DE DOCHTER VAN DE APOTHEKER

Rebekka Eder

De dochter
van de
apotheker

De Chocolade Dynastie 1

Uit het Duits vertaald door Sylvia Wevers

De dochter van de apotheker is deel 1 van de serie De Chocolade Dynastie

Oorspronkelijke titel Die Schokoladenfabrik – Die Tochter des Apothekers.

Aufbau Taschenbuch, imprint van Aufbau Verlage GmbH & Co, Berlijn

© 2021 Aufbau Verlage GmbH & Co / Rebekka Knoll

© 2022 Nederlandse vertaling Sylvia Wevers / Uitgeverij Oceaan

Alle rechten voorbehouden

Omslagontwerp Sander Patelski

Omslagbeeld © Tomas1111 | Dreamstime.com

Foto auteur © Mario Wezel

NUR 302

ISBN 978 90 468 2952 3

www.oceaanboeken.nl

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2022, met ISBN 978 90 468 2951 6

Moeder, bevrijd me uit de boeien!

Ik ben door koorts gegrepen

Want je liet het raam open

Dat altijd zorgvuldig geblindeerd was

(Verliebt, Annette von Droste-Hülshoff)

Neem:

Madeliefjes, heemstwortel, zoethout, papaver, hoefblad, Iers en IJslands mos,

maal ze met een vijzel,

voeg lapsang souchong-thee en gedestilleerd water toe,
karamelliseer suiker en meng die door de brij van geneeskrachtige kruiden.

Lijst van personages

Anna Sophia Müller:* de dochter van de apotheker (1819-1888)

Franz Stollwerck:* oprichter van de Stollwerck-dynastie (1815-1876)

In de apotheek

Gottlieb Müller: apotheker aan de Neumarkt

August Arkenberg: Gottliebs gezel

Wilhelmine Müller: Anna Sophia’s oudste zus

Julie Müller: Anna Sophia’s jongste zus

Elise Müller: Anna Sophia’s op een na jongste zus

Betty Wicke: huishoudster bij de familie Müller

Dokter Hugo Baader: huisarts van de familie Müller

In de kruidenierswinkel

Nikolaus Stollwerck:* Franz’ vader en marktopzichter (1787-1851)

Hubertine Christina Stollwerck:* Franz’ zus (1823-1890)

Johannes Stollwerck:* Franz’ broer (1821-1878)

Maria Sybilla Stollwerck:* Franz’ jongste zus (1831 – onbekend)

In en rond Höhenforst

Gesche: wijze genezeres

Kaspar Rockstroh: jonge boer

Wilhelm: oude boer en Margaretha’s vader

Margaretha: boerin, Wilhelms dochter

Amalie: boerin, Margaretha’s zus

Lina Rockstroh: Kaspars dochter

Familie Mertens-Schaaffhausen

Victor Mertens: bankier in Keulen

Ferdinand Mertens: Victors broer en wijnhandelaar

Sibylle Mertens-Schaaffhausen:* archeologe, kunstverzamelaarster en middelpunt van een salon (1797-1857); in de roman is ze ongeveer tien jaar jonger dan haar historische voorbeeld

Emma Mertens: halfzus van de broers Mertens

Luise: Emma’s dienstmeisje

Charlotte Mertens: Sibylles dochter

Sibylles vriendinnen

Adele Schopenhauer:* schrijfster en kunstenares (1797-1849); in de roman is ze ongeveer tien jaar jonger dan haar historische voorbeeld

Annette von Droste-Hülshoff:* dichteres (1797-1848); in de roman is ze ook tien jaar jonger dan haar historische voorbeeld

Hedwig Schlesinger, later Dohm:* schrijfster en feministe (1831-1919)

Mathilde Anneke:* schrijfster, journaliste en feministe (1817-1884)

Fanny Lewald:* schrijfster (1811-1889)

Franz’ vrienden

Heinrich Statz:* kuipersgezel, vriend van Franz (1820-1846)

Theodor Herx:* koopman, vriend van Franz

Koloman Witt: journalist, vriend van Franz

James Lever:* vader van de oprichter van de zeepfabriek Lever Brothers (geb. 1809)

Johann Heimerdinger:* koopman in Hamburg

Joseph Wolff:* koopman in Keulen

Francois Ravaeux:* democraat, revolutionair (1810-1851)

Carl D’Ester:* arts, democraat, revolutionair (1813-1859)

Louis Petit: Parijse banketbaker

Kaspars vrienden

Albert Statz: fabrieksarbeider en Heinrichs broer

Ernst: fabrieksarbeider

Rudolf: twaalfjarige fabrieksarbeider

* De met een sterretje gekenmerkte personen hebben echt bestaan. Mijn romanfiguren lijken grotendeels sterk op hun historische voorbeelden. Maar daar waar het nodig was, heb ik me ook wat artistieke vrijheden veroorloofd. Meer daarover vertel ik in het nawoord (p. 485 e.v.).

DEEL 1

1838

1

Anna Sophia kon haast niet wachten. Terwijl ze de medicijnflesjes ordende, keek ze telkens naar haar vader. Zou hij het vandaag goed vinden? Van zijn rug, die naar haar toe was gekeerd, kon ze zijn stemming niet aflezen. Als een knoestige boom stond Gottlieb achter de toonbank van zijn apotheek. Hij steunde op zijn vingertoppen terwijl hij in zijn kasboek staarde. Anna Sophia vergeleek hem vaak met de lindeboom die pal voor de winkeldeur met zijn takken en bladeren naar de hemel reikte. Die was net zo sterk, onwrikbaar en in deze stad geworteld als haar vader. Maar de laatste tijd was hij wat dunner geworden en zijn takken leken droog. De boom had betere tijden gekend en toch oogde hij nog steeds statig. Ook op deze avond. Door het raam en de takken van de linde kon Anna Sophia de Neumarkt van Keulen zien, waar alleen nog her en der dienstmeisjes met witte kapjes op hun hoofd en bengelende manden aan hun armen zich over straat haastten. Als ze geluk had, duurde het niet lang meer voordat haar vader de winkel voor vandaag sloot.

‘Anna Sophia? Hoor je me niet?’ vroeg haar vader zonder op te kijken.

Ze schrok. Had ze weer eens staan dromen? Verdorie, dacht ze. Waarom overkwam haar dat telkens?

‘Sorry, papa, wat zei je?’

‘Ik vroeg of er iemand voor je zussen zorgt.’

‘Natuurlijk. Betty is bij hen.’

De huishoudster van het gezin was altijd bij haar zussen. Tijdens het huishoudelijk werk paste ze op de kleintjes Julie en Elise, en tegelijkertijd had ze een luisterend oor voor de zestienjarige Wilhelmine.

‘Ik neem aan dat de kasten schoon zijn?’

‘Brandschoon,’ bevestigde Anna Sophia. Hij kon haar trotse blik niet zien, want hij draaide zich nog steeds niet om. Maar het was waar: ze had alle kasten afgestoft die langs de muren van de apotheek stonden en bijna tot aan het plafond reikten. Bovenin waren ze met doosjes, potjes en karaffen gevuld. Ook de fronten van de lades in de onderste rijen had ze gestoft en de bronskleurige versieringen aan het eind van de planken glansden in de avondzon. Zelfs de toonbank, waar Gottlieb nu op steunde, had ze uitgeruimd en ze had de kleine laatjes schoongemaakt. Naast het dikke kasboek glom de grote weegschaal met de bronzen schalen. Ook die had ze gepoetst. Ze hield ervan als de apotheek glansde zoals nu.

‘Nou, goed dan,’ zei hij. Hij zou het zo meteen toestaan, maar op dat moment rinkelde het winkelbelletje. Anna Sophia probeerde niet met haar ogen te rollen. Waarom moest er altijd vlak voor sluitingstijd nog iemand binnenkomen? Dit keer was het een dienstknecht. Toen Anna Sophia hem herkende, deinsde ze geschrokken achteruit, waardoor ze tegen de apothekerskast stootte en de flesjes rinkelden. De man had wallen onder zijn ogen, lichtkleurig haar en afgezien van de levervlek op zijn voorhoofd, zag hij eruit als een gewone dienstknecht. Maar ze wist wie hij was en voor welke familie hij werkte. Zou hij zich haar ook herinneren? Anna Sophia was destijds nog een kind, maar ze herinnerde zich de eerste keer dat ze op de vreemde deur had geklopt, met een tas vol medicijnen, nog heel goed. En ook welke man haar binnen had gevraagd en de deur achter haar had gesloten. Ze perste haar lippen op elkaar en kneep haar ogen tot spleetjes. Ze wilde er niet meer aan denken, nooit meer. Uit alle macht probeerde ze de beelden te verdringen, maar in plaats daarvan kwam er nu een andere herinnering naar boven. Een zonnige dag in september. Ze wilde brood en appels kopen en stond in een smal steegje dat vanuit de bakkerij naar de Dom leidde. Anna Sophia kon bijna weer de koude stenen van de gevel in haar rug voelen en de grote gestalte met een brede grijns op haar zien afkomen. Anna Sophia sloot haar ogen en ademde diep in en uit. Daarna deed ze haar ogen weer open en ze dwong zichzelf om terug te keren naar het hier en nu, naar de apotheek.

De dienstknecht was inmiddels naar haar vader toe gelopen. ‘Ik kom met een… lastige vraag. Meneer Mertens voelt zich niet goed. Hij moet vreselijk hoesten.’

Gottlieb knikte. ‘Wat zegt de arts?’

‘Hij denkt… nou ja… hij denkt dat het weleens tering zou kunnen zijn. Maar zo’n deftige heer als meneer Mertens… Hoe kan hij nou de tering krijgen?’

Gottlieb draaide zich naar zijn dochter. De uiteinden van zijn witte, gekrulde snor hingen al een beetje naar beneden, zoals altijd als het bijna avond was. ‘Anna, wil je alsjeblieft August roepen?’

Anna Sophia knikte, draaide zich om en deed de achterdeur naast de apothekerskast open. Terwijl ze door de gang liep, voelde ze dat haar hart sneller klopte. Ze had er vandaag niet meer op gerekend dat ze hem nog een keer zou zien. Doorgaans zat de assistent van haar vader tot laat in de avond in de achterkamer met medicijnen te experimenteren. Als hij het huis verliet, was zij allang boven in haar kamer. Ze haalde diep adem om haar nervositeit te verbergen en klopte aan.

‘August?’

Ze hoorde gekuch en voetstappen, en daarna ging de deur open.

‘Anna Sophia! Is alles in orde?’

‘Ja, eh, nee, nou…’ stamelde ze.

August glimlachte opgewekt, zijn ogen fonkelden en zijn krullende haar stond links en rechts van zijn oren vrolijk omhoog. Als een galante dienstknecht legde hij een hand op zijn rug. ‘O. Wat is er aan de hand?’

Even later stond Anna Sophia weer met haar handen ineengevouwen voor de apothekerskast en keek naar de drie mannen die bij de toonbank stonden te praten.

‘Zou u de toestand van meneer Mertens iets nauwkeuriger kunnen omschrijven?’ vroeg Gottlieb aan de dienstknecht.

‘Meneer is sinds drie dagen erg uitgeput.’

‘Zweet hij ’s nachts?’ vroeg August terwijl hij zijn monocle tussen zijn wenkbrauw en wang klemde. Gottlieb prees hem voor deze vraag met een nauwelijks merkbaar knikje.

‘Ik vrees van wel.’

‘Heeft hij een gebrek aan eetlust?’

‘Hij eet al dagen niet meer.’

‘Heeft hij koortsaanvallen?’

‘Overdag zakt de koorts, maar ’s nachts is het heel erg.’

August trok een wenkbrauw op en liet daarbij de monocle van zijn oog vallen. Het oogglas bungelde aan de zilveren ketting om zijn hals. ‘Hm.’ Hij keek de apotheker aan.

‘We raden meneer Mertens dringend aan om het advies van zijn arts op te volgen,’ zei Anna Sophia’s vader. ‘Hij heeft veel frisse lucht en bedrust nodig. Het zou het beste zijn als hij naar een sanatorium gaat. Bovendien hebben we excellente gezondheidschocolade in het assortiment. Die is verkwikkend en wekt de levensgeesten op, helpt tegen de hoest en verzacht hardnekkig slijm.’

De dienstknecht krabde boven de levervlek op zijn voorhoofd. ‘Tja, wat moet ik zeggen? Hij vraagt alleen om uw hoestpastilles, meneer Müller.’

Gottlieb zuchtte en keek over zijn schouder naar zijn dochter. ‘Hebben we die nog?’

Anna Sophia kon het niet laten om te glimlachen. ‘Nog een paar, vader,’ zei ze en ze pakte een grote pot uit de kast. Met een scheplepel viste ze de laatste kruidenpastilles eruit en wikkelde ze in papier.

De man betaalde en pakte de pastilles aan. Hij pakte de deurklink vast, maar bleef ineens staan. Hij werd plotseling overvallen door een heftige hoestbui. Hij kromde zich en terwijl hij naar lucht hapte, rochelde en hijgde, viel het pakketje met de pastilles uit zijn hand. Het vloog open en de pastilles vielen eruit en rolden over de grond.

Toen de man uiteindelijk vertrokken was, perste August zijn lippen op elkaar. Gottlieb draaide met de vingers van beide handen zijn snor goed. En Anna Sophia verplaatste haar gewicht van haar ene op haar andere voet.

‘Tering bij een man als meneer Mertens…? Dat lijkt me erg onwaarschijnlijk,’ bromde Gottlieb.

August knikte. ‘Ja, dat is het zeker. Maar het is niet onmogelijk.’

‘Anna Sophia, je kunt alvast naar boven gaan. Ik ga de winkel sluiten voor vandaag.’

Anna Sophia knikte naar haar vader, maar maakte geen aanstalten om te gaan.

‘Is er nog iets?’

Hij zou het toch niet vergeten zijn? Ze hield haar hoofd schuin, maar voordat ze iets kon zeggen, riep hij al uit: ‘O, de suikerlevering! Natuurlijk! Nou, wat sta je hier nog? Hup, ga maar gauw!’

Anna Sophia bleef midden in de keuken staan. Eindelijk! Dit deel van de dag was helemaal van haar. Door het kleine raam viel het laatste avondzonlicht naar binnen en het stof fonkelde in de stralen. Tegen de stenen muur stond het grote fornuis, dat sinds kort zelfs met een waterreservoir was uitgerust. Daarboven, aan grote haken aan de muur, hingen de koperen potten en pannen. Op de keukentafel lag de zak met suikerbroden die haar vader had kunnen bemachtigen. Ook de vijzel stond klaar, die normaal in de achterkamer van de apotheek stond. Het vat en de stamper waren van glanzend koper en de poten van fijn houtsnijwerk. August had hem voor Anna Sophia naar boven gedragen. Toen hij achter haar de keuken binnen was gekomen, was haar hart alweer op hol geslagen. Sinds wanneer werd ze eigenlijk zo nerveus van deze man? Ze herinnerde zich zijn eerste dag als gezel nog goed. Hij was een jaar jonger dan zij en was toen net vijftien, veel kleiner dan nu en met iets te lange krullen. Hij had achter de toonbank gestaan die beladen was met flesjes en schaaltjes, en had verlegen om zich heen gekeken en zachtjes en behoedzaam gesproken, waardoor ze om hem had moeten grinniken. Sinds wanneer was deze situatie compleet veranderd? Inmiddels was hij achttien en kwam hij heel zelfverzekerd over, terwijl hij toch bescheiden en nobel was. Ze werd er soms duizelig van.

Ze schudde haar hoofd om de gedachten te verdrijven en opende de keukenkast. Op de bovenste plank stonden de potten waarin ze haar lievelingskruiden bewaarde, waaronder klein hoefblad, papaver, heemst en zoethout. Daarnaast stonden kleine potjes met gedroogde madeliefjes en IJslands en Iers mos. Haar vader mocht nooit te weten komen waarom ze uitgerekend deze kruiden voor haar verzameling had uitgekozen. Gelukkig had hij er geen flauw vermoeden van hoe Anna Sophia op haar recept was gekomen. Als hij dat wist, zouden de uiteinden van zijn ’s ochtends vrolijk gekrulde snor waarschijnlijk meteen slap naar beneden gaan hangen van teleurstelling. Bij die gedachte kreeg ze meteen last van een slecht geweten. Ze wilde haar vader beslist niet teleurstellen. Het was voor het hele gezin beter als hij nooit achter haar geheim kwam.

Eerst pakte ze de glazen pot met de madeliefjes. De zoete geur ervan deed Anna Sophia aan een zachte lente denken, aan een warme dag en een kleurrijk veld vol bloemen. Royaal strooide ze de blaadjes in het koperen vat van de vijzel. Ze voegde er het geurloze klein hoefblad aan toe die de hoestprikkel verminderde en tegelijkertijd het uithoesten verlichtte, en mengde er een paar kalmerend ruikende bladeren van de papaver aan toe, dat een uitstekend middel tegen pijn was. Toen ze de glazen pot met de heemst openmaakte, vermeed ze het om door haar neus in te ademen. Hoe bloemachtig heemst ook rook als het als struik groeide, zo vreemd duister en scherp roken de wortels ervan als ze gedroogd waren. Ze schudde er snel een deel van in het vat. Met cirkelende bewegingen maakte ze de kruiden fijn, totdat ze tot een fijn poeder waren gemalen en de geur ervan zich in de keuken verspreidde. Op het laatst voegde ze er de soorten mos en het zoethout aan toe en ademde diep in. Ze hield van elke stap van deze procedure. Ze was het recept al maanden aan het verfijnen en elke keer dacht ze eraan hoe het begonnen was. Een jaar geleden was Julie, haar jongste zusje met de grootste oren, zo verkouden geweest dat ze nauwelijks nog had kunnen praten. Op een ochtend was ze ineens hees en dat was ze dagenlang gebleven. Anna Sophia wist wel welke kruiden tegen heesheid hielpen, maar het meisje had zich bij het gorgelen zo heftig verslikt dat ze alleen nog had gehuild en haar hoofd had geschud zodra Anna Sophia met de thee aan kwam zetten. Anna Sophia had radeloos in de keuken gestaan en erover nagedacht. Wat kon ze Julie geven zodat ze de kruiden lang genoeg in haar mond hield? Uitgerekend de huishoudster, Betty, had haar op het lumineuze reddende idee gebracht.

Anna Sophia stak het vuur in het fornuis aan en goot water in een ketel. Nu was het zover. Ze deed de bladeren van de lapsang souchong erin en bracht de thee uit het Chinese Wuyi-gebergte aan de kook. Algauw overstemde een sterke, rookachtige geur die van de kruiden. Samen met het water, dat ze ’s ochtends al had gedestilleerd, mengde ze de thee met de kruiden en daarna begon ze met het karamelliseren van de suiker. Ze dacht altijd aan Betty’s waarschuwing: ‘Je moet goed opletten, meisje. De suiker moet lang en flink koken zodat hij vloeibaar wordt. Maar niet te lang, want dan verbrandt hij. Het is belangrijk dat je precies het juiste moment aanhoudt.’

Tijdens de Franse bezetting van Keulen, toen Betty nog een jong meisje was, had de huishoudster bij een welgestelde Parijse familie gewerkt die haar het karamelliseren had geleerd. De familie woonde inmiddels weer in Parijs, maar ze hadden een deel van hun kennis in de stad aan de Rijn achtergelaten. Als een geschenk, dacht Anna Sophia. Betty had die kennis toen alleen gebruikt om op feestdagen kleine lekkernijen zoals zuurstokken voor de kinderen te maken. Maar toen Julie zo hees was, had Anna Sophia met haar kruiden een geneesmiddel gecreëerd van harde suikerballetjes. Ze keek nu oplettend in de ketel. Een paar seconden nog. Drie, twee, een…

‘Wat ben jij gemeen!’ riep een helder stemmetje achter haar.

‘Je hebt het helemaal niet gezegd!’

‘Ik hoorde toevallig het vuur, anders hadden we het allemaal gemist!’

Anna Sophia draaide zich om. Een voor een drongen haar zusjes de keuken binnen, met Julie voorop. Normaal was de zesjarige een stil kind, maar nu ze Anna Sophia voor de dampende ketel zag staan, straalde ze over haar hele gezichtje. Ze werd vooruitgeduwd door Elise, die twee jaar ouder en een stuk roziger was en het donkerste haar en de zwartste ogen van de familie had. Als laatste volgde Wilhelmine. Zoals altijd was haar rok gekreukeld, zat haar donkerblonde haar in de war en glansde haar gelijkmatige gezicht met de markante, donkere wenkbrauwen.

‘Waarom moeten jullie nou altijd op het verkeerde moment komen!’ Anna Sophia blies een pluk haar van haar voorhoofd. Ze trok snel de leren handschoenen aan die naast het kookgerei aan de muur hingen en tilde de ketel van het fornuis.

‘Kijk uit, heet!’

De meisjes stoven meteen uit elkaar. Vanaf een veilig afstandje keken ze toe hoe Anna Sophia de kokende suikermassa op de stenen plaat goot die ze naast het fornuis had klaargelegd.

‘De kruiden moeten er toch nog bij?’ riep Elise.

‘Heel goed.’ Anna Sophia keek haar over haar schouder glimlachend aan. Met twee handen pakte ze het vat van de vijzel, tilde het boven de stenen plaat en goot de massa in de suiker.

‘Wat ruikt dat lekker,’ zei Julie met haar piepstemmetje. De hele keuken rook zoetig en de geur werd nog verfijnd door de kruiden die nu warm werden. Met een koperen lepel schoof Anna Sophia de massa heen en weer. Hij moest afkoelen, maar mocht niet te hard worden. Achter haar hoorde ze stoelpoten over de stenen vloer schrapen. Haar zusjes gingen aan de grote keukentafel zitten.

‘Mag ik de allereerste pastille?’ riep Elise opgewonden.

‘Sst,’ zei Wilhelmine. ‘Je wilt toch niet dat vader ons hoort?’

‘De suiker is nog veel te heet,’ zei Julie en het viel Anna Sophia weer eens op dat de jongste veel te slim was voor haar leeftijd.

‘Ik bedoel ook: als hij niet meer heet is.’ Anna Sophia kon bijna horen dat Elise bij die woorden met haar ogen rolde.

Eindelijk was het zo ver. De suiker-kruidenmassa was precies zo taai als Anna Sophia hem wilde hebben. Ze begon te kneden en te rollen. Door de leren handschoenen heen voelde ze de hitte. Ze zag hoe het groen van de kruiden in de suiker werd vermengd en hoe het mengsel steeds smeuïger en steviger werd. Als laatste rolde ze er lange staven van, waarbij ze snel te werk moest gaan. Ze maakte de ene staaf na de andere van de massa en legde ze op de tafel.

‘Mag ik er een?’ riep Elise en Wilhelmine gaf haar een tikje op haar vingers.

‘Natuurlijk niet,’ antwoordde ze met een lach in haar stem. ‘Het is altijd hetzelfde met jou!’

Als laatste legde Anna Sophia de hard geworden staven boven een grote schaal en met een mes sloeg ze er hapklare stukjes vanaf. Met een bons vielen de pastilles in de schaal.

‘Hoe komt het dat je dit zo goed kunt?’ vroeg Elise.

‘Omdat ik het al vaak heb gedaan,’ zei Anna Sophia.

‘Nou ja, zo vaak nou ook weer niet, toch?’ Wilhelmine moest altijd een weerwoord hebben. ‘Volgens mij heb je gewoon talent. Je allereerste pastilles voor Julie waren al heerlijk.’

‘Dat klopt!’ zei Julie. ‘En ik kon diezelfde avond weer praten! Daarom verkoopt papa ze ook in de apotheek. Soms denk ik dat jouw pastilles kunnen toveren!’

‘O?’ Anna Sophia keek het kleine meisje met een zo geheimzinnig mogelijke blik aan. ‘Waarom denk je dat alleen soms?’ Ze gaf haar een knipoog.

Toen haar zus destijds haar allereerste eigen pastille had opgezogen, was ze zelf ontzettend verbaasd geweest. Julie had dagenlang geen woord kunnen zeggen en al na de eerste pastille kon ze weer praten! Terwijl ze eerst geen klank kon produceren, was er nu in elk geval een schor gekras. Anna Sophia had het al eerder vermoed, maar toen besefte ze nog meer hoe groot de kracht van de natuur was. En dat Anna Sophia de mensen om haar heen kon helpen als ze die kracht maar op de juiste manier inzette. Op dat moment had ze besloten dat ze dat haar hele leven wilde doen: de natuur leren begrijpen om anderen te helpen. Wat goed dat ze de dochter van een apotheker was. Ze kon zich geen plek voorstellen die meer met magie te maken had.

‘Mag ik er nu eindelijk een?’ riep Elise.

‘Nou, goed dan.’ Anna Sophia knikte. ‘Iedereen van jullie mag één pastille pakken. Eéntje maar! En zoals altijd: niet tegen vader zeggen! Jullie weten wat er dan gebeurt.’

Terwijl drie handen tegelijk in de schaal grepen, vloog de keukendeur open.

‘Anna Sophia, ben je hier?’ Betty stak haar hoofd om de hoek van de deur. Normaal kon niets de magere huishoudster met haar sterke armen en korte benen van haar stuk brengen. Haar knot zat hoog op haar hoofd en de blik in haar ijsblauwe ogen straalde uit dat ze alles al eens had meegemaakt. Maar op dit moment was het anders. Anna Sophia wist meteen dat er iets niet in orde was. Betty had een vuurrood gezicht. ‘Het gaat om je vader. Kom snel!’

2

Victor Mertens likte over zijn lippen en krabde op zijn half kale hoofd. Daarna trok hij zijn neus op.

‘Het wordt wel tijd, vind je niet?’ vroeg hij.

‘Poeh,’ zei Ferdinand minachtend en hij schudde een blonde pluk haar van zijn voorhoofd.

Waarom had zijn broer zo’n volle haardos en zo’n hoog voorhoofd, dacht Victor, maar hijzelf niet? Ferdinand en hij zaten in hun koets en wachtten voor de wijnhandel van hun oom, die misschien wel de grootste en populairste van de hele stad was. Ze hadden een groot deel van hun jeugd in de woning erboven doorgebracht, maar hadden de kamers al jaren niet meer vanbinnen gezien. En dat zou vandaag ook niet gebeuren, ook al vroeg hun moeder er nog zo indringend om. Ze toonden al genoeg goede wil doordat ze de koetsier in elk geval hiernaartoe hadden laten rijden. Hun moeder kon hen vanuit het slaapkamerraam zien. Dat moest genoeg zijn.

Hoewel de zittingen met rood fluweel waren bekleed, kreeg Victor zo langzamerhand een houten kont. Hij schoof heen en weer, boog zich naar voren en bekeek de krullerige letters op de stenen gevel: MERTENS WIJNEN EN STERKEDRANK. Daaronder kon hij door de twee ramen een blik op de houten vaten werpen. Ondanks zichzelf bekeek Victor ook zijn eigen, vage spiegelbeeld in de ruit. Wanneer was hij eigenlijk zo oud geworden? Ach, die weerspiegeling geeft een verkeerde indruk, probeerde hij zichzelf aan te praten. Het lag vast aan de slechte lichtomstandigheden op deze avond.

‘Ah, daar komt hij eindelijk!’ Ferdinand wees naar het smalle steegje met de scheve puntdaken, dat vanaf de Dom in de richting van de wijnhandel leidde. De dienstknecht van de familie Mertens kwam uit de schaduw. Hij droeg een grote ronde kaas in zijn armen.

‘Wat heb jij nou? Je moest pastilles halen,’ riep Ferdinand naar hem. Hij boog zich uit de koets. ‘Als de ouwe inmiddels dood is omdat jij nog kaas ging kopen, is het jouw schuld, begrepen?’

Bij hen aangekomen verontschuldigde de dienstknecht zich hijgend. ‘Uw moeder… Ze vroeg of ik onderweg ook kaas… Maar de pastilles heb ik natuurlijk ook…’

‘Bespaar me je smoesjes!’ snauwde Ferdinand tegen hem.

‘En… eh… weet u zeker dat hij geen andere medicijnen wil?’

Victor kon zijn oren haast niet geloven. Waagde deze man het werkelijk om de woorden van zijn broer in twijfel te trekken? Hij kwam met een ruk overeind, stootte zijn hoofd tegen het plafond van de koets en vloekte.

‘Wat denk je wel niet?’ Victor hoorde zelf dat zijn stem schel klonk. ‘Als ik nog één weerwoord hoor, dan…’

Hij werd onderbroken door gehijg. Midden op de straat kromde de dienstknecht zich plotseling. Hij hoestte heftig boven de kaas en snakte naar adem. De twee Mertens-broers deinsden naar achteren en keken elkaar ontzet aan. Victor wist het niet zeker, maar grinnikte zijn broer nou een beetje?

‘Het is al goed,’ zei Ferdinand met een zachte stem tegen de dienstknecht. ‘Ga naar boven en breng de pastilles naar onze oom.’

Zo snel als met de kaas in zijn handen mogelijk was, haastte de dienstknecht zich langs de koets en door de deur naast de winkel de woning in.

Het duurde niet lang voordat de deur weer openging. Dit keer was het een jong meisje, dat verlegen naar buiten keek. Victor boog zich ver door de deuropening van de koets naar buiten en riep: ‘O, goedendag!’

Ze droeg het kapje en de jurk van een dienstmeisje. Victors ogen dwaalden meteen naar haar witte decolleté en haar gladde huid. Hij hield zijn hoofd schuin om haar blik te vangen, maar ze keek schuchter naar de grond. Hij weerstond de neiging om uit de koets te springen en haar kin vast te pakken om zelf haar blikrichting te bepalen.

‘Uw moeder stuurt me,’ mompelde ze in plaats van een begroeting. Wat was er in hemelsnaam met het personeel aan de hand? Had de tering in dit huis ook het respect voor hem vernietigd? ‘Ze vraagt of u een dokter voor meneer Mertens kunt halen. Ze zegt dat het dringend is.’

‘Hoe dringend?’

‘Ze zegt dat hij doodgaat, het duurt niet meer lang. Hij heeft een dokter nodig, maar ze wil niemand van ons sturen. We moeten bij haar blijven, zegt ze.’

‘Nou, goed dan.’ Ferdinand draaide zijn stok in zijn handen. ‘Zeg haar dat de dokter onderweg is.’

Ze knikte en ging weer naar binnen.

Victor fronste zijn voorhoofd. ‘Wie wil je erbij halen?’

‘Niemand. Ik heb een veel beter idee. Hoelang heb je geen alcohol meer gedronken, beste broer?’

Victor krabde weer op zijn half kale hoofd. ‘Heel wat jaren?’

Hij had inderdaad al heel lang geen druppel meer gedronken. Geen wijn, geen bier, geen sterkedrank. Niets, sinds die ene dag. En die dag was zo lang geleden dat het nog maar een vage herinnering was. Het leek Victor het beste om er nooit meer over na te denken.

‘Hetzelfde geldt voor mij. Maar, beste broer, vandaag is de dag.’

Victors mond viel open. Zodra hij het merkte, deed hij hem weer dicht. Was dit echt een goed idee?

‘Geloof me. We trakteren onszelf vandaag op een goede wijn en brengen een toost uit op de ouwe. Dat is het beste wat we kunnen doen. Na alles wat er is gebeurd.’

Victor dacht over die woorden na. Daarna knikte hij langzaam en bedachtzaam.

‘Hij is dood!’ Het was een zin die je vaak moest uitspreken zodat op een gegeven moment tot je doordrong dat het waar was.

‘De ouwe is dood!’ Victor Mertens zei het telkens weer. Als eerste riep hij het naar de koetsier, hoewel die het natuurlijk allang wist. Victor sprong uit de koets, wankelde en struikelde. Zodra hij zichzelf weer enigszins onder controle had, riep hij het nog een keer in de richting van de man op de bok, die op dit uur nog slechts vaag te onderscheiden was. ‘Hij is morsdood!’

Alles om Victor heen draaide: de zwarte koets met de grote wielen met filigraan, de oprijlaan naar het stadspaleis van de Schaaffhausens waar Victor Mertens sinds een paar maanden woonde, en de keurig gesnoeide hagen en struiken die het terrein afschermden tegen nieuwsgierige blikken en waarvan de anders zo felgekleurde bloemen in het zwakke licht van de opgekomen maan grijs waren. Zelfs de donkere wolken en de eerste sterren van de nacht leken boven zijn hoofd te dansen. Victor Mertens was voor de eerste keer in zijn leven dronken. Hij begon te lachen. Hij had er nooit op gerekend dat hij zich ooit zo zou voelen. Hij was licht in zijn hoofd en zijn tong was zwaar. Toch wilde hij per se praten. Hij moest het nieuws verspreiden, dat schreeuwde er gewoon om!

Hij liep wankelend over de oprijlaan naar de brede trap, beklom struikelend de treden en werd door een foeilelijk dienstmeisje ontvangen, van wie hij de naam even vergeten was. Nou ja, dat maakte niet uit, ze had ook al van die broodmagere heupen. ‘Hij is dood!’ schreeuwde hij tegen haar. Ze kromp ineen en staarde hem met een dommig en vragend gezicht aan. Dat die Schaaffhausens zulk verschrikkelijk personeel hadden!

‘Sta daar niet zo stompzinnig. Waar is mijn vrouw?’ vroeg hij lallend.

Op dat moment ging de deur naar de salon open en een stralende verschijning liep de hal in. Hij zuchtte. Die lichtblonde haren, in duizend staartjes gevlochten, dat weelderige decolleté in de strakke jurk, de zachte, witte bovenarmen en het donkerrode tuitmondje!

‘Mijn lieve Victor,’ riep Emma Mertens en ze bekeek hem onthutst van top tot teen. ‘Ben je dronken?’

Hij antwoordde niet maar ging helemaal op in haar aanblik. Wat was ze mooi! En het zestienjarige meisje leek zelfs met de dag knapper te worden. Waarom kon zijn vrouw er niet zo mooi uitzien? Als zij zulke lippen en heupen en zo’n jeugdige uitstraling had, zou het vast geen probleem zijn om nakomelingen te krijgen. Hij zou haar gewoon grijpen en dan zou ze sneller zwanger zijn dan zijn even chagrijnige als rijke schoonvader het woord ‘erfenis’ kon uitspreken.

‘Ik was bij onze lieve tante in Bonn toen ik een brief van moeder kreeg. Ze schreef dat het slecht gaat met vader. Ik wilde meteen naar hem toe, maar moeder zei dat ik daar niet naar binnen mocht. Ik moest eerst naar jullie gaan,’ vertelde ze opgewonden.

‘Zeker, ja. Dat is inderdaad… eh… goed… ja.’ Hij hoorde zelf dat hij nauwelijks verstaanbaar mompelde.

‘Victor, wat is er met jou aan de hand?’

Hij probeerde een grijns te verbergen. ‘Hij is dood.’

‘Wie is dood, Victor?’

‘Morsdood. Het ging heel snel.’

‘Wie, Victor, wie? Je… je hebt het toch niet over… vader?’

Haar knappe gezichtje werd helemaal bleek en haar zachte mond stond open. Hij wist wel hoe hij haar kon troosten. Als dat domme dienstmeisje er niet zo stom naast zou staan, zou hij de kleine Emma ter plekke van dienst zijn, zodat ze het monster dat zij ‘vader’ noemde, heel snel vergeten zou zijn.

‘Het was de tering, mijn lieve, schattige Emma. Iedereen in dat huis heeft het te pakken. We konden niets meer voor hem doen. Hij is een uur geleden van ons heengegaan.’

‘Nee!’ schreeuwde Emma. Ze rende naar de deur.

‘Je kunt er niet naartoe,’ riep hij en hij hield haar bij haar schouders tegen. Wat was ze heerlijk warm. Hij drukte haar zacht tegen zich aan, zodat hij haar schouderbladen tegen zijn borst kon voelen.

‘Laat me los!’ krijste ze, maar Victor peinsde daar natuurlijk niet over. Terwijl ze probeerde de deurklink te pakken, streelde hij haar sleutelbeen. Wat een kans, dacht hij. Hij grijnsde en liet zijn hand zo onopvallend mogelijk naar beneden glijden.

‘Het hele huis heeft de tering. Je zei toch zelf dat moeder niet wil dat je het ziet.’ Ondanks zijn woorden bleef Emma spartelen. Ook toen hij zijn hand in haar decolleté stak.

‘Victor!’ klonk een lage stem luid en streng. ‘Laat onmiddellijk je halfzus los!’

Hij trok meteen zijn hand terug en hield Emma alleen nog bij haar schouders vast.

‘Ze wil naar haar vader, maar dat gaat niet,’ zei hij zonder zich om te draaien. Hij wilde nog heel even van het knappe meisje genieten.

‘Laat Emma onmiddellijk los!’ klonk het weer bars. ‘Emma, jij blijft hier. Victor heeft gelijk. Niemand heeft er vandaag iets aan als je daar bent,’ voegde ze eraan toe. Toen hij voelde dat Emma niet meer onder zijn handen spartelde, liet hij haar met tegenzin los en draaide hij zich naar zijn vrouw om. Sibylle Mertens-Schaaffhausen had haar handen voor haar middel ineengevouwen en keek streng. Ze was lang en mager. Ze droeg een blauw geruite jurk met pofmouwtjes die haar schouders vrijliet. Waarom moest ze nou zo’n oneindig lange, spitse neus hebben? Zonder die neus had hij haar gezicht misschien zelfs draaglijk gevonden, in elk geval in dit schemerlicht.

‘Hij is dood,’ zei hij tegen Sibylle. ‘Oom is dood.’ Achter hem begon Emma te huilen en ze leunde tegen de muur. Maar Sibylle reageerde niet. Wat een emotieloos wijf! Begreep ze niet wat er was gebeurd? Emma’s vader, zijn oom en tevens sinds bijna twintig jaar de man van hun gezamenlijke moeder was eindelijk overleden. Ongelofelijk dat die taaie, ouwe schoft eindelijk door een ziekte was geveld.

‘Minna, zorg jij alsjeblieft voor Emma en breng haar naar de logeerkamer. Ze heeft een lange reis achter de rug. Victor, jij komt met mij mee,’ zei Sibylle eerst tegen het dienstmeisje en daarna tegen hem. Ze draaide zich om en liep voor hem uit. Hij wist waar ze naartoe wilde en hij volgde haar. De gang met de hoge schilderijen en het blauwe behang leek af en toe een beetje te hellen. Zelfs de trap, die hij op liep, trilde onder zijn voeten. Hij was nog steeds duizelig en zijn hoofd leek leeg. Wat een fantastisch gevoel! Hij genoot ervan, terwijl hij zijn vrouw naar de slaapkamer volgde. Goed, dacht hij. Na de kleine schermutseling met Emma was hij wel in de stemming. Sibylle draaide zich naar hem om en hij glimlachte zo lief mogelijk naar haar.

‘Ik heb ernaar verlangd om weer met jou alleen te zijn,’ zei hij. Hij liep langzaam naar haar toe en bekeek haar, waarbij hij probeerde om niet naar haar neus te kijken. ‘Dat is een mooie jurk.’ Hij pakte zijn vrouw bij haar middel. Ze kromp ineen.

‘Wat haal je je in het hoofd?’ Sibylle gaf hem een harde duw.

‘Wat ik me in het hoofd haal?’ Hij wankelde en hield zich aan de muur vast. Op wat voor een toon sprak ze met hem? Met hem, de succesvolle bankier Victor Mertens? Ze was zijn vrouw. En zijn vrouw moest verdorie doen waar hij zin in had.

‘Ik wil dat je me gehoorzaamt,’ beval hij. Maar ze liet alleen een droog lachje horen.

‘Nooit van mijn leven.’

Hij snakte naar adem. Hoe durfde ze? Nou, goed, dacht hij. Dan moet ze het maar met harde hand leren. Hij pakte haar polsen beet en duwde haar terug in de richting van het bed. Daarna greep hij haar rok om die omhoog te schuiven.

‘Blijf met je poten van me af!’ zei ze met opeengeklemde tanden, maar hij lachte alleen en draaide haar om. Hij had bijna haar benen blootgelegd. Zo meteen was het zover, dacht hij, maar plotseling draaide Sibylle zich om. Ze had iets in haar hand. Wat was dat? Haar beddenpan? Hij had helemaal niet gemerkt dat ze die had gepakt. Hij probeerde te reageren, maar zijn armen waren te traag. Ze gehoorzaamden gewoon niet. Zacht suizend vloog de beddenpan in de duisternis op hem af.

3

‘Je hebt gelogen, klopt dat?’ Het was al de derde keer dat Margaretha exact dezelfde vraag stelde. Dit keer bleef ze staan, zette haar handen in haar zij en lachte hem in zijn gezicht uit.

‘Er is hier helemaal niets, of wel soms?’ Ze draaide een rondje om haar as. Haar lange rok bleef aan het kreupelhout haken waardoor de zoom openscheurde. ‘We zijn helemaal alleen midden in het bos.’

Vond ze dat soms leuk? Ze wierp haar gladde haar achter haar schouders en deed een stap naar hem toe.

‘Ik heb niet gelogen,’ weersprak Kaspar haar en hij trok zijn grote slappe hoed dieper over zijn voorhoofd. ‘Ze moet hier ergens zijn. Het was ten westen van Höhenforst, een mijl achter de Scherpe Rots. Als het goed is, zijn we heel dichtbij.’

Margaretha lachte weer, maar Kaspar liet zich niet van zijn stuk brengen. Ook niet toen ze haar arm om de zijne haakte. Arm in arm stapten ze door het kreupelhout en Kaspar probeerde niet zenuwachtig te worden. Het was de eerste keer dat hij haar warmte kon voelen. Daar had hij heel vaak naar verlangd, maar tot nu toe had de mooiste dochter van de gemene boer Wilhelm hem altijd genegeerd. Nu ze hem voor de eerste keer aanraakte, wist hij niet wat hij moest doen. Natuurlijk vond hij het leuk. Maar hij kon de gedachte niet uit zijn hoofd zetten dat ze ervan uitging dat hij het verhaal had verzonnen om haar hiernaartoe te lokken. Terwijl hij zoiets nooit zou doen! Hij kon nog zo verliefd zijn, maar hij zou niet liegen.

‘Weet je, Kaspar?’ vroeg ze.

‘Hm?’

‘Je hoeft dit niet te doen.’

‘Wat?’

‘Je hoeft niet te doen alsof we de geheimzinnige vrouw zoeken. Ik zou ook zo met je naar het bos zijn gegaan.’

Ze bleef staan en hield zijn hand vast. Hij beet op zijn lippen. Wat waren haar handen ruw en stevig. Normaal plukten ze kippen kaal, kneedden ze brooddeeg en mestten ze stallen uit. Margaretha’s gladde wangen waren bruin gebrand en haar lippen waren droog en gesprongen door de zon.

Ze keek hem eerst in zijn ogen, daarna keek ze naar zijn mond. Kaspar droomde er al van om Margaretha te kussen sinds hij kon denken. Ze was zijn buurmeisje en hoewel haar vader Wilhelm hem regelmatig van het erf had gejaagd – met zijn gebalde vuist in de lucht en een blauw opgezwollen neus van al het bier dat hij dag in dag uit in de kroeg van zijn broer dronk – had Kaspar telkens weer voor de grote boerderij rondgehangen en gehoopt dat ze uit het raam zou kijken en naar hem zou zwaaien. Op een dag, toen ze water uit de put haalde, had ze gehoord dat hij aan een paar dorpsjongens over de geheimzinnige vrouw had verteld.

‘Ik zweer het jullie, ik heb haar gezien!’

‘Ach,’ hadden ze met een afwimpelend gebaar gezegd. ‘Dat verzin je maar.’

‘Ik heb haar duidelijk aan de rand van het bos gezien. Ze was in de bosjes op zoek naar iets. Daarna draaide ze zich om en keek ze in de richting van het dorp. Ze bestaat echt.’

‘Hoe zou ze dan helemaal in haar eentje in het bos overleven? Het is al tien jaar geleden dat Wilhelm haar het dorp uit heeft gejaagd. Tien jaar in deze bossen! Hoe kan dat nou?’

‘De geheimzinnige vrouw leeft,’ had hij gezworen.

‘Nee, Kaspar,’ had Margaretha plotseling luid geroepen en de jongens hadden zich verbaasd naar haar omgedraaid.

Nu pakte ze ook Kaspars tweede hand.

‘Je hoeft niet tegen me te liegen,’ zei ze met een zachte stem.

‘Ik heb haar hut echt gevonden,’ zei Kaspar. ‘Eergisteren.’

‘Ik vind je verhalen leuk, Kaspar Rockstroh,’ fluisterde ze. Ze bracht haar gezicht dichter naar het zijne. ‘Ik vind jou leuk.’

Hij voelde haar warme adem op zijn huid. Zo meteen is het zover, dacht hij, zo meteen raken haar lippen de mijne. Maar Kaspar kon niet anders. Hij moest eerst nog zweren: ‘Ze woont in een scheve boshut. Eromheen groeien kruiden en bessen. Ze heeft zelfs kippen en een grote, houten schommel. Op kniehoogte heeft ze aan de boom een touwtje gespannen waar belletjes aanhangen. Als je te dichtbij komt, rinkelen ze.’

Margaretha deinsde achteruit. Haar ogen werden groot en ze sloeg haar armen over elkaar.

‘Wat is er?’

‘Hoe weet je dat?’

Hij fronste zijn voorhoofd. ‘Ik zei toch dat ik er ben geweest.’

‘Heb je met haar gesproken?’

Hij schudde zijn hoofd. ‘Toen de belletjes rinkelden ben ik weggerend.’

‘Wat een toestand!’ Margaretha zuchtte. Toen zei ze: ‘Nou, goed, kom mee.’

Ze pakte zijn hand en trok hem mee door het bos. Plotseling leek ze exact te weten welke kant ze op moesten. Af en toe hield ze haar hoofd naar achteren om de stand van de zon te bekijken en daarna liep ze weer verder. Langs struiken en bomen, over glooiende heuvels en door kleine dalletjes. Kaspar liep achter haar aan. Inmiddels deed zijn slechte knie zeer, maar hij beet zijn tanden op elkaar en strompelde verder.

‘Waar wil je naartoe?’

‘Sst,’ zei ze. Haar stem klonk veel barser en ernstiger dan een paar minuten geleden. Wat bezielde haar? Hij kon zich totaal niet meer voorstellen dat ze daarvoor nog zo dicht bij elkaar waren geweest. Had hij zijn mond nou maar gehouden! Dan zouden ze daar nu nog staan en wie weet wat er dan was gebeurd.

Plotseling bleef Margaretha stilstaan. Achter een dichte muur van struiken was een kleine open plek in het bos en Kaspar wist meteen dat ze er waren. Hij hoorde het gescharrel en gepik van kippen, zag de kruiden- en bessenstruiken en daarachter kon hij tussen het dichte gebladerte een grote schommel en de planken van een houten hut zien. Nog één stap en ze zouden het touwtje aanraken dat de geheimzinnige vrouw had gespannen.

‘Je wist het,’ zei Kaspar zacht. ‘Je wist het de hele tijd al. Je bent hier al een keer geweest.’

Margaretha keek hem even aan en daarna schalde haar stem door het bos. ‘Gesche! Ik ben het, Margaretha! Ik moet je spreken! Gesche, ben je hier?’

Het duurde niet lang voordat Kaspar luid gekraak hoorde, alsof er een oude deur openging. Daarna ritselde er iets achter een bramenstruik. En opeens stond er een kleine vrouw voor hen. Ze droeg een jurk van aan elkaar genaaide restjes stof, haar haar stak wild van haar hoofd af en haar ogen hadden verschillende kleuren. Het blauwe leek naar Margaretha te kijken, het bruine naar Kaspar.

‘Margaretha, liefje… Wat is er gebeurd? En waarom kom je niet alleen?’ Haar stem was een hees gekras. En toch had hij iets liefdevols.

‘Hij is hier al eerder geweest. Hij weet waar je je verstopt. Ik moest hem meenemen,’ zei Margaretha met een afkeurend gebaar in Kaspars richting. En op dat moment dacht hij te begrijpen dat ze hem niet echt had willen kussen. Haar kus was een afleidingsmanoeuvre geweest. Alleen een middel om het doel te bereiken. Ze was niet met hem het bos in gegaan omdat ze hem leuk vond. Nee, het was haar nooit om hem gegaan, maar alleen om de geheimzinnige vrouw. Hoe had hij zo dom kunnen zijn? Margaretha had er alleen voor willen zorgen dat hij geen leugens verzon.

‘Heb je tegen iemand iets over deze plek gezegd?’ vroeg Gesche aan hem en ze trok langzaam een wenkbrauw op.

‘Ik had geen kwade bedoelingen,’ bezwoer Kaspar haar.

‘Wie weet ervan?’

‘Ik… ik heb de anderen verteld dat ik een vrouw aan de rand van het bos heb gezien. Maar ik heb geen woord over deze plek gezegd… Alleen aan Margaretha heb ik over de hut verteld.’

Gesche keek Margaretha aan. ‘Vertrouw je hem?’

Margaretha keek Kaspar met een strenge blik van opzij aan. ‘Hij is soms best wel naïef,’ zei ze en het deed hem pijn omdat ze gelijk had. ‘Maar hij is geen leugenaar.’

Gesche deed een stap naar Kaspar toe. Ze pakte zacht zijn kin vast om zijn hoofd op te tillen. Haar blauwe en haar bruine oog keken hem aan, alsof ze iets in hem zochten. Toen zei ze: ‘Je bent een knappe jongen. Pas alsjeblieft op dat je binnenkort niet de vrouwen in het dorp het hoofd op hol brengt, goed? Nou, kom maar mee.’

Ze draaide zich om en liep in de richting van de hut. Kaspar keek heel even naar Margaretha, maar zij speelde met haar haar alsof ze Gesches woorden amper had gehoord. Nu pas viel het Kaspar op dat het al schemerde. Besluiteloos bleef hij staan. Vormde deze vreemde vrouw met haar warrige haar en waggelende gang een gevaar? Ze was wel heel klein, dus in geval van nood kon hij haar vast makkelijk overmeesteren. Toch had hij het onbestemde gevoel dat hij dit vrouwtje niet moest onderschatten.

‘Ga nou maar,’ zei Margaretha en ze gaf hem een klein duwtje vooruit. ‘Een domkop en een angsthaas, dat ben je.’

‘Niet waar,’ zei Kaspar en hij liep achter Gesche aan. Ze deed de knarsende houten deur open en gebaarde hem naar binnen te gaan. Aarzelend keek hij de hut in. Het was er donker en koel. Aan het plafond hingen kruiden te drogen, langs de muren stonden stapels schalen en op een fruitkist, die kennelijk als tafeltje diende, stond een theekannetje.

‘Waar wacht je nog op?’ vroeg Gesche. Kaspar slikte en ging naar binnen. Hij hoorde dat Margaretha hem volgde. Midden in de ruimte draaide hij zich om.

‘Het spijt me, jongen,’ zei Gesche, terwijl ze de deur achter zich dichtdeed. Het zwakker wordende zonlicht dat door de kieren van de houten planken scheen, creëerde een aureool om haar wilde haar en verlichtte de ruimte nauwelijks. ‘Deze plek is belangrijk. We mogen absoluut geen risico nemen en moeten zorgen dat het ons geheim blijft,’ ging ze zacht verder. De lichamen van de twee vrouwen waren voor hem alleen nog donkere schimmen. En tussen de hangende bossen kruiden kwamen ze nu langzaam op hem af.

‘Papa!’ riep Anna Sophia terwijl ze de deur naar de ouderlijke slaapkamer openduwde. Ze kwam hier zelden. Alles herinnerde haar te veel aan haar overleden moeder: de jurken die nog steeds in de kast hingen, haar kant van het bed waar Betty het kussen elke ochtend opschudde hoewel niemand zich er meer in zou laten wegzakken. Op het nachtkastje lag zelfs nog de roman die haar moeder tijdens haar steeds gecompliceerder verlopende zwangerschap van Julie vaak had gelezen. Eerst chronologisch, later kriskras: Stolz und vorurtheil in de vertaling van Louise Marezoll. Elke keer als Anna Sophia het boek zag, voelde ze een steek. Ze had haar moeder er heel vaak in zien bladeren. Haar moeders gezicht was steeds bleker en angstiger geworden en soms had ze de bladzijden wild en wanhopig omgeslagen, alsof ze iets bepaalds zocht. Anna Sophia had er toen nog vast in geloofd dat alles goed zou komen. Dat haar moeder gauw weer de buitengewone en onverzettelijke vrouw zou zijn die ze tot kort daarvoor nog was geweest.

Nu lag Anna Sophia’s vader aan de andere kant van het bed. Zijn anders zo keurig gedraaide snor hing sliertig langs zijn ingevallen wangen naar beneden. En – net als toen – zat dokter Hugo Baader op een stoel naast het bed, maar dit keer aan vaders kant.

‘Papa, wat is er gebeurd?’ riep ze en ze rende naar het bed. Ze bleef naast de dokter staan.

‘Hij heeft een kleine… nou ja…’ zei dokter Baader en zoals altijd leek hij een beetje verward. Zijn blonde haar stond boven op zijn hoofd een stukje overeind en hing links en rechts van zijn hoofd naar beneden. Ook zijn mondhoeken wezen naar beneden. Hij maakte twee keer een smakkend geluid en wilde verder praten, maar werd door een vriendelijke stem onderbroken. ‘Hij heeft een kleine aanval van zwakte.’

Anna Sophia draaide zich snel om. Ze had niet gemerkt dat August in de hoek van de kamer stond.

‘Heb jij hem hiernaartoe gebracht?’

‘August was natuurlijk meteen ter plekke,’ bromde Gottlieb. De waardering in zijn stem was niet te missen. Anna Sophia wist dat haar vader de gezel in zijn hart had gesloten. Ze had zich vaak afgevraagd of Gottlieb eronder leed dat hij geen zoon had. En of August voor hem niet een klein beetje aanvoelde als die missende zoon. Hij was tenslotte in het begin nog bijna een kind geweest. Nieuwsgierig had hij elk woord opgezogen dat Gottlieb tot hem had gericht. En algauw had de jonge gezel laten zien dat hij elke aanwijzing op intelligente en behendige wijze opvolgde. Al na de eerste maanden zag Anna Sophia dat Gottlieb liefdevol zijn schouder aanraakte of hem een paar extra centen toestak. En sinds August oud genoeg was, zaten ze soms na sluitingstijd in de kroeg schuin tegenover om de werkdag af te sluiten met een borrel, of ze gingen samen naar een van de talloze carnavalsfeesten van de stad. De twee mannen spraken over de apotheek zoals Gottlieb dat nooit met zijn dochters zou kunnen, dat wist Anna Sophia. Op zijn beurt was August altijd aan Gottliebs zijde om hem te steunen en te adviseren.

‘Dat is toch vanzelfsprekend, meneer Müller,’ zei August. ‘Betty is meteen weggehold om dokter Baader te halen.’ Hij wees naar de huishoudster, die in de deuropening wachtte. ‘Ik wilde net afscheid van hem nemen toen hij plotseling klaagde over duizeligheid en in elkaar zakte.’

Anna Sophia legde haar hand op het voorhoofd van haar vader. Dat was vochtig en koud.

‘Hoe voel je je nu, papa?’

‘Goed, goed,’ mompelde hij. ‘Het gaat wel weer.’

‘Daar ben ik niet zo zeker van.’ Ze wierp dokter Baader een vragende blik toe.

‘Hij is, nou ja, zijn toestand is inmiddels al iets…’

‘Het was een lange en zwoele dag. Er is vast verder niks aan de hand met hem,’ onderbrak August hem. Hij glimlachte bemoedigend naar Anna Sophia en keek haar daarbij strak aan. Hield hij haar blik soms iets te lang vast? Ze draaide zich snel weer om. Ze voelde haar hartslag versnellen, maar ze berispte zichzelf. Hoe kon ze nou over Augusts blik nadenken terwijl haar vader zo moest lijden? Sinds haar moeder was overleden, was het haar taak om op hem te passen. Ze was de oudste dochter en moest de verantwoordelijkheid nemen in plaats van over haar eigen verlangens na te denken.

‘Betty, kun je alsjeblieft een glaasje water voor mijn vader halen? En een natte doek?’

‘Dat staat allebei al klaar.’ August kwam achter haar staan en wees naar het nachtkastje naast het bed. Verdorie, wat gênant, dacht Anna Sophia. Ze had weer eens niet opgelet.

‘Dank je wel, August.’ Ze probeerde haar ergernis opzij te zetten, pakte het glas, gaf haar vader een slok en pakte toen de doek om zijn voorhoofd te deppen.

‘Laat maar, Anna Sophia,’ zei Gottlieb met een zwakke stem, maar ze liet zich niet van de wijs brengen.

‘Natuurlijk zorg ik voor je, papa. Dokter Baader, wat zou hem nu kunnen helpen?’

‘Ik heb niets nodig,’ zei Gottlieb.

‘Veel rust zou, eh… Weet u, mijn Regina, God hebbe haar ziel, zij had ook veel rust…’ zei dokter Baader.

‘Rust is natuurlijk prima,’ zei August, en hoewel zijn toon zoals altijd vriendelijk was, vroeg Anna Sophia zich af of er niet een beetje ongeduld in doorklonk. ‘Maar daarnaast zou een behandeling met behulp van medicamenten misschien beter kunnen zijn.’

‘Daar hebt u gelijk in,’ zei Anna Sophia. ‘Zouden de heren met mij mee naar beneden naar de apotheek willen gaan? Daar vinden we alles wat we nodig hebben.’

‘Ach, nonsens!’ zei Gottlieb, maar hij bleef wel liggen en hield zijn ogen dicht. Het moest echt slecht met hem gaan.

‘Betty, blijf jij alsjeblieft bij hem?’

Anna Sophia gaf nog een klein kneepje in de hand van haar vader voordat ze opstond en de gang in liep. Achter haar kreunde de dokter terwijl hij haar met zware voetstappen volgde. En hoewel ze August, die zoals altijd zachtjes liep, niet kon horen, wist ze dat hij ook vlak achter haar was. Het was inmiddels schemerig geworden en Betty had de wandlampen al aangestoken. Ze zetten de gang met zijn kale, stenen muren in een flakkerend, spookachtig licht. Rechts en links lagen de slaapkamers van Wilhelmine en haar en de kamers van de kleinere zusjes, daarachter opende Anna Sophia de deur naar de trap. Ook hier dansten de schaduwen van vlammetjes op de muren, terwijl Anna Sophia snel de smalle, houten treden naar beneden nam, langs de achterkamer waar haar vader en August dagelijks met medicijnen experimenteerden. Anna Sophia stond zo vaak ze kon aan de deur te luisteren naar de gesprekken van de mannen over de vooruitgang die ze boekten, hun theorieën en hun experimenten. Tegelijkertijd voelde ze zich er verschrikkelijk om. Natuurlijk was dit gedrag totaal niet gepast. Haar vader zou erg teleurgesteld zijn als hij haar zou betrappen en ze nam zich telkens weer voor om te stoppen met dat stiekeme gedoe. Maar zodra ze een boeiende term hoorde als ze langsliep, kon ze het niet helpen maar moest ze gewoon weer blijven staan…

Ze liep naar de apotheek en opende die met de sleutel. August volgde haar haastig en ook de dokter liep achter hen aan de ruimte in. Door de etalages viel nog een beetje daglicht naar binnen, maar Anna Sophia stak toch de twee petroleumlampen aan de muren aan. De potjes en flesjes op de planken langs de muur wierpen lange schaduwen.

‘Wat denkt u dat mijn vader verlichting zou kunnen geven?’ vroeg Anna Sophia aan de heren.

‘Ik denk, misschien… Eh, nou, mijn dochter – God hebbe haar ziel – had vooral veel baat bij meidoorn.’ Dokter Baader knikte peinzend en keek langs Anna Sophia heen in de richting van de donkere etalage.

‘Dat is een uitstekend idee, dokter. Meidoorn helpt bij hartzwakte en kan de levensgeesten opwekken.’

Ze had enorm met hem te doen, maar probeerde het feit dat hij zijn dochter noemde toch te negeren. Dat deed ze al maanden. Het moest bijna wel. De sympathieke, maar ietwat eigenzinnige huisarts had altijd al graag over zijn oudste gesproken. Maar sinds Regina na veel pijn geleden te hebben aan een sluipende ziekte was overleden, kon hij amper een zin zeggen zonder haar naam te noemen. Elke keer voelde Anna Sophia een steek. Ze had Regina graag gemogen. Ze was een stil meisje, maar als je goed luisterde, hoorde je een bijzondere geestigheid in haar stem. Uit alle macht zette Anna Sophia de herinnering uit haar hoofd. Ze moest er nu voor haar vader zijn.

Ze wilde naar de apothekerskast lopen, want in de bovenste, linker lade moesten nog een paar flesjes met meidoorntinctuur staan. Maar omdat August voorzichtig zijn keel schraapte, stopte ze en draaide ze haar hoofd in zijn richting.