechten en plichten tijdens een rechtszaak?

Hoofdstuk 2

Ja, hij wurgde haar, maar ze heeft hem inmiddels vergeven

Vader smeet de salontafel tegen de muur omdat zijn zwangere vrouw alleen maar aandacht voor de kinderen had

Schrijf in je dagboek, adviseert de rechter. Hou op met die lange e-mails

Een telepathisch misverstand

Zo kwaad dat hij de moestuin van de buren doodspoot

Een onontwarbare kluwen van een straatruzie

Twee schoenen, twee maanden gevangenisstraf

Is iedereen echt voor de wet gelijk?

Overduidelijk schuldig en toch vrijspraak. Hoe zit dat?

Wat gebeurt er als je afwezig bent op je eigen zitting?

Hoofdstuk 3

Drie flessen wijn om de vrijheid te vieren en toen ging het weer mis

Een kinderwagen vol gestolen waar

Nuchter zou hij zulke dingen nooit gezegd en gedaan hebben

Eén keer door rood en meteen alles kwijt

Die drugsplanten zijn ‘niet vanzelf naar binnen gewandeld’

De arbeidsongeschikte cocaïnedealer Martin ‘werkte welbewust mee aan een wereld die over lijken gaat’

Kun je elke zitting van de rechtbank bijwonen?

Waarom worden namen van verdachten in de media geanonimiseerd?

Is openbaarheid onderdeel van de straf?

Hoe openbaar is openbaar?

Hoofdstuk 4

Een hennepkwekerij in oma’s schuur

De baan als vrijwilliger in de bibliotheek ging niet door toen John zijn buurman met een priem in het oog raakte

Onder Riaz’ rechtervoet is de auto een dodelijk wapen

Waarom zweert Nederland de leugendetector af?

Wat te doen als Google je misstap niet vergeet?

Wat betekent ‘het recht om vergeten te worden’?

Verantwoording

Dankwoord

Woord vooraf

Slechts weinig burgers wagen zich in een rechtszaal. Ik heb het dan niet over betrokkenen, verdachten of slachtoffers. Ik bedoel hier de burger als belangstellende. In mijn vorige functie, als hoofdofficier van justitie, keek ik vaak tegen een lege publieke tribune aan. Alleen bij spraakmakende zaken was die vol. Dat is jammer, want wat zich ter zitting afspeelt is cruciaal in een rechtsstaat.

Zittingen zijn in beginsel openbaar. Zodat u en ik als burger het recht kunnen aanschouwen, begrijpen, bekritiseren en controleren. In strafzaken gaat het om schuld en onschuld, passie en spijt, mijn en dijn, waarheid en leugen, leed en pijn, intenties en gedrag, straf of geen straf. Er zijn vaste spelers als een rechter, officier, advocaat of een journalist, maar ook incidentele voorbijgangers, vaak slachtoffers of verdachten. Of enkele toeschouwers op de publieke tribune, vaak leerlingen met hun docent op excursie. Maar wat daar gebeurt is van ons allemaal.

Daarom is het boek van Steven de Jong zo belangrijk. Hij laat ons zien dat de realiteit soms bizar is, maar vaak ook genuanceerder dan het publieke beeld. Welk onnoemelijk leed er slachtoffers kan worden aangedaan, maar ook dat verdachten gebutst en beschadigd kunnen zijn. Dat de waarheid vinden niet eenvoudig is. Dat de belangen flink kunnen botsen in de zittingszaal. Dat mijn collega’s van de reclassering de lastige taak hebben om te adviseren over de persoon van de verdachte, over risico’s op herhaling en passende sancties. En dat rechters ons vertrouwen meer dan waard zijn, omdat ze dat moeilijke werk gewetensvol doen.

Dit mooie boek geeft een realistisch beeld van wat zich afspeelt in het hart van de rechtsstaat en nodigt hopelijk uit tot een bezoek aan zo’n openbare zitting.

Mr. dr. Johan Bac

Algemeen directeur Reclassering Nederland, voormalig hoofdofficier van justitie

Inleiding

Gemeentebode Johannes Beek kon in de lente van 1907 de verleiding niet weerstaan. In een postvak op het stadhuis glinsterden 135 guldens. Staangeld voor de draaimolen, de oliebollenkraam en de luchtschommel, door kermisexploitanten opgestuurd. Deze borg, bedoeld om de Hoornse Kermis te organiseren, vloeide echter niet in de gemeentekas, maar in de zak van de ambtenaar.

Normaal gesproken had marktmeester Willem Markus het beheer over de leges, maar die was ziek. Eenmaal terug op kantoor viel hem het kastekort meteen op. Hij confronteerde zijn assistent Beek ermee, die na enige aarzeling toegaf dat hij zich niet had kunnen beheersen. Markus beloofde dat hij de burgemeester niet zou inlichten als Beek het gestolen bedrag terug zou betalen. Tot op de laatste cent!

Beek kwam die afspraak na. Markus brak zijn belofte.

En dat had grote gevolgen, zowel voor de betrokkenen als voor de Nederlandse rechtspraak. Ruim een eeuw na dato wordt de historische uitspraak in deze zaak nog dagelijks toegepast op strafzittingen: variërend van een naïeve fietsheling tot een dodelijk verkeersongeluk, zoals beschreven in dit boek. De strafzaak tegen Beek schiep, zoals dat heet, vaste jurisprudentie. Dusdanig dat juristen van een rechtsmonument spreken. En dat heeft niet alleen met die 135 verduisterde guldens te maken.

Wat was er dan nog meer aan de hand?

Toen de burgemeester van Hoorn door zijn trouwe functionaris Willem Markus getipt werd, was deze laaiend. Nee, toch niet weer die Beek?! De tweeënzestigjarige Beek was immers al eerder ontslagen voor zo’n vergrijp, maar had een tweede kans gekregen toen een ambtenaar in die functie overleed. Nu was het genoeg geweest! Johannes Beek hoorde niet in overheidsdienst, hij was een ordinaire dief. Op vrijdag 17 mei 1907 werd hij voor de tweede keer op staande voet ontslagen, tot schande van vrouw en kind.

Er volgden jaren in armoede. Beek had niet alleen het gestolen belastinggeld moeten terugbetalen, hij moest zich sinds zijn ontslag ook zonder vast inkomen redden. De gehele stad wist inmiddels wat hij gedaan had en hoezeer hij de bejaarde marktmeester Willem Markus haatte. Na drie jaren, vier maanden en vijftien dagen wrok nam Johannes Beek wraak. Zoete wraak, in de meest letterlijke betekenis van het woord. Beek vatte het plan op om de marktmeester te vergiftigen met een taart voor zijn vierentachtigste verjaardag.

Om een dwaalspoor op te zetten, liet hij een zwager rattenkruid (arsenicum) halen. Beek reisde zelf naar Haarlem om daar een taart te kopen. In de binnentuin van een café strooide hij het gif tussen de eerste en tweede laag. Vervolgens reisde hij naar Amsterdam om de taart bij Van Gend & Loos af te geven. Hij deed er een briefje bij, waarop de marktmeester gefeliciteerd werd. ‘Eet u dit maar lekker op en laat het niet oubakken worden. Een kermisreiziger.’ De rechtshandige Beek schreef expres met links.

Markus’ dienstmeisje Grietje Appelman (14) nam de taart op 29 september 1910 aan. Hoewel Markus de taart aansneed, had hij geen trek. Zijn vrouw Maria (86) en Grietje aten er wel van. Zij moesten daarna overgeven en kregen diarree. De oude Maria stierf. Grietje leek ook te bezwijken. De artsen hadden haar al opgegeven, de laatste sacramenten werden toegediend en haar familie nam afscheid. Wonderwel knapte ze toch op.

‘Twee brave oudjes op zo’n wrede wijze van elkaar gescheiden,’ schreef een krant, toen duidelijk werd dat de taart bewust vergiftigd was en dat dit dus niets minder dan een moordaanslag was. De Hoornse Taartmoord bereikte krantenlezers in het hele land. In de stad zelf waren de inwoners uiterst geschokt. Dat iemand je zoiets kan aandoen, de dood verpakt in een geschenk, hoe wreed!

Die rare snuiter van een Beek moet dit gedaan hebben, vermoedde menigeen. Ondanks het uitgekiende dwaalspoor besloot de politie de ontslagen bode te verhoren. En toen brak Beek. Ja, hij had dit gedaan, maar het was niet de bedoeling om ‘de vrouw van’ iets aan te doen, laat staan het dienstmeisje. Het was Willem Markus die dood moest!

Willem Markus had als doelwit van de aanslag geen molecuul arsenicum binnengekregen, dus hoezo ‘taartmoord’, argumenteerde Beeks advocaat. Weliswaar was de echtgenote gestorven, maar dat was niet met opzet en al helemaal niet volgens plan. Er kon dus onmogelijk sprake zijn van moord op de vrouw. Hoogstens dood door schuld, daar wilde de advocaat namens Beek nog wel voor tekenen.

Moord, moord, moord! Wat de Horinezen betreft kon daar geen misverstand over bestaan. Er was een vrouw dood omdat Beek een giftaart op haar adres liet bezorgen. Toen hij van het arrestantencomplex werd overgebracht naar het Huis van Bewaring moest de politie hem de woedende menigte van het lijf houden. Het volk zou nog lang woedend blijven, ook na het vonnis van de rechtbank te Alkmaar. Waar de officier van justitie levenslang eiste voor moord op de vrouw en poging tot moord op het dienstmeisje, daar besloot de rechter anders. Beeks motief beperkte zich tot het vermoorden van de man. Geen opzet en voorbedachte raad in relatie tot Maria’s dood dus. Hij werd vrijgesproken van moord op de vrouw én vrijgesproken van poging tot moord op Grietje. Wel wordt hij veroordeeld voor doodslag op Maria en poging tot moord op marktmeester Willem Markus. Het vonnis: vijftien jaar cel.

Een rechtsmonument

Tot zover de verouderde rechtspraktijk. Wat er vervolgens in hoger beroep werd besloten, bepaalt de rechtspraktijk van vandaag – en dus ook de strafzaken in dit boek. Volgens het Amsterdamse gerechtshof had Beek de dood van Maria wel degelijk gewild. Hij wist dat het eten van de taart dodelijk zou zijn en had, zo bleek later, ook voor de bezorging ervan bedacht dat het mogelijk zou zijn dat ook zij van de taart zou eten. Ondanks dat besef vooraf had Beek niks ondernomen om te voorkomen dat zij er ook daadwerkelijk van zou eten. Niks geen dood door schuld dus, en ook geen doodslag, maar gewoon moord! Opzettelijk, met voorbedachten rade, had Beek een situatie geschapen waarin Maria zou komen te overlijden. Willens en wetens. Daar kwam nog poging tot moord op Willem Markus bij.

Het vonnis van de arrondissementsrechtbank werd zodoende vernietigd en de Hoge Raad, de hoogste rechter, zou de uitspraak van het Hof later bekrachtigen in het Hoornse Taart-arrest van 19 juni 1911. De vorm van opzet die hier bewezen werd geacht, heet sindsdien ‘voorwaardelijk opzet’. Deze wordt vooral in verkeerszaken toegepast, in situaties waarin chauffeurs ‘willens en wetens’ roekeloos reden of aangeschoten achter het stuur kropen, maar niet doelbewust een bepaald iemand wilden aanrijden. ‘Voorwaardelijk opzet’ betekent dat een dader bewust de aanmerkelijke kans aanvaardde dat zijn handelen (of nalaten) een bepaald gevolg zou hebben. Die kans wordt dan op de koop toegenomen. De rechter toetst of diegene zich bewust was van die kans. Dit is van belang bij delicten waarvoor opzet vereist is om tot een strafrechtelijke aansprakelijkheid te komen, maar waarbij niet bewezen kan worden dat de dader een expliciet doel voor ogen had.

Opzet of niet? Die rechtsvraag speelt in zo ongeveer elke strafzaak in dit boek. Ik woonde als rechtbankverslaggever een aantal jaren, met tussenpozen, tientallen strafzaken bij. Verhalen van de straat en van achter de voordeur. Zaken die zelden spraakmakend waren, maar in de behandeling ervan lieten zien hoe de rechtsstaat werkt en wat ieders rol daarin is. Waarom krijgt de ene verdachte een voorwaardelijke boete terwijl een ander de cel in moet? Waarom mag de ene verdachte zijn vonnis in vrijheid afwachten en zit de andere al een half jaar vast? De wet belooft in gelijke gevallen gelijk te oordelen, en rechtszaken verlopen volgens een vast script. Maar de praktijk is weerbarstiger. Waar de ene verdachte keurig in pak met een map vol bewijsstukken ‘voor het hekje’ verschijnt, komt de andere opdagen in een trainingspak, zich koppig beroepend op zijn zwijgrecht (en sommigen komen helemaal niet opdagen). Waar de ene rechter de verdachte eerst op zijn gemak stelt, informeert naar zijn wel en wee, een glaasje water regelt, daar legt de andere rechter meteen de kale feiten op tafel.

Er trok een divers gezelschap verdachten aan mij voorbij: ondernemers, verslaafden, seizoenswerkers, psychiatrische patiënten, moeders, opa’s en heel veel mannen tussen de achttien en vijfentwintig jaar, de risicogroep. Over deze mensen gaat dit boek. En over de feiten die hun ten laste worden gelegd: drugshandel, fietsheling, huiselijk geweld, winkeldiefstal, mishandeling en snelheidsovertredingen. Verhalen over mensen die te horen krijgen dat ze de komende jaren achter slot en grendel moeten. Verhalen waarin de grens tussen recht en onrecht gedecideerd afgehamerd wordt. Strafzaken die nog lang door mijn hoofd bleven spoken, die mij de ene keer woest maakten en de andere keer uiterst mild stemden.

Wat opviel: ter zitting ontmoette ik niet zozeer dieven, misbruikers, oplichters, mishandelaars, stalkers en moordenaars. Nee, ik zag vooral mensen met een redelijk functionerende gewetensfunctie die op enig moment de grip op hun leven hadden verloren en pas daarna tot hun misdrijf kwamen. Ik kreeg een glimp mee van milieus waarin mensen ‘maatschappelijk uitgecheckt’ hadden. Ik zag de kwetsbaarheid van degenen die geen stabiele jeugd hadden gehad, verkeerde vrienden kregen of vanwege psychische instabiliteit in de problemen raakten. Ik ontdekte hoeveel geduld de hulpverlening heeft met mensen die steeds dezelfde fouten maken. In deze zaken werd niet alleen een straf opgelegd, er was veel meer aan de hand. Veroordeelden moesten in therapie of kregen een voorwaardelijke straf, als stok achter de deur, als drijfveer om op het rechte pad te blijven.

Vlieg op de muur

Hoewel de publieke tribune vaak leeg is, is de aandacht voor rechtspraak tegenwoordig groter dan ooit. Het Marengoproces, waarin zeventien verdachten uit de drugswereld terechtstonden, werd jarenlang op de voet gevolgd. Het civiele recht komt tot leven in populaire programma’s zoals De Rijdende Rechter en Mr. Frank Visser doet uitspraak; het strafrecht in de podcast Napleiten van misdaadjournalist Wouter Laumans en strafpleiter Christian Flokstra. Welbekend zijn de onderhoudende tv-optredens van Telegraafrechtbankverslaggever Saskia Belleman. Justice must not only be done, but must also be seen to be done, luidt het adagium wereldwijd. Ik heb mijn best gedaan zo beeldend mogelijk te schrijven. Wat in de droge vonnissen achterwege blijft, lees je in dit boek.

Als rechtbankverslaggever bleef ik het liefst een vlieg op de muur. Dat lukte niet altijd. Mijn aanwezigheid werd soms benoemd door de rechter, ik werd op de gang weleens nageroepen (‘Niet mijn naam in de krant, hè!’), en toen ik nog rookte raakte ik tijdens een schorsing eens aan de praat met een zenuwachtige verdachte van een levensdelict die in afwachting van zijn vonnis op vrije voeten was. Een zus van een veroordeelde afperser mailde mij dat haar broer heus spijt heeft (wat onvoldoende zou blijken uit mijn verslag). Om details te checken zocht ik regelmatig contact met advocaten, officieren en rechters. Dat maakte de verhalen feitelijker, maar ik moest er dan wel voor waken dat het evenwicht niet verstoord werd. Advocaten hadden nogal eens de neiging om ‘na te pleiten’, terwijl ik mij tot de zitting beperkte.

Gewaarschuwd mens

De verhalen in dit boek kunnen zonder juridische basiskennis begrepen worden. Voor wie meer wil weten over het rechtsritueel zijn er uitlegkaders en nabeschouwingen. In dit boek volgen 22 van de meest opzienbarende zaken waarvan ik verslag deed. Het zijn zaken die mij bijbleven vanwege de persoonlijke drama’s, verrassende vrijspraken en vergevingsgezinde slachtoffers. Zaken waarin ik soms net zo schematisch leerde denken als een jurist, maar soms ook fronste vanwege de vergezochte en kunstmatige argumenten.

Hoofdstuk 1 trapt af met zaken waarin verdachten ‘in verzet’ gaan tegen een strafbeschikking. Juist dit hoofdstuk zal voor herkenning zorgen, want we rijden allemaal weleens te hard, en per ongeluk doorrijden na een parkeerfoutje kan iedereen overkomen. Rauwer zijn hoofdstuk 2, waarin verdachten centraal staan tegen wie aangifte is gedaan, en hoofdstuk 3, vol verdachten die in de boeien werden geslagen. Het laatste hoofdstuk gaat over zware zaken waarover meerdere rechters zich buigen, in wat de Meervoudige Strafkamer heet. Het zijn zaken die vanwege de complexiteit over maanden worden uitgesmeerd. Tussendoor behandel ik ‘veelgestelde vragen’ over de werking van het strafrecht.

Normaal gesproken zou ik u bij het inleiden van een boek leesplezier toewensen, maar op de publieke tribune in de rechtszaal – alwaar ik u als lezer nu positioneer – is het hoogst ongepast ‘om uw goed- of afkeuring te laten blijken’. De strafrechter zou, na een eerste reprimande, aan de bode of zelfs de parketwacht vragen u te verwijderen. Boven alles hoop ik dat dit boek u op het rechte pad houdt. Na lezing bent u een meer dan gewaarschuwd mens en verschijnt u hopelijk niet (meer) voor het hekje. Mocht u toch in die ongelukkige omstandigheid belanden, dan weet u straks wat u te wachten staat.

Hoofdstuk 1

Volgens Dave reed een ander
181 km/u in zijn auto

Dave, een eenentwintigjarige lasser uit een klein Noord-Hollands dorpje, staat niet voor het eerst terecht. Hij heeft er volgens justitie ‘een potje van gemaakt’. Ook de Zaanse kantonrechter stelt vast dat hij ‘een roerige tijd achter de rug heeft’. Ze somt op: verlaten plaats ongeval, taakstraffen, boetes, wat geweldsdingen. En nu moet Dave zich verantwoorden omdat hij 181 kilometer per uur reed waar 120 is toegestaan.

Toch staat dat laatste allerminst vast. Dave is weliswaar kentekenhouder van de geflitste BMW, maar hij houdt vol dat een ander toen achter het stuur zat. Dat heeft hij meermaals kenbaar gemaakt aan het Openbaar Ministerie, dat wilde schikken via een zogeheten strafbeschikking. Maar Dave peinsde er niet over om een straf van 800 euro en twee maanden rijontzegging te accepteren voor iets wat hij niet zou hebben gedaan. Hij liet de zaak die ‘buitengerechtelijk afgedaan’ had kunnen worden alsnog voor de rechter komen.

Deze strafzaak speelde zich af in een zittingszaal van het kleine en gedateerde Gerechtsgebouw Zaanstad, dat officieel wordt aangeduid als Rechtbank Noord-Holland, locatie Zaanstad. De provincie huisvest ook een ‘Locatie Haarlem, Appelaar’, een ‘Locatie Haarlem, Jansstraat’, een ‘Locatie Alkmaar’ en een ‘Locatie Haarlemmermeer’. Nederland kent elf rechtbanken (Rechtbank Amsterdam, Rechtbank Zeeland-West-Brabant, Rechtbank Midden-Nederland, enzovoort). De naamgeving kan verwarrend zijn. In Den Haag ga je voor een verkeersboete (kanton) naar het Paleis van Justitie. Op de gang zou je een veroordeelde kunnen treffen die komt voor hoger beroep. Naast kantonrechters, politierechters, raadsheren (m/v/x), zetelen in dat gebouw het College van Beroep voor het bedrijfsleven, het Centraal Tuchtcollege voor de Gezondheidszorg en het Arrondissementsparket Den Haag (een kantoor van het Openbaar Ministerie). Rechtbank Den Haag heeft verder ook buitenlocaties in Leiden en Gouda, die ook worden aangemerkt als ‘Rechtbank Den Haag’. Dit klinkt allemaal verwarrend, maar leidend is de administratieve onderverdeling. In wat voor soort gebouw een rechter vonnist is zodoende van ondergeschikt belang.

Hoewel Dave – blauwe trui, blonde krullen, matje – zijn advocaat het woord laat voeren, heeft hij zelf al rechercheachtig werk verricht om zijn onschuld te bewijzen. In zijn dossier zit een uitgedraaid transcript van een gesprek met ene Rowan op Facebook Messenger, een chat die hij anderhalf jaar na de snelheidsovertreding voerde. Hierin probeert Dave de jongen met wie hij destijds optrok te laten verklaren. De advocaat leest een fragment voor:

Dave: Jij hebt op 2 maart vorig jaar toch in mijn auto gereden?

Rowan: Yo, zou kunnen. Weet ik helemaal niet meer.

Dave: Toen wou jij ook een rondje.

Rowan: Wat is er dan?

Dave: Jij reed toen 180 richting Edam, gek!

Rowan: Ai, ai. Dat kan ik me niet herinneren.

Dave: Wat kan jij je wel herinneren?

Rowan: Alles wat ik wil herinneren.

Dave: Je vergeet toch niet dat je in mijn auto stapte en wegracete?!

Rowan: Dat zeker ja, goeie tijden waren dat.

De rechter wil graag wat context bij dit gesprek en vraagt wat voor persoon Rowan is. Dave omschrijft hem als ‘een apart figuur, een werkloze die de hele dag niets uitvoert’. De officier van justitie is bekend met dit verhaal. De politie heeft Rowan al een tijdje geleden geconfronteerd met de beschuldiging van Dave, maar Rowan ontkende in alle toonaarden.

De officier meent dat uit de chat niet overtuigend genoeg blijkt dat Rowan de bestuurder was, hij kon ook passagier zijn: ‘Pas anderhalf jaar later heeft u geprobeerd hem te laten verklaren. Maar wie zijn auto uitleent, moet dat op de dag zelf noteren, in een agenda bijvoorbeeld. Anders kloppen we op jouw deur.’ Dave heeft zodoende niet voldaan aan zijn plicht als kentekenhouder om de bestuurder op te geven. Omdat het zo lang geleden is, matigt de officier wel de eis. De boete van 800 euro wordt gesplitst in een onvoorwaardelijke en een voorwaardelijke helft. De twee maanden rijontzegging worden omgezet in geheel voorwaardelijk. ‘Dat blijft boven uw hoofd hangen.’

Daves advocaat betoogt dat Dave juist wel voldeed aan de plicht om de bestuurder op te geven. Hij liet diegene zelfs nog via Facebook verklaren. ‘Op de opmerking dat je zoiets niet vergeet, zegt Rowan: “Zeker ja, goeie tijden.” Dat is een bevestiging. Het gaat er niet om dat hiervoor voldoende bewijs is, bijvoorbeeld in een rechtszaak tegen Rowan. Nee, het gaat erom dat Dave hiermee voldeed aan zijn plicht als kentekenhouder. Het vervolgingsrecht van het Openbaar Ministerie is daarmee komen te vervallen, niet-ontvankelijk dus.’

Nee, zo werkt het niet, sputtert de officier tegen. ‘Uit die “goeie tijden” kun je niet opmaken dat Rowan de bestuurder is. Als jij je auto uitleent, moet je dat noteren, en niet later mensen gaan benaderen of zij misschien gereden hebben.’ De advocaat werpt tegen dat Dave meteen Rowans naam doorgaf aan het Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB), de dienst die de OM-strafbeschikking verstuurde. ‘Ja, ik heb dat briefje ingevuld,’ beaamt Dave. ‘Als ik zelf had gereden, had ik gewoon betaald. Ik verdien prima. Rowan heeft geen geld.’

De rechter gaat over naar Daves ‘persoonlijke omstandigheden’ die relevant zijn voor de strafmaat. Hij heeft naar eigen zeggen geen ‘foute vrienden’ meer, al zijn schulden afgelost en nooit meer rotzooi getrapt. ‘U heeft uw leven weer goed op de rit,’ concludeert de rechter. Ze doet geen uitspraak over bij wie de verantwoordelijkheid voor de snelheidsovertreding ligt, maar vindt dat Dave in ieder geval heeft voldaan aan zijn plicht als kentekenhouder: ‘U gaf niet alleen de naam op van de bestuurder, maar overhandigde ook een gespreksverslag waaruit is af te leiden dat Rowan in de auto zat. Het gaat er nu niet om of er ook voldoende bewijs is dat Rowan werkelijk gereden heeft. Ik verklaar het Openbaar Ministerie daarom in deze rechtszaak niet-ontvankelijk.’ En zo komt er voor Dave een einde aan een langdurige dreiging van een zware sanctie. Zonder er nog een woord aan vuil te maken, verlaat hij snel de zittingszaal.

Nabeschouwing

Een strafbeschikking is, zoals de naam al doet vermoeden, een schikking. Buiten de rechter om doet het Openbaar Ministerie hiermee een voorstel aan de verdachte burger. Het gaat dan om overtredingen en misdrijven waarop maximaal zes jaar cel staat zoals verkeersdelicten, eenvoudige mishandeling, openbare dronkenschap, bedreiging, ordeverstoring, bedelen en vandalisme. De straf kan bestaan uit een geldboete, een taakstraf, ontzegging van de rijbevoegdheid, schadevergoeding, gedragsaanwijzing (zoals een stadionverbod) en het invorderen van voertuigen of het verbeurdverklaren van in beslag genomen goederen.

Meestal verstuurt het Centraal Justitieel Incassobureau een OM-strafbeschikking. Die kun je weigeren; je hóéft immers niet te schikken. In dat geval laat je zoals Dave de zaak voorkomen. De rechter beslist dan. Het accepteren kan leiden tot een aantekening in de justitiële documentatie, ofwel een strafblad. Dat maakt het lastiger om een Verklaring Omtrent het Gedrag (vog) te krijgen.

Veel advocaten adviseren om altijd verzet in te stellen tegen een strafbeschikking, ook als je schuldig bent. In de rechtbank wordt de zaak namelijk opengegooid en is er ruimte voor persoonlijke omstandigheden en tegenbewijs. Wat advocaten op hun websites niet altijd vermelden, is dat de rechter ook zwaarder kan straffen dan de strafbeschikking.

Voor Dave pakte het verzet (ofwel: bezwaar) zeer gunstig uit. In zijn zaak was de verdediging er eentje om door een ringetje te halen: een juridisch krachtige argumentatie en een authentiek ogende verdachte, die bovendien nog gespreksverslagen kan tonen. De rechter gaat volledig mee in het verweer en de officier van justitie heeft het nakijken.

Geregeld komt het voor dat een officier ter zitting zelf inziet dat een straf te hoog is of zelfs onterecht. Dan vraagt de officier aan de rechter om de straf te matigen. In het geval van Dave is daarvan geen sprake, het Openbaar Ministerie verliest hier de hele wedstrijd.

Een aanrijding met zijn bestelbus?
Rob weet van niets

Als Rob, een drieënzestigjarige ondernemer uit Castricum, gewoon de strafbeschikking van het Openbaar Ministerie had betaald, had hij niet helemaal naar de rechtbank in Alkmaar hoeven komen. Dat de consultant hier zit is dus omdat hij zelf wil dat de zaak voorkomt. Rob zegt namelijk overtuigd te zijn van zijn onschuld en zal dat bewijzen ook.

Volgens de officier van justitie heeft hij artikel 7 van de Wegenverkeerswet overtreden: wie een verkeersongeval veroorzaakt, mag niet zomaar doorrijden als hij ‘weet of redelijkerwijs moet vermoeden dat een ander schade is toegebracht’. Dat is een misdrijf.

Een getuigenverklaring tegen Rob werpt meer licht op de zaak. Twee vrouwen zagen een witte bestelbus een geparkeerde auto schampen en vervolgens doorrijden. Op de geparkeerde rode Chevrolet zagen ze een deuk en een losgekomen bumper. De ene vrouw riep hardop het kenteken van de bus. Ze onthielden ook de belettering (de naam van Rob en zijn bedrijf) en lieten een briefje achter voor de eigenaar van de Chevrolet. Zij nam de dag erna een kijkje bij Robs bedrijf in Castricum, en ja, daar stond de beschreven bus. Ze zag schade, maar maakte geen foto’s. Ze belde Rob – zijn 06-nummer staat op zijn bedrijfssite.

Het telefoontje verraste Rob compleet. Weliswaar reed hij zeer regelmatig over die ene weg, mogelijk ook op dat moment, maar van een aanrijding had hij echt niets gemerkt. Gezien de forse schade aan de Chevrolet kon hij het niet geweest zijn. Omdat ze het niet onderling konden afhandelen, deed de eigenaar van de Chevrolet aangifte. Tegenover de politie verklaarde Rob wederom zijn onschuld. Om zijn gelijk te bewijzen, nam hij foto’s van zijn bestelbus. Geen enkel krasje! Maar helaas: de politie geloofde hem niet.

Het OM stuurde een strafbeschikking met de vordering van de Chevrolet-eigenaar. De schade: 2215 euro en 52 cent. Rob tekende bezwaar aan en daarom zit hij nu tegenover de politierechter. Lichte strafzaken (tot zes maanden cel) kunnen ook door de kantonrechter behandeld worden (zie de zaak van Dave). Toch doet de kantonrechter vooral civiele zaken (huurgeschillen, consumentenzaken, enzovoort). Politierechters behandelen voornamelijk eenvoudige strafzaken, waarvoor maximaal een jaar cel wordt geëist. Dit is zo’n zaak.