DIT SOORT KLEINIGHEDEN

Claire Keegan

Dit soort kleinigheden

Vertaald door Harm Damsma

en Niek Miedema

Nieuw Amsterdam

Deze uitgave is mede mogelijk gemaakt door een subsidie van

Literature Ireland

Oorspronkelijke titel Small Things Like These. Faber & Faber Limited, Londen

© 2021 Claire Keegan

© 2021 Nederlandse vertaling Harm Damsma en Niek Miedema

/ Uitgeverij Nieuw Amsterdam

Alle rechten voorbehouden

Omslagontwerp Nico Richter

Omslagbeeld © Marta Syrko / Trevillion Images

Foto auteur © Murdo McLeod

NUR 302

ISBN 978 90 468 2851 9

www.nieuwamsterdam.nl

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2021, met

ISBN 978 90 468 2850 2

Dit verhaal is opgedragen aan de vrouwen en
kinderen die hebben geleden in de tehuizen
voor ongehuwde moeders en in de Magdalen-
wasserijen van Ierland.

En aan Mary McCay, lerares.

‘De Ierse republiek heeft recht op en vereist bij dezen de
loyaliteit van iedere Ierse man of vrouw. De republiek
garandeert godsdienstige en burgerlijke vrijheid, gelijke
rechten en gelijke kansen voor al haar burgers en verklaart
vastbesloten te zijn het geluk en de voorspoed van de gehele
natie en van al haar delen na te streven, en alle kinderen
van de natie in gelijke mate te koesteren.’

Fragment uit De proclamatie van de Ierse republiek, 1916

1

In oktober kleurden de bomen geel. Toen ging de klok een uur terug en staken de eindeloze novemberwinden op, die de bomen kaal bliezen. In de stad New Ross stootten de schoorstenen rook uit, die neersloeg en in rafelige, langgerekte slierten wegdreef alvorens te vervliegen langs de kades, en al snel zwol de Barrow, die donker was als stout, op door alle regen.

De mensen trotseerden het weer voor het merendeel vreugdeloos: de winkeliers en de vaklui, de mannen en vrouwen in het postkantoor en in de rij voor hun uitkering, die in de veemarkt, in het koffiehuis en de supermarkt, in de bingozaal, de cafés en de fish-and-chipszaken leverden allemaal op hun eigen manier commentaar op de kou en al die regen, en vroegen zich af hoe dat toch zat – zou het niet ergens door kunnen komen – want het was toch niet te geloven dat het alweer zo’n gure, koude dag was? Kinderen zetten hun capuchon op voordat ze zich op weg naar school waagden, terwijl hun moeders, die het inmiddels gewend waren met gebogen hoofd naar de waslijn te rennen, nauwelijks nog iets buiten durfden te hangen, er weinig vertrouwen meer in hadden dat ze voor donker ook maar één hemd droog zouden hebben. En dan werd het weer nacht en ging het vriezen en drong er een snijdende kou onder de deuren door naar binnen, die in de knieën beet van degenen die nog neerknielden om de rozenkrans te bidden.

Op de houtwerf wreef Bill Furlong, de kolen- en houthandelaar, in zijn handen en zei dat als het zo doorging, ze binnenkort nieuwe banden voor de vrachtwagen nodig zouden hebben.

‘Dat ding is dag in dag uit op de weg,’ zei hij tegen zijn mannen. ‘Eerdaags rijden we op de velgen.’

En zo was het. De ene klant was de werf nog niet af of de volgende diende zich alweer aan, of de telefoon ging, en bijna iedereen zei dat hij of zij graag wilde dat er meteen of zo gauw mogelijk bezorgd zou worden, en dat volgende week te laat was.

Furlong verkocht kolen, turf, antraciet, eierkolen en haardhout. Die werden per mud, half mud, of per hele ton of vracht besteld. Hij verkocht ook zakken briketten, aanmaakhout en gasflessen. De kolen leverden het vuilste werk op en moesten ’s winters elke maand worden opgehaald op de kade. Het kostte de mannen twee volle dagen om alles op te halen, te versjouwen en op de werf te sorteren en te wegen. Intussen waren de Poolse en Russische zeelui, die nauwelijks een woord Engels spraken, met hun bontmutsen en lange, dichtgeknoopte jassen een bezienswaardigheid in de stad.

In drukke tijden zoals deze deed Furlong de meeste leveranties zelf en liet hij de mannen op de werf de volgende bestellingen klaarmaken en de omgehakte bomen die de boeren hadden langsgebracht tot haardhout hakken. ’s Ochtends kon je het geluid horen van onafgebroken gezaag en geschep, maar als om twaalf uur de klokken voor het angelus luidden legden de mannen hun gereedschap weg, wasten ze het zwart van hun handen en gingen naar Kehoe’s, waar ze een warme maaltijd met soep kregen, en op vrijdagen fish-and-chips.

‘Jullie hebben ook brandstof nodig,’ zei mevrouw Kehoe vaak als ze staand achter haar nieuwe buffet het vlees sneed en met een van haar lange metalen lepels de groentestamppot opschepte.

De mannen gingen er maar al te graag zitten om wat te ontdooien en hun maag te vullen voordat ze een sigaret opstaken en de kou weer in doken.

2

Furlong had zich uit het niets opgewerkt. Uit minder dan niets, zouden sommigen zeggen. Zijn moeder was op haar zestiende zwanger geraakt toen ze als dienstmeisje werkte bij mevrouw Wilson, de protestantse weduwe die in het landhuis een paar kilometer buiten de stad woonde. Toen bekend werd dat zijn moeder in de problemen was geraakt, liet haar familie weten dat ze niets meer met haar van doen wilde hebben, waarop mevrouw Wilson, in plaats van haar de laan uit te sturen, tegen haar zei dat ze maar beter kon blijven en haar baantje zou behouden. Op de ochtend dat Furlong werd geboren, was het mevrouw Wilson die zijn moeder naar het ziekenhuis had laten brengen en hen samen weer naar huis had laten komen. Dat was op 1 april 1946, vandaar dat sommigen beweerden dat de jongen een lachertje zou worden.

Als zuigeling bracht Furlong zijn tijd voornamelijk door in een biezen mandje in de keuken van mevrouw Wilson, en later werd hij vastgegespt in de grote kinderwagen naast de ladekast, zodat hij net niet bij de hoge blauwe kannen kon. Zijn vroegste herinneringen betroffen serveerschalen, een zwart fornuis – heet! heet! – en een blinkende vloer met vierkante tegels in twee kleuren, waarover hij kroop en liep, en waarvan hij later ontdekte dat het op een dambord leek, zo’n bord waarop de stenen ofwel over andermans stenen heen sprongen of zelf werden geslagen.

Naarmate hij ouder werd nam mevrouw Wilson, die zelf geen kinderen had, hem onder haar hoede, gaf ze hem kleine huishoudelijke taken en hielp ze hem met lezen. Ze had een bescheiden boekenverzameling en trok zich ogenschijnlijk weinig aan van het oordeel van anderen, maar leefde kalmpjes haar eigen leven, daarbij gesteund door het weduwepensioen dat ze ontving omdat haar man in de oorlog was gesneuveld en de inkomsten die voortvloeiden uit haar kleine kudde liefdevol verzorgde herefordkoeien en cheviotschapen. Ned, de boerenknecht, was ook inwonend, en er was in of rond het huis zelden sprake van enige wrijving, onderling of met buren, aangezien het land netjes was omheind en goed werd beheerd, en ze niemand geld schuldig waren. Ook hun geloofsovertuigingen, die aan beide kanten nogal halfslachtig waren, vormden geen twistpunt. Op zondagen trok mevrouw Wilson simpelweg andere kleren en schoenen aan, speldde ze haar goede hoed op en werd ze door Ned met de Ford naar de kerk gebracht, waarna hij met moeder en kind nog een stukje doorreed naar de kapel, en wanneer ze thuiskwamen, werden de missalen en de bijbel tot de volgende zon- of feestdag op het gangkastje achtergelaten.

Als schooljongen was Furlong uitgejouwd en uitgescholden. Op een keer was hij zelfs thuisgekomen met een jas die van achteren droop van het spuug, maar zijn betrekkingen met het landhuis hadden hem van erger gevrijwaard. Daarna was hij twee jaar naar de ambachtsschool gegaan en vervolgens op de werf terechtgekomen, waar hij voordat hij zich opwerkte zo ongeveer hetzelfde werk had gedaan als zijn personeel nu onder zijn leiding deed. Hij had aanleg voor zaken, stond bekend als iemand die met iedereen kon opschieten en was betrouwbaar, want hij had degelijke protestantse gewoonten aangeleerd. Hij stond altijd vroeg op en taalde niet naar drank.

Tegenwoordig woonde hij met zijn vrouw Eileen en hun vijf dochters in de stad. Hij had Eileen leren kennen toen zij bij Graves & Co op kantoor werkte en haar op de gebruikelijke manieren het hof gemaakt, door haar mee te nemen naar de film en lange avondwandelingen met haar te maken over het jaagpad. Hij was gevallen voor haar glanzende zwarte haren, haar leigrijze ogen en haar praktische, flexibele geest. Toen ze zich verloofden, schonk mevrouw Wilson Furlong een paar duizend pond als startkapitaal. Sommigen beweerden dat zij hem het geld had gegeven omdat iemand uit haar familie hem verwekt had, hij was immers niet voor niets William gedoopt, zoals de Engelse koningen.

Maar Furlong was er nooit achter gekomen wie zijn vader was. Zijn moeder was plotseling overleden, ze was op een dag zomaar in elkaar gezakt toen ze een kruiwagen met appels waar ze gelei van wilde maken over de kinderkopjes naar huis duwde. De dokters hadden naderhand gesproken van een hersenbloeding. Furlong was toen twaalf. Toen hij jaren later vanwege zijn huwelijk een kopie van zijn geboortebewijs was gaan halen bij de burgerlijke stand bleek er alleen Onbekend te zijn ingevuld op de plek waar de naam van zijn vader had kunnen staan. De ambtenaar achter de balie had een onplezierig glimlachje om zijn mond gehad toen hij hem het document overhandigde.

Furlong was echter niet iemand die lang bij het verleden stil bleef staan. Zijn aandacht was gericht op de zorg voor zijn dochters, die Eileens zwarte haar hadden en een lichte huid. Hun schoolprestaties waren veelbelovend. Kathleen, de oudste, ging op zaterdagen met hem mee naar de kantoorkeet en verdiende daar wat bij door te helpen met de administratie. Ze kon archiveren wat er in de loop van de week was binnengekomen en wist de meeste dingen keurig te noteren. Ook Joan kon goed leren en was onlangs bij het koor gegaan. Beide meisjes zaten inmiddels op de middelbare school, St Margaret’s.

Het middelste kind, Sheila, en de op één na jongste, Grace, die maar elf maanden van elkaar verschilden, konden de tafels uit het hoofd opzeggen, staartdelingen maken en alle graafschappen en rivieren van Ierland aanwijzen, die ze soms aan de keukentafel overtekenden en met viltstiften inkleurden. Ook zij waren muzikaal en ze kregen dinsdags na schooltijd accordeonles in het nonnenklooster.

Loretta, hun jongste, was verlegen van aard, maar haar schoolschriften stonden vol gouden en zilveren sterren, ze las alle boeken van Enid Blyton en had een prijsvraag van Texaco gewonnen met een tekening van een dikke blauwe kip die over een bevroren vijver schaatste.

Als hij zijn meisjes de alledaagse dingen zag doen die er nu eenmaal bij horen – knielen in de kapel of een winkelier bedanken als ze het wisselgeld aanpakten – voelde Furlong soms een diepe, heimelijke vreugde dat deze kinderen van hem waren.

‘Wij hebben het echt getroffen,’ zei hij op een avond in bed tegen Eileen. ‘Er zijn heel wat mensen slechter af.’

‘Ja, we boffen echt.’

‘Niet dat wij rijk zijn,’ zei hij. ‘Maar toch.’

Eileen streek traag een plooi in de beddensprei glad. ‘Is er wat gebeurd?’

Het duurde even voor hij antwoord gaf. ‘Dat joch van Mick Sinnott liep vandaag weer langs de weg te scharrelen, op zoek naar kachelhout.’

‘Je bent zeker gestopt?’

‘Het regende dat het goot. Dus ja, ik ben gestopt, heb hem een lift aangeboden en hem het beetje kleingeld dat ik in mijn zak had meegegeven.’

‘Toe maar.’

‘Hij reageerde alsof ik hem een briefje van honderd had gegeven.’

‘Je weet dat sommige mensen zichzelf in de armoe storten?’

‘Daar kan dat kind toch niks aan doen?’

‘Sinnott hing dinsdag laveloos tegen de telefooncel.’

‘Zielig,’ zei Furlong, ‘wat hem ook maar mankeert.’

‘De drank is wat hem mankeert. Als hij om zijn kinderen gaf, zou hij zich niet zo gedragen. Dan zou hij zorgen dat hij van de drank afbleef.’

‘Misschien kan hij dat niet.’

‘Vast niet, nee.’ Ze reikte over hem heen, slaakte een zucht en knipte het lampje uit. ‘Er is nou eenmaal altijd iemand die aan het kortste eind trekt.’

Op sommige avonden lag Furlong in bed met Eileen en dacht hij na over dit soort kleinigheden. Het kwam ook voor dat hij thuiskwam na een hele dag sjouwen of nadat hij was opgehouden door een lekke band en onderweg kleddernat was geworden, een bord eten naar binnen werkte en vroeg in bed plofte, waarna hij ’s nachts wakker werd, de in diepe slaap verzonken Eileen naast zich voelde en ging liggen malen, niet tot rust kon komen en uiteindelijk naar beneden moest lopen om thee te zetten. Dan stond hij voor het raam met de mok in zijn hand en keek hij naar de straten, naar het stukje rivier dat hij kon zien en naar de kleine dingen die er buiten gebeurden: zwerfhonden die vuilnisbakken afzochten naar iets van hun gading, frietzakken en lege blikjes die door de jagende wind en regen werden voortgeblazen of -gerold, nachtbrakers die nu pas uit de kroeg kwamen en naar huis wankelden. Soms zongen die wankelende mannen wat. Of Furlong hoorde fel, indringend gefluit en gelach, dat hem onrustig maakte. Dan stelde hij zich voor dat zijn dochters een paar jaar ouder waren en zich tussen dat soort mannen moesten bewegen. Nu al had hij gezien dat mannen zijn dochters nakeken. Maar hij was wel vaker wat onrustig in zijn hoofd; waarom kon hij niet zeggen.

Furlong besefte dat je zomaar ineens alles kwijt kon zijn. Hij ging nooit ver van huis, maar kwam toch wel eens ergens, en hij had in de stad en op de landwegen eromheen al heel wat gedupeerden gezien. De rijen uitkeringstrekkers werden steeds langer en er waren mensen die hun gas- en lichtrekeningen niet konden betalen, in huizen woonden die niet warmer waren dan bunkers en sliepen met hun jas aan. Op elke eerste vrijdag van de maand stond er een rij vrouwen met boodschappentassen buiten bij het postkantoor om hun kinderbijslag op te halen. En verderop op het platteland wist hij van koeien die wanhopig stonden te loeien omdat ze gemolken wilden worden terwijl de man die ze moest verzorgen er van de ene dag op de andere vandoor was gegaan en de boot naar Engeland had genomen. Hij had een keer een lift gegeven aan een man uit Sint Mullin’s die naar de stad moest om een rekening te betalen, en die had hem verteld dat ze de Jeep hadden moeten verkopen omdat ze geen oog meer dichtdeden bij de gedachte aan wat ze allemaal aan schulden hadden, en dat de bank hen begon af te knijpen. En op een vroege ochtend had Furlong een keer een schooljongetje de melk zien opdrinken uit het bakje dat achter het huis van de pastoor was neergezet voor de kat.

Furlong luisterde zelden naar de radio als hij zijn bezorgrondes deed, maar soms zette hij hem aan om naar het nieuws te luisteren. Het was 1985, de jongeren emigreerden, ze gingen naar Londen, Boston of New York. Bij Knock was net een nieuw vliegveld geopend en premier Haughey had hoogst persoonlijk het lint doorgeknipt. De Taoiseach had met Thatcher een verdrag getekend over Noord-Ierland en in Belfast hielden de unionisten protestmarsen met veel tromgeroffel omdat ze niet wilden dat Dublin iets over hun aangelegenheden te zeggen zou krijgen. De toeloop in Cork en Kerry was afgenomen, maar er kwamen nog steeds mensen naar de heilige plaatsen in de hoop dat een van de Mariabeelden weer zou bewegen.

In New Ross had de scheepswerf de poorten gesloten en bij Albatros, de grote kunstmestfabriek aan de overkant van de rivier, was een ontslagronde geweest. Bij Bennett’s waren elf mensen op straat gezet en Graves & Co, waar Eileen had gewerkt en dat al sinds mensenheugenis bestond, was er helemaal mee gestopt. De veilingmeester zei dat zijn handel op zijn gat lag en dat hij net zo goed kon proberen ijs te verkopen aan de Eskimo’s. En juffrouw Kenny, die een bloemenwinkel vlak bij de werf had, had haar etalage dichtgetimmerd en aan een van Furlongs mannen gevraagd of hij het triplex op zijn plek wilde houden terwijl zij er de spijkers doorheen joeg.

Het waren barre tijden, maar des te vastbeslotener was Furlong om door te gaan, om zich gedeisd te houden en niemand tegen de haren in te strijken, om ervoor te zorgen dat zijn dochters niets tekortkwamen en zich verder ontwikkelden, en St Margaret’s, de enige goede meisjesschool in de stad, met succes zouden doorlopen.

3

De kerstdagen kwamen eraan. Op de Square was al een fraaie fijnspar neergezet, naast de kerststal, waarvan de figuren dat jaar opnieuw waren beschilderd. Sommige mensen mopperden dat Jozef er in zijn rode en paarse gewaden wel erg kleurrijk uitzag, maar de Heilige Maagd, lijdzaam neergeknield in haar gebruikelijke blauw en wit, kon op algemene instemming rekenen. Ook de bruine ezel zag er net zo uit als anders en hield de wacht bij twee slapende ooien en de kribbe waarin op kerstavond de pop van het kindeke Jezus zou worden gelegd.

Ouder gewoonte verzamelden de mensen zich op de eerste zondag van december na donker voor het stadhuis om de kerstverlichting ontstoken te zien worden. Het bleef die middag droog, maar het was ijzig koud en Eileen zorgde ervoor dat de meisjes hun windjacks goed hadden dichtgeritst en handschoenen droegen. Toen ze in het stadscentrum aankwamen, hadden de doedelzakband en het kerstkoor zich al verzameld en stond mevrouw Kehoe achter een stalletje plakken peperkoek en warme chocolademelk te verkopen. Joan, die vooruit was gegaan, was met de andere leden van het koor de blaadjes met de kerstliederen aan het uitdelen aan het publiek terwijl de nonnen wat rondliepen, toezicht hielden en gesprekjes aanknoopten met sommigen van de meer welgestelde ouders.

Omdat het te koud was om lang stil te blijven staan liepen ze een rondje door de zijstraten en gingen vervolgens uit de wind staan in het portiek bij de ingang van Hanrahan’s, waar Eileen haar ogen bewonderend liet gaan over een paar donkerblauwe lakschoenen en een bijpassend damestasje, een praatje maakte met wat buren en mensen die van verder weg kwamen en die ze maar zelden sprak, en van de gelegenheid gebruikmaakte om nieuwtjes uit te wisselen.

Kort daarop werd iedereen via de omroepinstallatie uitgenodigd zich te verzamelen. De voorzitter van de gemeenteraad, die zijn ambtsketen over zijn lange winterjas had gehangen, stapte uit een Mercedes en hield een korte toespraak, waarna er een schakelaar werd omgezet en de lichtjes aangingen. Als bij toverslag leken de straten te veranderen en tot leven te komen onder de lange strengen lampjes in allerlei kleuren die boven hun hoofden gezellig heen en weer schommelden in de wind. Uit het publiek steeg een voorzichtig applausje op en al snel begon de band te spelen, maar toen de grote dikke kerstman kwam aangelopen, deinsde Loretta angstig achteruit en begon te huilen.

‘Hij doet je heus niks,’ stelde Furlong haar gerust. ‘Het is gewoon een meneer zoals ik, die verkleed is.’

Terwijl andere kinderen in de rij gingen staan voor een bezoekje aan de kerstman in zijn grot, waar ze een cadeautje kregen, bleef Loretta angstvallig bij haar vader en hield zijn hand stevig vast.

‘Je hoeft er niet heen als je niet wilt, meiske,’ zei Furlong tegen haar. ‘Blijf maar lekker bij mij.’

Toch sneed het hem door de ziel om te zien dat zijn dochter zo overstuur raakte bij de aanblik van iets waar andere kinderen naar uitkeken, en hij vroeg zich onwillekeurig af of zij wel flink of weerbaar genoeg zou zijn voor wat de wereld voor haar in petto had.

Toen ze die avond thuiskwamen zei Eileen dat ze al rijkelijk laat waren met het maken van de kersttaart. Goedgemutst pakte ze haar recept van Odlums erbij en liet ze Furlong met de handmixer een pond boter en suiker kloppen in de bruine aardewerken kom, terwijl de meisjes citroenschil raspten, gekonfijte stukjes schil en kers afwogen en fijnhakten, en amandelen in heet water lieten weken en het vlies verwijderden. Zowat een uur lang gingen ze door alle gedroogde vruchten heen om de steeltjes uit de krenten en rozijnen te vissen, terwijl Eileen de bloem en de kruiden zeefde, de krieleieren klutste, het bakblik invette en er twee lagen bruin bakpapier omheen drapeerde, die ze strak vastbond met bindgaren.

Furlong ontfermde zich over het fornuis, waar hij keurig afgepaste schepjes antraciet in gooide en waarvan hij de luchttoevoer zo afstelde dat de oven de hele nacht zachtjes zou doorbranden.

Toen het beslag klaar was, schepte Eileen het met de houten lepel in het grote vierkante bakblik en streek ze het vanboven glad, om vervolgens een paar flinke tikken op de bodem te geven, die ervoor zorgden dat het ook goed in de hoeken kwam te zitten. Ze lachte er een beetje bij, maar zodra de boel in de oven zat en de ovendeur dicht was, keek ze de keuken rond en zei tegen de meisjes dat ze moesten opruimen zodat zij kon gaan strijken.

‘Misschien kunnen jullie nu je verlanglijstjes voor de Kerstman gaan schrijven.’

Zo ging het nou altijd, dacht Furlong. Ze jakkerden altijd maar automatisch en zonder enige adempauze door naar het volgende klusje. Hij vroeg zich af hoe het zou zijn als hun de tijd zou worden gegund om over dingen na te denken, ergens bij stil te staan. Zou hun leven dan anders zijn of vrijwel hetzelfde? Of zouden ze domweg de kluts kwijtraken? Zelfs toen hij de boter en suiker had staan kloppen, was hij niet echt bezig geweest met het hier en nu, deze zondag vlak voor kerst met zijn vrouw en dochters, maar meer met morgen en met hoeveel hij nog van deze of gene kreeg, en hoe en wanneer hij de bestellingen ging afleveren, en wie van zijn mannen hij wat zou laten doen, en hoe en wanneer hij de achterstallige betalingen zou gaan innen, en hij wist ook dat hij voordat de dag van morgen was afgelopen alweer op een vergelijkbare manier zijn gedachten zou laten gaan over de dag die daarna volgde.

Nu keek hij naar Eileen, die het snoer van het strijkijzer afwond en de stekker in het stopcontact stak, en naar zijn dochters, die aan tafel met hun schriften en schooletuis voor zich hun verlanglijstjes zaten te schrijven, en onwillekeurig dacht hij terug aan die keer toen hij als jongetje ook had zitten zwoegen op een verlanglijstje voor de Kerstman, waarin hij had gevraagd om zijn papa, of anders om een legpuzzel van een boerderij met vijfhonderd stukjes. Op de ochtend van eerste kerstdag was hij de trap af gelopen en de salon binnengegaan, waar ze er van mevrouw Wilson soms ook bij mochten komen zitten en waar het haardvuur al brandde, en had hij onder de kerstboom drie in hetzelfde groene cadeaupapier gewikkelde pakjes zien liggen. In het eerste pakje hadden een nagelborstel en een zeepje gezeten. In het tweede zat een warmwaterkruik, van Ned. En van mevrouw Wilson had hij A Christmas Carol gekregen, een oud boek met een harde rode kaft waar geen plaatjes in stonden en dat muf rook.

Hij was toen naar buiten gelopen, naar de koeienstal, om zijn teleurstelling te verbergen en te huilen. De Kerstman was niet gekomen, en zijn vader ook niet. En hij had ook geen puzzel gekregen. Hij had gedacht aan wat de kinderen op school allemaal over hem zeiden en waar ze hem voor uitscholden, en had begrepen dat het daaraan lag. Toen hij had opgekeken was de koe, die aan haar box was vastgeketend, tevreden bezig hooi uit het rek te trekken. Voor hij weer naar binnen was gegaan, had hij zijn gezicht gewassen bij de paardentrog, nadat hij eerst het ijs dat erop lag had gebroken. Hij had zijn handen diep in het koude water gestoken en ze om zijn pijn te verdrijven daar net zo lang in gehouden tot hij die niet meer voelde.

Waar was zijn vader nu? Soms betrapte hij zichzelf erop dat hij naar oudere mannen keek, op zoek naar fysieke gelijkenis, of oplette of hij iets kon afleiden uit wat mensen zeiden. Er moest toch íémand in de stad rondlopen die wist wie zijn vader was – iedereen had een vader – en het was al met al onwaarschijnlijk dat er nooit iemand iets over had gezegd waar hij bij was, want hij wist dat mensen in gesprekken nu eenmaal altijd dingen prijsgeven, niet alleen over zichzelf maar ook over wat ze van anderen weten.

Kort na zijn huwelijk had Furlong besloten om mevrouw Wilson te vragen of zij wist wie zijn vader was, maar dat had hij uiteindelijk niet gedaan, want telkens als hij haar ’s avonds was gaan opzoeken, had hij de benodigde moed niet kunnen opbrengen. Het had onbeleefd op haar kunnen overkomen na alles wat zij voor hen had gedaan. Nog geen jaar daarna had mevrouw Wilson een beroerte gekregen en was ze naar het ziekenhuis gebracht. Toen hij haar daar de eerstvolgende zondag was gaan opzoeken, bleek de linkerkant van haar lichaam verlamd te zijn en bleek ze niet meer te kunnen praten, maar ze had hem wel herkend en haar goede hand opgestoken. Ze was net een kind geweest zoals ze daar in haar tot aan de kin dichtgeknoopte bloemetjesnachtpon rechtop in bed had gezeten en naar buiten had gekeken. Het was een winderige middag in april geweest. Achter de brede, schone ruiten zag je een sneeuwstorm van witte bloesems die van de wakker geschudde kersenbomen waren gerukt. Furlong had het raam een stukje opengezet omdat hij niet van dichte kamers hield.

‘Is de Kerstman wel eens bij jou langsgekomen, papa?’ vroeg Sheila griezelig toevallig.

Zijn dochters waren soms net jonge heksen met hun zwarte haren en felle ogen. Het was niet moeilijk in te zien waarom vrouwen bang waren voor mannen, met hun spierkracht, lustgevoelens en maatschappelijke macht, maar vrouwen, met hun akelig scherpe intuïtie, voelden dingen veel beter aan: ze konden iets voorspellen lang voordat het gebeurde, het ’s nachts al gedroomd hebben, en je gedachten lezen. Er waren in zijn huwelijk momenten geweest waarop hij bijna bang was geweest voor Eileen en haar onverschrokkenheid en loepzuivere instinct had benijd.

‘Papa?’ zei Sheila.

‘Natuurlijk kwam de Kerstman langs,’ zei Furlong. ‘Op een keer had hij een legpuzzel van een boerderij voor me meegenomen.’

‘Een puzzel? Meer niet?’

Furlong slikte. ‘Maak je lijstje maar af, meiske.’

Er ontstonden die avond wat kleine strubbelingen tussen de meisjes toen ze moesten beslissen wie wat op haar verlanglijstje zou zetten en met welke cadeaus ze eventueel samen zouden kunnen doen. Eileen dacht sturend mee over wat genoeg was en wat te veel, terwijl Furlong werd geraadpleegd over spellingskwesties.

Grace, die er de leeftijd voor had, vond het vreemd dat het adres niet langer was.

‘“De Kerstman. Noordpool”. Is dat echt alles?’

‘Iedereen daar weet waar de Kerstman woont,’ zei Kathleen.

Furlong gaf haar een knipoog.

‘Hoe weten we of onze brieven wel op tijd aankomen?’ Loretta keek naar de kalender van de slagerij, waarvan het laatste blaadje, dat voor december, met de gestalten van de maan erop, lichtjes opwipte door de tocht.

‘Papa doet ze morgenochtend gelijk op de bus,’ zei Eileen. ‘Alle post voor de Kerstman wordt speciaal snel afgehandeld.’

Ze was klaar met de overhemden en blouses, en begon nu aan de kussenslopen. Ze deed de moeilijkste dingen altijd het eerst.

‘Zet de tv eens aan, dan kunnen we het journaal zien,’ zei ze. ‘Ik heb zo’n gevoel dat Haughey zich weer naar binnen gaat foefelen.’

Uiteindelijk werden de verlanglijstjes in enveloppen gestopt, werd er over de plakrand gelikt en werden de brieven op de schoorsteenmantel gezet om te worden gepost. Furlong keek naar de ingelijste foto’s van de familie van Eileen die daar stonden, die van haar vader en moeder, en verscheidene andere die van haar waren, en naar de snuisterijen die ze had verzameld en die er in zijn ogen goedkoop uitzagen omdat hij was opgegroeid in een huis met mooiere, degelijker spullen. Dat die spullen niet van hem waren geweest, had voor zijn gevoel nooit iets uitgemaakt, omdat ze altijd alles hadden mogen gebruiken.

Hoewel ze de volgende dag naar school moesten, mochten de kinderen die avond lang opblijven. Sheila maakte een kan bessenlimonade en Furlong posteerde zich bij de ovendeur om met een komieke gezichtsuitdrukking aan de lange vork plakken krentenbrood te roosteren, waar de meisjes vervolgens boter en marmiet of lemoncurd op smeerden. Toen hij de zijne had laten aanbranden maar hem toch opat, omdat het naar hij zei zijn eigen stomme schuld was dat hij niet beter had opgelet en hem te dicht bij de vlam had gehouden, kreeg hij ineens een brok in zijn keel, alsof er nooit meer een avond als deze zou komen.

Wat speelde hem deze zondagavond toch parten? Opnieuw moest hij terugdenken aan zijn kindertijd bij mevrouw Wilson, en hij concludeerde dat hij gewoon te veel tijd had gehad om na te denken en sentimenteel was geworden van alle gekleurde lichtjes en de muziek, en van het feit dat hij Joan had zien meezingen met het koor, want ze had eruitgezien alsof ze daar thuishoorde, bij alle anderen, en van de geur van de citroen die hem terugvoerde naar Kerstmis met zijn moeder in die prachtige oude keuken, waar zij altijd wat er over was van de citroen in een van de blauwe kannen met water deed, met wat suiker erbij, zodat de citroen en suiker ’s nachts konden trekken en oplossen, en je troebele limonade kreeg.

Maar algauw wist hij zich te vermannen en besloot hij dat dingen nooit opnieuw gebeuren. Ieder mens kreeg een bepaalde tijd toegemeten en bepaalde kansen toebedeeld, en die kwamen niet terug. En wat was het heerlijk om gewoon te zijn waar je was en naar aanleiding daarvan eens herinneringen aan het verleden te laten bovenkomen, ook als dat een schok gaf, in plaats van altijd maar vooruit te denken aan hoe de komende dagen zouden moeten verlopen en aan de te verwachten problemen, die misschien wel nooit kwamen.

Toen hij opkeek was het bijna elf uur.

Eileen zag hem kijken. ‘Het is allang bedtijd voor jullie, meisjes,’ zei ze, en ze zette het strijkijzer, dat siste van de stoom, neer. ‘Gauw naar boven en tanden poetsen. En voor morgenochtend wil ik geen kik meer horen.’