WAT WE DELEN

EMILIE PINE

Wat we delen

Vertaling Ariane Schluter

Nieuw Amsterdam

voor Ronan

Deze uitgave werd mede mogelijk gemaakt
door ondersteuning van Literature Ireland

De vertaler ontving voor deze vertaling een projectsubsidie
van het Nederlands Letterenfonds

Oorspronkelijke titel Ruth & Pen. Hamish Hamilton,
imprint van Penguin Random House

© Emilie Pine 2022

© Nederlandse vertaling Ariane Schluter /

Nieuw Amsterdam 2022

Alle rechten voorbehouden

Omslagontwerp bij Barbara

Foto auteur © Ruth Connolly

NUR 302

ISBN 978 90 468 2964 6

www.nieuwamsterdam.nl

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2022, met ISBN 978 90 468 2963 9

06.19 uur

Hier is ze.
Ruth wordt wakker met een volle blaas, nog half in een droom in een andere wereld. Waar was ze geweest, of nee, zoek uit waar ze nú is. Maandagochtend. Thuis. Met de andere kant van het bed leeg.

In de badkamer doet ze het licht aan, ze gaat zitten om te plassen en controleert automatisch haar onderbroek. Geen bloed. In stilte dankbaar. Ze zal het straks melden in het ziekenhuis. Alles prima! Alleen een controle! Toch is het niet zo eenvoudig om de angst te onderdrukken. Misschien moet ze nog even terug naar bed, het is nog vroeg genoeg. Maar ze heeft dat plakkerige gevoel van na een koortsachtige nacht. Dan maar onder de douche.

Ze buigt voorover om te checken of de stop er wel uit is en er is een vlaag van duizeligheid, een vertroebeling.

‘Is dit wat je wilt?’ had hij gisteravond gevraagd, vlak voordat ze ophingen. En Ruth had gedacht: stel dat ik de waarheid vertel? Maar misschien was het geen echte vraag geweest. Misschien wilde hij het antwoord helemaal niet weten. Ze kan zich op dit moment niet eens meer herinneren hoe hij het vroeg. ‘Is dit wat je wilt?’ Was het een vraag of een verwijt?

Uit de leidingen klinkt dat kreunende geluidje voordat het water begint te lopen, een beschuldigende hapering: ze had een onderhoudsbeurt voor de boiler moeten regelen, lieve god, laat hem niet kapotgaan onder haar verantwoordelijkheid. Ruth stapt onder de douche, voelt de eerste hittestralen op haar huid. Maar de vraag laat haar niet los. Moet ze misschien de kraan uitzetten, eruit gaan, alles ongedaan maken, Aidan terugbellen? Ze stelt zich voor dat ze hem vraagt: ‘Wat bedoelde je nou eigenlijk met wat ik wíl?’ Maar waarschijnlijk ligt hij nog te slapen, hij slaapt overal doorheen, lawaai, emotionele onrust, noem maar op, nooit ligt hij ergens wakker van. Nog iets wat niet voor hem pleit, dat hij zo’n goede slaper is.

Twee keer met shampoo wassen, dat doet ze tegenwoordig, een keer met het goedkope spul, een keer met die met citroengras. Soms doucht ze koud af. Maar vanochtend draait Ruth de warme kraan nog verder open, in de hoop de opgekropte ongerustheid in haar borst weg te spoelen.

Kraan dicht, de ventilator bromt nog steeds. Misschien hoort haar buurman het aan de andere kant van de muur, het is nogal een dun wandje eigenlijk. Hoort hij het, hoort hij haar, kent hij haar? De intimiteiten, het leefpatroon van iemand anders onthuld door het klikken van schakelaars. Trek het douchegordijn opzij, schud het water van je af, stap op het matje. ‘Wij zijn zelf-gedomesticeerde beesten,’ had hij een keer gezegd, al in het begin, en daar had ze zich toen tegen verzet, ze wilde wel iets meer dan een beeld van een kudde koeien die zichzelf de stal in jagen, romantische liefde zou een mooiere gedachte moeten oproepen. En moet je ze nu eens zien: niet bepaald gedomesticeerd.

De handdoek blijft hangen achter de deurhaak – wip hem omhoog, trek hem omlaag, sla hem om – wat zei hij nou ook alweer voordat hij begon over wat ze wilde? Iets over dat ze ‘überhaupt niet nadacht…’ Maar ze was al afgehaakt voordat ze de volle laag kreeg (een overlevingsinstinct), dus nu weet ze niet meer precies wat het nou was waar ze niet over nadacht, hoewel ze natuurlijk wel een sterk vermoeden heeft. Het punt is dat ze juist heel veel nadenkt, te veel. Weer in de slaapkamer, blik op de klok, nog steeds geen zeven uur, even op de rand van het bed zitten, heel even maar. Het was niet echt verwonderlijk dat het niet tot haar was doorgedrongen wat hij zei.

Hij was niet thuisgekomen. Hij was niet thuisgekomen, daar ging het om. Zondagochtend kwam en ging en het enige wat ze ’s middags van hem kreeg was een appje met: OPONTHOUD. Er kon van alles gebeurd zijn.

Ruth zou zich moeten aankleden, haar haren drogen, zich vermannen. Maar ze voelt zich als een schipbreukeling op de rand van het bed. Hun bed. Haar bed. Eerste cliënt om half negen. Het lijkt altijd zo’n lumineus idee als je het in de agenda zet: maandagochtend, sessie om 08.30 uur. Zo van, een goed begin is het halve werk. Nu voelt het als nog een obstakel. Er hangen wat draadjes los aan de handdoek (een huwelijkscadeau), ze plukt er aan eentje. IJskoude voeten, maar ze verroert zich niet. ‘Sirene,’ zei hij altijd tegen haar, als ze onder hun sekslakens lag, of opgerold op het dekbed, terwijl hij frisgedoucht voor haar stond. ‘Sirene van me, tijd om op te staan.’ Het radionieuws klikt aan. ‘Goedemorgen, het is zeven uur, op maandag 7 oktober…’ Misschien is dit haar verdiende loon omdat ze zichzelf best leuk vindt. Dat was de terugkerende klacht van haar moeder geweest: ‘O, wat vindt ze zichzelf weer leuk.’ Alsof ze een morele misstap vaststelde. Is dat het, heeft ze zichzelf te leuk gevonden, zich vergist, Aidan weggejaagd?

Ruth zou over haar kleren na moeten denken, maar ze heeft geen kleren voor wie ze vandaag geacht wordt te zijn. Therapeut. Patiënt. Echtgenote. Echtgenote? Ze komt overeind, een prestatie van jewelste. Haar rechterheup is stijf, knokkels masseren het gedeelte waar de pijn zit – is er iets mee aan de hand? Met het bot, de kom, het gewricht? Of is dit wat haar lijf nu gewoon doet, op haar drieënveertigste? Trek met een zwier de kastdeur open, maak een keuze. Weggaan. Of blijven. Of gewoon welk jasje, Ruth, je hoeft niet van alles een ding te maken.

Gisteravond, toen hij eindelijk belde, zei hij dat de salesconferentie zaterdag al was afgelopen. Maar dat hij zonder dat hij er erg in had – alsof hij er op een of andere manier niets aan kon doen – zonder dat hij er erg in had een nachtje had bijgeboekt. Dus geen oponthoud. ‘De kamer was nog vrij,’ zei hij. Ruth kijkt in de spiegel, ziet haar nog altijd verkreukelde gezicht, ziet haar figuur in het donkerblauwe mantelpakje, denkt: o, dit is wie ik ben. Maar de gedachte wordt overstemd door het geraas van de föhn.

Beneden laat een blik op de klok zien dat er geen tijd meer is voor ontbijt, ze moet er trouwens toch niet aan denken, alsof de melk binnen in haar zou kunnen schiften. ‘Je bent niet makkelijk,’ had Aidan gezegd, en ze was niet in staat geweest daar iets op te zeggen, doortrokken van woede – of was het verdriet? ‘Ik weet niet hoe ik me voel,’ had ze eruit weten te persen. ‘Dat is toch je werk?’ had hij gezegd.

Ruths tas is gepakt, ze doet haar jas aan, kijkt of ze haar sleutels en portemonnee bij zich heeft, trekt de voordeur achter zich dicht. De oktoberlucht beroert haar huid, vochtig, koud. Check de lucht. Tot december elke dag twee minuten minder licht. Heeft ze de deur wel op slot gedaan? Ze gaat terug om het te controleren. Op slot natuurlijk. Het tuinhek gaat stroef, ze zou het moeten invetten, of wat spul erop spuiten, of wat je ook deed in zo’n geval. Het is nog stil op het plein, dat er slaperig bij ligt. Ze maken er altijd grappen over dat het Brighton Square heet, omdat het maar drie zijden heeft. Hoe vaak heeft Ruth wel niet de grap ‘Brighton Triangle’ gemaakt? Had ze echt zo zelfvoldaan geklonken? Zichzelf leuk vinden, haar erfzonde.

Maar aan de andere kant – Ruth slaat een hoek om – kun je jezelf maar beter leuk vinden, aangezien jij de enige bent met wie je door het leven gaat. Ook al trouw je, ook al sta je voor een zaal vol mensen, maar zonder haar moeder, die kon niet worden overgehaald, ook al sta je daar en zeg je – beloof je – dat je altijd bij elkaar zult blijven, de realiteit is toch anders. Je hebt jezelf en dat is het. De lege kant van het bed is het bewijs.

Nu is ze op de hoofdweg, het geluid van het verkeer, de aanblik van andere mensen op straat, de geur van koffie van de nieuwe zaak naast de kantoorboekhandel. Alsof al haar zintuigen worden aangezet. Pas even over zevenen, maar de auto’s staan al in de file. Drie mensen wachten bij de bushalte, Ruth steekt over bij de stoplichten, sluit aan in de rij.

Ze heeft zichzelf die vraag ook heus wel gesteld. Is dit wat ik wil?

De waarheid is: nee.

De waarheid is: ja.

07.10 uur

Twee meisjes die zoenen op instagram. Duae puellae osculantur. Wat betekent het (energiegevend of energievretend?) als je er een superwarm gevoel van krijgt, maar er ook zenuwachtig van wordt? Als je verliefd op iemand bent, betekent dat dan dat je sowieso gaat zoenen? En wat gebeurt er als de een wil zoenen en de ander dat alleen in haar hoofd wil doen? Of als die ander het wel in het echt wil doen, maar bang is voor wat er gebeurt als iemand haar gezicht aanraakt?

Pen moet ook niet op haar telefoon kijken als ze nog in bed ligt, dan gaat ze zich altijd zo voelen, een beetje doods, en dat wil ze niet vandaag, vandaag wordt een topdag. Die meisjes op die foto zijn heus niet echt samen, het is allemaal nep, een reclame voor iets, voor de spijkerbroek misschien, en het is de bedoeling dat je denkt dat je er blij van wordt, want dan wil je precies dezelfde outfit kopen. Alleen bij één ding moet je al aan zo veel andere dingen denken. (Elke post kost blijkbaar 4 gram CO₂, wat dus energievretend is. Maar aan de andere kant is online energiegevend, want ze is beter in online dan in het Echte Leven.) Maar vliegen is een ander verhaal. Eén vliegreis, zelfs gewoon naar Engeland, kost eigenlijk al meer CO₂ dan je je kunt voorstellen. En over een heel mensenleven, hoeveel vliegreizen? Energievretend. Tenzij ze brandstof maken uit koolwaterstof, dat zou het verminderen, maar het zou nog steeds iets kosten. Elke keer als je iets doet, gaat er iets dood. Ze tikt op het hartje op het scherm om het te liken (een van de meisjes is roodharig) en dat is weer 0,2 gram CO₂, dus nu heeft ze iets gedood. Sorry.

Pen ligt onder het verzwaringsdekbed, kijkt naar het verduisterende rolgordijn en overweegt een voet uit te steken, eventueel op te staan, maar dat vergt meer, een ander soort energie. Misschien vindt ze een manier om ervoor te zorgen dat er níét iets gedood wordt. Als ze hier liggend in bed haar adem inhoudt, is ze dan klimaatneutraal? (Mensen zeggen als ze je verwachtingen willen temperen dat het nergens voor nodig is om je adem in te houden, alsof de angst om te stikken automatisch zwaarder weegt dan de behoefte aan hoop.) De lucht in Pens longen perst zich samen, maar dan herinnert ze zich dat het vandaag een topdag wordt en in één keer komt alle lucht eruit.

Vandaag zal ze Alice’ hand vastpakken en misschien hoeft ze niet eens te praten, misschien zegt het gebaar al genoeg, ze hebben wel eerder elkaars hand vastgehouden, maar dat lijkt zo onschuldig nu, dat was nog voordat ze… (ja, wat zijn ze eigenlijk?) waren. Hoe dan ook, Pen is zo dankbaar, dat is het woord dat ze voelt, om gewoon naast haar te staan, zo dankbaar om gevraagd te worden, zo dankbaar dat iemand haar heeft uitgekozen. Dat Alice haar heeft uitgekozen. Vandaag zal alles goed gaan. Ze zullen elkaar zien zoals gepland en daarna de hele dag samen doorbrengen. Pen heeft kaartjes gekocht voor later (een concért), maar Alice weet alleen dat er een verrassing is; het gevoel dat dit bij Pen oproept is onbeschrijfelijk, het is een golf van opwinding die door haar lijf raast, en ze zal Alice’ hand vastpakken en de dingen zeggen die ze wil zeggen, ze zal zich niet bekommeren om wat andere mensen denken, vandaag zullen de woorden stromen, gevormd door, gedreven door liefde en aspiratie, dat zowel adem (spiritus) als hoop (spero) betekent.

Geen geluid uit de andere kamer. Soraya is ook nog niet op. Pen waagt weer een blik op haar telefoon, half acht, haar moeder zal zo wel met de bezemsteel tegen het plafond bonzen, het is altijd beter om op te staan voordat dat gebeurt. Er is een foto van die zangeres met van die wijde slobberkleren aan, zij kan het hebben, het zijn lelijke kleren (ook Pen weet dat), maar het meisje erin is zo licht, er stroomt licht uit haar, ze kan doen alsof ze lelijk is. Het is irritant hoe die foto’s je het gevoel geven dat je iemand anders wilt zijn. ‘Ze moet vast een hele berg make-up opdoen om de puistjes en donkere kringen weg te werken en jij bent jezelf, Pen, jij bent gewoon mooi zoals je bent, kijk naar hoe sterk je bent.’ Haar moeder zegt altijd dat soort dingen. ‘Dit huis is geen hotel’, dat is een andere favoriet, wat nogal wiedes is. Wat zou het gaaf zijn om in een hotel te overnachten en films te kijken en roomservice te bellen. Samen met Alice misschien. Of zij alleen.

Pen klemt haar knieën tegen haar borst, liggend op haar zij, en schuift met haar wang van het kussen naar het matras en ze denkt terug aan hoe ze die avond in dezelfde houding had gelegen en hoe Alice, verbijsterend mooie Alice, naast haar was komen liggen, haar armen van achteren om haar heen had geslagen, maar heel voorzichtig, en hoe ze haar arm had gestreeld, haar gezicht tegen Pens rug had geduwd en zo zachtjes had gefluisterd dat Pen zich afvroeg of het wel echt woorden waren geweest of alleen maar gedachten die tussen hen in bewogen. Alice’ vingers waren even op haar arm blijven rusten en reikten toen een stukje, een klein stukje maar, naar voren tot de topjes, alleen de topjes maar, van drie vingers op Pens rechterborst lagen. Alice had gefluisterd dat ze konden doen alsof zij samen alleen op de wereld waren en zo hadden ze gelegen, Pen die zich niet verroerde, enkel haar adem inhield (wél je adem inhouden). Ze had zich toen moeten omdraaien, Alice was zo dapper geweest en Pen had niks gezegd, niks gedaan, daarna was het veranderd, was er iets verschoven, Pen had het gevoeld, en toen was het weer gewoon een knuffel. Maar een moment lang was er iets geweest, dat weet ze, en het is een feit: ze is vastgehouden.

Pen gaat rechtop zitten, het dekbed valt terug, vandaag is de grote dag, ze hebben de hele dag voor de langste, perfectste date van de wereld. Ze trekt het rolgordijn omhoog, geen regen, dat is een goed teken. Snel naar de badkamer voordat Soraya hem opeist. Onder de douche zeept Pen zich helemaal in, ze gaat met haar hand over haar zachte, gladde huid en raakt voorzichtig de plekken aan waar je de bultjes nog steeds kunt voelen. Het is nog aan het genezen, zei de dokter, en als Pen er vitamine-E-olie opdoet, zal over een tijdje niemand er meer iets van zien. Pen denkt dat ze pas echt geneest als iemand anders haar aanraakt, de gezwollen streepjes aanraakt die in keurige rijtjes over het zachte roze vlees van haar dijen lopen.

Pen draait de warme kraan dicht, hoe moet je je nou aan drie minuten houden? Braaf trekt ze de wisser over de muren (dit huis is geen hotel). Misschien moet ze de speciale gezichtscrème van haar moeder opdoen? Er staat ‘gloed’ op het potje, en misschien ziet Alice haar dan wel op de manier zoals zij Alice ziet. Een gloed. Gloeiend. Pen veegt met haar hand over het glas. Het is gek als je in de spiegel kijkt, je ziet je gezicht zoals niemand anders het ziet, je kijkt in je eigen ogen. Pen vraagt zich af of dat betekent dat je beter weet hoe je eruitziet dan wie ook, in dit geval beter in de zin van nauwkeuriger, maar misschien ook echt beter? Of slechter? Of allebei. Pen is principieel tegen selfies, want op foto’s staan haar ogen nooit waar ze horen, haar hele gezicht staat op een of andere manier scheef, zo zie ik er helemaal niet uit, wil ze zeggen. Haar moeder zegt dat ze zich niet zo veel zorgen moet maken: ‘Niemand kijkt naar je, Pen.’ Stiekem, heel stiekem, is Pen bang dat ze ijdel is (en bovendien, iedereen kijkt wél naar haar). Ecce! In pictura est puella. Elk verhaal begint zo.

‘Het gaat om de binnenkant,’ roept haar moeder altijd, waarbij ze dingen zegt als ‘spiegelbelasting’, omdat jonge-vrouwenvan-tegenwoordig al hun ambitie kwijt zijn aan het vechtentegen-alle-negatieve-boodschappen. Pens moeder praat soms zo, alsof ze een voordracht houdt. Dat komt doordat ze docent is. En ze heeft ook voorschriften, over waar je online naar kijkt, over appen met anderen als je in gezelschap bent, maaltijden zijn qualitytime, alsof tijd verschillende kwaliteiten heeft; goed of slecht, hij verstrijkt met precies dezelfde snelheid. Eigenlijk is dat feitelijk onjuist. De tijd gaat sneller naarmate de hoogte toeneemt, dus als Pen boven is en haar moeder beneden, dan is haar tijd sneller of gecomprimeerder of zoiets dan die van haar moeder, maar wie bepaalt welke van betere kwaliteit is? Het klopt trouwens niet als je zegt dat het om de binnenkant gaat, want stel nou dat de binnenkant óók anders is, zelfs nog erger? Dat is nog zoiets wat Pen niet kan zeggen, alleen maar denken, want als ze het hardop zegt, krijgt ze een lange verhandeling over dat iedereen-anders-is. Tuurlijk, denkt Pen, en ze rolt met haar ogen als haar moeder daarover begint te oreren.

Anders is zoals bijzonder, een van die woorden die mensen op een bepaalde manier beklemtonen waardoor ze denken dat ze tactvol zijn. Zeg gewoon wat je bedoelt, wil Pen schreeuwen, alleen vertellen mensen haar dan dat ze een opgewonden standje is. De therapiemevrouw is het tenminste met haar eens. En zij begrijpt tenminste dat Pen niet zozeer behoefte heeft aan een etiket, als wel aan methodes om de chaos van de wereld tot rust te brengen. Oké, daar gaan we, zegt de therapiemevrouw. Voel de triggers, Pen. Voel ze, benoem ze, ken ze. Kijk naar je handen, want dat zal je een gevoel van controle geven. Als mensen tegen je praten, kijk ze dan niet aan, te veel prikkels. Als je brein overloopt, zoek dan uit waarvan, gedachten of gevoelens? Wat zijn de gevoelens? Positief, negatief, neutraal? Pen heeft observatie tot haar bondgenoot gemaakt. Pen noemde haar altijd alleen maar ‘die mevrouw’, want dat ze in therapie moest bewees in feite dat ze anders was dan andere meisjes, maar toen zei haar moeder: ‘Kom op, Pen, waarom zou je je ervoor schamen, dat is zo achterhaald.’ Want haar moeder heeft zelf ook een therapeut. En daarom heeft Pen haar eigen etiket verzonnen.

Pen heeft een moeilijke kamer, daar is niet veel observatie voor nodig. Hij is óf helemaal opgeruimd, óf helemaal ontploft, en vandaag is hij ontploft, waardoor het nog een hele toer is om binnen te komen want ze moet overal overheen stappen en omheen lopen en dat is ingewikkeld. Ze zou hem altijd moeten opruimen, maar alleen omdat je iets zou moeten doen, wil dat nog niet zeggen dat je het ook doet, en soms heeft ze zin om te schreeuwen dat geen van die regels, ook niet als ze zich er allemaal aan houdt, kan voorkomen dat ze in de knoop raakt, of verstijft of tegen dingen aan botst. Pen had dit nota bene een keer tijdens een sessie verteld en de therapiemevrouw had even niet gereageerd en het klonk alsof ze moest lachen maar dat was natuurlijk niet zo want dat was tegen de regels, en toen had ze gezegd: ‘O Pen, dat is zo normaal, je bent gewoon een puber.’ Zodat Pen zich weer wat beter voelde en van zichzelf één keer met de deur mocht slaan toen ze thuiskwam en later, bij het eten, had haar moeder gezegd: ‘Wat was dat nou allemaal’, maar ze was niet uit haar vel gesprongen. Daar heeft Pen nu alleen helemaal niks aan want alles ligt overal door de kamer en dat is erg verwarrend, dus pakt ze maar haar speciale date-outfit van de stoel en de stof is zacht en aangenaam op haar huid, waardoor ze zich onmiddellijk beter voelt. Gebonk van de vloer – het plafond voor haar moeder – en met welke snelheid de tijd ook verstrijkt, het is tijd om naar beneden te gaan.

Beng doet het bord, krak doet de toast en Pen krimpt ineen als de waterpomp knarst, want als andere mensen lawaai maken komt alles veel harder binnen. ‘Wel voorzichtig zijn hoor, vandaag,’ zegt Claire. Claire is Pens moeder en ze bedoelt het goed en heeft het beste met haar voor, maar ze wil niet dat ze gaat, weet Pen, omdat ze het niet begrijpt. Pen doet het voor de liefde.

‘Misschien zijn er een paar… je weet wel, niet iedereen zal daar automatisch om dezelfde redenen zijn als jij, en er is vast een hoop lawaai.’

Pen concentreert zich maar op het rijtje pillen op tafel, op het gevoel van hoe de gele cornflakes op haar tong smelten.

‘Je kunt weggaan wanneer je maar wil,’ dringt Claire aan, want haar dochter heeft een hekel aan lawaai, een hekel aan mensen om zich heen, is het liefst in haar eentje, is eigenlijk volmaakt gelukkig in haar eentje, dus honderden mensen bij een demonstratie zal moeilijk zijn. Claire zou zich met hand en tand verzetten tegen iedereen die zei dat haar dochter sommige dingen niet zou mogen doen, maar ze wilde ook dat ze haar soms thuis kon houden. ‘Ik bedoel, het klimaat is belangrijk, maar ik wou gewoon dat je naar school ging…’

‘CLAIRE!’

Nou, in elk geval komt er een reactie. Pen had het doen voorkomen alsof de vrije dag een les maatschappijleer was en Claire is op de hoogte van de stakingen – op vrijdagen geeft ze haar eigen leerlingen er ook vrij voor – maar vandaag is het maandag en Pen zit in de vijfde klas, en het maakt echt niet uit dat ze praktisch beter is in Engels dan haar leraar, het is gewoon belangrijk om aanwezig te zijn, en Claire weet best dat er verschillende manieren van leren zijn, maar het is niet heel waarschijnlijk dat het aardrijkskunde-examen een onderdeel over Extinction Rebellion zal bevatten.

Ook Pen voelt, als ze erbij stilstaat, de dreiging van opdoemende examens, een soort angst onder in haar buik, maar ja, dat gevoel heeft ze elke dag.

Klats! De kleinste maakt het meeste lawaai. Soraya probeert de aandacht te trekken. Pen kan haar niet zien, ze houdt haar blik geconcentreerd op de melk in de kom, de paar drijvende cornflakes (er wordt beweerd dat hier meer zout in zit dan in zout water), maar ze hoort haar schuifelen en zeuren en te hard ademen. Ze vraagt nu om een appel ‘voor school’. Ze houdt niet eens van appels, denkt Pen, maar als Claire naar de deur van de koelkast reikt en met een ritselend geluid een appel uit een zakje haalt en Pen zich inbeeldt dat ze haar zusje wegduwt om met rust gelaten te worden, voelt ze Soraya dicht naast haar komen staan en hoort ze haar fluisteren: ‘Veel plezier vandaag.’ Pen is zo verbaasd dat ze opkijkt en Soraya’s hartveroverende lach ziet. Het is het jojo-effect van de familie O’Neill, ingewijd door Sandy; net op het moment dat je begint te denken: dit kan geen familie van me zijn, ze maken me helemaal gek, doet of zegt een van hen iets onverwachts waardoor je je geweldig voelt.

En plotseling wordt het vandaag weer een fijne dag, Pen voelt het in haar botten. Haar moeder legt vlak voor haar neus een appel op tafel.

‘Ruim de afwasmachine in, zet de droge vaat van gisteravond weg, en doe íéts aan die kamer van je, Pen, want het is er één grote zooi, het is hier geen hotel.’ Claire heeft besloten dat ze haar dochter ook wel wat huishoudelijk werk kan laten doen, ze zoekt in haar tas, jas in de hand, ‘Hier heb je wat voor vandaag’, het geld op tafel. ‘Vergeet niet iets te eten, en doe je regenjas aan, het kan me niet schelen dat het niet hip is, je wil geen kou vatten.’ Pen knikt. ‘Je mag af en toe best wel iets zeggen, hoor.’ Claire klinkt alsof ze geïrriteerd is, hoewel ze dat niet is; het was als grapje bedoeld.

Maar Pen tilt haar hoofd op, kijkt naar haar moeder en dan steekt ze haar handen omhoog en wappert ermee in de lucht. Soraya heeft nu ook haar handen omhoog en Claire ook, een onverbrekelijke cirkel. De O’Neill-vrouwen. ‘Fijne dag, tot vanavond, maandagavond-pizza.’ De voordeur slaat dicht, de muren trillen een beetje.

Vandaag zal Pen niet trillen, vandaag zullen de woorden komen, vandaag zal ze Alice’ hand vastpakken.

07.23 uur

‘Ook goedemorgen,’ zegt een stem, en Ruth kijkt op en denkt: wat nu weer/o nee/waar blijft de bus? Want ze heeft geen zin in praten, is er niet toe in staat, maar het is Stephen, en het moet jaren geleden zijn, ze kenden elkaar van school. Wat is hij eigenlijk ontzettend lang. Ruth wordt zich plotseling bewust van haar make-uploze gezicht.

‘Ben je de landelijke problemen aan het oplossen?’ zegt Stephen en even is Ruth van haar stuk want waar heeft hij het over? En dan blijkt dat hij het inbelprogramma op de radio bedoelt, maar hoe weet hij dat, hij werkt toch in het buitenland?

‘Hm, het is interessant, veel problemen,’ zegt ze, wat idioot klinkt. ‘Het is een uitdaging,’ zegt ze, in een poging terrein terug te winnen dat ze prompt weer verliest door een verwarrende gedachte. ‘Ben je niet in Australië?’

‘Ik ben terug om mijn appartement te verkopen.’ Stephen gebaart naar Terenure Cross. ‘Wil daar wel een huis kopen… en ik kan hier vanuit het kantoor in Dublin werken, hoewel het tijdsverschil wel een beetje lastig is.’

Ruth knikt alleen maar.

‘Eigenlijk ben ik op weg naar de sportschool.’ Hij tilt de sporttas op als bewijs. ‘Ik sta niet op de bus te wachten. Gewoon een omstander, of een omloper, haha.’

Ruths nek doet pijn van het achteroverbuigen, ze probeert een subtiele blik op het scherm te werpen. Er staat nog steeds 1 MIN/1 NÓM. Kom nou, kom nou toch, wenst ze.

‘Ik vind het leuk om je te volgen,’ zegt hij, en dan, opmerkelijk: ‘Ik heb jouw stem in mijn oren.’ Stephen glimlacht en als ze hem nog steeds niet-begrijpend aankijkt wijst hij zowaar naar de zijkant van zijn hoofd, alsof ze het begrip oor niet snapte. ‘Podcast,’ zegt hij uiteindelijk.

‘O. Raar,’ zegt Ruth, want wat moet je daar nou op zeggen?

‘Gaat het wel…’ Stephen heeft een verblufte uitdrukking op zijn gezicht. ‘Gaat het wel goed met je, Ruth?’

‘Maandagochtend, hè,’ zegt Ruth en ze voelt een vleugje paniek. Ze zegt niet: en mijn man is niet thuisgekomen.

‘Tuurlijk, Manic Monday!’ Met een brede glimlach schudt Stephen zijn hoofd over het begin van een nieuwe week. Het geluid van een ronkende motor, de bus komt eraan. ‘Nou, zet ’m op vandaag. Misschien kunnen we een keer een avondje bijkletsen voordat ik wegga?’

‘Leuk!’ Ruth zwaait onhandig en halfslachtig, ze staat al op het opstapje, en als ze achteromkijkt en knikt (ze weten allebei dat ze niet zullen bijkletsen) bedenkt ze dat zijn grijns een beetje geforceerd lijkt.

Ruth scant haar ov-kaart en terwijl ze de trap op loopt naar het bovenste dek denkt ze aan die avond, het feestje van iemand die eenentwintig was geworden. Stephen en zij hadden elkaar gezien en het volgende moment dronken in elkaars armen gelegen en elkaar verbaasd bekend hoe leuk ze de ander hadden gevonden op school maar te verlegen waren geweest, en die avond voelde anders, geen remmingen, de wereld lag aan hun voeten, het opwindende leven dat hun te wachten stond, en ze hadden gepraat en gezoend in het park, hij die haar hielp over het hek te klimmen, en plotseling was de ochtend aangebroken en lagen ze samen in zijn bed. Jezus, die dag erna! Ruth was geradbraakt. Stephen had een berichtje gestuurd en in eerste instantie was hij heel romantisch geweest met xx achter zijn naam, maar toen bleek dat hij een knipperlichtrelatie had, dan weer uit, dan weer aan, en nu was het aan, absoluut aan met zijn vriendin. Ruth zou toch op reis gaan. Ze trekt een gezicht als ze zich herinnert hoe oprecht het allemaal had geleken.

De bus kruipt over Harold’s Cross, Ruth kan bijna voelen hoe ze ouder wordt. Was het destijds de meest vrije periode van haar leven geweest? De uren, de dagen die ze verspilden hadden als een luxe gevoeld, o zeker. Maar was het op het moment zelf ook echt zo fantastisch? Voelde het vrij? Ruth huivert bijna. Alles was mogelijk, had iedereen tegen haar gezegd. ‘Alles ligt nog voor je.’ Het was goedbedoeld, maar dat alles mogelijk was voelde bijna hetzelfde als dat niets mogelijk was.

Ruth opent het poederdoosje. Wantrouwig bekijkt ze het beeld, hoe kan ze ervoor zorgen dat ze er als een normaal mens uitziet? Vooruit dan maar, breng de concealer aan die een frisse blik belooft, poeder je gezicht. Klem het doosje en de mascarahouder in de ene hand en probeer met het borsteltje in de andere hand wat mascara op te doen. Shit, bijna laten vallen. Hou het spiegeltje wat verder weg om het resultaat te beoordelen. Ruth veegt wat roze op haar wangen. Zinloos eigenlijk, het voelt allemaal zinloos. Is het trouwens niet absurd om in het ene deel van je gezicht het rood weg te halen om het vervolgens aan een ander deel toe te voegen?

De bus rijdt schoksgewijs verder naar Clanbrassil Street, tegenwoordig een stuk opgefleurd: het slachthuis verdwenen, de oude huizen al in haar jeugd afgebroken om plaats te maken voor nieuwe busbanen, waardoor de binnenstad inderdaad sneller bereikbaar was. Ruth voelt hoe het huis van haar moeder aan haar trekt, ze zou het kunnen zien als ze haar hals uitrekt, Lombard Street. Het huis van iemand anders nu, de blauweregen die doorgroeit boven de deur. Ze gaat er niet naar op zoek, waar hebben we het over, het is maar een huis.

Langs St. Patrick’s, en dan eindelijk Christ Church. Een laatste inspectie in de spiegel voordat Ruth alles weer in haar tas opbergt en naar beneden loopt. De bus rijdt langs de kathedraal, waar vrienden van haar met Kerstmis zingen, het jaarlijkse knielen, de liederen en de kaarsen. Langs de Lord Edward-pub op de hoek. Zou er nog steeds zaagsel op de barvloer liggen? Of was dat misschien alleen in haar verbeelding zo? Hortend en stotend komen ze tot stilstand.

Uitstappen, en er zit nog steeds regen in de lucht, ook al is het opgeklaard. Ruth gaat naar links bij Cow’s Lane, gewoonlijk houdt ze van deze conceptuele straat, met zijn yoga en tatoeages en planten en boeken. Wanneer heeft ze voor het laatst een boek gelezen? Dat was pas vrijheid, niet tijd om te verspillen, maar tijd om de dingen te doen die je wilde. De achterkant van het theater, en al die straatjes, al die steegjes waren vergeten. Vreemd om te bedenken dat dit ooit het centrum van de stad was, tot aan het kasteel, het hart van alles. Met het verstrijken van de tijd werden de grenzen verlegd. Het winkeltje waar ze een keer voor kerst die kasjmieren handschoenen voor haar moeder had gekocht, met MADE IN IRELAND op het label, maar hopen op goedkeuring van die vrouw was te veel gevraagd. Het gedenkteken voor de Magdalene Laundries op de hoek, waar Ruth op andere dagen, andere dagen dan vandaag, een ellendig gevoel van krijgt als ze erover nadenkt, want haar leven was welbeschouwd één lange vrijheid. Maar vandaag loopt ze eraan voorbij.

De straat wordt breder en gaat over in Parliament Street, ze kijkt achterom naar de pub waar ze tijdens haar hele studie heeft gewerkt, de tijd dat er maar een paar plekken waren waar mannen elkaars hand konden vasthouden. Grattan Bridge. Wachtend bij het stoplicht denkt Ruth aan Aidan, en verdomme nog aan toe, want het ging net zo goed. ‘Kijk eens,’ had hij een keer gezegd, toen ze de brug overstaken, terwijl hij haar bij de arm pakte en naar het metaalwerk langs de brug wees. ‘Kijk eens, dat zijn zeepaardjes.’ Hij had uitgelegd dat ze een symbool voor trouw waren, omdat ze hun hele leven bij elkaar blijven. Ze zijn óók uniek, wil ze nu tegen hem zeggen, want ze heeft het naderhand opgezocht, omdat het mannelijke zeepaardje de ongeboren jongen draagt.

Capel Street, naar iemand vernoemd, een graaf misschien? Dat lijkt nu wel even geleden, met alle soep en sushi en bibimbap in de straat. Vreemd, denkt Ruth, terwijl ze voor een winkelpui blijft staan, hoe je door de geur van olijven of specerijen het feit dat je man je mogelijk/misschien/waarschijnlijk haat, terzijde kunt schuiven, bijna uit je hoofd kunt zetten, bij het vooruitzicht van eten. Ruth knikt naar de vrouw achter de toonbank als ze de winkel binnenkomt (Grieks? Turks? Is het onbeleefd als je dat niet weet?). ‘Ja, die,’ zegt de man voor haar en hij wijst naar een schaal met pistachenoten bestrooide baklava. De vrouw helpt hem en glimlacht naar Ruth, die nogmaals knikt om te laten zien dat ze geen haast heeft.

Het pasteitje is warm in haar hand en de olie lekt al door het papieren zakje. Ruth krult de rand naar beneden om een hap te nemen. Al lopend door de straat (haar straat, ze eigent zich hem toe) staat ze zichzelf toe te genieten van haar pasteitje, knapperig, zoutig, kazig. Börek. Ze voelt haar voeten op het plaveisel en de warmte door het papier en de gemorste olie op haar lippen, en al die dingen betekenen dat ze de dag vandaag misschien wel doorkomt.

Ruth loopt het halletje in. Schemerig, stil, ze zal wel de eerste zijn. Ze raapt de advertentieblaadjes op voor pizza en massages, legt ze op een stapel op de plank, gaat de trap op, hup naar boven. Een en al efficiëntie – nu knipt ze het licht aan, zet de verwarming hoger, het is altijd kouder na het weekend, doet haar bureaulamp aan. Thuis, in zekere zin. Ze loopt de kamer uit naar de keuken, vult de waterkoker, pakt een mok, nogal een allegaartje, ze moeten de kasten uitmesten, meet de koffie af in de cafetière, luistert naar hoe het water begint te koken, wacht tot het lichtje uitgaat. Theelepeltje in de gootsteen, dat kan ze later wel afwassen. Alles komt later wel. Ruth neemt haar mok mee naar de ruimte ernaast, buigt over haar bureau, pakt de map met aantekeningen, bladert erdoorheen. Op het papier staat haar handschrift, haar getypte opmerkingen, allemaal mooi op volgorde. Ja, ze weet wie deze persoon is. Gooi een kussen in de stoel, schuif de doos tissues dichterbij. Haal adem. Er is tijd.

‘Je hoort vast een hoop interessante verhalen?’ Het was hun eerste afspraakje. Aidan had oprecht geïnteresseerd geleken, was dat het, kwam het daardoor dat ze het hem had willen bekennen? Dat ze zich ontoereikend voelde tegenover het leed dat de mensen haar toevertrouwden. In plaats daarvan had ze gezegd dat ze verbaasd was (en nog steeds is) over hoeveel van onze energie in beslag wordt genomen door een negatief zelfbeeld. Zonder in details te treden had ze hem verteld dat bijna iedereen dezelfde pijn heeft. Daarna had ze er het zwijgen toe gedaan, omdat ze zich bewust was geweest van de discrepantie tussen wat ze voelde en wat ze zei. Later vertelde Aidan dat hij deze terughoudendheid – verlegenheid had hij het genoemd – charmant had gevonden, en ook toen had ze niets gezegd om zijn verkeerde indruk recht te zetten. Aidan. Ze waren geen zeepaardjes.

De deurbel gaat. Loop weg van het raam, ga naar de muur, druk op de knop. Ruth hoort een stem weerklinken, zegt iets, drukt op de zoemer om Anthony binnen te laten. Ze heeft nog een minuutje, want Anthony loopt altijd langzaam de trap op, hij heeft er een hekel aan om hijgend aan te komen, en Ruth ademt weer uit om haar hoofd leeg te maken, rustig te worden, zich voor te bereiden om te luisteren, een onderscheid te maken tussen haar eigen leven en dit andere.

08.01 uur

Het bestek moet met de punten en de tanden naar boven. Pen herschikt ze per soort, de messen bij de messen, de vorken bij de vorken, de lepels aan de andere kant. Je krijgt er een bepaald gevoel van in je hoofd als de dingen op volgorde liggen. ‘Leeghoofdig’ betekent onintelligent, maar wat zou het heerlijk zijn om daadwerkelijk een leeg hoofd te hebben, zonder die echo’s die er altijd maar rondkaatsen van stomme mensen die zeggen dat je kapot bent. In hun allereerste sessie vroeg Pen aan de therapiemevrouw of praten de enige manier was om dingen uit haar hoofd te krijgen. De therapiemevrouw zei dat a) er niks mis is met Pen, dat ze niet kapot is en dat ze daarom ook niet gerepareerd hoeft te worden, b) het toch geweldig zou zijn als de wereld voor iedereen geschikt zou kunnen worden gemaakt, en c) je niet hoeft te praten als je dat niet wilt. Dus dat je soms alleen maar zit, zonder iets te zeggen en dat is in zekere zin alsof je een leeg hoofd hebt.

‘Hoe voelt dat eigenlijk, een vol hoofd?’ Dat was een vraag die de therapiemevrouw haar had gesteld. Pen had alleen maar met haar hoofd geschud, daarom vroeg de therapiemevrouw of ze voor de week erna wat dingen op papier wilde zetten, dan zouden ze er stap voor stap wel komen. Wanneer je de juiste woorden vindt, is het net alsof de wereld er duidelijker door wordt, maar toen Pen woorden probeerde te vinden voor de gevoelens aan de binnenkant van haar hoofd, was het alsof ze voor een muur van woorden stond. Zodat Pen op de ochtend van haar volgende afspraak nog steeds niet de juiste woorden had gevonden om op te schrijven, laat staan te zeggen. In plaats daarvan had ze een van de gedichtenbundels van haar moeder meegenomen, Dickinson, met gouden belettering op de rug. Toen ze de kamer in kwam, sloeg ze hem open bij de desbetreffende pagina en hield hem voor de schijn omhoog.

Ik voelde een Begrafenis in mijn Brein

En de therapiemevrouw zei: ‘Vertelt dit gedicht hoe jij je voelt?’ En Pen knikte en toen vroeg de therapiemevrouw of ze wilde zeggen welke regels het beste weergaven hoe ze zich voelde. Pen wees naar de eerste regel en toen ze merkte dat het de bedoeling was dat ze nog iets zei, las ze langzaam hardop voor:

Een Rouwdienst, als een Trom –

Die maar bleef roffelen – roffelen – tot ik dacht

Mijn geest raakt verstomd –

De therapiemevrouw knikte weer en Pen besefte dat ze eindelijk iemand gevonden had die goed luisterde. Daarna had de therapiemevrouw uitgelegd dat aan dingen denken – bijvoorbeeld denken dat je iets moet doen, of je afvragen wat andere mensen van je denken, of je afvragen of het wel goed gaat met je moeder – dat elke afzonderlijke gedachte was als het openen van een bestand in je brein. En hoe meer gedachten je had, hoe meer je brein zich vulde met geopende bestanden die flikkerden en klikten om je brein eraan te herinneren dat ze er nog waren. Dus als je veel ‘actieve gedachten’ had, zei de therapiemevrouw, was het net alsof je brein vol zat met flikkerende lichten en klikkende geluiden. En daarvan zou iederéén in paniek raken.

Pen spoelt de kommen om en het gevoel van water op haar handen heeft iets geruststellends, daarom heeft ze dit karweitje ook gekozen. Kommen in het bovenste rek, achteraan beginnen zodat er niet te veel gewicht op de scharnieren komt te liggen. De therapieruimte is rustig en stil en best saai, wat Pen wel fijn vindt nu ze er lang genoeg heen gaat om zich te kunnen ontspannen en meer om zich heen kan kijken. Pen zit tegenover de therapiemevrouw, wat ook tegenover het raam is, zodat ze de lucht kan zien, en omdat het op een hoge verdieping is, ziet ze de bovenkant van de gebouwen aan de overkant van de straat, een dakenlandschap (als Pen ooit een gedicht schrijft, dan komt het woord ‘landschap’ erin voor). Wanneer ze daar in die ruimte is, en de therapiemevrouw uitlegt dat er methodes zijn om die flikkerende lichten in je hoofd uit te zetten, om ervoor te zorgen dat alles rustiger voelt, klinken die allemaal logisch en Pen knikt en bedankt haar aan het eind en gaat naar huis. Vorige week had ze de therapiemevrouw over de demonstratie verteld en over de date met Alice, en ze had gezegd dat ze zich er rustig over voelde. Maar vandaag voelt het ingewikkelder. Wat als mensen haar geen ruimte geven, of als er te veel geschreeuwd wordt? Want heel vaak wachten andere mensen niet tot ze op adem is gekomen en haar draai heeft gevonden, ze willen gewoon niet wachten. Een keer, toen Pen een slechte week had gehad, zei de therapiemevrouw dat het wel goed zou komen omdat ze twee dingen in haar voordeel heeft: ze is vindingrijk en ze heeft het vermogen zelfstandig te handelen. Daarna zei ze dat neurodiverse mensen vaak zeer succesvol of creatief zijn, dankzij die vindingrijkheid en alle copingmechanismen voor het Echte Leven, dat ze taken systematisch of anders aanpakken dan anderen. Dat ze shit voor elkaar krijgen. Dat had ze gezegd, ‘shit’, en Pen had geglimlacht, omdat het iets was wat Alice zou zeggen.

Er zijn glazen die je met de hand moet afwassen, deze bijvoorbeeld, een soort groen, zwaar glas met een luchtbel in de bodem. Behoedzaam pakt Pen het glas van het afdruiprek en draait het in de theedoek om de laatste paar druppels op te vangen. Voorzichtig schuift ze het op de bovenste plank. Het was een huwelijkscadeau voor haar ouders en oorspronkelijk was het een set van zes. Nu is alleen deze nog over, je moet er dus extra voorzichtig mee zijn.

Pen zegt Sandy tegen haar vader, maar hij vindt het niet prettig dat ze hem bij de voornaam noemt; als ze dat doet zwijgt hij even en zegt dan: ‘Pardon?’ Soms noemt hij haar Penelope en dan reageert ze niet of ze zegt de keer daarop meneer O’Neill tegen hem, waar hij nog meer de pest aan heeft, dus het ligt aan hen allebei, zegt Claire. Sandy is civiel ingenieur. Eigenlijk wilde hij architect worden, maar je krijgt niet altijd je eerste keuze, wat Sandy-sorry-papa blijkbaar een belangrijke levensles vond maar wat Claire-aka-mama ‘eigenlijk een beetje defaitistisch’ vond. ‘Boeien,’ zegt Pen schouderophalend als ze op die toer gaan. Sandy is geïnteresseerd in gebouwen, in hoe ze er al dan niet uitzien. ‘Zielloos,’ zegt hij elke zaterdag als hij ze ophaalt, terwijl hij met samengeknepen ogen naar het huis kijkt, alsof het de nietszeggende straat is die hij afwijst, en niet hen. Pen weet dat de dingen die mensen zeggen niet altijd met jou te maken hebben, maar dat ze juist laten zien hoe die ander zich vanbinnen voelt. Pen denkt na over de manier waarop woorden de oppervlakte van de dingen raken, hoe ze over de wereld en je tong glijden. Sommige woorden kunnen je geliefd en zacht laten voelen en andere blutsen en beschadigen.

Vonden de bouwers of ontwerpers het ook zielloos? Pen vraagt zich af of ze teleurgesteld waren, of al die mensen die nodig waren voor de bouw van alleen al één huis geprobeerd hadden iets te maken waardoor anderen zich bezield zouden voelen. Of wilden ze alleen maar dat de bewoners een dak boven hun hoofd hadden? Maar Pen krijgt niet de kriebels, zoals Claire, als Sandy dat soort dingen zegt, of dingen over ‘dit land’, ze zegt niet: ‘Wat is er nou zo geweldig aan om uit Engeland te komen?’ Meestal luistert Pen alleen maar, want zij vindt het ook leuk om naar gebouwen te kijken en ze vindt het leuk zich een voorstelling te maken van de levens daarbinnen en ze vindt het leuk, in principe, als Sandy überhaupt tegen haar praat.

Nadat haar ouders uit elkaar gingen werden de herrie en de angstaanvallen echt heel erg en ook al vond ze het niet leuk op school, toch vroeg ze regelmatig aan haar leraren of ze wat langer in het klaslokaal mocht blijven om te lezen, maar dat kon niet vanwege de verzekering of zo. Ze moest naar huis en hoewel alleen haar moeder en Soraya daar waren, was het toch alsof je de herrie nog kon horen, dus dan weigerde Pen van haar kamer te komen (die ook van Soraya was, wat betekende dat Soraya dan begon te gillen omdat Pen-altijd-haar-zin-krijgt-het-is-ook-mijn-kamer). Toen gingen ze verhuizen en werd de herrie minder. En daarna begon ze met de therapie. ‘Het is maar een half uur,’ zei haar moeder, want Pen wilde eerst niet, maar toen werd het het fijnste half uur van de week, het was grappig hoe dat kon gebeuren (grappig–vreemd). In de therapieruimte staan de stoelen zo ver uit elkaar dat je elkaar niet hoeft aan te raken en als je langs de schouder van de ander kijkt komt dat niet onbeleefd over, het lijkt gewoon alsof je heel diep nadenkt. En dan stelt de therapiemevrouw vragen en wanneer Pen antwoord geeft voelt het alsof er een last van haar schouders glijdt (wat een metafoor is, maar het voelt ook letterlijk zo). De therapiemevrouw zegt voornamelijk dat het goed is dat Pen is wie ze is, moeilijk soms, maar goed.

Pen denkt na over het tijdschema. Vervoer, check. Afspraak, check. Demonstratie, check. Klimaatmars, check. Daarna weet Pen het niet zo goed, maar Alice en zij zullen waarschijnlijk tot het concert een beetje rondhangen. Pen heeft een aantal plekken gemarkeerd op de kaartenapp op haar telefoon, zodat ze ergens eten kunnen halen of een wandeling maken. Ze had Claire willen vragen wat cool is om te doen in de stad, maar dat leek haar niet cool als je zestien was, zoiets aan je moeder vragen, dus in plaats daarvan had ze het opgezocht, en daardoor wist ze weer dat ze naar het museum was geweest om de veenlijken te bekijken en het goud uit het Vikingtijdperk. Misschien kan ze Alice daar mee naartoe nemen, hoewel ze zich afvraagt of Alice zin heeft om lijken te zien uit 400 v.Chr., bijna allemaal afkomstig uit de Midlands. Toen Pen ze de eerste keer zag, keek ze naar de lijken met een huid als diep donkerbruin leer en hun nagels en vingerafdrukken en haren, en dacht: we zijn hetzelfde, we voelen hetzelfde, ook duizenden jaren later. Zal Alice dat ook denken? Musea gelden waarschijnlijk niet als cool of romantisch. (‘Energiegevend of energievretend, Pen?’ vraagt de therapiemevrouw, want ze probeert Pen altijd aan te sporen om actief voor het beste te kiezen.) Maar misschien hoeft Alice, ook al vindt ze haar leuk-om-wie-ze-is, niet te weten dat Pen liever in een museum is dan op straat? Misschien moet ze haar appen en het vragen? Ze gaat vandaag toch aan de rand lopen, dat heeft ze Alice gisteravond nog in een berichtje helpen herinneren. Pen houdt van appen, wat eigenlijk praten is zonder gezicht. Soms, als ze op slot zit, wilde ze dat ze gewoon emojitekens omhoog kon houden.

Pen checkt haar telefoon omdat ze moet weten wat er in de wereld gebeurt, want het is niet goed om zomaar te demonstreren. Je moet de feiten kennen. Ze moet tegenwoordig doelbewust zoeken naar informatie over de branden in de Amazone; vorige maand stond het nieuws er bol van, maar nu gaan de hoofdartikelen alleen maar over invasies en grenzen, meer over vluchtelingen dan over branden, hoewel dat in principe hetzelfde verhaal is. De wereld staat in brand. Niet dat je dat door de media te weten kwam, Pen scrolt eindeloos door de berichten, geen concrete-brandende-Amazone (wel veel van die andere branden).

Pen had de branden een keer bij Sandy ter sprake gebracht. Ze waren in zijn flat (nogal zielloos trouwens) om te eten en hij had er zelfs aan gedacht om de in-het-midden-gesmolten vegetarische burgers te kopen die ze zo lekker vindt, wat het automatisch tot een bijzondere dag maakte. ‘Wat doe je allemaal op school?’ vroeg hij, hoewel het augustus was en ze nog vakantie hadden. Maar Pen vergaf het hem want het was moeilijk om een gesprek gaande te houden. ‘Wat vind jij van de branden in de regenwouden?’ had ze gevraagd, want de actualiteit leek een veilig onderwerp. ‘Zuid-Amerika, toch?’ had hij schouderophalend gezegd. ‘Weet je waarom ze het doen?’ Pen had bijna onmerkbaar haar hoofd geschud. ‘Waar denk je dat al die soja vandaan komt?’ En Sandy had naar haar burger geknikt. Zij leverde daar ook een bijdrage aan (hoeveel gram?) wilde hij maar zeggen. Pen wilde hem vertellen dat zijn burger slechter was, maar hij was al klaar met het onderwerp, nu plaagde hij haar zusje ergens mee. Later die avond had Claire op internet een grafiek voor haar opgezocht van alle broeikasgassen van verschillende proteïnen en daarna was Pen meer linzen gaan eten omdat je die ook bij droogte kon kweken.

‘Het aantal nieuwe bosbranden is aanzienlijk afgenomen,’ zegt Brazilië, hoewel je vraagtekens kunt zetten bij hoe betrouwbaar die bewering is, aangezien de president in wezen een absolute dictator is, zegt Alice. Maar zelfs hij geeft toe dat er meer branden zijn dan vroeger, weliswaar minder nieuwe, maar in zijn algemeenheid meer dan wanneer dan ook in de opgetekende geschiedenis, wat niet alle geschiedenis is, alleen de delen die ze opschrijven. Volgens een bepaalde website bestaan dingen niet als je er geen statistieken van hebt, hoewel iedereen kan zien dat die redenering niet deugt.

Pen is zelden alleen thuis, meestal zijn Claire en Soraya er, of Catherine, die Soraya van school haalt, of Pens moeder die vanuit huis werkt. ‘Ik kan me geen duobaan veroorloven,’ hoorde Pen Claire een keer tegen haar beste vriendin aan de telefoon zeggen. ‘Ik ben gewoon moe, honds-fucking-moe.’ (Als je een woord op die manier opdeelt, met een ander woord ertussen, noem je dat tmesis. Tmesis is ook een ongebruikelijk en dus lievelingswoord, want er zou een klinker moeten zitten tussen de medeklinkers t en m, maar de klinker is weggelaten.) Hoe dan ook, alleen zijn is een zeldzaam genoegen voor Pen. Plus, op-jezelf-zijn betekent dat je alles kunt bekijken. Pen loopt naar de ouderslaapkamer.

Ze ruikt de geur van haar moeder, haar vertrouwde, geruststellende lichaamsgeur. Het ruikt naar nacht. Zou haar moeder willen dat ze het raam opendeed? Pen vraagt zich af of haar moeder weleens droomt, misschien is ze daar te moe voor, ze zegt vaak dat ze moe is, met een lange zucht, terwijl ze zich uitrekt of haar voeten wrijft. ‘Ik ben zo moe, zet even een kop thee voor me, lieverd.’ Dat woord, lieverd, het ontvalt haar soms en Pen kan er niets aan doen, geef me de RÚÍMTE, ze draait zich met een ruk van haar af. Maar uiteindelijk zet ze de thee wel. Het is ironisch dat ze nu hetzelfde woord tegen Alice wil zeggen, en ze hoopt echt vurig dat Alice niet naar ruimte verlangt. Pen is goed in theezetten, het kopje verwarmen – als ze een theepot hadden kon ze het doen zoals het moest. Maar aan de andere kant was het ook verspilling als je een hele pot zette en niet alles opdronk. Ze zijn tenminste wel op losse thee overgestapt (geen plastic theezakjes meer), maar alleen omdat Claire zei dat ze niet meer tegen het gezeur kon en Pen verdenkt haar ervan dat ze op haar werk nog wel van die theezakjes gebruikt.

In de bovenste lade ligt ondergoed, een deel ervan netjes opgerold, een herinnering aan Claires magische opruimfase, het opgerolde ondergoed is zo te zien van kant, glanzender, het andere een warboel. Er liggen ook kamizooltjes tussen. Haar moeder zegt dat ze die draagt zodat ze tijdens de les vrijuit met haar armen kan zwaaien zonder ontslagen te worden wegens inkijk, maar Pen zou ze aandoen voor het zijdeachtige, sexy gevoel op haar huid. Het woord kamizool is behaaglijk, camisia, Latijn voor nachtjapon of hemd. Ze zijn met z’n vijven bij de les Latijn, en Pen vermoedt dat ze niet de enige is die zich tijdens de lunchpauze heeft laten inroosteren om de sociale drukte van de kantine te ontlopen. ‘Ik heb nu ook Latijn,’ had ze thuis aangekondigd, toen ze nog in het oude huis woonden. ‘Dan word je dus dokter,’ had Sandy gezegd, alsof het alleen over werk gaat. Pen weet nog niet wat ze wil worden (‘Je kunt niet iets “worden”,’ zegt Claire, ‘je dóét dingen’), maar ze wil iets waar schoonheid en tijd en ruimte is.

De lades zijn niet bijster interessant en dus verlegt Pen haar aandacht naar de kledingkast. De bovenste plank is te hoog voor haar moeder, die het badkamerkrukje erbij moet pakken, maar Pens vingers kunnen net de rand van de doos vastgrijpen en hem aan de sjaal die eromheen geknoopt zit naar beneden trekken. Er klinkt gerammel. Niet vergeten hoe het lag, leg het terug zoals het was, beweeg voorzichtig door het leven, friemelen Pens vingers aan de knoop. Er zitten maar vier dingen in: twee ringen, een halsketting en een rolletje bankbiljetten. Pen bevoelt het metaal, herkent de zetting en de eenvoudige ring. Het is logisch dat je die dingen niet weg kunt gooien, dat je ze bewaart, en ook dat je nog een tijdje de inkeping op je vinger houdt waar ze altijd gezeten hebben. Ze zijn te klein voor Pens handen. De halsketting heeft Pen nooit eerder gezien, hij lijkt ouderwets, van goud. Pen schuift het elastiekje los, een haarelastiekje, en rolt de bankbiljetten uit. Vijftigjes, twaalf stuks. Waarom ligt er zeshonderd euro in de kast? Pen denkt aan hoe zuinig ze moeten zijn met geld, haar moeders mantra, denkt aan het twintigje in haar zak van vanochtend en zorgvuldig rolt ze de bankbiljetten weer op, strak genoeg zodat het elastiekje eromheen kan. Is het weer precies zoals het was? Geld is best vies; als je met geld werkt, in een winkel bijvoorbeeld, zijn je handen aan het eind van de dag smerig. Maar geld is ook vrijheid. Je kunt je handen willen wassen van het ene, maar het andere heb je nodig.

Pen zit een tijdje op de grond en vraagt zich af wat de doos nou echt betekent. Meestal zegt Claire dat ze elke dag haar best moet doen om de eindjes aan elkaar te knopen. Heeft ze die dingen met opzet in de doos gestopt? Of op de manier waarop je iets doet zonder dat je weet dat je het gaat doen? Haar moeder kennende zal het wel het eerste zijn geweest. Pen doet het deksel op de doos en knoopt de sjaal er weer omheen, kiept hem op de plank; het is wel zo ongeveer hoe het was als ze de kastdeur sluit. Pen kijkt op haar horloge. Bijna tijd.