EEN NIEUW BEGIN

Lizzie Page

Een nieuw begin

HET WEESHUIS 2

Vertaald door Louise Koopman

Een nieuw begin is deel 2 van de serie Het weeshuis

Oorspronkelijke titel A Place to Call Home.

Bookouture, imprint of Storyfire Ltd., Londen

© 2022 Lizzie Page

© 2023 Nederlandse vertaling Louise Koopman / Uitgeverij Oceaan

Alle rechten voorbehouden

Omslagontwerp Debbie Clement Design

Omslagbewerking bij Barbara

Omslagbeeld © Trevillion

NUR 302

ISBN 9789046830345

ISBN 9789046830611 (audiobook)

www.oceaanboeken.nl

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2023, met ISBN 9789046830338

Voor mijn allerliefste eerstgeborene
die zich aan de andere kant van de wereld bevindt.

Vol wanhoop was haar blik,

toen zei ze (en het was waar, denk ik):

‘Zorgen over mezelf, maak ik me niet,

maar jullie lot, mijn arme kinderen, doet mij verdriet.’

‘Armoede’, Jane Taylor

Het tijdschrift Good Housekeeping, augustus 1949, de wekelijkse quiz

Hoe ziet jouw perfecte thuis eruit?

Je hebt vooral D’s gescoord:

Je bent een zeldzaam geval: geluk bestaat voor jou niet uit wonen in een paleisje, een kasteel of een villa aan zee. Je bent net zo tevreden in een hut of een iglo! Voor jou gaat het erom dat je omringd bent door je dierbaren. Sommige mensen zouden beweren dat je ‘snel tevreden’ bent, wij zouden zeggen dat het komt omdat jij niets liever wilt dan en goed thuis.

1

September 1949
Suffolk

Op woensdagochtend, toen Clara op het punt stond naar de markt te gaan (Rita wilde heel graag radijsjes), stopte er een zwarte Ford voor het huis. Juffrouw Bridges stapte uit. Normaal gesproken zag de medewerker van de dienst Kinder- en Jeugdzaken en parttime begraafplaatsbeheerder eruit als om door een ringetje te halen, maar nu leek het alsof ze achterwaarts door een heg gesleurd was. Haar blauwe dophoedje was scheefgezakt en haar blouse hing open.

‘We zijn al vanaf zeven uur op pad,’ zei juffrouw Bridges luid, alsof ze de halve wereld hadden overgereisd. Ze schudde haar hoofd en haar blik smeekte om hulp. ‘Je zult een behoorlijke klus hebben aan deze twee,’ fluisterde ze.

‘Beter laat dan nooit, juffrouw Bridges!’ riep Clara hartelijk. Ze had de drie nieuwe kinderen afgelopen zondag al verwacht. Op zaterdag had Clara zo veel vlaggetjes opgehangen dat het leek alsof het weer bevrijdingsdag was. Ze had de veertien jaar oude Maureen, het oudste meisje in kindertehuis de Grange, overgehaald een rabarber-crumble te maken. Clara had voor de spiegel geoefend op haar welkomstwoordje: ‘Ik ben jullie huismoeder,’ met een hartelijk knikje. ‘Ik ga hier heel goed voor jullie zorgen.’ Ze wilde er net zo uitzien als de vrouwen die ze in films had gezien: gezond, betrouwbaar, Judy Garland.

Ze had een matras in de meisjesslaapkamer gelegd en een stretcher in de jongenskamer gezet. Een van de meisjes kon op Terry’s vroegere bed slapen – voor de komende tijd kon het zo wel. Rita, de tien jaar oude pianiste, had aangeboden haar versleten Molly de Muis op het kussen te leggen, want het zag er nogal steriel uit, maar Clara had heel impulsief al haar geld uitgegeven aan drie gebreide beren. De kinderen zouden tenslotte met lege handen aankomen.

Op zondagochtend had Clara het haar van de meisjes gevlochten en brylcreem in het haar van de jongens gesmeerd. Ze had ervoor gezorgd dat Alex van twaalf, de slimmerik van het huis, zich achter de oren gewassen had. Clara had tekeningen opgehangen van kleine Peg, die nog maar acht was en die tekeningen had gemaakt van varkentjes met krulstaarten als telefoonsnoeren. Toen het moment van aankomst was aangebroken had ze de kinderen in de salon geïnstalleerd, zelfs de dertien jaar oude tweeling, Billy en Barry – beiden met spierwit haar –, die een hekel hadden aan stilzitten, behalve dan als er gegeten ging worden, dan hadden ze er geen moeite mee.

Maar de kinderen waren niet gekomen. Ook zondag niet, of de dagen daarna.

Clara had elke dag naar de dienst Kinder- en Jeugdzaken van de gemeente gebeld (ze was dol op de telefoon in de gang. ‘Lavenham hier, 0500 434909,’ zei ze dan met beschaafde stem), maar die zeiden alleen maar: ‘Nee, vandaag niet, juffrouw Newton.’

De rabarber-crumble was op. Het zenuwachtige afwachten werd minder, de varkentjes met krulstaarten waren van de muur af gebladderd en de kinderen vroegen niet meer elke vijf minuten: ‘zijn ze er al?’

Ze kwamen pas toen de kinderen op school zaten en toen Clara op het punt stond naar de markt te gaan met een lange to-dolijst en een hoofd vol zorgen.

‘Waarom zijn jullie zo laat?’ Ze sprak de woorden zonder geluid uit.

‘Breek me de bek niet open…’ Juffrouw Bridges was roder dan ooit. Ze wuifde zichzelf koelte toe en Clara besloot maar niet te beginnen over de ladder in haar kous. In plaats daarvan keek ze door het autoraampje en zag de twee meisje op de achterbank. Ze ging weer rechtop staan.

‘Twee maar?’

Juffrouw Bridges perste haar lippen op elkaar. Ze was in een verschrikkelijke stemming, zo te zien.

‘Waar is de jongen?’

‘De plannen zijn veranderd,’ zei juffrouw Bridges, ze ontweek Clara’s blik en fatsoeneerde haar kapsel.

‘Veranderd? Waarom?’

Het duurde even voordat juffrouw Bridges weer op adem was. ‘De gemeente wist niet zeker of je het aan zou kunnen… Hij is naar een groter tehuis gestuurd.’

‘O.’ Dat was pijnlijk. Clara boog zich weer om door het raampje te kijken, nu wat langer.

‘Kom maar naar buiten!’ zei ze enthousiast.

Het meisje dat over de leren bank naar buiten schoof zag er verhit uit, niet op haar gemak. Ze had een strik met stippen in haar krullende haar en haar neus leek klein tussen haar bolle ronde wangen. Ze hield zo te zien wel van een snoepje. Alle kleren die Clara voor haar apart gelegd had, zouden te klein zijn; misschien zou Maureens oude kleding beter passen. Ze zag eruit alsof ze ongeveer veertien was, maar dat kon niet, want Clara wist dat ze naar de lagere school zou gaan.

‘Dit is de dertigste plek waar ik naartoe ga,’ hijgde ze terwijl ze op de weg sprong. Ze klemde een kleine tas onder haar arm. Iemand had er ‘Eev’ op gekrast.

Evelyn?

‘De dertigste?’ fluisterde Clara tegen juffrouw Bridges, die wat spullen pakte uit de kofferbak van de auto.

‘Nee hoor. Het is in werkelijkheid de negende.’

Negen was beter dan dertig, maar het was nog steeds een vreselijk groot aantal, en het voelde waarschijnlijk als dertig voor het arme meisje.

‘Welkom in jullie nieuwe thuis, Shilling Grange,’ zei Clara. ‘Ik ben jullie huismoeder, juffrouw Newton.’

Het meisje bekeek haar van top tot teen.

‘Is het wel de moeite om mijn spullen hier uit te pakken?’

Het andere meisje vouwde haar armen voor haar borst, sloeg haar benen over elkaar en weigerde de auto uit te komen.

‘Ik ga wel even bij haar zitten,’ stelde Clara opgewekt voor. ‘Juffrouw Bridges, zou u Evelyn willen meenemen om Stella te ontmoeten, alstublieft.’

Juffrouw Bridges zag er opgelucht uit, maar Clara wist niet of dat nou was omdat ze blij was Stella de kat te zien, of om weg te kunnen glippen.

Op de achterbank zat een mager meisje met steil haar, dat ernstig keek. Ze had een olijfkleurige huid, met een bijna geelgroene tint, en het was alsof iemand de huid onder haar ogen met een potlood donker gemaakt had. Ze speelde met een stukje touw dat ze zo strak om haar duim knelde dat het topje net zo paars was als de leren bekleding van de auto.

‘Ik ga niet uitstappen, hoor,’ waarschuwde ze Clara. ‘Maakt niet uit wat u zegt.’

‘Goed dan,’ zei Clara glimlachend, want ze had wel wat weerstand verwacht en ze hield wel van een meisje met een beetje pit. ‘Mag ik hier even gaan zitten?’ Als ze haar welkom zou heten met: ‘Dit is je nieuwe thuis en hier ben je veilig,’ zou dat een beetje te veel zijn nu, maar ze wist zeker dat ze het meisje voor zich zou winnen.

‘Verplaats je in hun positie’ was een goed uitgangspunt voor een huismoeder. Clara had een tweede kans gekregen als huismoeder van de Grange, en die ging ze niet verpesten. Dit jaar zouden de kinderen onder haar hoede tot bloei kunnen komen – de oude en de nieuwe. Er bestonden huismoeders die het niets kon schelen, die onverschillig waren, die hun tijd uitzaten tot hun huwelijk of pensioen. Maar nee, zo was Clara niet meer.

En Clara had een geheim wapen – citroensnoepjes met een zachte zure vulling, gele ovaaltjes met een wit poederstreepje, zuur op de tong. Ze waren inmiddels wat makkelijker te krijgen, maar schaars genoeg om er opgewonden over te raken.

Clara hield haar het zakje voor. ‘Vind je deze lekker?’

Het meisje moest toegeven dat ze ze inderdaad lekker vond, en met tegenzin pakte ze er een uit de zak. Clara pakte er ook eentje. Het is veel moeilijker om boos te zijn op de wereld met een snoepje in je mond, dacht Clara.

De laatste vliegjes van de zomer vlogen zich te pletter tegen de voorruit. Het meisje zuchtte. Clara realiseerde zich dat juffrouw Bridges haar paperassen in een kartonnen doos op de passagiersstoel had laten staan, onder haar autohandschoenen. ‘Kan je me allereerst eens vertellen hoe je heet?’

De blik van het meisje vloog naar de papieren. ‘Het staat daar toch allemaal in?’

Als het meisje er niet was geweest, had Clara zich voorovergebogen en was ze door de paperassen gegaan. Maar ze was er wel, dus wachtte ze af. Het meisje trok het touwtje wat strakker. Ze keken hoe haar duim steeds paarser werd, als een lamp die oplichtte.

‘Als je het nog strakker trekt, moeten we zo meteen je duim eraf hakken,’ zei Clara.

Tijd voor een andere strategie.

Clara begon te vertellen over wat ze afgelopen maand allemaal had meegemaakt. Ze kon er nu wel zonder al te veel verontwaardiging over praten. Dat de gemeente van plan was geweest haar te ontslaan, en dat er een rechtszaak was geweest – ‘een tribunaal noemen ze dat, en daar moesten ze vaststellen of ik wel goed genoeg was om te mogen blijven’.

Het meisje trok één wenkbrauw op. Het interesseerde haar zo te zien, ondanks alles.

‘En toen hebben we ons sterk gemaakt voor de zaak, en de kinderen hielpen allemaal en Iv…’ Nee, niet over Ivor beginnen – ‘een buurman hielp ook en uiteindelijk mocht ik blijven. Ik was door het dolle heen en ik ben vastbesloten, absoluut vastbesloten, om mijn beste beentje voor te zetten voor jullie allemaal.’ Clara glimlachte toen ze eraan dacht. ‘Ik ben dol op deze plek, al moet ik wel toegeven dat dat eerst wel anders was.’

Shilling Grange zag er in het zonlicht niet heel indrukwekkend uit. Het was oud en aftands, maar de eerste indruk was toch altijd goed.

Wat zou er in het hoofd van het meisje omgaan?

‘Het is een beetje afgeleefd, de vloeren lopen schuin en de radiatoren lekken. Maar vanbinnen is het prachtig.’ Ze keek of het meisje luisterde terwijl ze op het snoepje sabbelde. ‘Je vindt de tuin vast heel mooi. En er wordt hier niet geslagen of gestompt. Ik praat alles liever uit. Zoals Churchill zegt: je kunt beter praten dan oorlog voeren.’

Clara dacht aan wat Billy, de meer extraverte van de tweeling, ooit had verteld over het wrede beleid van haar voorganger, de gevreesde zuster Eunice: de sloten op de deuren, de slaag, de stilte tijdens de maaltijden, de openlijke vernederingen, in een kast opgesloten worden zonder eten. Dat de kinderen eten kregen waarvan ze ziek werden, Clara’s hart brak toen ze het hoorde. Wat vreselijk dat de kinderen dat hadden moeten doorstaan.

‘Ik geloof niet dat het goed is om straf te geven voor slecht gedrag. Ik geloof meer in belonen voor goed gedrag.’ En dat werkt meestal wel, dacht ze. Het meisje wond het touwtje nu ook om haar volgende vinger. Ze leek niet te luisteren, maar…

‘Ik wil eerlijk zijn tegen jullie allemaal. En waar ook maar je interesse ligt, van piano tot strips, ik zal mijn best doen je te helpen. Nadat ik hier was aangekomen ging ik van poëzie houden: mijn favoriete dichteres, Jane Taylor, kwam uit Lavenham! Ken je dat liedje, “Twinkle Twinkle, Little Star”?’

Het touwtje raakte los. Het meisje keek haar minachtend aan. ‘U kunt wel allemaal van die zielige verhalen gaan zitten vertellen, maar het interesseert me toch niet.’

Clara’s bloeddruk steeg. Ze vroeg zich af wat juffrouw Bridges aan het doen was met het andere kind en de kat. Het mocht dan een meisje met ‘pit’ zijn, de meegaande kinderen waren altijd degenen die moesten wachten en die niet de aandacht kregen die ze verdienden. Dit was naar Evelyn toe toch niet aardig? En het was ook best koud in de auto. Clara droeg geen jas of hoed – ze had niet verwacht dat ze zo lang buiten zou zijn.

‘De andere kinderen zijn heel aardig.’ Ze zweeg. Klonk dat alsof het saaie kinderen waren?

‘En ook heel leuk. Je zult ze straks zien.’

Haar welkomstwoordje kwam er niet half zo goed uit als het in haar hoofd had geklonken.

‘Wat er ook gebeurt, hier ben je veilig.’

Uiteindelijk wikkelde het kind het touwtje van haar vingers en legde het op haar schoot, alsof het een kostbaar juweel was.

‘Ik wil naar huis.’

Een doorbraak.

‘Vertel eens wat meer over thuis.’ Clara’s mond verkrampte bijna van de gemaakte glimlach.

Aarzelend stak het meisje van wal. ‘We kregen altijd toast met boter als we na de kerk met papa om de haard zaten, en dan zong papa “My Old Man’s a Dustman”.’

Clara knikte. Toe maar.

‘En daarna vertelde hij ons verhalen van vroeger in de RAF en dan lachten we totdat we pijn in onze buik hadden…’ Ze keek Clara uitdagend aan.

‘Is dat echt zo?’ vroeg Clara.

Het meisje lachte. Het klonk niet blij, meer als een machinegeweer in een oorlogsfilm, ratata. ‘Ha, natuurlijk is het niet waar. Wat zou ik hier doen bij u in deze oude troep als het waar was?’

‘Goed, genoeg nu!’ Clara leunde over haar heen, deed het portier open en duwde het meisje in de richting van de open deur. Maar in plaats van uit de auto te stappen, wat Clara had verwacht, tuimelde het meisje eruit en viel op de stoep, plat op haar handen. Daarna slaakte ze een ijzingwekkende kreet, haar hoofd vol angst geheven.

Een half uurtje later lag het meisje – ze heette Joyce – onder een deken op de bank in de salon, maar ze was tenminste wel opgehouden met huilen. Clara had geprobeerd haar over haar haar te aaien, maar daar was ze niet van gediend, Clara moest uit de buurt blijven. Juffrouw Bridges had haar het huis in gedragen, half gesleept, zalf gesmeerd op haar geschaafde handen en haar lippen empathisch op elkaar geperst. Clara was teruggestuurd naar de auto om het geliefde touwtje op te halen.

De salon was Clara’s favoriete kamer in huis. Toen ze net was aangekomen werd hij bijna niet gebruikt, maar nu was ze trots op de marmeren haard, de tweedehands schilderijtjes die ze op de markt had gekocht, van windmolens en bruisende beekjes, de lamp met de kralensliertjes, de kussens die Ivor had gemaakt, de dekens voor winteravonden – ook van Ivor. De voeten van Joyce staken uit aan het eind van de bank, maar toen Clara aanstalten maakte haar schoenen uit te doen – een ervan had een verhoogde zool zag ze – slaakte Joyce een kreet.

‘Sorry,’ zei Clara, ‘ik wilde het je wat gemakkelijker maken.’

‘Raak me nooit meer aan.’

En al die tijd zat Evelyn rustig patience te spelen op het vloerkleed, alsof ze iedereen wilde laten vergeten dat zij er ook nog was.

Juffrouw Bridges zette thee in de keuken.

‘U had me kunnen waarschuwen dat er iets met Joyce’ benen was.’ Als ze juffrouw Bridges net zo’n rotgevoel kon geven als zijzelf had, dan zou dat haar eigen schuldgevoel enigszins verzachten. Gedeelde schuld was halve schuld.

‘Het staat in het dossier.’ Juffrouw Bridges wees naar de papieren die in de auto hadden gelegen.

‘Het was fijn geweest als ik het van tevoren had geweten.’

Juffrouw Bridges zag er getergd uit. ‘Ik had van tevoren geen dossiers gekregen.’

‘Zou dat voor de toekomst geen goed idee zijn?’ vroeg Clara. Na het tribunaal was haar gevraagd om mee te denken over verbeteringen bij het runnen van de tehuizen. Dit zou boven aan het lijstje komen te staan.

‘Je redt het wel, Clara.’

‘En als ik het niet red?’

Alsof je kinderen terug kan brengen naar een kraampje op de markt.

Juffrouw Bridges zei dat er onlangs een programma op de radio was geweest, De vreugde van adoptie, met die van enthousiasme kraaiende presentator, Donald Burton. De dag erna had de telefoon van de dienst Kinder- en Jeugdzaken roodgloeiend gestaan. Iedereen wilde wel zo’n schattig kindje adopteren. In eerste instantie had de staf niet begrepen waarom er ineens zo veel belangstelling was geweest.

‘Gaan die adopties ook echt door?’ vroeg Clara.

Juffrouw Bridges haalde haar schouders op.

‘Ik begrijp nog steeds niet waarom ze die jongen niet stuurden.’

Maar misschien was hetmaar beter zo. Drie moeilijke nieuwelingen was wel wat veel.

‘Ik weet dat je het niet begrijpt…’ zei juffrouw Bridges, haar blik afgewend. ‘Maar het is nou eenmaal zo.’

Het leek alsof juffrouw Bridges afstand van haar nam. Ze was normaal gesproken zo sympathiek (Clara had geen idee wat ze het afgelopen jaar zonder haar had moeten beginnen). Net toen Clara wat wilde zeggen, kondigde juffrouw Bridges aan dat ze de supervisie over Shilling Grange over ging dragen aan juffrouw Cooper, een collega bij de dienst Kinderen Jeugdzaken. Juffrouw Bridges hield zich naast haar werk voor de kinderen ook bezig met begraafplaatsen, en ze zei dat dat ze daar tegenwoordig zo veel tijd mee kwijt was dat ze haar werkzaamheden voor Shilling Grange er niet meer bij kon hebben. Ze zei dat het niet echt haar eigen keuze was, en ze wilde Clara natuurlijk nog steeds bijstaan, niet in haar officiële functie wellicht, maar als vriendin die haar een schouder bood om uit te huilen. Deze mededeling tezamen met de jongen die niet was komen opdagen, lieten een alarmbelletje afgaan bij Clara. Ze had het gevoel dat juffrouw Bridges gedegradeerd was.

Ze vroeg of dat het geval was, maar dat ontkende juffrouw Bridges met klem. ‘Ik heb je hoog zitten,’ zei ze. ‘En je mág juffrouw Cooper graag, toch?’

Juffrouw Cooper woonde met een huisgenoot in Colchester. Soms had Clara het gevoel dat juffrouw Cooper het leven leidde dat ze zelf geleid zou kunnen hebben – als de oorlog geen roet in het eten had gegooid natuurlijk. Juffrouw Cooper ging heel veel uit. Soms haalde ze een nacht door, wat tot gevolg had dat ze de volgende dag met een enorme kater aan haar bureau zat, grote glazen water wegklokkend terwijl ze sprak met kandidaat-adoptieouders. Clara mocht haar, maar ze voelde zich bij juffrouw Bridges meer op haar gemak, want juffrouw Bridges was meestal heel moederlijk. Maar vandaag niet. Ze had nog maar één kopje thee gedronken toen ze alweer opstond. Normaal nam juffrouw Bridges er minstens twee of drie. Was dat vanaf nu allemaal anders?

‘Dat was het dan voor mij.’

‘Is er iets?’ Er was echt iets heel erg anders dan normaal.

Juffrouw Bridges glimlachte zwakjes. ‘Vergaderingen.’

‘Waarover?’

Juffrouw Bridges perste haar lippen op elkaar. Clara beet op de hare. Mocht ze nu niet eens meer met haar praten?

Juffrouw Bridges deed haar jas aan en haar autohandschoenen. ‘Gewoon bespreken waar we nog op kunnen bezuinigen, niks geks,’ mompelde ze.

Geld, altijd weer dat geld. Geld was altijd de grote verpester. Net als je dacht dat je nu wel genoeg was uitgeknepen, kwamen ze weer langs om je nog een beetje meer uit te knijpen.

‘Met wie vergadert u dit keer?’

Daar wilde juffrouw Bridges duidelijk niets over zeggen.

‘Meneer Horton…’

Meneer Horton was inspecteur bij de dienst Kinder- en Jeugdzaken. Clara kon zich niet herinneren dat juffrouw Bridges eerder met hem had moeten overleggen, maar ze wist nog wel dat ze graag over hem klaagde. Je zou bijna denken dat hij een oorlogsmisdadiger was, als je juffrouw Bridges hoorde over zijn liefde voor jeu de boules en dat hij nog bij zijn moeder woonde.

‘O, bah.’ Clara grinnikte, in de hoop op eindelijk weer een beetje saamhorigheid. Maar juffrouw Bridges’ hoofd werd nog rozer. ‘Hij gaat u toch niet uitnodigen voor een potje jeu de boules?’ vervolgde Clara.

Juffrouw Bridges zag eruit alsof ze net een prik van een hoedenspeld had gehad. Haar mond ging een paar keer open en dicht, als van een goudvis. ‘Clara, dit is geen manier om over een gerespecteerde seniore medewerker te praten.’

Was dit dezelfde vrouw die een maand geleden tijdens het feestje na het tribunaal een theemuts op had gezet en uitgebarsten was in een liedje: ‘It’s a Long Way to Mr Sommersby’ (meneer Sommersby was hoofd van de dienst Kinder- en Jeugdzaken)?

Juffrouw Bridges klemde haar paperassen tegen haar borst: ‘Ik kom er zelf wel uit.’

De ochtend ging zo sloom voorbij dat het wel leek of het zondag was. Onwennig liet Clara de meisjes achter in de salon, terwijl ze haar taken afwerkte. De reactie van juffrouw Bridges bleef in haar hoofd hangen. Normaal gesproken was de vrouw meevoelend en bemoedigend. Ze zei altijd dat ze een team vormden, ‘wij twee tegen de wereld’. Maar nu voelde het alsof juffrouw Bridges het team verlaten had.

Nou ja, misschien was juffrouw Bridges ook wel een beetje confuus dat ze niet langer Clara’s belangrijkste contact was. Misschien was deze abrupte omslag haar manier om daarmee om te gaan.

Toen ze terugkwam in de salon, bevonden de meisjes zich nog op precies dezelfde plek: Evelyn in kleermakerszit aan het patiencen, en Joyce onder de deken, blik op oneindig. Alsof ze schildersmodellen waren. Van de ene kant was het bewonderenswaardig, maar Clara vond het toch eerder eigenaardig. Het enige geluid in de kamer was dat van kaarten die geschud en neergelegd werden.

Maureen kwam als eerste thuis, even na drieën. Ze snelde langs Clara en holde met twee treden tegelijk naar boven, ze nam nauwelijks de tijd om goeiedag te zeggen. Een paar weken geleden was ze begonnen bij Robinson, Browne en White. De advocatenpraktijk was vlak bij de Grange, op nog geen honderd meter afstand, met in elke kamer Griekse zuilen en portretten van King George. Ze werkte er op vrijdag, maar niet alléén op vrijdag: ook elke dag na school werkte ze er van vier tot zes.

Maureen was dol op haar baantje, en dan vooral op het geld. Clara had altijd gedacht dat Maureen iets huishoudelijks zou gaan doen, want ze had dan wel een hekel aan naaiwerk, maar ze was een intuïtieve en inventieve kok – veel beter dan Clara. Maar nu had ze het over een administratieve opleiding. Haar huidige taken bij Robinson, Browne en White bestonden uit het op alfabetische volgorde zetten van dossiermappen. (Joost mag weten hoe ze ze eerder altijd hadden opgeborgen!) Clara had het alfabet op een strookje papier geschreven, en dat had Maureen ter controle altijd op zak, want ze raakte de draad vaak een beetje kwijt bij de LMNOP.

In een wip had Maureen haar schooluniform verwisseld voor een net jurkje met ceintuur dat van Clara was geweest – een miljard jaar geleden – toen ze nog op kantoor werkte, en spurtte naar de voordeur. Ze was een wervelwind de laatste tijd.

‘Zeg je niet even gedag tegen de nieuwe…’ riep Clara, maar Maureen vloog al voorbij, en deed alsof ze het niet hoorde.

‘Hebt u radijsjes voor me gekocht?’ zei Rita, samen met Peg was ze net thuisgekomen. Ze fronste toen Clara opbiechtte dat ze ze niet had gekocht, Rita’s humeur daalde onder nul – zoals wel vaker. Bij haar was het glas altijd halfleeg.

‘De nieuwe meisjes zijn net zo oud als jij, Rita!’ zei Clara opgewekt. ‘Ik weet zeker dat jullie het heel goed met elkaar kunnen vinden.’

Ze keek naar de ongelovige uitdrukking op Rita’s gezicht en dacht: het is onzin dat mensen van dezelfde leeftijd het altijd goed met elkaar kunnen vinden. Clara was zevenentwintig, even oud als mevrouw Garrard, van de bloemenwinkel, met wie ze een ijzige band had. En Judy, haar allerliefste beste vriendin die overleden was, was vijf jaar ouder geweest dan zij.

‘Hoe dan ook, stel je gewoon even voor!’ Met een verkrampt lachje hield Clara de moed erin.

De meisjes keken elkaar gelaten aan. Joyce, Evelyn en Rita mompelden een groet. Peg stond te aarzelen, ze grijnsde alsof ze een tic had.

‘Wat is er met haar?’ vroeg Joyce.

‘Peg praat niet,’ zei Clara kortaf. Peg had wel ooit iets gezegd: ‘Koeien!’ precies op het goeie moment, maar in plaats van dat dat haar spraak op gang had gebracht, wat Clara gehoopt had, was ze daarna weer haar zwijgzame zelf geworden. Peg was een vondeling en zat al haar hele leven in tehuizen. Haar dierbaarste bezit was de zeeschelp die met haar achtergelaten was bij de deur van een kerk in Lincolnshire.

‘Waarom?’

‘Omdat…’ zei Clara, ze maakte haar zin niet af. Omdat ik dat zeg was normaal gesproken voldoende, maar dat leek nu niet de juiste aanpak. ‘Ze doet het gewoon niet.’

‘Maar waarom dan?’

Clara liep naar de keuken voor de vruchtencake die ze voor speciale gelegenheden bewaard had. Hopelijk zou dat nog meer ‘waaroms’ voorkomen.

Even later kwamen Billy en Barry de achterdeur binnen stormen, ze pakten ieder een plakje cake, waarna Clara het restant in een trommeltje deed.

‘Ga alsjeblieft even zitten om het op te eten…’

‘We moeten weer terug het veld op.’

‘Belangrijke wedstrijd volgende week, dat hebben we toch verteld?’

Billy en Barry deden hun voordeel met een enthousiaste gymleraar, en dat was heel fijn. Al dat rondzwerven door de velden zou uiteindelijk onvermijdelijk een boze boer met een geweer opleveren. En belletje trekken zouden ze ook ongetwijfeld met een draai om de oren moeten bekopen. Het nadeel van het vele sporten was wel dat ze aten als bootwerkers, en de hoeveelheid wasgoed van de jongens kwam Clara de neus uit.

‘En wat vinden jullie van de nieuwe kinderen, jongens?’

‘Spelen ze ook?’ Barry zag er opgetogen uit.

‘Ik bedoel, zouden jullie jezelf even aan ze willen voorstellen?’

Billy had een gepijnigde uitdrukking op zijn gezicht, maar Barry knikte en gaf zijn tweelingbroer een por. ‘Als ze het een beetje kunnen, mogen ze wel op doel staan.’

Maureens vriendje, de zestien jaar oude Joe, was behulpzamer. Aanvankelijk had Clara Joe niet echt gemogen vanwege zijn brutaliteit, dat gefluit en zijn norse uitdrukking, maar naarmate ze hem beter leerde kennen was ze van mening veranderd. Joe stond altijd voor hen klaar. Hij had het jasje van Alex gerepareerd, Rita’s rok gezoomd en de korte broeken van de tweeling versteld. De afgelopen paar dagen had hij onkruid gewied in de tuin. ‘Wie wil de harigste spin ter wereld zien?’ riep hij, toen hij die middag binnenkwam. Rita en Peg sprongen van schrik op, Rita gilde: ‘Heeft-ie vliegjes of slakken opgegeten?’

De nieuwe meisjes keken elkaar met opgetrokken wenkbrauwen aan. ‘Vooruit,’ zei Clara, en Evelyn stond gehoorzaam op, maar Joyce trok de deken over haar hoofd en weigerde op te staan. Gaan we het zo spelen? dacht Clara. Maar ze had ook wel bewondering voor Joyce’ weigering om zich aan autoriteit te onderwerpen. Clara zou het niet in haar hoofd halen om zich zo te gedragen.

‘Het is nog een beetje improviseren, maar voor nu kan het wel,’ zei Clara tegen de meisjes, die eerste avond na het eten in hun slaapkamer. Ze vormden een somber koppel. Dat was natuurlijk niet gek, het was waarschijnlijk allemaal nogal overweldigend, maar af en toe een lachje zou wel fijn zijn geweest. Tot nu toe hadden ze geen enkele toenadering gezocht tot de andere kinderen en wat nog verrassender was, ook niet tot elkaar.

Het was Clara opgevallen dat de gebreide beer van Joyce onder het bed lag en die van Evelyn was nergens te bekennen. Niet iedereen houdt van knuffelen, dacht Clara – zijzelf bijvoorbeeld – maar ze voelde zich toch een beetje terneergeslagen.

In de slaapkamer van de jongens waren Billy en Barry in slaap gevallen, uitgeput van al hun activiteiten, hun kleren lukraak op de vloer gegooid. Peter van veertien las een stripboek bij het licht van een schemerlamp. ‘Welterusten, juffrouw Newton,’ zei hij, zonder zijn blik van de pagina af te wenden. Clara glimlachte toegeeflijk. De slungelige sproetige Peter kon weinig fout doen bij haar. Het was moeilijk geweest met Peter, vorig jaar. Hij wilde niet praten, wou niet opstaan. Het enige waar hij in geïnteresseerd leek, was de Dandy of de Beano – stripbladen. Uiteindelijk was Clara erachter gekomen dat hij misbruikt werd door zijn oom, die hem wekelijks kwam ophalen – het was een verpletterende ontdekking en Clara had het vreselijk gevonden dat ze er pas zo laat achter was gekomen. Steeds dacht ze weer aan al die keren dat ze hem aangemoedigd had om met zijn oom mee te gaan, de stomme dingen die ze gezegd had. Ze zou nooit meer zo goed van vertrouwen zijn. Sinds het uitgekomen was en de bezoekjes waren stopgezet, was het beetje bij beetje beter gegaan met Peter.

Alex was stiller dan anders na thuiskomst van school. Hij had haar al toevertrouwd dat zijn nieuwe school niet zo inspirerend was als hij gehoopt had, dus Clara vroeg zich af of dat hem dwarszat. Alex was net begonnen op het lyceum in Ipswich – daar had hij toelatingsexamen voor moeten doen, en zijn cijfers behoorden tot de hoogste die de school ooit had toegekend.

‘Mag ik u iets vragen?’ fluisterde Alex.

Clara knielde naast het bed. Zijn adem rook naar melk. ‘Wat je maar wilt.’

‘Hoe is tante Judy doodgegaan?’

Maar niet dat, dacht Clara. Helaas leek die slimme Alex daar een zesde zintuig voor te hebben. De band tussen Alex en Judy was zo sterk geweest dat Judy hem had willen adopteren. Maar toen ging ze dood…

Clara zweeg even. Hoe moest ze dit uitleggen? ‘Ze ging gewoon dood,’ zei ze uiteindelijk.

‘Ik weet de details niet.’

Dat klopte.

Clara had welbewust niets willen weten van de exacte details van de moord van Arthur, Judy’s echtgenoot, op zijn vrouw. Het scheen dat hij haar geslagen had, van de trap af had gegooid en toen was weggegaan, haar in haar eentje gewond achterlatend. Clara had wel het vermoeden gehad dat Arthur gewelddadig kon zijn, maar Judy had haar verzekerd dat hij dat niet meer was en Clara had dat geloofd. Nu, een maand nadat het gebeurd was, deed het nog net zoveel pijn als de eerste keer dat ze het vreselijke nieuws had gelezen, in een telegram van de moeder van Judy.

‘Ik vind het zo erg als ik bedenk dat ze ziek was en dat we dat niet wisten,’ zei Alex zacht. ‘Of dat we iets hadden kunnen doen…’

‘Dat was het niet, we konden niets doen,’ fluisterde Clara, haar stem stokte. O, Alex. ‘Maak je alsjeblieft geen zorgen, dat zou Judy niet gewild hebben.’

De slaapkamer van Clara bevond zich aan de voorkant van het huis. Een vierkante kamer met flets mosterdkleurig bloemetjesbehang en dikke bruine gordijnen die niet echt heel mooi waren, maar wel het licht tegenhielden. (Ivor had beloofd ze te vervangen maar hij was er nog niet aan toegekomen.) Die avond las ze een artikel in de Womans’Own – de tijdschriften die ze leende bij de bibliotheek waren altijd van een tijdje geleden – over een vitaminerijk soort bruinbrood dat ze waarschijnlijk nooit zou bakken en twee prachtige jurken op basis van een goedkoop patroon die ze zeker weten nóóit zou maken. Net toen ze in bed wilde stappen, keek ze naar de overkant, naar Ivors werkplaats. Zoals gewoonlijk was er geen teken van leven.

Het zou fijn zijn geweest als ze zich iets minder alleen voelde.

De ouders van Clara waren naar Afrika geëmigreerd toen ze nog jong was, ze hadden haar achtergelaten op een internaat. Haar moeder was daar gestorven, en Clara had geen contact meer met haar vader. Toen hij vorig jaar onverwacht teruggekeerd was naar Engeland, was ze vertrokken uit hun huis in Londen, waar ze tot die tijd alleen had geleefd, en had ze een baan aangenomen in Suffolk.

Haar eerste liefde, de Amerikaanse vliegenier Captain Michael Adams, had bij de Achtste Luchtmachtsdivisie gezeten en was gestationeerd geweest in Lavenham Cockfields, iets verderop maar vlak bij de Grange. Ze hadden elkaar ontmoet in Londen, in 1943 en ze hadden een heerlijke tijd gehad samen. Hij had haar ten huwelijk gevraagd en ze had ja gezegd. Als ze er nu op terugkeek, voelde het net alsof hun tijd samen magisch was geweest, bovenaards. Misschien was het te mooi om waar te zijn. Maar ze was gelukkig geweest, het was geen valse herinnering – ze hadden plannen gemaakt voor hun leven samen na de oorlog.

Maar Michael was omgekomen tijdens een vlucht, kerst 1944, en Clara was totaal ingestort. Ze had zich op haar werk gestort – ze werkte toentertijd bij Harris & Sons – en haar vriendschap met Judy had haar waarschijnlijk gered.

Clara had niet echt familie, maar pas in Lavenham, toen ze daar vorig jaar was begonnen, had ze zich gerealiseerd hoe ze daarnaar snakte. De zorg voor de kinderen op de Grange was haar niet komen aanwaaien – maar ze redde het met de hulp van haar vrienden. Met zijn drieën – haar oudste vriendin en onderwijzeres Judy, de ervaren hulpverlener juffrouw Bridges en buurman Ivor – hadden ze haar gesteund. Nu was die lieve Judy dood, juffrouw Bridges was overgeplaatst (en leek dat zonder tegenwerpingen te accepteren) en Ivor? Nou ja, Ivor was ook weg.

Gezamenlijk hadden ze voor veiligheid van de kinderen gezorgd, en Clara wist niet of ze het nu in haar eentje zou kunnen bolwerken. Tegelijkertijd wist ze dat ze wel zou moeten. Ze had het al veel eerder moeten doen.

Ze had veel geleerd afgelopen jaar. Los van het afschuwelijke misbruik van Peter had ze ook nog te maken gehad met aanstormende koeien, meikoninginnen, toelatingsexamens, luizen en ze hoopte dat ze dit jaar al het geleerde in praktijk zou kunnen brengen en zich zou kunnen concentreren op een veilig en gelukkig huis voor alle kinderen. Ze kon het best, ze moest gewoon wat meer zelfvertrouwen hebben.

Nijdig trok ze de gordijnen dicht. Genoeg gestaar naar de overkant, Ivor was er niet.

Clara miste Ivor niet alleen als hulp met de kinderen. Ze miste hem op een intense manier. Want ze was als een blok voor hem gevallen. Onverwacht en dramatisch. Dat was totaal niet haar bedoeling geweest. Aanvankelijk had ze zelfs een hekel aan hem gehad – hoewel dat vooral was omdat hij háár niet mocht. Hij vond haar een pennenlikker, een slaafse opvolger van geboden. Iemand die zich meer bekommerde om administratie dan om mensen. Hij had haar nagedragen dat ze niet wist wat ze wilde, wel of niet blijven. Misschien was dat ook wel zo. Maar beetje bij beetje, toen ze van de kinderen was gaan houden, was ze steeds meer op Ivor gaan steunen. Als ze ergens bezorgd over was – en dat was vaak het geval – dan ging ze naar hem toen. Hij was altijd de eerste die ze om hulp vroeg.

En dat was fout.

Maar het was niet anders.

Ze wist nog hoe Ivor een keer zijn arm om haar middel geslagen had, in de tuin toen ze haar evenwicht verloor. Het was als een elektrische schok. Een andere keer had hij een kneepje in haar schouder gegeven op straat, en ze had gehoopt dat niemand haar rode wangen zou zien die haar onmiddellijk verraden hadden. Maar ze herinnerde zich vooral dat noodlottige moment in zijn werkplaats, toen ze dicht bij elkaar stonden, hij achter haar terwijl zij door de sterrenkijker keek. Wat had ze het warm gekregen, elke vezel van haar wilde dicht bij hem zijn. Ze had er eeuwig kunnen blijven staan. Hij moest het geweten hebben. Nu vroeg ze zich af of de sterrenkijker er nog stond. Ze zou de sleutel van de werkplaats kunnen vragen, en van Ivors huis, om even te kijken of alles nog in orde was. Een onbewoond huis moest af en toe toch even gecontroleerd worden?

Ze hadden elkaar één keer gekust, maar niet echt… – of liever gezegd, niet zo lang. In de omhelzing had ze de naam van haar vorige verloofde gefluisterd: ‘Michael.’ Clara herinnerde zich nog zijn bonzende hart tegen het hare, en hoe ze elke ademhaling had gevoeld, hoe goed het paste. Ze had de naam Michael gefluisterd, het had geen zin dat te ontkennen, maar dat was omdat ze in shock was geweest! Ze had toen net ontdekt dat Judy dood was. Niet lang daarna was Ivor weggegaan.

Als ze Ivor toen verteld had dat ze van hem hield, dan was alles misschien anders gelopen. Als ze zich eerder had gerealiséérd dat ze van hem hield, dan was alles misschien anders gelopen.

En als hij niet getrouwd was met Ruby, een mondaine vrouw die wel een filmster leek, dan was alles misschien ook anders gelopen…

Toen Clara vorig jaar aankwam in Lavenham, was er nog geen Ruby geweest. Niet dat ze weg was, het was alsof ze gewoon niet bestond. Clara had totaal niet geweten dat er iemand ontbrak. Maar langzamerhand was het verhaal naar buiten gekomen, zoals het altijd gaat bij dit soort verborgen verhalen. Net zoals Clara, was Ruby tijdens de oorlog verleid door een Amerikaanse militair. In tegenstelling tot Clara, had Ruby’s Amerikaanse vriend de oorlog overleefd. Ruby had Ivor verlaten – die uitgezonden was naar Frankrijk – en was bij haar vriend gaan wonen in Amerika. Clara had natuurlijk aangenomen dat Ruby niet meer in beeld was, want er hing nergens in Ivors huis een foto van haar. Ze was al drie jaar weg, dus het was logisch om dat te denken.

Maar de dingen waren anders dan ze had gedacht.

Op de dag van het tribunaal, de rechtszaak die Clara had gewonnen en die haar positie in de Grange had bevestigd, was Clara euforisch het gerechtsgebouw uit gerend. Maar wat ze daar buiten zag had haar geschokt, ze zou het nooit vergeten: Ivor en Ruby, verstrengeld in een omhelzing. Ruby’s haar, haar tengere bleke vingers. Ivor die een blik wierp over haar schouder en die er – ze had moeite het juiste woord te vinden – verpletterd had uitgezien.

Ivor probeerde zijn huwelijk te redden. Ruby was dan wel méér dan drie jaar weg geweest, maar Ivor had beloofd altijd voor haar te zorgen. Ruby was net zoals Ivor opgegroeid op Shilling Grange en iedereen wist: ‘Kinderen van Shilling Grange gaan voor elkaar door het vuur.’ Ivor, die goeierd, hield zich niet alleen aan zijn huwelijkse plichten, maar ook aan de beloften die hij als kind had gemaakt. Het was iets wat Clara in hem bewonderde. Ivor probeerde altijd het goede te doen. Ze wist het – het was een van die dingen van hem waar ze van hield, al kwam het nu ook precies als een boemerang terug. De dag na Ruby’s terugkomst waren ze verdwenen. Ivor had Clara niet verteld waarnaartoe. In zijn ogen had ze gelezen dat hij van Clara hield. Zijn mond had haar verteld dat hij niet anders kon.

Of het goed zou aflopen was weer een ander verhaal.