 Taal 

kunstenaars

PETER SLAGER

Taalkunstenaars

Nieuw Amsterdam

Voor Liesbet

Een deel van de opbrengst van dit boek gaat naar het Umoja Fonds

(www.umojafonds.nl).

© Peter Slager 2022

Alle rechten voorbehouden

Boekverzorging Moker Ontwerp

Omslagbeeld © Marijn Kluijfhout

NUR 660

ISBN 978 90 468 2997 4

www.nieuwamsterdam.nl

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2022, met

ISBN 978 90 468 2996 7

Toen mij werd gevraagd om een voorwoord te schrijven voor Peters bloemlezing schoot deze zin van hem me gelijk te binnen:

Een manier om thuis te komen.

Thuiskomen is niet altijd vanzelfsprekend, soms moet je een avontuur beleven om opnieuw te kunnen kijken en waarderen. Peter verstaat die kunst van het herontdekken als geen ander en laat mij van jongs af aan meereizen. Een reis van herkenning.

Hoe diep je gaat

Heeft met denken niets te maken

Hoogstens met een wil

En het voelt alsof ik weet

Waar ik heen ga

En het leidt me in het donker

En het spot met mijn verstand

Hier sta ik met een uitgestoken hand

Ik ken Peter als een romantische schrijver met beide voeten in de zeeklei. Eentje met respect voor het schrijversambacht, en een nog grotere liefde voor het leven. Want taal is leven. Leven dat zich niet laat vangen in purisme, maar danst en duwt om zichzelf elke keer weer opnieuw uit te vinden.

We doken diep in de rivier

En later lagen we dan doodmoe in de zon te drogen

We waren mooi in onze eigen ogen

We zochten stilte en plezier

Na ruim dertig jaar succes zie ik een man die raakt. Peter geeft een gezicht aan melodie. Hij geeft thuiskomen nog steeds nieuwe betekenis en ik dank hem daarvoor. Als broeder, muzikant en fan.

Typhoon

INHOUD

Introductie

SOMS

Helder

Aan De Kust

Liefs Uit Londen

EENZAAMHEID

Eilanden

Ik Denk Dat Ik Ga Lopen

Er Wordt Op Je Gewacht

LIEFDE

Kauwgom, Thee & Wierook

Meer Van Jou

Omarm

Misschien Niet De Eeuwigheid

Aanzoek Zonder Ringen

Een Manier Om Thuis Te Komen

Alles Is Liefde

Liefdesbrief

Ik Denk Meestal Aan Jou

DOOD

Weggaan

Mooie Dag

Barcelona

Zo Mooi Zo Mooi

Aan/Uit

Als Je Weggaat

Verlaat Me Nu Nog Niet

MENSELIJK TEKORT

Labrador

Harder Dan Ik Hebben Kan

Watermakers

Heimwee

Wennen Aan September

Herinnering Aan Later

Porselein

VERBAZING

De Geest

Bougainville

Languit Vallen

Vreemde Wegen

We Doen Wat We Kunnen

DOORGEEFLUIK

De Hemel Is De Aarde

Zonsopgang Boven Zee

Roes

Wonderen Zijn Welkom

DE SCHOONHEID & DE TROOST

Monsters Slapen Nooit

Overgave

Blijf Zoals Nu

Gelukkig

Hou Vol Hou Vast

Over De Dam

ZEEUWS

Windstil

As Dn Diek Straks Breekt

Liever Nie Alleen

VERTALINGEN

Er Is Een Licht Dat Nooit Uit Zal Gaan

Zoutelande

LATER ALS IK GROTER BEN

De Mooiste Verliezers

Later Als Ik Groter Ben

Tot Het Bittere Eind

Wiel

De Vrijbuiter

Credits

Discografie

Dank

SOMS

Ik heb geen rituelen bij het schrijven. Dingen buiten mezelf helpen niet. Geen speciale vulpen, geen bepaald uur van de dag, niet een speciaal soort whisky, geen leeg bureaublad en ook niet een bepaalde plek. En er slingeren al mijn hele leven allerlei notitieboekjes en schrijfblokken rond, maar er staat nooit zo heel veel in, want het meeste gebeurt in mijn hoofd en mijn hart, en daar blijft het rondzweven tot het eruit moet. En dan komt het soms heel snel, en soms ook maar heel langzaam. Er zijn geen regels voor liedjes schrijven. Alleen de regels van het lied zelf. Je kunt eerst de tekst bedenken, of eerst de muziek. Of ze beïnvloeden elkaar, draaien als in een dans om elkaar heen en laten elkaar ontstaan. Soms heb ik daar niet eens iets mee te maken lijkt het, dan is het alsof ik niks doe, er helemaal geen invloed op heb. Alsof ik alleen maar de ruimte ben waarin het proces zich voltrekt. En soms moet ik het er met pijn en moeite uit persen. Soms dringt het zich aan me op en soms ga ik erop zitten wachten. Soms komt het dan ook, en net zo vaak niet. Soms is het heerlijk om te doen, en soms is het een bezoeking. Soms is het dwang, soms is het vrijheid. Nou ja. Er zijn geen regels. Niet echt. Misschien zijn ze er al gewoon ergens, die liedjes, en zoeken ze mij om een vorm te kunnen krijgen. Misschien is dat maar onzin. Of misschien zoeken we elkaar. Ja, ik denk dat dat het is. Maar er zijn geen regels. Of soms toch wel. Ja, ik geloof van wel. Soms.

IK WEET NOG STEEDS NIET WAT IK DOE

Er zijn dagen dat ik best iets denk te weten, iets over de wetten van de wereld of de geheimen van het universum. Maar meestal is het toch, om Jules Deelder te parafraseren: hoe verder ik kijk, hoe groter het lijkt. Liedjes maken, ik doe het nu al zo’n dertig jaar, maar het is niet eenvoudiger geworden. Integendeel. Dat komt omdat ze vaak over de grote dingen in het leven gaan. Heel kort samengevat: over liefde, dood en menselijk tekort.

Ik heb het altijd een nogal eenzame bezigheid gevonden, liedjes schrijven. Al maakte ik vaak muziek samen met mijn gekozen broeders Paskal Jakobsen, Bas Kennis en Norman Bonink, als het op de woorden aankwam trok ik me terug. Ik heb eronder geleden én ik heb ervan genoten, dat eenzame aspect van het schrijven. Zelfs tegelijkertijd. Ik kan me onthecht en alleen voelen als ik werk aan een lied, maar op datzelfde moment kan ik helemaal in mijn element zijn, inclusief die verlatenheid. Dat op jezelf teruggeworpen zijn, alleen maar met je eigen gevoelens en gedachten zijn en daar de vorm van een lied aan geven. Letterlijk een miniatuurtje van lucht maken. Het kan me diep onzeker maken en het kan me euforisch maken. En soms allebei tegelijk.

Het is als met de liefde, ik heb veel ingewikkelde en onbegrijpelijke omwegen genomen om er iets meer van te doorgronden dan ik deed. Of liever: van te durven doorgronden. Ergens is dat begrip van het schrijven, het hoe en waarom en waar het vandaan komt, ook een beetje eng. Omdat het iets van het mysterie wegneemt. En aan de ene kant wil ik dat, ik wil het begrijpen, maar aan de andere kant is de geheimzinnigheid ook wat me veilig houdt. Innerlijke tegenstrijdigheid. Die voel ik in veel dingen.

Liedjes schrijven kan ‘gewoon’ een vak zijn. Melodieën aan elkaar haken, een ritme maken, de juiste noten toevoegen aan de akkoorden, woorden en zinnen in elkaar verknopen en laten lopen, klanken en betekenissen bundelen en laten terugkomen, een verhaal vertellen: alle elementen die een liedje kan of moet hebben zijn oproepbaar en toepasbaar. Een liedjesschrijver gebruikt ze allemaal, bewust of onbewust. Soms duurt het tien minuten en soms duurt het een paar jaar. Maar zelfs als een liedje prachtig in balans is, klopt als een bus, misschien wel een hit in de dop is, dan kan het nog steeds een ziel missen. Want dat is de kunst, de ziel erin blazen. Een lied te laten ademen, het te laten leven, ook onder de handen of met de stem van andere uitvoerders, en in de oren van zo veel verschillende luisteraars. Maar hoe dat gebeurt, dat weet ik nog steeds niet precies. Ik weet nog steeds niet wat ik doe, of hoe. Maar ik blijf ernaar zoeken, want het is het mooiste wat er is.

BEGINNEN

Mijn eerste liedjes waren in het Engels. Ik wilde graag zelf iets maken, maar als autodidactische bassist wist ik eigenlijk niet zo goed hoe. Dus ik probeerde maar wat. ‘Heart & Soul’ heette mijn eerste poging, een titel die, achteraf bekeken, zowel nietszeggend als alleszeggend was. Ik was naast bassist ook zanger van de band (God weet waarom, alhoewel misschien ook Hij niet), en moest dus iets maken wat ik kon bassen en zingen tegelijk. Buitengewoon moeilijk vond ik dat, en ik gaf het zingen al snel op. Maar het zelf schrijven vond ik fijn. Alleen die taal… hoewel ik voor een tiener in de jaren tachtig van de twintigste eeuw best een aardig woordje Engels sprak, merkte ik al snel dat de zaken van het hart of ‘grote inzichten’ zich erg moeilijk in Engelstalige liedteksten lieten gieten. Tenminste wel als ik écht iets probeerde te zeggen…

Inmiddels was ik student Nederlandse Taal- en Letterkunde geworden, en het maken van liedjes raakte op de achtergrond. Ik rommelde verder met bandjes maar het leek allemaal op een dood spoor te zitten.

Tot dat op een dag veranderde. Ik zat na een doorwaakte nacht, waarin ik met mijn vriend Arthur een studieopdracht had moeten afmaken, op diens studentenkamer ergens aan de Ina Boudier-Bakkerlaan in Utrecht en opeens klonk uit de radio het lied ‘Zuster’ van The Scene. Ik was meteen gegrepen door de rauwheid en schoonheid die daarin zat en ik begreep instinctief: het kan dus, rock & roll in het Nederlands. Dát moet ik gaan doen. Diezelfde dag nog toog ik aan het werk, en hoewel ik nog nooit een tekst in het Nederlands had geschreven, wist ik zeker dat ik dat zou kunnen. Ik ben er niet meer mee opgehouden.

Ik merkte al snel dat er teksten zijn waar je voor gaat zitten om eraan te werken. ‘Liefs Uit Londen’ was daar een voorbeeld van. Het verhaal zat in mijn hoofd en ik moest het in een mooi metrum zien te vatten. Het idee ontstond door de herinnering aan een bordspel dat we vroeger thuis speelden, waarbij je een reis om de wereld maakte. Het bord was een wereldkaart en als je in een bepaalde stad geweest was, mocht je een vlaggetje op die plek vastprikken. In het lied liet ik een denkbeeldige geliefde over de aardbol reizen en mij kaartjes sturen. Jeugdige romantiek waar ik nog steeds van houd. Hoelang ik eraan werkte weet ik niet meer, maar het was werk en op een gegeven moment was het af.

Maar er waren ook teksten die als het ware uit me vielen, zoals ‘Aan De Kust’. In de zomer van 1994 had ik een baantje bij een benzinepomp in Bruinisse, maar ik woonde in Goes. Elke dag op en neer over de Zeelandbrug. Op een warme middag op de weg terug draaide ik het liedje ‘La Via Salata’ van de Italiaanse band Mau Mau. De zoute weg. Daar reed ik, in de hete namiddagzon over die lange brug over de Oosterschelde, en opeens werd heel

Zeeland een zoute weg. Er kwam een melodie bij me op, woorden vleiden zich eroverheen, ik wist dat ik iets in handen had. Eenmaal thuisgekomen pakte ik meteen mijn gitaar en daar was ‘Aan De Kust’. Ik heb er nooit meer een woord of een noot aan veranderd. Het maken duurde nog geen uur.

En dat is altijd zo gebleven, de liedjes die er opeens zijn en de liedjes die tijd en aandacht vragen. En alles ertussenin.

HELDER (Helder, 1997)

Het ijs tinkelt koeltjes in mijn lichtbeslagen glas

Steeds meer kringen onder honderdduizend sterren

Ik zeil door de nacht heen met mezelf als kompas

Steeds meer dingen komen op me af van verre

Het ijs al half gesmolten in de warmte van mijn hand

Steeds meer water bij de zuivere jenever

Soms betaal je dubbel voor het blussen van de brand

Waar je even later nog geen stuiver voor zou geven

Vanavond, vanavond

Vanavond kijk ik dwars door alles heen

Alles is zo helder, alles is zo licht

Ik en heel de wereld, alles is zo helder

Zo bijzonder helder, en zonder veel gewicht

Het ijs nog maar een vliesje op de bodem van m’n glas

Steeds meer katers liggen voor mijn deur te wachten

Maar ik wil niet verliezen wat al overwonnen was

Dus schenk me nog eens bij, want ik drink op volle kracht

Vanavond kijk ik dwars door alles heen

Alles is zo helder, alles is zo licht

Ik en heel de wereld, alles is zo helder

Zo bijzonder helder, en zonder veel gewicht

AAN DE KUST (Naakt Onder De Hemel, 1995)

De zoute zee slaakt een diepe zilte zucht

Boven het vlakke land trilt stil de warme lucht

Hé! Iemand slaat soms onverwacht maar zeker op de vlucht

Alarmfase Twee is hier nauwelijks nog berucht

Maar men weet het niet

En zwijgt van wat men hoort en ziet

Hier aan de kust, de Zeeuwse kust

Waar de mensen onbewust

Zin in mosselfeesten krijgen

En van eten slechts nog zwijgen

Als ze zat zijn en voldaan

Dan weer rustig slapen gaan

Hier aan de kust, de Zeeuwse kust

Waar eenieder onbewust

In het Duits wordt aangesproken

Waar de ketting is gebroken

En alle schepen zijn verbrand

Maar er is niets aan de hand

Vlissingen ademt zwaar en moedeloos vannacht

De haven is verlaten, want er is nog maar één vracht

En die moet in het donker buitengaats worden gebracht

Gedenk de goede tijden van zuiverheid en kracht

Maar men weet het niet

En zwijgt van wat men hoort en ziet

Hier aan de kust, de Zeeuwse kust

Waar de zomer onbewust

Met een rotgang wordt genoten

En waar wild en onverdroten

Iedereen zijn gang kan gaan

Tot men zat is en voldaan

Hier aan de kust, de Zeeuwse kust

Waar de liefde van de lust

Steeds maar weer zal gaan verliezen

Omdat ze nooit kan kiezen

Tussen goed en niet zo kwaad

Maar dat is zoals het gaat

Hier aan de kust

LIEFS UIT LONDEN (Helder, 1997)

Van de wereld weet ik niets

Niets dan wat ik hoor en zie

Niets dan wat ik lees

Ik ken geen andere landen

Zelfs al ben ik er geweest

Grote steden ken ik niet

Behalve uit de boeken

Behalve van tv

Ik ken geen andere stad

Dan de stad waarin ik leef

Zij stuurt me kaarten uit Madrid

En uit Moskou komt een brief

Met de prachtigste verhalen

En God, wat is ze lief

Gisteren uit Lissabon

Ik mis je en een zoen

Vandaag uit Praag een kattebel

Want er is zoveel te doen

En morgen als de postbode mijn huis weer heeft gevonden

Dan stort ze mijn hart vol

Met al het liefs

Uit Londen

Van de wereld weet ik niets

Niets dan wat ik hoor en zie

Niets dan wat ik voel

Ik leef van dag tot dag

Zonder vrees en zonder doel

Verre landen ken ik niet

Behalve uit mijn atlas

Die droom ik elke nacht

Maar ik droom alleen de landen

Waar ze ooit aan me dacht

Als een mooi en groot geloof

Aan de muur van mijn gedachten

Hangt een wereldkaart te wachten

Tot ze terugkomt

Met haar reizen in mijn hoofd

Steek ik vlaggen in de aarde

Dezelfde kleur, dezelfde waarde

Maar zij stuurt me kaarten uit Madrid

En uit Moskou komt een brief

Met de prachtigste verhalen

En God, wat is ze lief

Gisteren uit Lissabon

Ik mis je en een zoen

Vandaag uit Praag een kattebel

Want er is zoveel te doen

En morgen als de postbode mijn huis weer heeft gevonden

Dan stort ze mijn hart vol

Met al het liefs

Uit Londen

EENZAAMHEID

Ik denk dat ik ging schrijven vanuit jeugdige eenzaamheid, een stug onvermogen om te praten met mensen. Zelfs mijn vrienden of geliefden kon ik vaak maar moeilijk deelgenoot maken van gevoelens en gedachten. Bovendien: wat was er aan mij nou zo bijzonder dat ik mezelf kenbaar zou moeten maken? Niets natuurlijk. Dat gevoel is tot op de dag van vandaag bij me gebleven. Maar tegelijkertijd wilde ik juist mezelf laten zien, aan de wereld laten weten dat ik besta en dat ik de moeite waard ben. Dat ik iets kan.

Ik bezit een met duizend angsten en onzekerheden omgeven wil om een verbinding te maken met de buitenwereld. Tegen alle klippen op. Want door het maken van muziek met vrienden en door het schrijven van liedjes en teksten voelde ik me soms wat minder eenzaam, en soms zelfs nauw verbonden met anderen.

Samenwerken kan een vloek zijn en een zegen. Want ik kan het niet alleen. Het schrijven wel, daar zonder ik me voor af. Maar vroeg of laat moet de tekst naar de band, moet Paskal hem gaan zingen. Soms heb ik zelf een melodie, soms is de melodie door een van de andere jongens aangedragen. Dan moet ik mijn tekst voorzingen. Doodeng. Een begenadigd zanger als Paskal is dan zeer intimiderend, want ik kan niet zingen zoals hij, niet bij benadering. Maar ik weet ook dat als het goed valt, als de klanken hem liggen en als hij zichzelf in de inhoud kan herkennen, hij de woorden naar een ander niveau tilt. Naar een plek waar ik ze zelf nooit had kunnen krijgen. En dat geldt ook voor hoe die melodie en die woorden dan weer gedragen worden door de hele band. Door hoe we spelen, wát we precies spelen, met welk geluid we spelen, en met welke intentie.

Als we ieders energie goed weten te richten, is er een diepe verbinding tussen ons en daardoor meestal ook als vanzelf met het publiek. Als ieders energie een andere kant op gaat, is het de eenzaamste bezigheid ter wereld.

EILANDEN (Oktober & April, 2008-2009)

Kom bij me langs

Laat me niet wachten tot morgen

Of ooit, een andere keer

Klop op m’n deur

Breng een fles wijn mee en drink

Op ons grote geluk

Dat steeds weer verdwijnt

Achter zware gordijnen

Van geld en succes en verdovend applaus

Ik weet niet waarom

Ik weet niet waarom het zo gaat

Eilanden in oceanen

Zijn lang niet zo eenzaam als wij

Eilanden komen weer samen

Als de zeebodem breekt en verschuift

De stilte moet stuk

Laat me niet morgen pas lachen

Maar vandaag

Tik op m’n raam

Sla op m’n schouder en zeg

Dat je mij hebt gemist

We zijn ouder dan eerst

En wijzer dan gister

Door geld en applaus en verblindend succes

Ik weet niet waarom het zo gaat

Eilanden in oceanen

Zijn lang niet zo eenzaam als wij

Eilanden komen weer samen

Als de zeebodem breekt en verschuift

Kom bij me langs

Laat me niet wachten

IK DENK DAT IK GA LOPEN (Omarm, 2003)

Ik denk dat ik ga lopen

Naar het eind van het begin

Binnen in mijn lichaam

Zal de opening er zijn

Nederig en klein

Zijn mijn stappen en mijn moed

Maar het voelt goed om koers te zetten

Naar het eind van het begin

Ik denk dat ik ga lopen

Tot beginnen niet meer kan

En het zand onder mijn voeten

In de open lucht verdwijnt

Of het wezen is of schijn

Doet er eigenlijk niet toe

Want ik moet gewoon op weg

Naar het eind van het begin

Ik denk dat ik ga lopen

Ik denk dat ik ga lopen

Ik denk dat ik ga lopen

Naar het eind van het begin

Veel meer zit er niet in

Maar het geeft me wel de tijd

En de zoete zekerheid

Dat de diepte en de afstand

Steeds hetzelfde zullen zijn

Van het eind tot het begin

Ik denk dat ik ga lopen

Tot beginnen niet meer kan

En ik vind wat ik niet zoek

Ik hoop maar dat ik het herken

En als ik bij het einde ben

Loop ik door langs de rivier

Die zich slingerend een weg baant

Zonder eind aan haar begin

Ik denk dat ik ga lopen

Ik denk dat ik ga lopen

ER WORDT OP JE GEWACHT (Polaroid, 2022)

Er staan bloemen op de tafel

Ik ben meer dan ooit bereid

Ik luister naar de zee

En de wind in het gordijn

Bij het grote open raam

In de stilte van geruis

Dat fluisterzacht je naam zegt

Je komt na lange tijd weer thuis

Ik verwacht geen wereldwonder

Ik verwacht alleen maar jou

Maar met een levensgroot verlangen

Ik hoop maar dat je me vertrouwt

Het is het einde van de dag

Er wordt op je gewacht

Er wordt op je gewacht

Straks dan sta je in de kamer

Alles vouwt zich om je heen

Ik wil alles van je weten

Maar je staat daar zo alleen

Mijn ogen eerst wijd open

Dan weer houd ik ze stijf dicht

Mijn handen leg ik zachtjes

Op je prachtige gezicht

Op je gloeiend hete hoofd

Stil maar liefje, heb vertrouwen

Stil maar liefje, heb geloof

Ik zal altijd van je houden