DE KOKKIN VAN CASTAMAR

FERNANDO J. MÚÑEZ

DE KOKKIN
VAN

DE CASTAMAR-SERIE 1

Uit het Spaans vertaald door
Lies Doms en Esther de Gries

De kokkin van Castamar is deel 1 van de tweedelige Castamar-serie

Oorspronkelijke titel La cocinera de Castamar

© 2019 Fernando J. Múñez / Editorial Planeta S.A., Barcelona

© 2022 Nederlandse vertaling Lies Doms en Esther de Gries / Uitgeverij Oceaan

Alle rechten voorbehouden

Omslagontwerp Buerosued en Planet Art & Design

Omslagbewerking image realize

Foto auteur © Carlos Ruiz

NUR 302

ISBN 978 90 468 2974 5

www.oceaanboeken.nl

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2022, met ISBN 978 90 468 2973 8

Voor mijn vrouw, de lucht die ik inadem, de zee die me wiegt,
die mijn hele wereld overspoelt.

Voor mijn moeder, omdat zij me als eerste aanmoedigde
om dit werk te schrijven.

Voor mijn vader, omdat hij degene is van wie ik elke dag leer.

DEEL 1

10 oktober 1720 – 19 oktober 1720

1

10 oktober 1720, ’s morgens

Eeuwige pijn bestaat niet, hield ze zichzelf altijd voor om hoop te houden dat alles weer voorbijging. En eeuwige vreugde ook niet, voegde ze er daarna aan toe. Misschien had deze zin na zo veel herhaling zijn betekenis verloren en weerspiegelde hij alleen nog het bittere gevoel dat het leven haar de laatste jaren had bezorgd. Ze zag zich elke dag gedwongen om weer met frisse moed te beginnen. Dankzij haar doorzettingsvermogen en opstandige aard had ze ondanks alles niet opgegeven, maar doorgezet. Niemand zal kunnen beweren dat ik een lafaard was, herhaalde Clara in gedachten.

Volledig weggedoken onder de deken van stro concentreerde ze zich op de regendruppels die langs de strobaal naar beneden stroomden. Zo vermeed ze naar het melkwitte licht te kijken dat door het stro gefilterd werd. Toen ze opkeek, ving ze een glimp op van het uitgestrekte landschap rondom de wagen die haar naar het landgoed van Castamar voerde. Ze moest snel haar ademhaling onder controle zien te krijgen, want ze viel bijna flauw bij de gedachte dat ze zich niet tussen de muren van een huis bevond en ze had al eens eerder het bewustzijn verloren tijdens zo’n paniekaanval. Wat had ze een hekel aan die zwakte. Ze voelde zich er kwetsbaar door, alsof al het kwaad in de wereld zich plotseling tegen haar richtte en alle kracht uit haar lichaam vloeide. Precies vanwege die angst had ze gemengde gevoelens gehad toen señora Moncada haar vertelde over de positie op Castamar. Het gezette hoofd van de ziekenboeg had haar benaderd en meegedeeld dat don Melquíades Elquiza, een goede vriend van haar en butler op Castamar, op zoek was naar een keukenhulp voor het landhuis. ‘Dit zou een buitenkans voor je kunnen zijn, Clara,’ had ze gezegd. Clara had zich verplicht gevoeld de gelegenheid aan te grijpen, maar was tegelijkertijd bang om het ziekenhuis waar ze werkte en woonde te moeten verlaten. Het idee om de straten van Madrid en het Plaza Mayor te moeten doorkruisen, zoals ze dat vroeger met haar vader had gedaan, benam haar de adem tot ze begon te zweten en zo slap werd als een dweil. Met een zakdoek voor haar ogen had ze geprobeerd in haar eentje het Alcázar te bereiken, maar nadat ze amper een voet buiten de deur had gezet, was ze in paniek omgedraaid. Señora Moncada was zo vriendelijk geweest om in haar plaats voor señor Elquiza te verschijnen en haar culinaire kwaliteiten de hemel in te prijzen. Hun vriendschap ging blijkbaar ver terug: de twee hadden elkaar op jonge leeftijd leren kennen tijdens enkele plattelandsfeesten, toen zij in dienst was van de graaf-hertog van Benavente en hij al voor de hertog van Castamar werkte. Dankzij señora Moncada wist señor Elquiza meteen dat Clara’s liefde voor koken in de familie zat: haar moeder was de hoofdkokkin geweest van kardinaal Giulio Alberoni, voormalig minister van koning Filips V. Helaas was de prelaat in ongenade gevallen en met Clara’s moeder in zijn hofhouding teruggekeerd naar de Republiek Genua.

Clara, haar moeders rechterhand in de keuken, had de dienst van de kardinaal moeten verlaten omdat alleen de hoofdkokkin met hem mocht meereizen. Op dat moment geloofde ze dat ze spoedig een nieuwe betrekking zou vinden, maar zodra de koks begrepen dat haar referenties van haar eigen moeder kwamen, hechtten ze er geen waarde meer aan. Bovendien vertrouwden ze het niet dat ze zo welopgevoed was. En dus had ze haar ambities om in de keuken aan de slag te gaan op een lager pitje gezet en voorzag ze nu in haar levensonderhoud door voor de arme stakkers in het lokale ziekenhuis te zorgen.

Het deed haar veel verdriet dat er niets beters van haar was geworden, ondanks het feit dat haar vader, de gerespecteerde dokter Armando Belmonte, zo zijn best had gedaan om haar en haar zus een goede opvoeding te geven. Van jongs af aan had hun gouvernante Francisca Barroso hen met ijzeren discipline onderricht. Daarom hadden haar zus en zij heel wat kennis van allerlei vakken, zoals borduren en naaien, etiquette, aardrijkskunde, geschiedenis, Latijn, Grieks, wiskunde, retorica, grammatica en moderne talen zoals Engels en Frans. Ze leerden ook pianospelen, zingen en dansen, wat hun ouders veel geld gekost moet hebben, om nog maar te zwijgen van Clara’s persoonlijke leesverslaving. Na de dood van hun vader hadden ze echter weinig aan hun opvoeding gehad en waren ze genoodzaakt een stapje terug te doen op de sociale ladder. Tegen alle verwachtingen in werd de gedeelde culinaire passie van moeder en dochter, waar haar arme vader altijd over klaagde, de steunpilaar van het gezin. ‘Mijn lieve Cristina, we hebben niet voor niets een kok,’ had hij haar vaak berispt. ‘Wat zouden onze vrienden wel niet zeggen als ze hoorden dat onze oudste dochter en jij hele dagen boven het fornuis hangen, terwijl we meer dan genoeg bedienden hebben.’

In die goede jaren had Clara alle mogelijke kookboeken gelezen, inclusief vertalingen van enkele Arabische en Sefardische uitgaven, waarvan er vele verboden waren in Spanje. Al toen ze klein was, vergezelde ze hun kokkin señora Cano naar de markt, waar ze leerde de beste kool, sla, kikkererwten, linzen, tomaten, vruchten en rijst uit te kiezen. Wat had ze het heerlijk gevonden de slechte kikkererwten en linzen van de goede te scheiden wanneer ze lagen te weken, of de bouillon van de stoofpot te mogen proeven, of de pure chocolade die haar vader had verkregen dankzij zijn connecties aan het hof. Met weemoed dacht ze terug aan de tijd dat ze samen met haar moeder gebak, taarten, jam en marmelades maakte. Ze herinnerde zich dat ze samen haar vader hadden overgehaald om een oven te bouwen van hout en klei, zodat ze allerhande gerechten konden bereiden. Hij had aanvankelijk geweigerd, maar uiteindelijk toch toegegeven onder het voorwendsel dat het noodzakelijk was voor het personeel.

Na de referenties van señora Moncada ontvangen te hebben, had señor Melquíades haar in dienst genomen. Voor Clara was Castamar de eerste stap om haar ambities waar te maken en terug te keren naar een echte keuken. Werken in de huishouding van de hertog van Castamar, een van de voornaamste figuren die koning Filips V in de oorlog hadden bijgestaan, betekende voorlopig een zeker bestaan. Ze had vernomen dat het een ongewoon huis was, want ondanks de hoogadellijke status werkte er slechts een derde van het personeel dat normaal in een hertogelijk huis werkzaam is. Blijkbaar had de hertog, don Diego, zich na de dood van zijn vrouw thuis opgesloten, en de laatste jaren had hij nog maar zeer zelden een samenkomst aan het hof bijgewoond.

Voor haar vertrek naar Castamar had Clara haar moeder en zus geschreven. Dankzij koning Filips mocht nu elke onderdaan – en dus niet alleen de Kroon, de aristocratie en de kooplieden – gebruikmaken van de post en kon ze hen op de hoogte brengen van haar adreswijziging. Ze gebruikte haar weinige spaargeld om de brieven te frankeren. Nadat ze die had verstuurd, moest Clara nog een dag wachten tot señor Pedro Ochando, koetsier en inkoper voor de stallen van Castamar, klaar was met zijn werk. Het was een regenachtige dag, daar had ze geluk mee. De man was zo vriendelijk haar te komen afhalen aan het hospitaal, zodat ze haar angst voor openbare ruimtes niet hoefde te verbergen. ‘Ik zit liever achterin,’ had ze zich met een glimlach verontschuldigd. ‘Dan zit ik beschut tegen de regen tussen de hooibalen. Ik heb niet echt een goede jas.’

Ze reden meer dan drie uur in de stromende regen van Móstoles naar Boadilla. Af en toe voelde ze een hobbel in de weg en was ze doodsbang dat haar strooien beschutting zou verschuiven en haar niet langer zou beschermen. Dat gebeurde gelukkig niet. Even later, toen al haar spieren stijf aanvoelden van het gerammel, hielden ze halt en kondigde señor Ochando aan dat ze waren gearriveerd.

Ze bedankte hem en stapte met haar ogen dicht uit de koets. Koude regendruppels vielen in de geborduurde kraag van haar jurk en deden haar huiveren. Ze wachtte tot het gekerm van de wielen ver genoeg was en bond met een knoop in haar maag de zakdoek voor haar ogen. Geholpen door een nauwe opening, waardoor ze niet veel meer dan de grond onder haar voeten kon zien, en een staf, liep ze naar een kleine ommuurde binnenplaats die zich achter het landhuis bevond. Ze hield haar blik op haar schoenen gericht in de hoop dat de zakdoek de omgeving zou blijven bedekken. Met bonzend hart versnelde ze haar pas en ademde oppervlakkig, waardoor haar ledematen begonnen te tintelen. Toen ze onder een kleine poort door liep die toegang gaf tot de binnenplaats, was ze zich er nauwelijks van bewust dat ze een paar dienstmeisjes passeerde die lachend enkele vergeten kledingstukken van de waslijn haalden.

Plotseling voelde ze zich verloren in de uitgestrektheid, en de kleine opening van de zakdoek was niet langer voldoende om haar weg te vinden. Ze hief haar hoofd op en zag verderop een houten afdak met een poort. Het kon haar niet schelen dat de luiken gesloten leken. Trillend op haar benen begon ze met haar laatste krachten te rennen, biddend tot de Heer dat ze niet zou struikelen of flauwvallen. Eenmaal onder het afdak nam ze haar blinddoek af, liet haar voorhoofd tegen de deur rusten en probeerde niet aan de onmetelijke open ruimte te denken.

‘Wat doe je daar, meisje?’

De norse stem die achter haar weerklonk deed haar hart overslaan. Ze draaide zich om en probeerde zich een houding te geven. Toen ze opkeek, ontmoetten haar ogen de strenge blik van een vrouw van midden vijftig. Clara hield haar blik slechts heel even vast, maar het was genoeg om te weten dat er een onverbiddelijke hardheid van haar uitging. ‘Ik ben Clara Belmonte, de nieuwe keukenhulp,’ zei ze gesmoord en ze reikte haar de referenties van haar moeder en señora Moncada aan.

De vrouw bestudeerde haar een ogenblik en nam toen met enige tegenzin de papieren aan. Voor Clara leek het moment oneindig lang te duren. Ze was zo duizelig dat ze op het punt stond flauw te vallen en voelde zich genoodzaakt discreet steun te zoeken tegen de muur. De vrouw merkte dat er iets mis was, trok haar wenkbrauwen op en bekeek haar achterdochtig, alsof ze in het diepst van haar ziel kon kijken. ‘Je ziet zo bleek. Je wordt toch niet ziek?’ vroeg ze.

Clara schudde haar hoofd. Ze wankelde op haar benen en wist dat ze niet lang meer kon doen alsof alles in orde was. Maar ze wist ook dat als ze nu de waarheid zou zeggen, ze de baan zou verliezen, en dus hield ze haar kiezen op elkaar en haalde diep adem.

‘Señor Melquíades zei dat hij een dienstmeisje met veel ervaring zou sturen. Ben je niet wat jong voor alles wat hier staat?’

Gebruikmakend van haar kennis van de etiquette antwoordde ze met een buiging dat haar moeder haar alles had geleerd in het huis van zijne excellentie Alberoni. De vrouw gaf haar met een onverschillig gebaar de brieven terug. Toen stak ze in één efficiënte beweging haar hand uit, pakte de sleutelbos en opende de deur. ‘Volg mij,’ beval ze, en Clara stapte opgelucht de gang in.

Terwijl ze de energieke voetstappen van de huishoudster volgde, begon ze weer tot zichzelf te komen. Toch leek de gang eindeloos lang, en af en toe moest ze onopvallend tegen de kale, witte muren leunen. Op strenge toon zei de vrouw dat de deur waardoor ze zojuist waren binnengekomen altijd gesloten moest blijven en dat ze alleen de ingang aan de andere kant van de binnenplaats mocht gebruiken, die rechtstreeks toegang gaf tot de keuken. Clara voelde zich opgelucht, want ze was toch al niet van plan het huis te verlaten.

Ze passeerden drie bedienden die luid met elkaar praatten, enkele kamermeisjes die snel hun schort rechttrokken en zich naar boven haastten toen ze hen zagen, twee jonge knapen met vermoeide ogen die opgeleid werden tot kamerdienaar en een zekere Jacinto Suárez, die de voorraden beheerde. Naast hem liep Luis Fernández, de verantwoordelijke voor de provisiekamer en het magazijn waar de kaarsen, de kolen en het brandhout lagen. De vrouw groette beide heren koeltjes bij hun naam. Na een lange tocht door de gangen van het gebouw verschenen er twee lantaarnopstekers, wier taak het was het huis en de tuin te verlichten. Allemaal lieten ze hun werk vallen om voor de huishoudster in de houding te springen. ‘Je werkt op proef zolang ik dat nodig acht, en als je het werk niet naar genoegen uitvoert, ben je binnen de kortste keren terug in Madrid. Je hebt recht op zes reales de vellón en drie maaltijden per dag en één rustdag in de week, doorgaans op zondag. Dan kun je altijd de mis bijwonen. Je slaapt in de keuken, in een kamertje achter een schuifdeur,’ legde ze uit.

Clara knikte. Als man aan het hof zou haar salaris in de buurt komen van elf reales de vellón per dag, maar Castamar mocht dan een van de belangrijkste huizen van Spanje zijn, het was niet het Alcázar en zij was geen man. Toch was haar loon nog altijd boven het gemiddelde en mocht ze zich gelukkig prijzen; er waren meisjes die trappen moesten schrobben voor minder dan twee muntstukken per dag. Zij kon nu tenminste sparen voor wanneer de toekomst nog minder rooskleurig zou zijn. ‘Ik tolereer geen gelummel of stiekem gedoe van mijn personeel, en al helemaal geen geheim mannelijk bezoek,’ vervolgde de huishoudster.

Ze liepen verder door de gang tot ze bij een dubbele deur van licht kersenhout kwamen. Erboven hing een bordje met Keuken erop. Plotseling kwam er een kamermeisje naar buiten met een zilveren dienblad in haar handen. Daarop stond een uitgebreid ontbijt van kippenbouillon, melk en chocolademelk in verschillende kannen, geroosterd brood bestrooid met suiker en kaneel, gekookte eieren, zoete broodjes en spek. Clara constateerde dat de bouillon te gekruid was, de gebakjes te vettig, de eieren te zachtgekookt en het brood te kort geroosterd. Bovendien ontbrak er een lakei om het bestek, het glaswerk en de maaltijd naar de hertog te brengen. Alleen het spek leek goed te zijn bereid, op de juiste manier gesneden en in eigen vet gebakken. Maar wat nog het meest opviel was de presentatie. Ondanks het prachtige servies en het elegante zilveren bestek, viel het haar op dat het de aandacht miste die zo’n voornaam huishouden als dat van de hertog betaamde. Het bestek lag niet recht en het ergste van al was dat er geen bloemen te bekennen waren, nochtans onmisbaar bij het ontbijt. Het met kant versierde witte kleedje viel niet goed over het dienblad en de warme gerechten waren niet bedekt met zilveren cloches.

Eén blik van de huishoudster was genoeg om het dienstmeisje te doen stilstaan. Ze liep naar haar toe, plaatste het koffielepeltje met rechtlijnige precisie op de juiste afstand van het servies en schikte de zilveren kannetjes. ‘Zorg dat het niet verschuift, Elisa,’ beval ze met dreigende stem. ‘Vooruit, je kunt gaan.’

Toen ze de keuken binnenkwamen, onderbrak iedereen zijn werk om een kleine buiging te maken. Het was duidelijk dat de huishoudster het ook in de keuken van de hertog voor het zeggen had. Met een enkel gebaar werden de taken hervat en Clara keek toe hoe twee keukenmeiden vakkundig verdergingen met het plukken van de kippen voor het avondeten. Een andere meid was, enigszins afgeleid, bezig twee jonge hanen te kruiden en achterin hield een dikke vrouw hen met toegeknepen ogen in de gaten terwijl ze een champignonsaus aan het bereiden was.

Clara vond dat er bijzonder weinig personeel aanwezig was voor het prestige dat Castamar bezat. Maar een keukenbrigade van vier was in praktische zin natuurlijk meer dan genoeg, aangezien de heer des huizes er alleen met zijn broer woonde, zo had señora Moncada haar verteld.

Ze vroeg zich af hoe het mogelijk was dat deze vrouw, van wie ze spoedig zou vernemen dat ze Úrsula Berenguer heette, zo veel macht had kunnen afdwingen. In een adellijk huis was het normaal dat de huishoudster het vrouwelijk personeel aanstuurde, maar deze scheen gezag te hebben over zowel de mannen als de vrouwen, wat ook betekende dat ze meer te zeggen had dan de butler van Castamar, don Melquíades Elquiza. Clara was nieuwsgierig naar de verstandhouding tussen de twee.

‘Binnen een week vindt de jaarlijkse viering plaats ter nagedachtenis aan onze geliefde doña Alba, de overleden echtgenote van de hertog,’ vertelde doña Úrsula met een zekere plechtigheid. ‘Het is een zeer belangrijk moment voor zijne excellentie. De gehele Madrileense aristocratie en hunne koninklijke majesteiten zijn zonder uitzondering aanwezig. We moeten tot in de puntjes voorbereid zijn.’

Clara knikte en de vrouw richtte haar blik op iemand achter haar. ‘Señora Escrivá,’ zei ze nors, ‘ik wil je graag voorstellen aan je nieuwe keukenhulpje: señorita Clara Belmonte. Maak haar verder wegwijs in de keuken.’

De dikke kokkin kwam dichterbij en bestudeerde haar met haar varkensogen alsof ze een stuk vlees was. De huishoudster vertrok en liet hen achter in een gespannen stilte. Terwijl de drie andere vrouwen haar bleven observeren, maakte ze van de gelegenheid gebruik om de keuken eens goed in zich op te nemen. Haar moeder had haar altijd verteld dat de aanblik van een keuken heel wat zei over de kok die er werkte. Na het ontbijt van de hertog gezien te hebben, verbaasde het haar niet dat de fornuizen zwart zagen van het roet, de oven en de schoorsteenmantel nog niet schoongeveegd waren, de spatels wanordelijk rondslingerden, de gootsteen half verstopt was en het deksel van het afvoerputje wagenwijd openstond. De kruidenkistjes stonden op willekeurige volgorde op de planken achteraan onder een dikke laag vet, met daarnaast de meelkisten vol amberkleurige draden. De dubbelglazige wand die uitkeek op de noordkant van de binnenplaats liet nauwelijks nog licht door en de werkbank was bedekt met resten bloed, wijn, specerijen en vlees van eerdere bereidingen, waardoor de kleur van het blad niet meer te herkennen was.

‘Wat voor schriel kippetje hebben ze me nu weer gebracht,’ zei de hoofdkokkin met een minachtende blik.

Clara kromp ineen en deed een stap achteruit. Toen ze haar voet op de gladde tegelvloer zette, voelde ze iets kraken onder haar laars. Señora Escrivá glimlachte toen ze haar zool optilde en een platgedrukte kakkerlak ontdekte. ‘Je hebt je al nuttig gemaakt, weer een zorg minder. Wat we ook doen om ze uit te roeien, niets helpt. Een echte plaag, die beesten,’ zei ze en iedereen lachte om de opmerking van hun bazin. ‘Ik ben Asunción Escrivá, de kokkin van Castamar, en dat daar zijn María en Emilia, de keukenhulpjes. Zij daar die het gevogelte staat te bereiden is Carmen van Castillo, mijn rechterhand. Die sloddervos is Rosalía, die is totaal de weg kwijt. Ze is hier alleen omdat de hertog medelijden met haar heeft. Ze tilt alle zware potten en pannen voor ons.’

Clara bespeurde onder de tafel nog een vijfde persoon. Rosalía keek naar haar met open mond en kwijl op haar kin en begroette haar met een voorzichtige glimlach. Vervolgens stak ze haar hand uit en liet nog een kakkerlak zien. ‘Ik vind het leuk dat ze zo knarsen,’ bracht ze met veel moeite uit. Clara wilde net haar glimlach beantwoorden toen señora Escrivá dichterbij kwam en het meisje ruw bij de arm pakte. ‘Begin die uien maar te pellen,’ beet ze haar toe. ‘Schiet op, kind! Je bent hier om te werken, niet om te lanterfanten.’

Ze deed Clara denken aan een oude dikke zeug, gillend in haar varkensstal. Haar droombeeld van werken onder een grootse hoofdkok spatte dan en daar uiteen. De rouwrandjes onder de nagels van señora Escrivá, zwart van etensresten en roet, vertelden haar hoe weinig ze van haar zou kunnen leren. Het was duidelijk dat de hertog genoegen had genomen met sobere maaltijden, zonder opsmuk en zonder de nodige hygiëne. Geen enkel zichzelf respecterend adellijk huis zou zo veel verwaarlozing toestaan.

10 oktober 1720, ’s middags

Mannen hadden graag de touwtjes in handen, maar Úrsula was door schade en schande wijs geworden en vastbesloten nooit meer voor iemand te buigen. Dat de nieuwe keukenmeid was gearriveerd zonder dat ze hierover was ingelicht, laat staan haar goedkeuring had kunnen geven, maakte haar dan ook razend. Zo nu en dan betwistte don Melquíades Elquiza haar heerschappij over de bediening, maar in dit huishouden was haar wil wet en dat wist de butler maar al te goed. Als hij tegen haar inging, stond er veel meer op het spel dan alleen zijn positie. Het was voor iedereen beter geweest als hij lang geleden was vertrokken en zijn duistere geheim met zich had meegenomen. Dan zou heel Castamar onder haar strikte bewind vallen, strak afgesteld als het uurwerk van een klok.

Verzonken in gedachten liep Úrsula door de gangen tot ze bij de werkkamer van de butler kwam. Ze klopte twee keer zachtjes op de deur om te verbergen dat ze vanbinnen kookte van woede. De diepe stem van señor Elquiza aan de andere kant van de deur gaf haar toestemming om binnen te komen. Ze sloot de deur achter zich. Zoals het protocol voorschreef, groette ze hem met een knikje en sprak hem aan bij zijn naam. Don Melquíades zat te schrijven in een van zijn scharlakenrode notitieboekjes die nooit door iemand gelezen zouden worden. Úrsula wachtte tot hij zijn blik op haar zou richten. Er viel zoals gewoonlijk een pijnlijke stilte. Don Melquíades keek nauwelijks op en stopte niet met schrijven. ‘O, u bent het,’ zei hij uiteindelijk laconiek.

Ze negeerde zijn minachting en wachtte, als een jager die zijn prooi besluipt, het juiste moment af om hem te kunnen vernederen met zijn mislukte poging haar gezag te ondermijnen. ‘Ik kwam even zeggen dat de nieuwe keukenmeid is gearriveerd,’ zei ze. ‘Ik neem aan dat ze ruimschoots over de juiste vaardigheden beschikt en…’

‘Dat is zo. Eén blik op haar referenties zou volstaan, doña Úrsula,’ onderbrak hij haar droogjes zonder op te kijken.

Opnieuw zweeg ze. Hij trok een van zijn borstelige wenkbrauwen op en bekeek haar van top tot teen om haar ongemakkelijk te maken. Ze wachtte even, wetende dat dit machtsspelletje zou eindigen met haar overwinning. ‘Voor het jaarlijkse diner van zijne excellentie zou het wellicht gepast zijn een van de salons in de oostelijke vleugel te gebruiken,’ zei ze om van onderwerp te veranderen.

Hij antwoordde niet, maar ging gewoon door met schrijven. Úrsula dacht bij zichzelf dat hij vast genoot van het machtsgevoel dat de stilte hem gaf, alsof ze moest wachten op zijn toestemming. Ze hield haar lippen stijf op elkaar terwijl hij de stilte nog wat langer liet duren. ‘Doe wat u het beste lijkt, doña Úrsula,’ antwoordde hij uiteindelijk.

Ze wachtte nog even af voordat ze hem de genadeslag toebracht. Toen naderde ze zijn bureau en bestudeerde hem als een insect. ‘Don Melquíades, zou u zo vriendelijk willen zijn op te houden met schrijven en eens fatsoenlijk naar mij te luisteren?’ vroeg ze op beleefde toon.

‘Pardon, doña Úrsula,’ antwoordde hij onmiddellijk, alsof hij gewoon wat verstrooid was.

Met een venijnig glimlachje kwam Úrsula nog wat dichterbij en ze wist dat hij zich nu heel klein moest voelen. Toen sprak ze voorzichtig de kwetsende woorden waarvan ze wist dat die hem in zijn trots zouden krenken, als man en als bediende. ‘Don Melquíades, u bent de butler van Castamar. Ik verzoek u dan ook om u als zodanig te gedragen…’

De man liep rood aan en stond boos op van zijn stoel.

‘… en in het bijzonder in mijn bijzijn,’ besloot ze.

Hij trilde van woede. Ze wachtte opzettelijk met praten tot hij op het punt stond het woord te nemen. ‘Of ik zie mij genoodzaakt met zijne excellentie te spreken over uw geheimpje,’ onderbrak ze hem. Haar mondhoeken krulden omhoog in een glimlach. Opnieuw ging zij er met de overwinning vandoor, zoals dat al jaren het geval was. Dit soort machtsspelletjes met don Melquíades hadden zich minder en minder voorgedaan, tot hij eraan gewend was geraakt dat alle belangrijke beslissingen over Castamar enkel nog als een mededeling bij hem terechtkwamen. Úrsula had zich al omgedraaid om te vertrekken, maar bij de deur bedacht ze zich en besloot ze dat hij een nog grotere nederlaag verdiende. ‘En trouwens, wind u niet zo op,’ voegde ze eraan toe. ‘We weten allebei wie hier in huis de baas is. Eigenlijk is dit een ongelukkig huwelijk: we houden alleen de schijn op.’

Don Melquíades streek over zijn snor. In zijn ogen weerspiegelde de droefheid van zijn verslagen ziel. Toen Úrsula zich opnieuw omdraaide om dit keer echt te vertrekken, zag ze vanuit haar ooghoek dat de butler van Castamar op de essenhouten stoel aan zijn bureau ineenkromp.

2

11 oktober 1720, ’s morgens

Clara stond veel vroeger op dan de rest en maakte vier uur lang de potten, pannen en hakmessen schoon. Ze schuurde de werkbank en schrobde de met roet besmeurde muren en vloeren tot de tegels met behulp van wat groene zeep hun oorspronkelijke kleur terugkregen. De kakkerlakken stoven uiteen en vluchtten naar de binnenplaats. Daarna rangschikte ze de gepoetste kruidenkistjes. Ze ordende de meelkisten, de honingpotten en de aarden kruiken. Tot vier keer toe moest ze een emmer vers water uit de put takelen. Daarna waste ze ook nog alle doeken en teilen, en dat allemaal voordat er iemand anders in de keuken verscheen. Ze wist dat het nare gevolgen kon hebben, maar in zo’n vuile omgeving kon ze niet werken.

Tegen haar verwachting in was het doña Úrsula die als eerste binnenkwam. Zodra Clara haar zag, maakte ze een kleine reverence en boog haar hoofd. Toen de huishoudster de frisse geur van zeep opsnoof, zag Clara een glimp van verbazing op haar anders zo onverstoorbare gezicht. Doña Úrsula liep rustig rond en bewonderde het werk dat Clara een halve nacht had gekost. Ze streek met haar hand langs de kachels, de heften van de messen, de pannen en zelfs de fornuizen. Daarna bestudeerde ze zonder een woord te zeggen de kruidenrekken. Ten slotte richtte ze haar autoritaire blik op Clara en glimlachte halfhartig.

Toen ging de deur open en de dikke señora Escrivá bleef stokstijf in de opening staan. Clara begroette haar beleefd, maar er kwam geen reactie. Het was duidelijk dat de kokkin de keuken die ze de dag ervoor had achtergelaten niet meer herkende. Toen haar blik die van doña Úrsula kruiste, stond de paniek op haar gezicht te lezen. ‘Ik zie, señora Escrivá, dat u zoals beloofd de keuken kraaknet heeft achtergelaten,’ zei de huishoudster op weg naar de deur. ‘Zo heb ik het graag elke dag.’

Haar stem stierf weg in de gang. De kokkin keek met open mond om zich heen, alsof de keuken betoverd was. Haar priemende blik bleef vol verontwaardiging op Clara rusten. In twee stappen stond ze tegenover haar en gaf haar een flinke klap in het gezicht. Clara voelde dat haar lip scheurde en dat er een paar druppels bloed naar beneden vielen. Ze klemde haar kaken op elkaar en moest zich inhouden om niet terug te slaan. Señora Escrivá foeterde met opgestoken wijsvinger: ‘Je denkt toch niet dat we door jouw schuld harder gaan werken? Vanaf nu poets jij de keuken maar elke dag!’ brulde ze. ‘En zorg dat ze net zo blinkt als vandaag, of je zal het geweten hebben!’

Nadat ze zich had omgedraaid, concentreerde Clara zich zonder nog een woord te zeggen op het invetten van het lamsvlees. Vanuit haar ooghoeken zag ze iets bewegen bij de deur. Als een toneelregisseur stond doña Úrsula het schouwspel gade te slaan. Ze bleef zich nog even verkneukelen en ging toen weg. Clara keek naar buiten, waar donkere wolken zich samenpakten. Ze vreesde dat haar verblijf op Castamar op deze manier van korte duur zou zijn. Nadat ze klaar was met het lamsvlees, waste ze haar handen boven de gootsteen en begon enkele gebakjes met een honingmengsel te bestrijken voor het ontbijt van de hertog.

Haar gedachten dwaalden af naar fijnere herinneringen, toen haar leven nog eenvoudig was en haar vader hun alles gaf wat ze nodig hadden. Steeds als ze zich zijn ronde gezicht voor de geest haalde, had ze het gevoel dat de tijd was blijven stilstaan. Ironisch genoeg was die periode, toen er een bloederige oorlog woedde om de troon van Spanje en de hegemonie van Europa, de gelukkigste van haar leven geweest. Haar vader was een gecultiveerd man, die alleen maar wenste dat er zo snel mogelijk een einde zou komen aan die barbaarse oorlog. Als arts hechtte hij veel waarde aan de eed van Hippocrates, en met name aan het beginsel ‘ten eerste geen kwaad doen’, dat hem de onontkoombare plicht oplegde mensenlevens te redden. Bovendien was de oorlog voor hem in strijd met alle rede, en vooral met God.

Het was echter niet zijn visie op de oorlog die hem tot een van de meest gerenommeerde artsen van Madrid had gemaakt, maar zijn liefde voor het vak. Daardoor kwam hij in contact met zowel de hoge adel van Spanje als met de edelen die met koning Filips uit Frankrijk waren meegekomen. De arme man had altijd gehoopt dat zijn dochters een verbintenis zouden aangaan met een adellijk huis, of tenminste een met veel aanzien. Clara deelde die ambitie niet, maar haar zus Elvira, naïever en eenvoudiger van geest dan zij, wilde net als haar vader aan het hof geïntroduceerd worden en een geschikte echtgenoot vinden. Iemand die rijk en knap was en net zoveel van haar hield als haar ouders van elkaar. Maar de oorlog had een einde aan die droom gemaakt door haar alle mogelijke huwelijkskandidaten te ontnemen. ‘In dit tempo blijft er geen enkele jongeman over,’ had het arme kind tien jaar geleden verzucht.

Clara was uit ander hout gesneden. Zij bracht haar tijd liever tussen de boeken en de fornuizen door dan op zoek te gaan naar een echtgenoot. Ze was niet voornemens zomaar een man te vinden, maar de juiste. In die tijd had ze nog gedacht dat de overwinning van koning Filips heel wat in ongenade gevallen Habsburgse aanhangers zou opleveren, die welwillend zouden staan tegenover een huwelijk met een Belmonte om zo bij de koning in de gunst te komen.

Minstens even belangrijk voor haar vader als het vinden van een waardige echtgenoot voor zijn dochters, was een correcte opvoeding. ‘Ik moet toegeven dat ik het er niet slecht van af heb gebracht,’ had hij Clara op een avond bij een paar versgebakken taartjes toevertrouwd. ‘Ik heb altijd van een zoon gedroomd om in mijn voetsporen te treden, maar de Heer heeft me met jullie twee gezegend. Je kan misschien geen arts worden, liefje, maar weet dat je vrouw-zijn je niet belet om net als mannen je verstand te benutten.’

Haar vader, een wetenschapper die zijn hele leven gebaseerd had op de uitkomst van experimenten en de kracht van de rede, beweerde dat er ondanks de vele speculatieve theorieën geen enkel sluitend bewijs was dat de vrouwelijke rede niet kon leren en begrijpen. Dat maakte hen natuurlijk nog niet geschikt voor bepaalde taken die voor mannen waren voorbehouden, zoals financiën, het leger of staatsaangelegenheden. Men kwam namelijk steevast tot de conclusie dat vrouwen vanwege hun gevoelige aard niet in staat waren logisch te redeneren. Om nog maar te zwijgen van de zuiver fysieke beroepen, waarbij vrouwen om bewezen anatomische redenen niet konden wedijveren met de vaardigheden van mannen.

‘Dus u bent het niet helemaal eens met Poullain de la Barre, vader?’ had Clara hem eens met een knipoog gevraagd, want de Fransman verdedigde de gelijkheid van de seksen in brede zin.

‘De la Barre is een bekeerde calvinist, en zijn oordeel is dus wel wat troebel,’ had hij glimlachend gezegd.

Clara had hem vervolgens op ernstige toon geconfronteerd met enkele ideeën van andere schrijvers die ook pleitten voor gelijke kansen voor mannen en vrouwen. Ze herinnerde zich nog dat ze zei: ‘De Engelse schrijfster Mary Astell heeft bijvoorbeeld geschreven dat vrouwen op dezelfde manier onderwezen zouden moeten worden als mannen, zodat ze ook dezelfde dingen kunnen doen.’

‘Dezelfde dingen! Arme vrouw. Dat is een theorie die getuigt van weinig gezond verstand,’ had haar vader ongelovig geantwoord.

Ondanks deze uitspraken moest hij wel toegeven dat er geen enkele twijfel bestond over het feit dat de verschillen tussen mannen en vrouwen minimaal waren, omdat hij de kwestie vanuit alle mogelijke invalshoeken had bekeken, zelfs vanuit zuiver religieuze argumenten. ‘Dat God Adam naar zijn evenbeeld heeft geschapen en Eva uit de rib van Adam is ontstaan, wil nog niet zeggen dat zij minder slim was,’ had hij er geruststellend aan toegevoegd. Bovendien had hij tijdens bijeenkomsten regelmatig tegenover zijn tijdgenoten beweerd dat zijn eigen dochters het levende bewijs van deze theorie waren, en dan vooral Clara, die graag allerlei soorten boeken las. Dankzij hem, en dankzij hun moeder, die voor een vrouw bijzonder belezen was, hadden Elvira en zij op dat vlak alles gekregen wat ze maar wensten.

Enkele dagen voor zijn onverwachte dood had haar vader haar liefdevol toevertrouwd dat hij geen zoon had gemist. God had hem gezegend met een mooi leven, en in Elvira herkende hij zichzelf en in Clara zijn vrouw. En dat was zonder twijfel zo. Haar jongere zus had het rustige en ongecompliceerde karakter van haar vader geërfd, en zij de vastberadenheid en doortastendheid van haar moeder. Nu ze beiden een heel ander leven leidden, werd het nog duidelijker hoe sterk hun gedrag beïnvloed werd door de karakters van hun ouders.

Clara begon de amandelen voor het gebak fijn te hakken en vroeg zich ondertussen af hoe het met Elvira in Wenen zou zijn, in dat verre, koude oord waar ze nu woonde. Wat had ze een heimwee naar de herinneringen die haar onophoudelijk ontglipten als de uren op een klok. En toch dacht ze graag terug aan het verleden. Ze moest glimlachen bij de gedachte aan die heerlijke dagen voordat oorlogsminister don José van Grimaldo haar vader had opgeroepen voor de oorlog. Ze gaf zich volledig over aan de herinnering en even leek alles weer goed, alsof er geen tien jaar verstreken waren sinds die middag van 2 december 1710, toen heel Madrid wachtte op de komst van koning Filips uit Valladolid en zij op hun vader.

Die dag hadden haar moeder en zij hem aan een gedekte tafel opgewacht, met een stoofpot die uren op een laag vuurtje had staan pruttelen. Toen haar vader thuiskwam, hoefde hij de aroma’s nog maar in te ademen om te begrijpen dat ze de hele dag tussen de potten en pannen hadden doorgebracht. Wat had hij graag gezien dat ze meer tijd zouden besteden aan het proeven van eten dan aan het bereiden ervan! Maar zijn protesten waren aan dovemansoren gericht, en ondanks dat hij erop tegen was dat ze hele dagen in de keuken doorbrachten omdat het niet paste bij hun sociale positie, was hij er de man niet naar hen het plezier te weigeren. Hij genoot van hun kookkunsten en met het verstrijken van de tijd was hij er zo aan gewend geraakt dat hij het miste als ze niet zelf kookten.

Na zesentwintig jaar huwelijk kon haar vader, die nochtans geen fijne neus had, vanuit de woonkamer de verschillende gerechten onderscheiden puur op basis van de aroma’s: lamsstoof, eendenborst met kweeperen, gepekelde ham, gegrilde zeebrasem, aardappeltortilla, stoofpotje met kikkererwten en natuurlijk de vleesschotel. Als hij die geuren opsnoof, verscheen er een glimlach op zijn gezicht en moest hij erg zijn best doen om serieus te blijven. De arme man was niet in staat hun verwijten te maken als hij onderworpen werd aan de heldere ogen van zijn vrouw. ‘Daar kunt u niets tegen inbrengen, vader,’ zei Clara dan weleens.

Toch probeerde Armando Belmonte het iedere keer opnieuw. Clara had altijd aangenomen dat hij het vooral deed om zijn eigen gemoed te sussen. Hij hield zichzelf voor dat hij het verstandige lid van het gezin moest zijn, maar diep vanbinnen wilde hij helemaal niet dat zijn vrouw zou stoppen met koken, want hij wist dat het haar en Clara diepongelukkig zou maken.

Ze herinnerde zich nog dat hij die ochtend een glimlach op haar gezicht had getoverd door na de eerste hap te vragen hoe het kon dat het gerecht zo bijzonder smaakte. Ze had geantwoord dat het door de aardappelen kwam. ‘Lieve hemel, meisje,’ had hij met grote ogen uitgeroepen, ‘maar dat geven ze de varkens te eten!’

Die middag was Clara’s laatste gelukkige herinnering. Vlak daarna was hun butler Venancio binnengekomen met post van don José van Grimaldo. De oorlogsminister had haar vader verzocht om zich bij de Bourbon-troepen aan te sluiten. Daarom koesterde Clara die middag in haar gedachten en greep ze ernaar terug wanneer ze het moeilijk had. Als ze zich de details herinnerde, overviel haar een vreemd soort melancholie die haar tranen droogde en haar een gevoel van veiligheid gaf. De meeste nachten, als het verdriet haar ziel probeerde binnen te dringen, verzette ze zich ertegen en probeerde ze aan iets anders te denken. Maar soms, als ze niet sterk genoeg was, overvielen de beelden haar en kon ze zich alles tot in de kleinste details voor de geest halen, zelfs de bloemengeuren van het dure parfum van haar vader.

11 oktober 1720, ’s middags

Diego zat al sinds de vroege ochtend in het zadel. Dat deed hij vaak, en deze dagen nog vaker om zijn sombere gevoelens van zich af te schudden. Die ochtend was er een brief van zijn moeder, doña Mercedes, aangekomen en hij had hem meegenomen om zijn gedachten te verzetten. Sinds de tragische dood van zijn vrouw was Castamar een weerspiegeling van zijn gemoedstoestand en dat besefte hij maar al te goed. Hoewel de tijd zijn pijn had verzacht, voelde de wonde vandaag, negen jaar na haar onverwachte dood, weer heel vers, en hij kende zichzelf goed genoeg om te weten dat hij weleens kon vervallen in een van zijn onredelijke woedeaanvallen.

Hij bereikte een van de heuvels op het landgoed en bewonderde zijn uitgestrekte landerijen, die in het oosten reikten tot de heuvels van Boadilla en in het noorden tot het domein van Alarcón en de aangrenzende voorstad Pozuelo. Achter de horizon doemde vaag de bergketen van Guadarrama op, bekroond met de bergtoppen la Maliciosa, Siete Picos en Peñalara. Hij ademde de frisse lucht die uit de bergen kwam gewaaid diep in. Bijna winter, dacht hij. Alweer eentje zonder haar, Diego.

Hij liet zijn ros omkeren en ontwaarde zijn landhuis, en verderop Madrid met het Alcázar. Nog verder zag hij de weg naar Guadalajara, Brihuega en Villaviciosa de Tajuña. Zo veel goede mannen van beide kanten zijn daar gesneuveld, peinsde hij en hij dacht terug aan de vermoeide, uitgehongerde gezichten, aan de gewonden die op veldbedden lagen dood te bloeden, vechtend voor hun leven. Hij herinnerde zich de pijnkreten, waarvan sommige hem voor altijd zouden achtervolgen. Hij zag zichzelf weer achter de donderende batterij kanonnen staan die de linkerflank van de Habsburgers volledig had verwoest.

Hij mocht dan wel soldaat zijn geweest, trots was hij niet. Oorlog was een monster dat alles vernietigde, ook je eer en waardigheid. Die dag, zoals vele andere, hadden ze gedood zonder genade, haat gezaaid bij de vijandelijke troepen die even dapper hadden gevochten als zij. Diego had ook nooit echt van de overwinning kunnen genieten, want slechts een jaar na de bewuste slag van Villaviciosa, op 2 oktober 1711, stierf zijn vrouw, vertrappeld door haar eigen paard. De koning was meer dan begripvol geweest toen hij zijn toestemming had gevraagd om uit de actieve dienst te treden. ‘Als je in deze staat het slagveld betreedt, vraag je erom gedood te worden, neef,’ had hij gezegd.

En hij had gelijk. De dagen dat hij de steunpilaar van de koning was geweest, waren lang vervlogen. Hij kon zich nog een ochtend herinneren waarop hij tussen het ontbijt van zijne majesteit een klein flesje vergif had ontdekt. De moordenaars, vermomd als lakeien, hadden ter plaatse het leven gelaten onder het staal van zijn zwaard. Dagen later bleek dat Beltrán Burgaleta, een van de lijfwachten, zich had laten omkopen om hen door te laten. Mede door die prestatie had Diego de bijnaam ‘het beste zwaard van Spanje’ gekregen. Hij had er echter nooit veel belang aan gehecht. Naar zijn mening kon elk duel voor iedereen het laatste zijn.

Ja, zijne majesteit had er goed aan gedaan om hem te laten terugtreden na het overlijden van Alba. Sindsdien was hij niet meer dezelfde man geweest. Zijn geest dwaalde troosteloos door de gangen van Castamar en hij was niets meer dan een schaduw van zijn oude optimistische en zonnige zelf.

De eerste dagen na haar dood waren ondraaglijk geweest. Mensen zeiden dat zijn verdriet door de jaren heen zou slijten, dat hij alleen maar kon overleven door haar te vergeten. Maar er was ook zijn innerlijke stem die zei dat hij haar nooit zou vergeten, dat hij gewoon met de pijn moest leren leven.

Na de tragische gebeurtenis had hij zich afgezonderd en zelfs het bezoek van zijn goede vrienden, Francisco Marlango en Alfredo Carrión, afgeslagen. Ook de kapelaan Antonio Aldecoa weigerde hij te ontvangen, en tot op heden had hij geen enkele mis meer bijgewoond, ondanks het aandringen van zijn broer en de kapelaan. Hij had meer dan de helft van het personeel laten gaan en grote delen van het landhuis gesloten, zoals de slaapkamer van zijn vrouw, evenals hun huizen in Madrid en Valladolid. Hij had zich teruggetrokken uit de koninklijke hofhouding en alleen zijn moeder en zijn broer binnengelaten, niet omdat hij hun gezelschap wilde, maar omdat geen van beiden zijn verlangen naar eenzaamheid volledig respecteerde. Sinds die noodlottige dag had hij niets anders gedaan dan zich afvragen waarom God zo wreed tegen hem was geweest. En toch, om zich ergens aan vast te kunnen klampen, had hij elk jaar trouw Alba’s verjaardag gevierd.

Zij had die traditie zelf in het leven geroepen door de hele Spaanse adel uit te nodigen op Castamar, want ze vond het heerlijk om grote feesten te organiseren en haar gasten te verwennen met hapjes. In haar ogen was alles een spel, en er was geen dame of heer aan het hof van Madrid die haar niet wilde ontmoeten, want ze was het toonbeeld van klasse, schoonheid en welbespraaktheid. Ze maakte van het alledaagse iets bijzonders. Ze wilde ’s ochtends een ontbijtzaal vol bloemen en ging elke dag uit rijden, verkleedde zich dagelijks twee tot drie keer en afhankelijk van de gelegenheid verwisselde ze haar hoofddeksel minstens even vaak. Zonder het te beseffen liep ze vaak te neuriën. Soms verscheen ze ’s nachts in zijn slaapkamer om hem wakker te maken met een vurig gedicht. En toch was dat maar een klein deel van de Alba die hij kende, een oprechte en diepzinnige vrouw die tegelijk van de kleine dingen kon genieten. Alba hield met een passie van het leven en van hem. Ze was een toegewijde echtgenote met een ongeëvenaarde wilskracht die alles overhad voor haar geliefden. Wanneer ze ruziemaakten kon de boel flink ontploffen, maar ze legden het ook snel weer bij; hij omdat hij niet zonder haar kon en zij omdat ze haar tijd niet aan zo’n zinloze woordenwisseling wilde verspillen. Hij moest glimlachen als hij eraan terugdacht hoe ze steeds haar wenkbrauwen fronste als hij iets tegen haar wensen inbracht.

Hij had het erg moeilijk gevonden om afscheid te nemen van die wereld. Zijn moeder en zijn vrienden hadden na de eerste jaren van rouw geprobeerd hem zijn verdriet te doen vergeten, maar hij wilde het niet horen, wat vaak tot pittige discussies met zijn moeder had geleid. Ze vond zijn koppigheid egoïstisch en onverantwoord. Misschien was dat ook zo. In de ogen van de maatschappij was de verantwoordelijkheid die bij zijn naam hoorde het belangrijkste, belangrijker dan zijn verdriet en zelfs belangrijker dan zijn herinneringen aan Alba. Ondertussen was zijn moeder wat gekalmeerd. Wellicht putte ze hoop uit het feit dat hij naar een paar feesten in het Alcázar was geweest, naar informele bijeenkomsten bij vrienden en naar een enkele theatervoorstelling. En misschien moest hij ook aan zichzelf toegeven dat er daadwerkelijk iets in hem was veranderd, dat hij wel af en toe zin had eropuit te gaan en zich in bepaalde kringen te begeven. In de loop der jaren had hij het verdriet leren verdringen door zich overdag bezig te houden, maar ’s avonds overviel het hem steevast en werd hij steeds weer gedwongen de confrontatie met zichzelf aan te gaan. Hoe dan ook, de tijd had zijn wonden op z’n minst een klein beetje geheeld.

Hij herinnerde zich ineens dat de verzegelde brief van zijn moeder nog in de mouw van zijn jas zat en bracht zijn paard tot stilstand. Hij haalde hem tevoorschijn, verbrak het zegel en las hem aandachtig.

Liefste zoon,

Wanneer deze brief je bereikt, ben ik onderweg naar Castamar. Ik schrijf je om je te zeggen dat ik zo vrij ben geweest om don Enrique van Arcona, over wie ik je al vaker heb verteld, uit te nodigen voor het feest. Ik hoop dat jullie het goed met elkaar kunnen vinden, ik ben er namelijk van overtuigd dat hij een goede invloed op je zal hebben. Hij is een zeer goedhartig man. Dat kan mijn goede vriendin uit Valladolid, doña Emilia van Arcas, bevestigen.

Toen hij bijvoorbeeld laatst tijdens een storm zag dat haar rijtuig was gestrand in de modder, bood hij onmiddellijk zijn hulp aan en bracht haar thuis. Natuurlijk nodigde doña Emilia hem op haar beurt uit voor een kleine versnapering tot de storm zou gaan liggen. Toen zij hoorde dat don Enrique in Valladolid was om mij op te halen en naar Castamar te begeleiden, stelde ze hem onmiddellijk op de hoogte van onze gemeenschappelijke vriendschap. Je kunt je wellicht voorstellen dat ze mij onmiddellijk schreef om me dit te vertellen en zichzelf een beetje belangrijk te maken. Zoals je merkt, beschikt Enrique over een helder beoordelingsvermogen en een uitstekende opvoeding. Meer zeg ik er niet over. Ik hoop je over een paar dagen te zien. Geef Gabriel een kus van mij.

Je liefhebbende moeder,

Doña Mercedes van Castamar, hertogin van Rioseco en Medina

Toen Diego klaar was met lezen, verscheen er een glimlach op zijn gezicht. Zijn moeder had het talent om hem zijn verdriet te doen vergeten. Hij voelde zich weer wat beter en reed op een drafje naar de begraafplaats van Castamar. Aan de andere kant van het bos bevond zich de kapel van priester Antonio Aldecoa, geroemd om zijn toewijding aan de zwakkeren, ouderen en minderbedeelden. Hij had zelfs een kleine parochie opgericht waar hij de kinderen van de bedienden leerde lezen, hoewel de meeste ouders daar geen heil in zagen. Zij zagen hun kinderen liever een vak leren waarmee ze hun brood konden verdienen.

Hij hield zijn paard in toom om het geluid van de hoeven te temperen, want hij had weinig zin om een gesprek aan te gaan met een man die hem zo goed kende, en stapte af voor het vijf meter lange hekwerk dat het mausoleum omringde. Hij opende de poort en liep over het betegelde pad tot hij de marmeren deur bereikte en zijn handen ertegen liet rusten. Verder ging hij nooit. In die vesting van marmer en graniet scholen te veel pijnlijke herinneringen. Niet alleen aan Alba, maar ook aan zijn vader. Hij ging tegen een van de zuilen zitten en voerde een interne dialoog met zijn vrouw, waarin hij haar vertelde dat ze over vijf dagen haar verjaardag zouden vieren en dat Castamar oogverblindend zou schitteren, zoals zij het altijd graag had gezien. Zo bleef hij een tijdje zitten en raakte de steen van het pantheon aan alsof hij haar aanraakte. Ondertussen bracht hij haar op de hoogte van de visite die hij zou ontvangen, de laatste nieuwtjes over het personeel, de berichten die hem bereikten van het hof… Uiteindelijk nam hij met een zwaar gemoed afscheid, ging door het hek en sloot de poort achter zich.

‘Ik vroeg me al af wanneer ik zijne excellentie hier eens zou zien.’

Hij draaide zich om en keek in het ronde gezicht van de kapelaan. De oude man diende zijn familie al sinds Diego’s vader, Abel van Castamar, nog een kleine jongen was. Diego vermoedde dat hij had staan wachten tot het gesprek met zijn overleden vrouw afgerond was.

‘U bent vast zoals altijd uit het noorden van het bos binnengekomen om mij te ontwijken,’ ging de man verder terwijl hij dichterbij kwam.

‘Dat klopt,’ zei Diego, ‘maar u weet dat het niets met u te maken heeft.’

Hij keek de kapelaan in de ogen. Hij kwam nog wat dichterbij en Diego begon zich ongemakkelijk en zelfs wat kwetsbaar te voelen. Zijn aanwezigheid herinnerde hem eraan dat hij alleen stond in zijn onverschilligheid tegenover de Heer. Hij zag in de kapelaan het geduld en de liefde van God, en net dat maakte hem zo boos. Hij had God niet nodig. God had hem in zijn hart geraakt om vervolgens medelijden te krijgen met zijn verdriet en hem de kracht te geven die hij nodig had om het verlies te verwerken. Diego wist wel dat de man die nu voor hem stond er geen schuld aan had, maar toch kon hij de twee moeilijk los van elkaar zien. Elke zondag dat hij niet naar de mis was gegaan of niet had gebiecht, was een dag dat hij had gezondigd tegen de Allerhoogste. En het ergste van alles was dat het hem niets kon schelen. ‘U weet dat God en ik geen goede verstandhouding hebben, vader,’ voegde hij eraan toe.

‘En u weet dat ik zal blijven proberen om jullie te verzoenen,’ antwoordde de kapelaan. ‘U kunt niet uw hele leven kwaad blijven op God.’

‘Misschien toch wel, vader,’ zei Diego en hij legde zijn hand op zijn schouder. ‘Misschien toch wel.’

Hij steeg weer op zijn paard en na een eerbiedig gebaar ter afscheid begon hij aan de terugtocht naar Castamar. Toen hij wegreed, zei de kapelaan op luide toon dat de volharding van de Heer groter zou zijn dan zijn wrok, en Diego glimlachte. Daarna galoppeerde hij zonder achterom te kijken naar zijn landhuis. Zijn vriend Francisco Marlango, graaf van Armiño, was waarschijnlijk al gearriveerd en hij wilde hem niet laten wachten.