MICHIEL ROMEYN

BEPAAL JIJ DAT?

ROBERT LAGENDIJK

EN MICHIEL ROMEYN

MICHIEL

ROMEYN

BEPAAL

JIJ DAT?

NIEUW AMSTERDAM

Robert draagt dit boek op aan
Agnes van den Andel

Michiel draagt dit boek op aan
Lily en alle vrienden

Met dank aan Lily Lorenz en Willem Bisseling

© 2021 Robert Lagendijk en Michiel Romeyn

© 2021 Tekeningen Michiel Romeyn

© 2021 Nieuw Amsterdam

Alle rechten voorbehouden

Tekstredactie Louise Koopman en Ton van Luin

Correctie Jeroen Teitler

Ontwerp omslag en binnenwerk Rouwhorst + van Roon

Beeldkatern Ellen Grillis en Jan Hoogendijk, RGM Vijfhuizen

Omslagfoto Robert Lagendijk

NUR 641

ISBN 978 90 468 2828 1

www.nieuwamsterdam.nl

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2021, met

ISBN 978 90 468 2827 4

INHOUD

Proloog – Wat gaan we vandaag doen, Lagendijk?

1 ‘Een aardig ventje dat van anarchie houdt’

Herman Koch & Dr. Spock

Sfeertje

Snelle jongens

Hippies en hockeymeisjes

Een naargeestige buurt

Voer voor psychologen

A fabulous creation

De Rietveld

Het gelijk van Van Elk

Riet-met-stucco

Moerasgas

De buurjongens van Maso

Een-tweetjes met Herman

2 ‘The story of my life, schotsje springen’

Leedmagneet

Niks merken

Weggaan is geen optie

Televisie

VPRO

Een uzi in mijn rechterneusgat

Borát

Drinkbier in Barcelona

Kalf

Wings of Fame

Storm

Jiskefet

Oboema

Zogezegd voor lul

HSP

Proleten

Hazes

Rijk

Zand erover

De ondergang

Paniek en practical jokes

Romeyn volgens Koch

New York

Toedeledokie

Debiteuren Crediteuren

Raarrr

Jack in the box

Carnaval, pillekes en worstenbroodjes

Alles weg

Studio Plantage

De Nieuwe Wilde

Plaksnorren

Boeien

Een onverwachte Buñuel

Naar de Jordaan

Succes

De Heeren van de Bruyne Ster

Een ontplofte rat

De Ongelifte Kut van Tante Poes

3 ‘Af en toe mis ik het gevoel dat we samen iets moois maken’

Een bierhal vol Lullo’s

Op tour in een personeelsbusje

Een tsunami

De afrekening

R.E.L.

Het zwarte gat

Lily

Nederland glamourland

Politiek (correct)

Walgelijk

Het Bankje van Endstra (Romeyn, 2019)

Ontroostbaar

Lieve Netty, bravo!

Burenruzie

Storm in Zeeland

De schetsen – Michiel Romeyn

PROLOOG

WAT GAAN WE VANDAAG DOEN, LAGENDIJK?

Zondag 12 april, 2020. Ik rij mijn fiets de stoep op, naar het huis waar Michiel Romeyn met zijn vrouw Lily woont, en ik bel aan. Het coronatijdperk is nog vers en om een frisse neus te halen gaan we een eindje fietsen, de Amstel af.

Het is mooi weer voor een fietstochtje. ‘Hoe is het Lagendijk, heb je nog gekeken?’ Maar Lagendijk heeft nog niet gekeken naar de laatste aflevering van het televisieprogramma Hiphop Stars. In het programma moest Michiel samen met rapper Akwasi een tekst maken en het eindproduct zelf uitvoeren voor publiek in de Melkweg. Tijdens de opnames, toen hij met Danny de Munk en Karin Bloemen in de kleedkamer zat, belde hij me. ‘Dit doe ik nooit meer.’ Opnames met lang wachten en nog zenuwachtig ook. Michiel heeft niet veel met hiphop, maar had wel altijd iets met de ras-Amsterdamse Osdorp Posse. Om die reden is hij al maanden eerder met zijn coach Akwasi en presentator van het programma Fernando Halman naar de Sloterplas gereden, om daar een clipje te maken. Hij had voor die dag in ieder geval een figurant ingehuurd en voor vijf kilo toiletpapier gezorgd. En hij had een paar dichtregels voorbereid.

Die vissen willen niet echt bijten,

Ga nou je eigen pot maar lekker volschijten.

Het woord schijten moest natuurlijk door alle aanwezigen lekker vet aangezet worden: schijt-en. Nee, harder: SCHIJ-TUH! Hiphop + Osdorp Posse = plat + Osdorp + schijten = een figurant, vijf kilo toiletpapier en de Sloterplas.

‘Lagendijk, je bent een kwartier te vroeg!’ zegt Michiel als hij naar buiten komt en voor zijn huis de bandjes van zijn fiets begint op te pompen. Hij maakt allerminst aanstalten om op korte termijn te vertrekken. Er komt een man langs met een sikje, uilenbril en een linnen tas aan de schouders. Michiel schreeuwt de beduusde man uit het niets na: ‘GroenLinks, GroenLinks!’ Hij kletst wat met een buurvrouw met hond en vult dan nog even de bidon. Een half uur later rijden we weg zonder belemmerende accessoires. Om diezelfde reden neemt hij nooit de riem mee als hij met zijn honden gaat lopen. Klein burgerlijk verzet.

Als we onder een aangenaam zonnetje over de kronkelweg richting Ouderkerk aan de Amstel fietsen, groeten mensen Michiel. ‘Dat is natuurlijk ook een voordeel als je zonder helm en bril fietst: je wordt nog eens herkend,’ zegt hij ironisch. Ze roepen hem zelfs: ‘Hé, Romeyn!’ Anderen hoor je in het voorbijgaan zijn naam tegen elkaar zeggen. Michiel kijkt me aan met een vette glimlach en zegt: ‘Dit is toch zalig.’ Na een kilometer of tien gaan we ergens op een bankje zitten: zadelpijn. Terwijl ik even op de telefoon kijk, vraagt hij me om de kijkcijfers van gisteravond er even bij te pakken: 470.000 mensen haalden de eindstreep van Hiphop Stars. Michiel kijkt stilzwijgend voor zich uit en stamelt: ‘Goh, dat is de helft van wat andere artiesten bereiken.’ Een dame die voorbijrijdt steekt haar duim op en roept dat hij het goed heeft gedaan.

Michiel trekt er graag op uit. Als hij in het hem welbekende Zeeland verblijft met de brommer of de fiets. Of hij rijdt gewoon wat in zijn auto door Nederland. Een einddoel heeft hij meestal niet, vaak gaan er honden mee. Regelmatig eindigen de tochtjes ergens bij een visboer voor een haring of een portie kibbeling, mits vers gebakken en van kabeljauw, omdat hij en de honden dat nou eenmaal lekkerder vinden. De visboer die vandaag in Ouderkerk aan de Amstel staat, vraagt twintig euro voor twee bakjes kibbeling: ‘Sodemieter, dit was wel de laatste keer bij deze visstal.’

We kennen elkaar sinds 8 maart 2016, toen ik hem interviewde voor een artikel in de VPRO Gids over het radioprogramma Borát, waarvan hij een van de makers was. Hij wilde niet thuis of in een café afspreken, maar ‘iets gaan doen’. We deden het interview in het Amsterdamse Bos terwijl zijn honden Noef en P wat tussen de bomen rondscharrelden. Die middag eindigde bij de viskraam in het winkelcentrum van Buitenveldert. De volgende ochtend belde hij me op. ‘Wat gaan we vandaag doen, Lagendijk?’

Volgens Michiel is niet alles wat hij zegt geschikt om zomaar op te schrijven. ‘Radio en televisie bieden ruimte aan nuance,’ zegt hij. Hoe vaak hij interviews niet moet herschrijven omdat een of andere journalist zijn werk weer eens niet goed heeft gedaan. ‘Het is een oud euvel.’ Toch wist ik het eigenlijk meteen: ik wil een boek over Michiel schrijven.

1

‘EEN AARDIG VENTJE DAT VAN ANARCHIE HOUDT’

HERMAN KOCH & DR. SPOCK

Michiel heeft een broer, Joost, die anderhalf jaar ouder is. Joost zit op de Amsterdamse Montessori School en is bevriend met klasgenoot Herman Koch. Iedere dag zien de twee elkaar in de noodlokalen bij het Hilton Hotel aan de Apollolaan. Joost en Herman komen ook graag bij elkaar over de vloer. Het broertje Michiel, dat op dezelfde school zit, wordt op veilige afstand gehouden; hij mag niet op de kamer van de twee spelende vrienden komen. De vriendschap tussen Herman en Joost verwatert, maar de moeders zijn nog steeds dikke vriendinnen. Herman: ‘Op een dag kwam mijn moeder thuis na een bezoek aan moeder Romeyn en zei: “Herman, je moet eens met dat jongere broertje afspreken. Die is leuk!”’ Er klinkt enthousiasme in haar stem. Het is bijna alsof ze Michiel wil verkopen aan haar zoon: ‘Hij tekent heel erg bijzonder en maakt allemaal dingen, het is een leuk en actief iemand.’

Herman en Michiel zijn strikt genomen klasgenoten, want op de montessorischool zijn de eerste drie klassen samengevoegd. ‘Maar ik zag hem als het broertje van Joost dat de kamer niet in mocht,’ zegt Herman. ‘Op een gegeven moment hebben Michiel en ik toch een keer afgesproken. Eerst op school, daarna thuis. Het werd een vriendschap voor het leven.’ Herman is dan zeven, Michiel zes. Herman: ‘Ik herinner me dat ik hem meteen geestig vond. Hij had iets baldadigs, hij wilde dingen maken, streken uithalen.’ Michiels vader is architect en omdat hij kantoor aan huis houdt, loopt hij thuis altijd rond in een wit overhemd met opgestroopte mouwen. Herman voelt zich er fijn. ‘Het waren erg prettige mensen en ik werd daar behandeld als een lievelingskind.’

Dat Michiel toen al iets uiterst geestigs had valt op wanneer op een dag de Duitse politicus Willy Brandt tijdens een staatsbezoek de montessorischool aan de Apollolaan bezoekt en Michiel een clownsstukje moet opvoeren. Willy Brandt giert het uit en slaat van plezier op zijn bovenbeen. Verder herinnert Michiel zich niet veel van deze periode op school.

Na een paar jaar montessorischool gaat Michiel naar de Tweede Openluchtschool voor het Gezonde Kind, naast de Gerrit Rietveld Academie bij het Stadionplein. Hij zit dan in de derde of vierde klas. Het is de tijd van de populaire Amerikaanse kinderarts Dr. Spock, wiens opvoedkundige adviezen nogal afwijken van de gangbare aanpak. Zo worden kinderen als zelfstandige individuen gezien en wordt het belang van genegenheid thuis hoog ingeschat. Het opbouwen van discipline gaat overboord. De ideologie van de Openluchtschool is dat het gezond is voor een kind als het ook geregeld in de buitenlucht les krijgt. Michiel heeft één keer buiten les gehad.

Tegenover de school bevindt zich een begraafplaats waar een enorme betonnen bak staat, een soort container. Daar worden de lijkkisten van de geruimde graven in gegooid om later verbrand te worden. Als er maar even sneeuw ligt, halen Michiel en zijn vriendjes de triplex bodemplaten van de kisten, trekken de voorkant een beetje omhoog en fabriceren zodoende meesterlijke sleetjes. Een zacht kussentje zit er meestal al op.

Michiel en zijn broer groeien op in de jaren zestig en zeventig; een tijd van vrijheid, blijheid. Hoewel ze een keurige opvoeding krijgen, wordt hun niet heel veel discipline bijgebracht. Zoals een vriendin van Michel zegt: ‘Jullie zijn niet opgevoed, jullie zijn begeleid.’ De broers zijn rebels. Daarbij komt dat hun ouders ze veel vrijheid gunnen. Zijn moeder riep altijd: ‘Mi-chiel ga aan je huis-werk!’ Maar daar heeft hij weinig zin in. Veel liever legt hij een racebaan aan. Hij heeft er één van Fleischmann die van kamer naar kamer, het hele huis door kronkelt. Het gezin Romeyn woont op een grote etage. Een vaste route loopt van de gang tot onder het bed van zijn ouders en terug. Als de ouders ’s nachts slapen, gaan de broers autoracen. Ze hebben zelfs lampjes in de wagentjes gemaakt zodat het er extra spannend uitziet. Als hun vader om drie uur ’s nachts zijn bed uit gaat om naar het toilet te gaan, breekt hij voor de zoveelste keer bijna zijn nek. Hij vloekt slaapdronken, plast en stapt weer in zijn bed. Als de jongens binnen een halve minuut gesnurk horen, gaan ze weer door met racen.

Michiel en Herman Koch zijn jarenlang vrienden, maar verliezen elkaar uit het oog wanneer Herman naar de middelbare school gaat.

SFEERTJE

Michiel is een overgevoelig persoon, altijd geweest. Zo is hij heel gevoelig voor de sfeer die ergens hangt. Hij is altijd geïnteresseerd in het milieu waaruit iemand komt.

Zijn ouders zijn lieve, zachte mensen. Zijn vader behoort tot een generatie architecten die zichzelf het liefst als kunstenaar zien. Een echte architect houdt zich bezig met interieur, exterieur en ontwerpt zijn eigen meubels. Architecten verplaatsen zich in Alfa Romeo’s en Saabs 96, dragen dunne leren jasjes op ribfluwelen broeken met Clarks eronder. Ze roken Caballero en dragen een zonnebril. Het werk dragen ze onder hun arm in lederen foedraal. Voor hen is de architect Le Corbusier zo’n beetje God.

Zijn vader bouwt onder andere villa’s voor rijke particulieren. Later neemt hij zijn intrek in een kantoor in Amersfoort. Hij tekent daar voor een ingenieursbureau waterzuiveringsinstallaties en bruggen die onder andere in Zuid-Korea gebouwd moeten worden.

De familie van zijn vader komt oorspronkelijk uit Zeeland. Opa, een echte Zeeuw, was ooit naar Noord-Holland verhuisd en ging als arts aan de slag in Westwoud. Later woonde hij in Bergen, waar hij aanzien genoot.

Michiels moeder is huisvrouw, maar ze doet meer dan het huis aan kant maken. Ze is assistent bij fotograaf Godfried de Goot en werkt dertig jaar vrijwillig als archivaris in de bibliotheek van het Stedelijk Museum. Haar vader, opa Van Gent, heeft aanvankelijk een sigarenfabriek en daarna een snoepfabriek: De Faam. Hij rijdt in prachtige, zwarte Amerikaanse auto’s, waaronder een enorme Buick, die bestuurd wordt door zijn chauffeur Sjef. Opa vindt het leuk om de jongens van school te halen. Michiels moeder vindt dat een minder prettig idee: zo’n grote Amerikaanse wagen met chauffeur zou weleens verkeerd kunnen worden geïnterpreteerd in de buurt. Sjef wacht daarom altijd om de hoek.

Als Michiel jarig is, haalt Sjef hem steevast op voor een rit naar de snoepfabriek in Breda. Daar mag hij uitzoeken wat hij lekker vindt. Soms brengt Sjef hem naar de Amsterdamse speelgoedwinkel Merkelbach in de Kalverstraat, waar hij mag uitkiezen wat hij wil. Het huis van opa en oma Van Gent in Breda is van alle gemakken voorzien. Boven de eettafel hangt een dienstbel om Dina van de huishouding te roepen. Als kind drukt hij die met veel genoegen in. Binnen de kortst mogelijke tijd staat de huishoudster voor zijn neus en vraagt wat de jongeheer Michiel wil gebruiken. ‘Doe mij nog maar zo’n cola, Dina.’

Als hij acht jaar is, overlijdt opa Van Gent plotseling; wanneer de ouders van zijn tweejarige neefje bij het echtpaar Van Gent komen om ze te vertellen dat hun kind is overleden, loopt opa naar boven en valt dood neer. Het was het lievelingskleinkind van opa Van Gent. Het neefje is overleden aan de gevolgen van een bacteriële infectie. Het kind had iets van de straat gegeten dat de schadelijke bacterie bleek te bevatten. Twee doden op één dag. Op de crematie stonden de grote en de kleine kist naast elkaar.

Het maakte zo veel indruk op Michiel, dat hij overdreven vaak zijn handen begint te wassen. Zelfs een boterham raakt hij niet meer met zijn vingertoppen aan, maar klemt die tussen zijn vingers.

Na de dood van opa koopt oma Van Gent in Zeeland, vlak bij Haamstede, een boomgaard met twee huisjes. Daar verblijft hij vaak tijdens vakanties. Oma, een vrouw van enorme omvang, is een aardig mens. Ze was enig kind, dus wilde ze zelf juist veel kinderen en kleinkinderen. Dat is gelukt. Ze staat het grootste deel van de dag in de keuken. Dan maakt ze het liefst postelein met altijd enorme stukken rosbief en kruimige aardappels. Een gigantisch bouwwerk. Hoe mooi ze het ook serveert, als ze zelf eet snijdt ze alles geconcentreerd en neuriënd aan kleine stukjes en prakt het als een metselaar met louter een vork en een halve pan jus tot een ondefinieerbare, kleurloze substantie. Als ze daarmee klaar is haalt ze het dikke katoenen servet uit de zilveren servetring, vouwt dat met uiterste precisie open, om het vervolgens over haar gigantische boezem te draperen. Daarna schuift ze nog steeds neuriënd de prak naar binnen.

Oma Van Gent woont begin jaren zestig in Breda op de Cavaleriestraat 15. Haar buurman is de VVD’er Edzo Toxopeus, die vanaf midden jaren vijftig tot eind jaren zestig onder meer Tweede Kamerlid, minister van Buitenlandse Zaken en fractievoorzitter is. Michiels ouders zijn links georiënteerd. Op verjaardagen komt buurman Toxopeus altijd even langs en settelt zich dan steevast in de enorme fauteuil waar opa altijd in zat. De rest van de visite wiebelt in een immense kring op te kleine stoeltjes rond een piepklein notenhouten salontafeltje in de volgepropte huiskamer. Sommige gasten zitten op een iets te iel bankje. In de achterkamer staan alle dure taartjes uitgestald die oma – voor de gelegenheid gekleed in een feestelijke, enorm brocante jurk – heeft laten bezorgen. Ze houdt van extreem veel mensen om zich heen. Jaarlijks nodigt ze de hele familie plus de halve buurt uit.

Toxopeus zit erbij als Sinterklaas. Naast zijn kopje koffie staat een glaasje sherry. Hij praat zoals je het in die tijd mag verwachten van een VVD’er, met veel lucht, diep vanuit de keel. Dina haalt de taartjes uit de achterkamer en oma serveert ze waggelend uit in de volle huiskamer. Het enorme lichaam van oma manoeuvreert rond het salontafeltje en met uiterste precisie zet ze de taartjes erop. Als je pech hebt zit je zo ongunstig dat oma’s derrière pal langs je neus schampt. Hoog bezoek als Toxopeus wordt uiteraard als eerste bediend. Terwijl oma de taartjes uitserveert, ontsnapt het eerste vrij lange pufje uit haar achterwerk, onder de neus van Toxopeus. De rest van het gezelschap krijgt hier ook mee te maken bij elke iets bukkende beweging. De visite in de verjaardagskring kijkt strak voor zich uit en kijkt vooral elkaar niet aan. De lucht blijft enigszins hangen. Overigens ontsnapt er in de Cavaleriestraat bij elke tree van de trap die ze neemt ook een vrolijke scheet. Als jongetje houdt Michiel daarom altijd gepaste afstand en wacht met traplopen tot oma al boven is.

SNELLE JONGENS

Naast het buitenhuis in Zeeland ligt een flinke boomgaard. Oma is bewonderaar van de Zweedse schilder Carl Larsson. Hij maakte veel aquarellen vol boomgaarden en idyllische tuintjes met schommels en spelende kinderen. Met het huis bouwt oma aan haar eigen Larsson-droom: veel kinderen en nog veel meer kleinkinderen die door de boomgaard rennen, al heeft ze al snel geen spelende kleine kinderen maar pubers over de vloer. Met name Michiel brengt er veel tijd door. Ook later met hele vriendengroepen.

Maar hij is ook vaak in Breda. Hij is een jaar of elf, broer Joost twaalf, als ze er Sinterklaas vieren. Een speurtocht, vakkundig door oma uitgezet, leidt uiteindelijk naar hun cadeau. Oma staat te gloeien van plezier. Na de bekende omzwervingen door het huis staat iedereen ten slotte in de garage waar ook de cadeaus staan. De jongens zijn gek van vreugde als blijkt dat ze eigenaar zijn van een brommer. Michiel van een Batavus Whippet, zijn broer van een Rap. Terwijl ze zich op hun scheurijzers storten en oma niet gelukkiger kan zijn met de blijdschap van de jongens, staan hun ouders van verbijstering aan de grond genageld. Zo uitbundig als oma en de jongens zijn, zo stil zijn de ouders. Even later hoort Michiel achter de deur een zeer pittige woordenwisseling met oma. ‘Mam, wat heb je gedaan? Die jongens zijn twaalf!’ Oma is op haar beurt verrast door de reactie van de ouders: ‘Ze hebben het altijd over brommers en ik vond deze zelf zo mooi.’ Dat je zestien moet zijn om brommer te rijden, wist ze niet. Maar goed, de brommers zijn gegeven en de twee jongens zijn helemaal door het dolle. Afgesproken wordt dat ze alleen in de boomgaard in Zeeland mogen crossen.

In no time worden alle overbodige spatborden gedemonteerd en worden de brommers flink opgevoerd. De gashendel wordt uit pure noodzaak vervangen door een touwtje, omdat de meeste onderdelen er door het scheuren door de boomgaard zijn afgelazerd. Natuurlijk rijden de twee er wel mee op de openbare weg. Ze racen dan de hoek om het erf weer op en vervolgens met een noodgang langs het keukenraam waar oma glunderend staat te zwaaien. Ze steekt af en toe ook haar duim naar de jongens op, en concentreert zich dan weer op de pannen.

Op een gegeven moment willen de twee pubers weten hoe hard die dingen op het asfalt kunnen. De provinciale weg naar Renesse ligt gelukkig om de hoek. Maar tussen Haamstede en Renesse worden ze aangehouden en de brommers verdwijnen in de aanhangwagen van de politie. De agent brengt de twee hoogstpersoonlijk naar oma en hij spreekt de jongens vermanend toe, waar zij bij staat. Dat het kinderen zijn en dat ze met echte brommers op de openbare weg hebben gereden. Oma hoort het verhaal meewarig aan en haalt haar schouders op. ‘Agent, er is toch niks gebeurd? Had er wat kunnen gebeuren? Wat hebben die jongens dan misdaan?’ De agent stamelt nog dat ze niet verzekerd zijn en dat het echt fout had kunnen aflopen. ‘Maar het is toch niet fout afgelopen? Neem me niet kwalijk, maar het hele leven zit vol gevaar.’ Ze sommeert de agent het terrein te verlaten en dirigeert de diender de poort uit, en even later knallen de twee jongens gewoon door de boomgaard. Oma staat alweer achter het keukenraam en zwaait.

Een paar jaar na dit akkefietje in Zeeland deed Michiels moeder precies hetzelfde. Alleen dit keer in Amsterdam. Op een dag in 1970 wordt Michiel er onterecht van verdacht een motor te hebben gestolen. Met een paar jongens van de grafische school stond hij te klieren aan een motor die bij de RAI stond, meer niet. Hoewel het een ding is dat er al jaren staat en er geen slot op het gevaarte zit, wordt hij opgepakt, in de boeien geslagen en even later afgeleverd bij de kinderpolitie op de Overtoom. Daar zit hij vervolgens een dag lang aangeslagen in de cel.

Naast Michiel zitten een paar jongens die erin slagen hun hoofden door het raampje aan de bovenkant van de cel te steken, zodat ze op de klok op de gang kunnen kijken. Als bekenden van de politie weten zij: het is bijna vijf uur, dan moeten we naar het hoofdbureau. Om kwart voor vijf hoort Michiel met veel gestommel een agent binnenkomen. Het lawaai komt hoofdzakelijk van zijn moeder die op hoge poten met de agent meeloopt. Als ze voor de cel van Michiel staan, begint ze met opgewonden stem de agent te ondervragen. ‘Waarom zit die jongen hier vast? Mijn zoon steelt geen motoren. Bent u helemaal gek geworden? Je gaat toch niet zo’n kind de hele dag hier opsluiten? Idioot! Schiet op man! Haal hem uit dat hok.’

‘Maar mevrouw… ’

‘Niks mevrouw. Als u niet uitkijkt, sta ik niet voor mijzelf in.’ Ze kijkt met totale verbazing in haar ogen naar Michiel die op een bankje zit. ‘Heeft hij wel gegeten?’ ‘Jawel, mevrouw.’ Ze duwt de agent ruw opzij en pakt Michiel bij de hand. En dan resoluut: ‘We gaan, bent u helemaal besodemieterd!’

Michiel doet nog een laffe poging om een soort begripvolle kop naar de agent te trekken. Het was immers niet de fout van deze agent dat hij hier had vastgezeten. We zijn allemaal mensen, we maken allemaal fouten.

Zijn vader is al net zo antiautoritair als zijn moeder. Een hekel aan autoriteiten zit er bij Michiel al vroeg in.

HIPPIES EN HOCKEYMEISJES

De jaren zestig zijn nog altijd een bijzondere periode voor Michiel. Het is de tijd dat er een scheiding tussen de broers plaatsvindt. Wat is goed? Wat is slecht? Ben je voor The Beatles of The Stones? Bij welk kamp hoor je? Het is de tijd waarin groepen tegenover elkaar staan. De tijd dat er wordt geknokt. Verschillende popculturen botsen van alle kanten met elkaar.

Het huis waar het gezin in die tijd woont, ziet er ook echt heel erg jaren zestig uit. ‘Lichte meubels van Gelderland, linoleum op de vloer en een zelfgebouwde open haard. Mijn vader had het ontwerp van een Deense architect afgekeken. Hier en daar stonden mooie antieke kastjes.’

Michiel zit inmiddels op hockey. Hij heeft niets met voetbal, ook nu niet. Hij hockeyt bij Hurley aan de Kalfjeslaan in Amsterdam-Zuid, terwijl hij eigenlijk ook niet uit dat milieu komt.

Broer Joost woont thuis op zolder. Hij is maar anderhalf jaar ouder dan Michiel, maar bij de trap naar de zolder splitsen de wegen van de twee jongens zich definitief. Zijn broer gaat boven met hippies om, hij niet. De zeurderige toon van de hippies riekt hem te veel naar magere melk. Alles op die zolder ziet er afgetrapt uit en ruikt naar een oud Perzisch tapijt vermengd met de geur van wierook. Zompig en muf. Niet alleen de meiden die zijn broer mee naar boven neemt, ook de jongens. Hij ziet met lede ogen aan hoe zijn broer opgaat in die weeïge en hautaine scene. Joost werkt bij het JAC (Jongeren Advies Centrum) en Centraal Wonen. Thuis ziet Michiel de meisjes met hun Indiajurken op slippers een voor een met slome tred de trap op lopen naar de kamer van zijn broer. Met altijd een walm van patchoeli in hun kielzog: Toi toi toi jongen, er is schijnbaar een markt voor. Geef mij maar liever een fris hockeymeisje.

De jonge Michiel is dus meer van de hockeymeisjes, maar hij zit zelf niet bepaald op een kakschool. Hij brengt een jaar door op het IVO (individueel voortgezet onderwijs) in Amstelveen en daarna drie jaar op de grafische lts in de Dintelstraat bij de RAI. Daar leert hij juist weer een heel ander milieu kennen. De jongens op die school komen stuk voor stuk uit de Mercatorbuurt en uit Oud-West. Die neuken al als ze veertien zijn. Ze praten plat Amsterdams en vertellen op maandagochtend steevast dat ze weer hebben liggen rammen in een kelderbox met een lekker wijf. Michiel vindt het allemaal erg onsmakelijk, maar is totaal gefascineerd door die verhalen. Hij was overigens pas twintig toen hij voor het eerst met een meisje tongzoende. ‘Het blijft vreemd om met je tong in iemands mond te gaan zitten roeren. Maar de mens is tot nog veel meer goorheid in staat. Onder het mom van lust bestaan de meest extreme vunzigheden. En dan heb ik het alleen nog maar over tongen. De mens blijft een onsmakelijk wezen.’

Zijn klasgenoten dragen broeken van terlenka met wijde pijpen en een lakleren riem, een vrouwelijk, strak zittend truitje tot over de heupen en een veter door de lakleren halssluiting. Beige en aubergine zijn de favoriete kleuren. Dat zijn de soulkikkers, die luisteren naar James Brown. Zelf draagt Michiel het universele provopak: witte broek, baseballshirt en suède schoenen.

In 1965 is in Amsterdam de anarchistische protestbeweging provo opgericht. Bij de beweging staat het provoceren van de gevestigde orde centraal. Dit gebeurt doorgaans geweldloos. Wit is de clubkleur van provo; de kleur van onschuld, vrede en geweldloosheid. Hoewel provo in 1967 ophoudt te bestaan, loopt Michiel enkele jaren later nog altijd in kleding uit de wat alternatievere scene. De kledingstijl van Michiel gonst door de klas.

‘Op mijn tweede feestje van de grafische school stond ik schuchter tegen de muur geleund. Ik was heel andere feestjes gewend. Mijn klasgenoten heupwiegend op de soul van The Jacksons, de Four Tops, Barry White, The Three Degrees, enzovoort. Dansend volgens de toen geldende mode: alle pasjes tegelijk, draaien tegelijk, tegelijk hand onder de elleboog en dan weer de andere hand onder de andere elleboog op het ritme van de muziek, precies zoals de Four Tops deden. De kleding en de lakschoentjes, het zag er allemaal perfect uit. Dat was wel even iets heel anders dan de “feestjes” in de kelder van het Spinoza Lyceum: lange haren en oeverloze muzieksolo’s. In verwondering heb ik staan kijken naar de verrichtingen van mijn klasgenoten van de grafische school. Eddy, een Indische jongen met een enorme bos uitgekamd haar die ook wel de getoupeerde boskat werd genoemd, kwam op mij af. Hij keek me met een indringende blik aan en vroeg uiteindelijk: “Ben jij misschien homo?” De grafische school bleef een eenzaam avontuur.’

Michiel heeft geen zin in gesodemieter, dus ruilt hij, naar eigen zeggen heel laf, zijn kleding in voor iets neutralers. Hij zou geen leven hebben tussen deze jongens.

‘Onze docent Engels kwam na een maand afwezigheid weer terug in de klas. Een in-en-in vriendelijke, oudere man. Hij was geopereerd aan een tumor in zijn hoofd. Een enorme pleister in zijn nek deed daar nog aan herinneren. Hij heette ons van harte welkom en was blij ons weer te zien. Een paar van mijn klasgenoten dachten daar duidelijk anders over. De docent zat voor in het klaslokaal op een podiumpje met een versleten houten vloer en een paar gaten erin. Een paar jongens hadden een van de stoelpoten boven een van de gaten gezet. Na de verwelkoming nam de docent plaats op de stoel en lazerde bijna klassiek als een soort slapstick met de benen omhoog en een enorme klap achterover, met zijn achterhoofd tegen de muur. Een beetje beduusd krabbelde hij op, zich vasthoudend aan zijn bureau. Hij stond nog niet of een paar leerlingen begonnen hem genadeloos met zelfgemaakte katapulten van elastiek met keiharde papierpropjes in zijn net geopereerde nek te schieten. Huilend droop hij af. Ik vond het kortom helemaal niet meer zo heel leuk op de grafische school.’ Er zijn ook veel pittige vechtpartijen en met grote regelmaat worden jongens van school gestuurd. Andere koek dan het nette Amsterdam-Zuid, waar hij vandaan komt.

Met het accent van thuis is Michiel op school een vreemde eend in de bijt. Bij de Stadionkade moet hij altijd een brug over om bij zijn school te komen. Na de brug spreekt hij overdag plat Amsterdams, terug over de brug weer ABN. Hij leert van zijn klasgenoten nieuwe woorden als ‘slasausbenen’. Seks heet ‘effe de mossel schrobben’, ‘de stang smeren’ en ‘een glijvlucht maken’.

Zijn enige ambitie is dingen maken. Dat hoopte hij op de grafische school te doen, maar dat viel behoorlijk tegen. Hij is er doodongelukkig en voert niets uit. Hij staart veel voor zich uit, zit in zijn eigen wereld. Het is een slecht huwelijk, Michiel en het onderwijs. Hij kent natuurlijk wel jongens en meisjes die op het Vossius Gymnasium zitten, een echte school. Een prachtig, statig gebouw met natuurstenen trappen waar de geur van lysol hangt. De plek waar Grieks en Latijn worden geleerd en leerlingen van die degelijke leren schooltassen hebben, vol boeken en denkwerk. Voor Michiel is het een totaal andere wereld waarbij hij zich onmogelijk kan aansluiten. Hij troost zich met de gedachte dat de kennis die daar wordt opgedaan al bedacht is, daar is al iemand doorheen gegaan. Hij gaat liever zelf op ontdekkingstocht.

Begin jaren zeventig geeft hij er de brui aan en stopt met school. Op een dag, ongeveer drie maanden voor het eindexamen, gaat hij er simpelweg niet meer heen. Zijn moeder blijft er heel erg aardig onder: ‘Het zal wel niets voor jou zijn geweest, dat was wel duidelijk.’ Zijn vader vindt alles best en vooral gezellig. Michiels vader motiveerde zijn zoon in die tijd bepaald niet. ‘Die lessen stellen toch niet veel voor. Ga nou maar met mij mee, ik heb net een zwembad gebouwd in Maassluis. Dan kun je eens zien wat ik gemaakt heb.’ Hij herkent de verveling waar zijn zoon op school onder lijdt. De twee rijden dan met de Saab 96 naar Maassluis en gaan daar zwemmen. Regelmatig bezoeken ze zijn bouwprojecten. Michiel ziet het tot op de dag van vandaag als een gemiste kans. Hij heeft daardoor nooit geleerd hoe je moet leren. Aan de andere kant… alle vakken die hij op de grafische school kreeg bestaan al lang niet meer: letterzetten, machinezetten, boekdrukken, steendrukken, boekbinden. Toen hij van school ging, kwamen al de eerste computers. Je zou kunnen zeggen dat hij er voor niets op gezeten heeft, die drie jaar. Gelukkig wordt hij in die jaren wel een beetje streetwise.

Nadat hij de grafische school verlaat, doet hij een tijdlang helemaal niets. Hij hangt een beetje rond en zijn ouders laten hem zijn gang gaan. Het is de lange periode van het grote nietsdoen. Hij tekent veel, laat de hond uit en drinkt, hoewel hij geen hippie is, veel thee.

Zijn ouders zijn sinds begin jaren zestig bevriend met actrice Hetty Blok, die in de buurt woont. Michiel gaat veel om met haar zoon Victor en de twee families gaan geregeld samen op vakantie. Hetty Blok is heel bekend door haar rol van Zuster Klivia in de legendarische televisieserie Ja Zuster, Nee Zuster. Vriend en vijand uit de televisie- en toneelwereld komen bij haar over de vloer: Ramses Shaffy, Rijk de Gooyer, Albert Mol. Het huis is een soort vrijplaats en de jonge Michiel voelt zich daar als een vis in het water. Hij rijdt, staande op de treeplanken van een scooter, met een dronken Shaffy door de stad, wat een enorme indruk op hem maakt. Ook de sfeer in huize Blok is totaal anders dan in de rest van het afstandelijke Zuid.

Michiel en zijn broer krijgen wiet van Albert Mol, ook een grote televisiepersoonlijkheid in die tijd. Hij teelt het bij zijn huis, vlak bij Lochem. Mol vertelt dat de hoofdcommissaris van politie daar vaak even uit de wind naast het huis gaat zitten om te pauzeren en een kop koffie te drinken. ‘Die man weet niet dat hij al jarenlang zijn boterhammetje tussen de wietplanten opeet!’ In huize Romeyn wordt heel af en toe een joint gerookt door Michiel en zijn moeder. ‘Draai ook eens zo’n sigaretje voor mij,’ zegt ze dan. En dan even later natuurlijk de bekende reactie: ‘Ik merk er helemaal niets van.’ En weer even later: ‘Chiel, haal jij eens een koekje uit de keuken. Dat is zo’n eind lopen…’ Maar eigenlijk is niemand een echte blower in huize Romeyn. Op een gegeven moment flipt Michiel enorm van de wiet van Albert Mol. Hij denkt dat het huis in de fik staat en maakt al aanstalten om via de regenpijp het huis op driehoog te verlaten. Zijn broer roept, enigszins verbijsterd achterom kijkend, dat er helemaal niets aan de hand is en weet hem kalm te krijgen. Daarna is het meteen uit met de pret en blowt hij nooit meer.