IK HEB EEN PAAR VRAGEN VOOR JE

REBECCA
MAKKAI

IK HEB
EEN PAAR
VRAGEN
VOOR JE

Over de ware toedracht van een tragedie
op een Amerikaanse kostschool

Vertaald door Arjaan van Nimwegen
en Thijs van Nimwegen

Nieuw Amsterdam

De vertalers ontvingen voor deze vertaling een projectsubsidie van het Nederlands Letterenfonds

Oorspronkelijke titel I Have Some Questions for You. Viking, imprint van

Penguin Random House LLC, New York

© 2023 Rebecca Makkai Freeman

© 2023 Nederlandse vertaling Arjaan van Nimwegen en Thijs van Nimwegen /

Uitgeverij Nieuw Amsterdam

Alle rechten voorbehouden

Omslagontwerp Elizabeth Yaffe

Omslagbewerking bij Barbara

Foto auteur © Brett Simison

NUR 302

ISBN 978 90 468 3103 8

www.nieuwamsterdam.nl

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2023, met ISBN 978 90 468 3099 4

‘U hebt wel van haar gehoord,’ zeg ik – een uitdaging, een geruststelling. Tegen de vrouw op de kruk naast me in de hotelbar, die de fout heeft gemaakt een gesprek aan te gaan. Tegen de tandarts die niets meer weet te vragen over mijn kinderen en maar gaat vragen wat ik zelf heb gedaan.

Soms kennen ze haar onmiddellijk. Soms vragen ze: ‘Was dat niet die vrouw die door die man in de kelder was opgesloten?’

Nee! Nee. Dat was zij niet.

Was het die vrouw die neergestoken werd in… Nee. Of die in een taxi stapte met die… Dat was een ander. Die naar dat studentenfeestje ging, die door die man met een stok, die met die man met die hamer, de vrouw die hem op kwam halen uit de afkickkliniek en dat hij toen… Nee. Die elke dag door hem bespied werd als ze aan het joggen was? Die zo stom was hem te vertellen dat ze over tijd was? Die met die oom? Nee, wacht, die andere met die oom?

Nee. Het was die van dat zwembad. Die met alcohol in haar… Met haar haar om… Met die vent die bekende dat hij… Juist. Die.

Ze knikken, gerustgesteld. Waardoor?

Mijn barkrukbuurtje vist de selderijstengel uit haar bloody mary en knaagt hem op. Mijn tandarts zegt dat ik moet spoelen. Ze zoeken naar haar naam, in hun mond, in hun geheugen. ‘Die ken ik absoluut,’ zeggen ze.

‘Die’, want nu is ze alleen nog een verhaal, een verhaal dat je kent of niet kent, een verhaal met een beperkt aantal bijzonderheden, een verhaal dat je kunt vatten in plattegronden en tijdlijnen die je je herinnert.

‘Die op die kostschool zat!’ zeggen ze. ‘Ik weet het weer, die van die video. Hebt u haar gekénd?’

Zij is die op die foto die je te zien krijgt als je op De New Hampshire-moord zoekt, naast politiefoto’s van recentere, naar meth stinkende drama’s. Eén foto – waarop ze lacht met haar mond maar niet met haar ogen, wat de indruk van diepe treurigheid geeft – wordt veel gebruikt als clickbait. Het is een uitsnede van de tennisploegfoto uit het jaarboek; als je Thalia hebt gekend, zie je snel genoeg dat ze eigenlijk niet triest was, ze glimlachte alleen maar naar de camera terwijl ze er geen zin in had.

Dat was het verhaal dat steeds weer opnieuw verteld werd.

Het verhaal waarin ze jong genoeg en wit genoeg en knap genoeg en rijk genoeg was om aandacht te krijgen.

Het verhaal waarin we allemaal jong genoeg waren om te denken dat iemand slimmer dan wij de antwoorden wist.

Misschien het verhaal dat we verkeerd begrepen hadden.

Misschien het verhaal dat we allemaal, stuk voor stuk zo licht als een veertje, verkeerd begrepen hadden.

DEEL I

1

Ik zag de video voor het eerst in 2016. Ik zat met mijn laptop in bed, koptelefoon op, bang dat Jerome wakker zou worden. Het zou misschien lastig uit te leggen zijn. In de kamer aan het einde van de gang sliepen mijn kinderen. Ik had kunnen opstaan om bij ze te gaan kijken, hun warme wangetjes en hete adem te voelen. Ik had aan het haar van mijn dochter kunnen ruiken – en misschien had die geur van vochtige lavendel en peuterhoofd me wel in slaap gekregen.

Maar een vriend die ik al twintig jaar niet had gezien had me net die link gestuurd, dus klikte ik erop.

Camelot van Lerner en Loewe. Ik was toneelmeester en deed de techniek. Eén statiefcamera, te dicht op het orkest, te ver bij de microfoonloze puberzangers vandaan, op videobanden uit 1995, met een lid van de filmclub achter de lens. En mijn god, we wisten dat we niet best waren, maar we waren niet eens zo goed als we dachten dat we waren. Wie het ook was die het twintig jaar later had geüpload, wie het ook was die onderaan labels had toegevoegd met de exacte tijdcodes waarop Thalia Keith verscheen, had ook een lijst met acteurs en medewerkers toegevoegd. Beth Docherty speelt een piepkleine Guinevere, Sakina John straalt als Morgan le Fay met een puntige gouden kroon op haar cornrows, Mike Stiles is mooi en bedremmeld als Koning Arthur. Mijn naam is verkeerd gespeld, maar staat er ook tussen.

Bij de buiging aan het einde komt Thalia voor het laatst duidelijk in beeld, haar donkere krullen steken af bij de vale massa. Daarna blijft zowat iedereen op het podium staan om ‘Happy Birthday’ te zingen voor Mrs. Ross, onze regisseur, en haar van de eerste rij omhoog te hijsen, waar ze iedere avond aantekeningen heeft zitten krabbelen. Wat is ze jong, dat was me toen nooit opgevallen.

Een paar kinderen gaan af en komen dan verward weer terug. Leden van het orkest springen het podium op om te zingen, de man van Mrs. Ross duikt op uit het publiek met een bos bloemen, de medewerkers komen op in een zwart overhemd en zwarte spijkerbroek. Ik verschijn niet; ik neem aan dat ik in de cabine ben gebleven. Ik was wel zo iemand die het uitzat.

Het hergroeperen en zingen meegenomen duurt het verjaardagsgedoe tweeënvijftig seconden, waarin je Thalia nooit duidelijk te zien krijgt. In de opmerkingen heeft iemand ingezoomd op een stukje groene jurk aan de zijkant van het frame, degene heeft een foto van die veeg kleur naast een foto van de jurk die Thalia aanhad gezet – eerst was ze in tule gehuld als Nimue, de tovenares, de Vrouwe van het Meer, en daarna zonder tule, met een eenvoudige hoofdtooi, als Vrouwe Anne. Maar er was een heel stel groene jurken. Mijn vriendin Carlotta droeg er een. De kans bestaat dat Thalia toen al verdwenen was.

De discussie onder de video richt zich voornamelijk op de timing. De opvoering zou om zeven uur aanvangen, maar we zijn waarschijnlijk vijf minuten later begonnen met onze genadiglijk ingekorte versie. Misschien nog later. De pauze is niet opgenomen, en er wordt gespeculeerd over hoelang de pauze van een middelbareschoolmusical duurt. Afhankelijk van wat je gelooft omtrent die twee variabelen is de opvoering ergens tussen kwart voor en kwart over negen geëindigd. Ik moet het geweten hebben. Ooit heeft er een map bestaan met mijn nauwgezette aantekeningen. Maar niemand heeft er ooit om gevraagd.

De schouwarts plaatste Thalia’s tijd van overlijden tussen acht uur ’s avonds en middernacht, en het begin van die tijdsspanne werd bepaald door de musical; dus is de precieze eindtijd van de opvoering online onderwerp van oneindige fascinatie.

Ik kom hier via YouTube, had iemand in 2015 als opmerking geplaatst, met een link naar een andere video. Kijk dit dan. Dit bewijst dat het onderzoek een rommeltje was. Er klopt niks van de tijdlijn.

Iemand anders schreef: Verkeerde man in de cel dankzij racistische agenten omgekocht door de school.

En daaronder: Welkom bij de Aluhoedjesclub! Als jullie je energie nou eens aan ECHTE ONOPGELOSTE ZAKEN zouden besteden.

Deze herinnering woelde zich los uit de duistere uithoeken van mijn brein, toen ik de video eenentwintig jaar na dato bekeek: in de bibliotheek het woord lusty opzoeken in het woordenboek, samen met mijn vriendin Fran, die bij het koor zat. ‘Lusty betekent gewoon levendig,’ had Mrs. Ross verklaard om ons te laten ophouden met giechelen over ‘The Lusty Month of May’. ‘Zoek het maar op.’ Maar wat wist Mrs. Ross nou van lust? Lust was iets voor de jeugd, niet voor getrouwde toneeljuffen. Maar (‘Krijg nou apentieten’, zoals Fran gezegd zou hebben, misschien gezegd heeft) kijk nou, volgens Webster betekende lusty inderdaad ‘gezond en sterk, vol kracht’. Een van de voorbeelden luidde a lusty beef stew. Lachend ontvluchtten we de bibliotheek, waarbij Fran zong van ‘O, die wellustige runderstoof’.

Waar had ik die herinnering al die jaren bewaard?

De eerste keer dat ik hem keek sprong ik heen en weer door de video, bekeek ik eigenlijk alleen het einde; ik had geen behoefte om tijdenlang naar puberstemmen en slecht gestemde snaarinstrumenten te luisteren. Maar toen opende ik hem opnieuw – diezelfde nacht, om twee uur, toen het melatoninetablet niet werkte en mijn hart bonsde alsof ik had hardgelopen – en bekeek alle delen met Thalia erin. De tweede scène uit akte I was haar enige scène als Nimue. Ze verscheen achteraan het podium in een mist van droogijs, hypnotiserend zingend achter Merlijn. Iets hinderde me aan de manier hoe ze onder het zingen van hem weg bleef kijken, rechts de coulissen in, alsof ze gesouffleerd moest worden. Dat kan bijna niet; ze hoefde alleen maar dat ene, eentonige lied te zingen.

Ik klom voorzichtig over Jerome heen om zijn iPad van zijn nachtkastje te pakken en opende de video daarop, waarbij ik ditmaal inzoomde op haar gezicht, waardoor het groter maar niet veel duidelijker werd. Het is lastig te zien, maar ze lijkt geërgerd.

En dan, als Merlijn zijn vaarwelrede houdt en afscheid neemt van Arthur en van Camelot, kijkt ze weer weg, bijna tot over haar schouder. Ze mimet iets; dat is niet mijn verbeelding. Haar lippen sluiten zich bijna en gaan dan van elkaar, in een vorm die een W maakt als ik hem nadoe. Ze spreekt, dat weet ik bijna zeker, het woord ‘wat’ uit. Misschien tegen een toneelknecht, iemand uit mijn ploeg die een vergeten rekwisiet omhooghoudt. Maar wat kan er zo belangrijk zijn geweest op dat moment, vlak voor ze afging?

In 2016 had nog niemand zich daarop gericht in de opmerkingen. Ze maakten zich alleen maar druk om de precieze tijd van de buiging, of ze toen inderdaad ook die laatste minuut nog op het podium stond. (Dat, en hoe knap ze wel was.) Tweeënvijftig seconden, zo redeneerden ze, waren voldoende voor Thalia Keith om iemand te treffen die in de coulissen stond te wachten, en om voor iemand het zag met die persoon te vertrekken.

Helemaal aan het einde van de band: onze illustere orkestdirigent-schuine-streep-muziekregisseur, vlinderdas om en zijn stokje nog in de hand, begint aan een mededeling waar niemand naar luistert: ‘Bedankt allemaal! Willen jullie bij vertrek…’ Maar dan maakt het beeld plaats voor zoemende grijze strepen. Waarschijnlijk iets over op tijd binnen zijn, of je afval niet laten liggen.

Kijk Guinevere dan die laatste twee seconden, luidt een opmerking. Is dat een zakflacon? Ik wil vriendjes zijn met Guinevere! Ik zette de video stil en jawel, Beth houdt een zilverkleurig flesje omhoog, misschien in de overtuiging dat haar vrienden het wel zullen herkennen maar dat de leraren in het publiek te afgeleid zijn om het op te merken. Of misschien is ze al zo aangeschoten dat het haar niet kan schelen.

In een andere opmerking wordt gevraagd of iemand de vertrekkende leden van het publiek kan identificeren.

Weer een andere opmerking luidt: Voor wie de Dateline-special uit 2005 gaat kijken: niet luisteren naar wat ze zeggen. ONTZETTEND veel fouten. En het is THA- als in ‘thatch’ of ‘thanks’ en Lester Holt zegt steeds THAY-lia.

Iemand antwoordt: Ik dacht dat het TAHL-ia was.

Nope, nope, nope, schrijft de eerste. Ik heb haar zus gekend.

Een andere opmerking: Ik word zo verdrietig hiervan. Gevolgd door drie huilende emoji’s en een blauw hartje.

Nog weken daarna had ik dromen, niet over Thalia die omkeek, haar gemimede vraag, maar over de flacon van Beth Docherty. In mijn droom moest ik die vinden om hem weer te verstoppen. Ik hield mijn enorme map vast. Ik had niets aan mijn aantekeningen.

De theatermensen hadden gesmeekt om die opvoering; waren er in het jaar daarvoor voortdurend over begonnen, telkens wanneer Mrs. Ross huisdienst had. In ’93 was het stuk opnieuw uitgebracht op Broadway, en zelfs degenen die het niet hadden gezien, hadden de soundtrack gehoord en begrepen dat er middeleeuwse decolletés, podiumzoenen en schitterende solo’s bij betrokken waren. Voor mij betekende het decors met kastelen, tronen, bomen op wieltjes – niets ingewikkelds, geen vleesetende kamerplant, geen Ford Deluxe-cabriolet die het podium moest op rijden. Voor toekomstige journalisten zou het eindeloze metaforen betekenen. De kostschool als koninkrijk in het bos, Thalia als tovenares, Thalia als prinses, Thalia als martelares. Kon het romantischer? Wat is er volmaakter dan een meisje wier vorming halverwege wordt afgekapt? Het meisje als onbeschreven blad. Het meisje als weerspiegeling van jouw verlangens, onbezoedeld door de hare. Het meisje als offer aan het idee ‘meisje’. Het meisje als een reeks jeugdfoto’s, alle gekleurd door het aura van ‘het meisje dat jong zal sterven’, alsof zelfs de schoolfotograaf van groep vijf al op haar gezicht geschreven had moeten zien staan dat dit meisje voor altijd enkel een meisje zou blijven.

De omstander, de voyeur, zelfs de dader, die blijven allemaal ongestraft als het meisje doodgeboren was.

Op internet en tv zijn ze daar dol op.

En voor u, Mr. Bloch: ik neem aan dat het u ook goed uitkwam.

2

Tegen alle verwachtingen in zat ik weer in een van die goede oude Blue Cabs die me lang geleden zo vaak hadden opgepikt van het vliegveld van Manchester, en raasde ik terug naar de campus. Mijn chauffeur zei dat hij al de hele dag op en neer reed naar Granby.

‘Ze zijn allemaal op vakantie gegaan,’ zei hij.

Ik zei: ‘Ze zijn naar huis gegaan voor de feestdagen.’

Hij snoof, alsof zijn voze vermoedens bevestigd werden.

Hij vroeg of ik lesgaf op Granby. Heel even schrok ik dat hij me niet voor een leerling aanzag. Maar toen zag ik mezelf in zijn achteruitkijkspiegel: een correcte volwassene met kraaienpootjes rond haar ogen. Ik zei nee, niet echt, ik kwam alleen langs om twee weken gastlessen te geven. Ik zei er niet bij dat ik op Granby had gezeten, dat ik de route die we aflegden kende als een oud deuntje. Het leek me te veel informatie voor een informeel gesprekje. Ik zei ook niets over het concept van een minimester, want het zou raar klinken, precies als, zo dacht hij, waar die verwende koters zich mee bezighielden.

Het idee om mij terug te halen kwam van Fran. Fran was zelf amper weggeweest; na maar een paar jaar studeren en wat tijd in het buitenland was ze teruggekeerd om geschiedenis te gaan geven aan Granby. Haar vrouw werkt op de Administratie, en ze wonen met hun zoons op de campus.

Mijn chauffeur heette Lee, en hij vertelde dat hij ‘die Granby-kinderen al reed sinds hun grootouders erheen gingen’. Hij legde uit dat Granby het soort school was waar je alleen via familieconnecties terechtkwam. Ik wilde hem zeggen dat daar niets van klopte, maar het moment om hem te melden dat ik geen buitenstaander was, was allang verstreken. Hij vertelde dat ‘die kinderen voor ongelooflijke problemen zorgden’ en vroeg me of ik dat artikel in Rolling Stone van ‘een paar jaar geleden’ had gelezen. Dat artikel (‘De Vrijheid of de Dood: Drank, Drugs en Verdrinken op een Exclusieve Kostschool in New Hampshire’) verscheen in 1996, en ja, we hadden het allemaal gelezen. We e-mailden elkaar erover vanaf onze studentenkamers, woest vanwege de vele fouten en aannames – ongeveer zoals we elkaar negen jaar later tekstberichtjes zouden sturen toen Dateline alles weer opdiepte.

Lee zei: ‘Ze laten die kinderen hun gang maar gaan. Het enige waar ik blij mee ben is dat ze een verbod hebben op Uber.’

Ik zei: ‘Wat apart, ik heb precies het tegenovergestelde gehoord. Over hun gang laten gaan.’

‘Nou, ze liegen. Als ze willen dat je daar lesgeeft zeggen ze wat hun uitkomt.’

In de bijna drieëntwintig jaar sinds mijn eindexamen was ik maar drie keer terug geweest op Granby. Toen ik in New York woonde was er een vroege reünie; ik bleef een uur. Ik keerde terug voor de bruiloft van Fran en Anne in de Old Chapel in 2004. In juli 2013 was ik een paar dagen in Vermont en kwam ik om Fran te zien, om hun eerste baby te bewonderen. Dat was het. Ik had de tienjarige en vijftienjarige en twintigjarige reünie vermeden, de alumnibijeenkomsten in Los Angeles genegeerd. Pas toen die Camelot-video opdook en Fran me toevoegde aan een appgroepje, dat verwaterde tot het ophalen van toneelherinneringen, begon ik daadwerkelijk nostalgisch te worden. Ik wilde wachten tot 2020, een reünie die mijn klasgenoten zouden bezoeken – onze vijfentwintigste, en het tweehonderdjarig bestaan van de school. Maar toen kwam die uitnodiging.

Het kwam ook goed uit dat Yahav, de man met wie ik een lang voortslepende, wanhopige, langeafstandsaffaire had, maar twee uur daarvandaan zat; hij gaf dat jaar college aan de Boston University School of Law. Yahav had een Israëlisch accent en was lang en briljant en neurotisch. Binnen onze relatie kon ik niet zomaar het vliegtuig naar hem toe nemen. Maar ik kon wel toevallig in de buurt zijn.

En ik wilde kijken of het me zou lukken – of ik, ondanks mijn zenuwen, mijn bijna puberale paniek, mezelf kon vergelijken met het meisje dat zich onderuitgezakt door Granby heen had gewerkt. In LA wist ik in theorie dat ik geslaagd was – een incidenteel lesgevende hoogleraar met een veelgeprezen podcast, een vrouw die een maaltijd kon samenstellen uit ingrediënten van de boerenmarkt en haar kinderen acceptabel gekleed naar school wist te krijgen –, maar ik voelde, van dag tot dag, niet speciaal dat ik het ver had geschopt. Op Granby zou dat besef met een klap komen, dat wist ik.

Het was dus vanwege het geld, en de man, en mijn ego, en – onder dat alles, een noot die te laag was om te horen – vanwege Thalia, vanwege hoe ik me sinds ik die video had bekeken lichtelijk uit mijn evenwicht had gevoeld.

Hoe dan ook: ze vroegen me, ik zei ja, en hier zat ik vastgegespt op de achterbank en liet ik Lee me vijftien kilometer te hard naar de campus rijden.

Hij zei: ‘Waar ga je les over geven, een beetje Shakespeare?’

Ik legde uit dat ik twee vakken zou geven: een over podcasten en een over filmstudies.

‘Filmstudies!’ zei hij. ‘Gaan ze films kijken, of films maken?’

Ik bedacht dat ieder antwoord Lee een nog lagere dunk van zowel mij als van de school zou geven. Ik zei: ‘De geschiedenis van de film’, wat zowel correct als onvolledig was. Ik voegde eraan toe dat ik tot voor kort aan UCLA filmstudies had gedoceerd, en dat had het gewenste effect – ik had dit trucje eerder gebruikt –, want hij begon meteen over de footballprestaties van de Bruins. Ik kon beamende geluidjes maken terwijl hij zijn monoloog afstak. De rit zou nog maar twintig minuten duren, dus de kans was gering dat hij me iets over podcasts zou vragen, of Quentin Tarantino aan me zou mansplainen.

De school had me specifiek gevraagd om dat filmvak te geven, en ik had aangeboden een tweede vak te geven omdat dat dubbel zo veel opleverde – maar ook omdat ik nooit heb kunnen stilzitten, en als ik mijn kinderen in de steek ging laten om twee weken de wildernis in te trekken, dan wilde ik niet maar een beetje rondlummelen. De behoefte bezig te blijven is een symptoom van een hoogfunctionerende angststoornis, en de sleutel tot mijn succes.

Indertijd maakte ik de podcast Starlet Fever, een reeks geschiedenissen van vrouwen in de film – hoe de filmindustrie ze levend verslond en weer uitspuwde. Die liep zo goed als een podcast redelijkerwijs kan lopen, en stond soms bovenaan in allerlei downloadstatistieken. Ik verdiende er wat geld mee, en soms werden we, heel spannend, door een beroemdheid genoemd in een interview. Mijn medepresentator, Lance, had met zijn tuinadviseurswerk kunnen ophouden, ik had de adjunctkruimeltjes kunnen weigeren die UCLA me toewierp, en een paar literair agenten hadden aangeboden ons te representeren als we samen een boek zouden schrijven. We zaten tot onze enkels in de voorbereidingen voor het komende seizoen, dat draaide om Rita Hayworth, maar die research kon ik overal doen.

We reden achter een andere taxi aan Route 9 af, een taxi met twee kinderen op de achterbank. Lee zei: ‘Kijk, dat zijn vast een paar van je leerlingen. Geen van die kinderen komt hier uit de buurt. Ze komen zelfs uit andere landen. Vanmorgen reed ik een paar meiden die terugkwamen uit China, en die zeiden geen stom woord. Hoe kunnen die nou les krijgen als ze de taal niet spreken?’

Toen deed ik of ik gebeld werd, voor het racisme nog openlijker zou worden.

‘Gary!’ zei ik tegen de niet-bestaande persoon in mijn telefoon, en vervolgens werkte ik tien minuten lang een dromerige reeks uh-huhs en oké’s af, terwijl de ijzige bossen langssuisden. Maar nu Lee me niet meer afleidde had ik helaas alle ruimte om mijn genegeerde zenuwachtigheid te ondergaan, om te voelen hoe de bossen me opslokten richting Granby. Daar stond het witte episcopale kerkje dat ik altijd opvatte als signaal dat ik er bijna was. Daar was de afslag naar een smallere weg, een bocht die ik tot diep in mijn spiergeheugen voelde.

Alsof de bocht het omhoog had gehaald herinnerde ik me het te lange korte broekje en het gestreepte topje dat ik in 1991 had gedragen tijdens mijn eerste rit naar Granby. Ik herinnerde me dat ik me afvroeg of kinderen uit New Hampshire een accent zouden hebben, want ik had niet door hoe weinig van mijn klasgenoten uit New Hampshire zouden komen. Ik moest me inhouden om dat niet aan Lee te vertellen, of aan mijn telefoon.

Samen met het echtpaar Robeson, bij wie ik woonde, had ik in één dag het grootste deel van de tocht vanuit Indiana afgelegd, en de volgende ochtend werden we wakker met nog maar een uur rijden voor de boeg. De raampjes achterin waren omlaaggedraaid en ik zat met mijn gezicht in de wind te kijken naar het langsrollende, ansichtkaartachtige boerenland en naar bossen waar je niet in kon kijken, het waren gewoon groene muren. Alles rook naar mest, daar was ik aan gewend, en toen opeens naar dennen. Ik zei: ‘Het ruikt hier naar luchtverfrisser!’ Het echtpaar Robeson reageerde alsof ik een kleuter was die iets prachtigs had gezegd. ‘Als luchtverfrisser!’ herhaalde Severn Robeson, en hij sloeg opgetogen op het stuur.

Die eerste dag op de campus kon ik bijna niet geloven hoe dicht de bossen waren, hoe de grond op een of andere manier ook bos was – stenen en stammen en dennennaalden en mos. Je moest voortdurend uitkijken waar je liep. In Indiana had ik enkel bossen gekend die tussen rijen huizen stonden, of achter benzinestations – bossen waar je zo doorheen kon lopen. Er lagen sigarettenpeuken, lege frisdrankblikjes. Wanneer ik als kind een sprookje hoorde, stelde ik me dat soort bossen voor. Maar nu klopten die verhalen van oerbossen, verdwaalde kinderen, verborgen schuilplaatsen. Dít was een bos.

Lee reed langs het postkantoor van Granby, en wat vroeger de videotheek was. De Circle K was nog hetzelfde, maar ik kon moeilijk nostalgisch worden om een benzinestation. Daar had je de weg naar de campus, daar kwam de adrenalinegolf. Ik beëindigde mijn neptelefoontje en wenste Gary een fijne dag toe.

Toen de bladeren vielen, die 1e november, verwachtte ik dat ik door de bomen heen de huizen en gebouwen zou zien die daar al die tijd hadden staan wachten. Maar nee: achter die kale takken waren alleen maar meer kale takken. En daarachter nog meer.

’s Nachts waren er uilen. Soms, als de vuilcontainers niet waren vergrendeld, namen zwarte beren hele vuilniszakken mee en sleepten ze over de campus, om ze als goodiebags open te trekken.

De auto waarachter we reden sloeg bij de splitsing af naar de jongenshuizen, maar Lee koos voor de lange route over de Lower Campus, zodat hij me een rondleiding kon geven, en nu kon ik alleen maar beleefd luisteren.

Hij zei: ‘Waar jij afgezet wilt worden, dat is de Upper Campus, boven de rivier, de sjieke nieuwe gebouwen. Maar dit hierbeneden is het oude gedeelte dat stamt uit zeventienhonderd en nog wat.’

Uit de jaren twintig van de negentiende eeuw, maar ik corrigeerde hem niet. Het was halverwege de middag en een paar kinderen sjokten de Gemeenschapsruimte uit, het hoofdplein over, ineengedoken tegen de kou.

Lee wees op het oorspronkelijke schoolgebouw, op de studentenhuizen waar ooit boerenjongens half bevroren, de huisjes waar de vrijgezelle leraren van weleer hun eenzame levens sleten, de Old Chapel en de New Chapel (beide geen echte kapel meer, beide onmogelijk oud), het huis van het schoolhoofd. Hij wees op het bronzen standbeeld van Samuel Granby en zei, foutief: ‘Dat is de vent die de school met één klaslokaal is begonnen.’

Als leerling kon ik nooit langs Samuel Granby lopen zonder even over zijn voet te wrijven, een traditie die niemand met me deelde. Ik kon ook niet langs een munttelefoon lopen zonder de hoorn ondersteboven te hangen. Dat was ontzettend geestig en rebels, geloof me nou maar.

Toen Lee eindelijk onderaan de Upper Campus was aangekomen en de auto stilzette, duwde ik het portier open tegen een muur van kou. Ik betaalde en hij zei dat ik warm moest blijven, alsof dat een keus was – alsof het niet volslagen hartje winter was, alles overdekt met een laag ijs en zout. Kijkend naar de onveranderde gebouwen, het dunne randje White Mountains-bergkam dat uitstak boven de bomen in het oosten, was het makkelijk je voor te stellen dat de hele school cryogeen bewaard werd.

Fran had me haar bank aangeboden om op te slapen, maar zoals ze het bracht – ‘Ik bedoel, de hond is er wel, en Jacob staat altijd op standje elf, en Max slaapt nog steeds niet de hele nacht door’ – had het meer op een gebaar dan een uitnodiging geleken. Dus had ik ervoor gekozen een van de beide gastenverblijven te gebruiken, vlak naast het ravijn in een huisje dat ooit het administratiekantoor was geweest. Beide verdiepingen hadden een slaap- en een badkamer, en beneden was er een gedeelde keuken. Het hele pand, ontdekte ik, stonk naar bleekmiddel.

Terwijl ik mijn koffer uitpakte, bezorgd of ik wel genoeg truien mee had, moest ik uitgerekend aan de munttelefoons van Granby denken.

Stel je mij even voor (herinner je me nog), vijftien, zestien jaar oud, zelfs als ik niet backstage was in het zwart gekleed, met dichtgetapete Doc Martens, donker piekhaar rond mijn bolle bleke gezicht; stel je mij even voor, terwijl ik in flanellen wapenrusting, ogen dik onder de eyeliner, langs een munttelefoon kwam en die – zonder te kijken – van de haak pakte, ondersteboven keerde, en verkeerd om terughing.

Maar dat was alleen in het begin; toen het eerste schooljaar was begonnen, kon ik er niet langslopen zonder de hoorn van de haak te nemen, één toets in te drukken, en te luisteren – want er was in ieder geval één telefoon waarop je, als je dat deed, door de ruis heen een gesprek kon horen. Dat trucje ontdekte ik toen ik met de telefoon in de entree van de sporthal mijn studentenhuis belde, om te vragen of ik na tienen nog naar binnen mocht. Nadat ik de eerste toets had ingedrukt hoorde ik een jongensstem die, gedempt, op half volume, tegen zijn moeder over proefwerken klaagde. Ze vroeg of hij zich wel liet inenten voor zijn allergieën. Hij had heimwee en klonk zeurderig en een jaar of twaalf oud; het duurde even voor ik zijn stem herkende: Tim Busse, een hockeyspeler met huidproblemen die niettemin een mooie vriendin had. Hij moet een munttelefoon in zijn eigen studentenhuis hebben gebruikt, aan de andere kant van het ravijn. Ik wist niet hoe dit binnen de telecommunicatievoorschriften mogelijk was, en toen ik mijn man dit verhaal een keer vertelde, schudde hij zijn hoofd en zei: ‘Dat kan niet gebeurd zijn.’ Ik vroeg of hij dacht dat ik loog, of dat ik stemmen had gehoord. ‘Ik bedoel gewoon,’ antwoordde Jerome kalm, ‘dat het niet gebeurd kan zijn.’

Ik stond gebiologeerd in de entree van de sporthal; ik wilde geen woord missen. Maar ten slotte moest ik wel; ik belde mijn eigen studentenhuis, vroeg de aanwezige docent om tien minuten extra zodat ik naar de andere kant van de campus kon rennen om het geschiedenisboek op te halen dat ik in de Gemeenschapsruimte had laten liggen. Nee, zei hij, dat mocht niet. Ik had drie minuten om me te melden. Ik hing op, tilde de hoorn weer van de haak, drukte op een toets. Daar was de stem van Tim Busse weer. Toverij. Hij zei tegen zijn moeder dat hij ging zakken voor natuurkunde. Dat verbaasde me. En nu kende ik een van zijn geheimen. Een geheim geheim, een geheim dat hij niet van plan was te delen.

Vanaf toen had ik een zijdelings oogje op Tim Busse, aan wie ik daarvoor nooit de minste aandacht had besteed.

In de maanden daarop probeerde ik het op iedere munttelefoon op de campus, maar alleen op die in de sporthal werkte het, en alleen wanneer er toevallig iemand aan het telefoneren was (misschien op één bepaalde telefoon) in Barton Hall.

Ik kreeg voornamelijk onverstaanbaar gemompel te horen. Eenmaal hoorde ik iemand pizza bestellen. Soms spraken er mensen in het Koreaans of het Spaans of het Duits. Eenmaal hoorde ik ‘Rhapsody in Blue’, het wachtmuziekje van United Airlines. Soms hoorde ik interessantere zaken, kruimeltjes informatie die ik zorgvuldig bewaarde. Ik wist dat iemand – ik ben er nooit achter gekomen wie – met Pesach thuis zou zijn maar weigerde bij tante Ellen langs te gaan. Ik ontdekte dat iemand anders zijn vriendin miste, nee echt heel erg miste, echt, en nee, hij had geen ander, hij hield van haar, waarom deed ze nou zo, hou daar nou mee op, ze wist toch dat hij haar miste?

Er worden ons in het leven maar zo weinig superkrachten vergund. Dit was een van de mijne. Ik liep daar rond en wist dingen die geen van die jongens in Barton Hall me vrijwillig zou vertellen. Ik wist dat Jorge Cardenas van zichzelf niet mocht drinken als hij triest was, want zo werd je alcoholist, en hij wilde niet worden als zijn vader.

Het zou goed zijn uitgekomen als ik op een dag die hoorn had opgepakt en iets nuttigs, iets belastends, zou hebben gehoord. Iemand die Thalia bedreigde, bijvoorbeeld. Of iets over jou.

Maar het maakte gewoon deel uit van een overkoepelende gewoonte: ik verzamelde informatie over mijn medeleerlingen zoals sommige mensen oude kranten bewaren. Ik hoopte dat ik daardoor meer op ze zou gaan lijken, en minder op mezelf – minder arm, minder onnozel, minder provinciaal, minder kwetsbaar.

Iedere zomer nam ik het jaarboek mee naar huis en gaf iedere foto van een leerling een speciale kleurvinkjescode: of ik hem of haar kende, als vriend beschouwde, aantrekkelijk vond. Soms, op het dieptepunt van de zomereenzaamheid, zocht ik hun familieleden op in Faces of Granby om te zien hoe hun ouders van hun voornaam heetten, alleen maar om heel even niet in die gehate slaapkamer te zijn, in dat huis dat mijn huis niet was, in een stadje waar ik niemand meer kende.

Dit maakt me niet bijzonder, en dat wist ik ook toen al. Ik vertel het alleen bij wijze van uitleg: ik gaf om details. Niet omdat ik daar controle over had, maar omdat ik ze me kon toe-eigenen.

En ik bezat maar zo weinig.

3

Fran en Anne hadden me uitgenodigd voor een diner ’s avonds laat, dus trok ik de sneeuwlaarzen aan die ik voor de reis had aangeschaft en stak de South Bridge over naar de Lower Campus. Het was min twaalf en de sneeuw was zo hard dat je erover kon lopen zonder erin weg te zakken. Ik vroeg me af of ik bekenden zou tegenkomen, maar ik leek het enige levende wezen buiten te zijn.

Tijdens mijn eerdere bezoeken was ik maar op een klein gedeelte van de campus geweest. Ik was de bruggen niet overgestoken, de schoolgebouwen niet binnengegaan. Nu leken de verhoudingen niet helemaal te kloppen; mijn geheugen en mijn geregelde dromen over Granby hadden alles centimeter voor centimeter verschoven. Het standbeeld van Samuel Granby was bijvoorbeeld naar drie meter heuvelopwaarts verplaatst. Ik liep er vlak langs en raakte even met mijn handschoen zijn voet aan, uit nostalgie.

Dat najaar, direct nadat ik de uitnodiging om te komen lesgeven had aangenomen, moest ik bij het wakker worden denken aan de hoofdstraat van het stadje, waar alle winkels zaten, maar ik wist niet meer hoe die heette, dus googelde ik plattegrond school Granby.

Ik vond, behalve het antwoord (Crown Street!), gedetailleerde plattegronden van de campus zoals die eruitzag in maart 1995, plattegronden waar mensen stippellijntjes op hadden aangebracht die hun theorieën onderbouwden, routes die ze door de bossen hadden getrokken. Ik wist dat veel mensen gegrepen waren door de moord op Thalia, maar ik had niet door hoe ontzettend veel tijd ze eraan besteedden.

Online rabbit holes in duiken deed mijn geestelijke gezondheid weinig goed. (De hele nacht nadat ik de Camelot-video had gekeken, zat ik klasgenoten en docenten van Granby te googelen, en informatie over verdrinken, en ik bekeek opnieuw een deel van die aflevering van Dateline. Ten slotte werd Jerome wakker, zag mijn ogen en zei dat ik moest ophouden, een NyQuil moest nemen en die ochtend in bed moest blijven.) Dus mocht ik van mezelf maar een uur naar die plattegronden staren en lezen wat mensen erover zeiden.

Bij rabbit hole denken we aan Alice, die recht omlaagstortte, maar ik bedoel een daadwerkelijk konijnenhol, zo een met eindeloze kronkelgangen en splitsingen, met alle claustrofobie die erbij hoort. Ik stond paf hoeveel mensen zich er druk om maakten. Thalia was voor hen een gezicht op een paar wijdverspreide foto’s: een amper uitgewerkt leven, geen meisje dat naar Sunflowers-parfum rook, dat twee keer zo hard lachte als ze praatte, dat zichzelf op haar bed smeet als een handgranaat.

Maar ik moet toegeven dat ik me even druk heb gemaakt om mensen die ik nooit heb ontmoet. Ik maak me druk om Judy Garland en Natalie Wood en de Black Dahlia. Ik maak me druk om de lacrossespeelster van UVA die door haar ex is vermoord, en om het meisje wier vriendje die dag zeker weten niet bij LensCrafters aan het werk was, en om de middelbare scholiere die in Shaker Heights in de achtertuin van haar vriendje werd vermoord terwijl iedereen lag te slapen, en om die arme Martha Moxley, en om die vrouw in die lift in dat hotel, en om de enige Zwarte vrouw op het wittedameswijnfeestje, dood op het gazon, en om de vrouw die door de badkamerdeur heen door haar beroemde vriendje werd doodgeschoten, die beweerde dat hij dacht dat ze een inbreker was. Ik vind iets van hun dood, ook al heb ik daar het recht niet toe. Tegelijkertijd word ik er ongemakkelijk van hoe ze openbaar bezit zijn geworden, onderhevig aan de collectieve verbeeldingskracht. Ik word er ongemakkelijk van dat ik bezig blijf met de dood van voornamelijk mooie, welvarende vrouwen. Dat ze voor het merendeel jong waren, want zo hebben we onze offerlammeren graag. Dat ik niet de enige ben met die obsessie.

Omdat Fran en Anne allebei ouderejaars aan Granby waren kregen ze een kamer in een echt huis, een van de drie oude stenen huizen bij de toegangspoort. Ik voelde me schuldig toen ik met lege handen aanbelde – ik was vergeten om de taxi een stop te laten maken bij de wijnhandel –, maar hun zoon Jacob deed open, zodat de golden retriever losbrak, blauwe plekken op mijn dijen maakte en over mijn spijkerbroek kwijlde.

Ik hoop dat je je Fran nog herinnert, want Fran verdient het herinnerd te worden. Fran Hoffnung – al heet ze nu Hoffbart, want zij en haar vrouw hebben hun achternamen samengevoegd. Je zult je in ieder geval de Hoffnungs herinneren: Deb Hoffnung gaf Engels, Sam Hoffnung wiskunde, en Fran en haar drie oudere zussen groeiden op in het appartement aan de voorkant van Singer-Baird, het meisjeshuis met het grappige puntdak. Zij was het luidruchtige meisje dat het playbacken presenteerde, dat altijd roze of paars geverfd haar had. Tegenwoordig is het bruin met grijze lokken, maar toch net zo cool als dat roze ooit was.

Hun kerstboom stond er nog, en nadat ik zijn moeders had omhelsd wilde Jacob dat ik die kwam bewonderen – grote, ouderwets kleurige kerstballen en wat schaarse versiersels uit Fran en Annes jeugd: een beschilderd Snoopy-hondenhokje, een piepklein zilveren bekertje met Annes naam erop, een geborduurd uiltje. Eén overduidelijk nieuwe toevoeging: een Ruth Bader Ginsburg-poppetje met kanten kraagje.

Jacob, die ik me als rood aangelopen pasgeborene met krampjes herinnerde, was bijna vijf en had een broertje dat ik alleen nog maar online had gezien, een tweejarige die voortdurend kwam aanwaggelen om met zijn treintjes over mijn been te rijden, tot Anne beide jongetjes wist om te kopen met Paw Patrol op de iPad in het souterrain. Anne maakte vegetarische taco’s. Ik at meer dan normaal, want Fran maakte zich altijd zorgen dat ik niet genoeg at. Fran maakte een kan vol margarita’s en we luisterden naar Bob Marley, wat niet bij het eten paste maar ook uit een warm land kwam. Fran bleef er maar over doorgaan dat ik net nu het zo koud was geworden uit Los Angeles was aangekomen. ‘Jij gaat me haten,’ zei ze. ‘Ik loop helemaal over van schuldgevoel.’

Ik zei: ‘Een bevroren plasje schuldgevoel. Een schuldschaatsbaantje.’

Anne vroeg of ik extra sokken nodig had, extra dekens, extra wat dan ook.

‘Een paar truien misschien?’ zei ik. ‘Ik was vergeten dat het ook bínnen koud wordt.’

Anne draafde weg en keerde terug met een heel duurzame boodschappentas vol truien en sweatshirts en een groen-met-goud-geruite Granby-pyjamabroek.

Fran had zelf dit minimester vrij; ze had drie jaar achter elkaar haar vak over de Vietnamoorlog gegeven en nu was het haar beurt voor ‘professionele ontwikkeling’, wat neerkwam op boeken lezen, e-mails doornemen en borrelen met mij. ‘We hoeven niet élke avond af te spreken,’ zei ze, ‘maar als jij niet hier bent ga ik ervan uit dat je in dat gastenverblijf trieste heteroporno ligt te kijken en over je werk na ligt te denken.’ Fran had op woensdagavond huisdienst, maar ‘alle andere avonden,’ zei ze, ‘is het party like it’s 1995.’

‘Met Zima en SnackWell’s?’

‘Ik zat te denken aan nummers van Sassy en lauw Natty Light-bier.’

Ik zei: ‘Ik moet wel dingen nakijken’, maar Fran wist al dat ze me niet hoefde over te halen.

‘Dan in ieder geval óm de avond. En vrijdag is er een feest, dus dan moet je mee. Iedereen wil je zien. We noemen het Midi-Mini want, je weet wel, halverwege het minimester.’

‘We zijn hier dol op woordspelingen,’ zei Anne.

Anne had lange blonde krullen, en een hardlopersfiguur waarbij Fran plomp afstak. In het najaar coachte Anne het veldlopen en in het voorjaar het sprinten, en voor Fran was ze, over het algemeen genomen, de volmaakte combinatie van publiek, aangever en manager. Had je een idee voor een feestje nodig, dan had Fran er wel twintig. Had je iemand nodig om de pizza’s te bestellen en roomijs te kopen en de huiskamer schoon te maken terwijl Fran de playlist samenstelde, dan was dat Anne. Ze hadden elkaar hier op Granby ontmoet; Anne was begonnen bij de Administratie toen Fran bezig was met haar korte leven buiten de kostschool. Toen Fran terugkeerde raakten ze bevriend, uit verzet tegen de vele pogingen om ze te koppelen, en beklaagden ze zich wederzijds over de onmogelijkheid om iemand te vinden. Vervolgens gingen ze een lang weekend samen naar Boston, en toen ze terugkwamen waren ze verliefd.

Nu was het Anne die de jongetjes hun bed in joeg en zei dat ze niet in bad hoefden als ze stil waren, terwijl Fran zich over de tafel boog en zei, alsof we alleen maar hadden gewacht tot haar vrouw de kamer uit was: ‘Vertel me alles.’

Ze bedoelde: alles over Jerome, want in mijn e-mail van een paar weken geleden had ik vermeld dat Jerome nu een deur verder woonde. En nu wilde Fran alles weten, ook waarom ik het haar nog niet verteld had. ‘We zijn nog steeds getrouwd,’ zei ik. ‘Het is alleen niet wat onze grootouders als een huwelijk zouden hebben beschouwd.’ Het gebeurde allemaal zo traag dat het niet iets leek wat je op sociale media aankondigt of waar je oude vrienden een berichtje over stuurt.

‘We hebben een zware tijd doorgemaakt,’ zei ik, waarbij ik wegliet dat dat al twee jaar geleden was, toen de kinderen vijf en drie waren en hun luide alomtegenwoordigheid bijdroeg aan de stress. We bereikten het punt waarop alles wat ik tegen Jerome zei verkeerd was, er op de verkeerde toon uit kwam. Alles wat hij tegen mij zei was nog erger. We waren langzaamaan allergisch voor elkaar geworden en beseften uiteindelijk dat we ten onrechte aan iemand vastgeketend zaten die ons niet kon uitstaan. ‘En net rond die tijd,’ vertelde ik haar, ‘ging de moeder van Jerome naar een hospitium. Zij woonde in de andere helft van onze twee-onder-een-kap, dus verhuisde hij daarheen.’ Hij is schilder, en het besluit was deels praktisch: hij kon de tweede slaapkamer als atelier gebruiken en de huur van zijn werkruimte in het centrum opzeggen. We konden getrouwd blijven met één adres, voor de belastingen en het gemak – en, heel eerlijk, ook uit pure luiheid. De kinderen konden heen en weer gaan, dachten we, maar uiteindelijk bleek het Jerome die heen en weer ging, en dus sliep hij, bijvoorbeeld nu ik in Granby zat, in mijn bed, ons oude bed dus, waarin hij soms ook sliep als ik er wél gebruik van maakte, want hij was goed in seks en nu we elkaar niet meer de hele dag zagen, hadden we geen hekel meer aan elkaar. Ik mocht hem zelfs enorm graag, was dankbaar als hij op de kinderen paste, nostalgisch als we met elkaar naar bed gingen, verward door zijn liefdesleven, evenzeer vol walging als gevleid en bezitterig wanneer hij me om advies in de liefde vroeg. Ik vond iedereen met wie hij wat had zo goed als gestoord, kon niet besluiten of dat aan hem of aan mij lag.

Fran zei: ‘Ik weet dat jij mensen nooit in de steek laat, maar het is vrij hilarisch dat jullie uit elkaar zijn terwijl hij nog steeds bij je in huis woont.’

‘Nou ja, één deur verder.’

‘Maar het komt erop neer,’ zei ze, ‘dat je single bent?’

‘Klopt, ja,’ zei ik. ‘Getrouwd maar single.’

‘Grappig dat mijn huwelijk traditioneler is dan het jouwe.’

Ik had haar niet over Yahav verteld, misschien uit bijgelovigheid. Yahav was schichtig en onvoorspelbaar, een knap Israëlisch konijntje; hij kon evengoed rechtstreeks hierheen komen rijden als voor eeuwig in het bos verdwijnen. Ik had hem die middag vanaf het vliegveld een berichtje gestuurd: Zoals gewaarschuwd: ik ben New England binnengevallen. Hij stuurde alleen een uitroepteken terug.

Toen ik bij Jerome wegging was ik nog niet met Yahav naar bed geweest, maar door zijn vriendschap wist ik weer dat niet iedereen me beu was, dat niet iedereen me verweet dat het slecht weer was. Yahav had enorme, warme handen. Hij had donkere baardstoppels, zo dik dat zijn kin en hals eronder verdwenen, meer duister dan licht, meer nachthemel dan sterren.

Anne kwam terug en we schonken nog eens in en de avond werd een soort roddelsessie met terugwerkende kracht. (Wacht eens, herinner je je Dani Michalek nog? Weet je nog hoe die haar eigen neus probeerde te piercen en dat die toen zo ontzettend ontstoken raakte? Ja, ze moest een maand lang naar huis. We waren partners bij scheikunde en ik heb al die tijd niks gedaan. Ze had een hekel aan me. Aan mij ook. Wat is er van haar geworden? Heb ik je dat niet vertéld? Ze is luthers predikant!)

We werden opgehitst door het aanmoedigende gelach van Anne, haar verbijsterde vragen. Als zij er niet was geweest, hadden we misschien alleen ‘Weet je het Kurt-altaar nog?’ gezegd en het daarbij gelaten. Maar nu Anne erbij was, beschreven we speciaal voor haar (en eigenlijk voor elkaar) het doorwrochte altaartje dat we in ons eerste jaar voor Kurt Cobain in het bos hadden gebouwd en bijgehouden, vanaf het moment dat hij een overdosis nam en in het ziekenhuis werd opgenomen (begin maart, toen we met dikke handschoenen aan uitgeknipte tijdschriftfoto’s op de bevroren boom plakten) tot zijn zelfmoord in april. Toen wisten andere leerlingen al van het altaar, en de dag nadat zijn lichaam werd gevonden ontdekten Fran en ik berichtjes en nog meer tijdschriftfoto’s en een hartvormig zilverkleurig ballonnetje en iets wat leek op een oude corsage van het lentebal, ook aan de boom vastgemaakt.

‘We waren zo ontzettend verliefd op hem,’ zei ik en toen bedacht ik dat Fran dat waarschijnlijk niet echt was geweest. ‘Ik tenminste.’

‘O, ik was dol op hem,’ zei Fran. Ze was zatter dan ik. ‘Maar verlíéfd was ik op Courtney. Kurt was mijn camouflage.’

Als toetje aten we gekaramelliseerde banaan met vanille-ijs – Anne was nog voldoende nuchter om het fornuis te bedienen, om onze bevelen de bananen in brand te steken te negeren – en hoe meer geheimzinnige details we doornamen, hoe minder Anne ervan snapte, hoe geduldiger ze bleef, en hoe hilarischer het allemaal werd.

Bij Fran was ik altijd op mijn allergrappigst, of in ieder geval vond zij me grappig. We hadden elkaar in ons eerste jaar bij wereldgeschiedenis ontmoet, en eerst praatten we niet met elkaar, we ploften gewoon meestal aan tafeltjes naast elkaar neer, te suf om een andere plek uit te kiezen. Ik had me zonder echte vrienden door de eerste maand op Granby heen gewerkt, at mijn maaltijden aan een hoek van een lange tafel vol gemengde eerstejaars, keek toe hoe ze zich in daadwerkelijke vriendengroepjes afsplitsten, wetend dat ik spoedig alleen zou zijn. Een knul die Benjamin Scott heette wist zich al vroeg tot het genie van ons jaar op te werken – een lange blonde jongen die, afgaande op de boeken die hij citeerde, ons allen onbekend, al een aantal keer gepromoveerd was voor hij op Granby arriveerde. Iemand in de klas moet een grap hebben gemaakt over Benjamin vermoorden, of dat Benjamin doodging, want ik fluisterde: ‘Als jij doodgaat, mag ik dan je cijfers hebben?’ Fran was de enige die me hoorde. Ze gniffelde en keek om zich heen en zei hardop: ‘Ja, Benji, als jij doodgaat, mag ik dan je cijfers hebben?’ En de klas – een mirakel – barstte in lachen uit. Zelfs Benjamin Scott lachte schaapachtig. Na de les rende Fran me in de gang achterna. ‘Ga me nou niet haten,’ zei ze. ‘Die grap mocht niet verloren gaan.’

Vanaf dat moment zorgde ik ervoor dat Fran mijn terzijdes kon horen, de dingen die ik meestal niet eens hardop zou hebben gezegd. Ze zei me nooit meer na, maar ze trok een grimas of maskeerde haar gelach met gehoest. Omdat Fran het enige linkshandige tafeltje van het lokaal had geclaimd, grensden onze schrijfbladen aan elkaar en hoefden we geen briefjes door te geven, we konden gewoon in de marges van onze eigen schoolboeken krabbelen.

Waar kom jij eigenlijk vandaan? schreef ze op een keer, en ik schreef terug uit Boerenstronkenradeel, wat voor ons indertijd origineel genoeg was om vermakelijk te zijn. Voor die tijd had niemand me ooit speciaal grappig gevonden. Het was bedwelmend.

Fran lunchte op een ander moment dan ik en ze woonde bij haar ouders, niet in een studentenhuis; ze speelde veldhockey wanneer ik roeide, dus het duurde een tijdje voor we ook buiten de les vriendinnen werden. Maar toen dat gebeurde ging het als vanzelf. We konden elkaars handschrift al lezen. Ze zocht me op mijn kamer op om voor ons geschiedenisproefwerk te leren, en daarna voor andere proefwerken. En toen zat ze tegen me te gillen omdat ik niet wist wie de Pixies waren, en daarna waren we hartsvriendinnen.

Geen van beiden hadden we iets met iemand gehad, al die tijd op Granby – Fran omdat ze nog in de kast zat en dacht dat ze de enige lesbienne in heel New Hampshire was; ik omdat ik er een ziekelijke afkeer van had mogelijk afgewezen en vernederd te worden op een plek waar ik me toch al moeizaam staande hield. Granby moest smetteloos blijven. Indiana, daar gebeurden de nare dingen; Granby moest de plek zijn waar niets me kon raken. Als mijn hart gebroken werd in New Hampshire, zou de hele school ineenstorten. In de zomer ging ik met een paar jongens uit. Maar niet op Granby, zelfs niet voor een dansavondje. Voor het schoolbal verzamelde Fran een groepje om zich heen, een falanx van muurbloempjes, en ik voegde me erbij, met All Stars onder mijn jurk zodat iedereen wist dat ik het niet serieus nam. Omdat we geen van beiden iemand hadden, gingen er geen maanden voorbij dat we elkaar niet zagen omdat de een alleen maar wilde lunchen met haar vriendje. Als Fran en ik elkaar gingen vervelen, voegden we gewoon een derde persoon toe aan ons kringetje. Carlotta French, Geoff Richler, een Poolse leerlinge die Blanka heette en haar hele ene semester in de VS niet bij ons was weg te slaan.

Om de een of andere reden begonnen we die avond de klasgenoten op te sommen die sindsdien gestorven waren. Dat deden we niet met de ernst die het verdiende, maar bedenk wel: we waren dronken, en het maakte deel uit van het herinneringen ophalen.

Zach Huber, die in het jaar boven ons zat, was met een helikopter neergestort in Irak. Puja Sharma, die Granby een paar weken voor de eindexamens was ontvlucht, stierf twee jaar later op haar studentenkamer aan een overdosis, op Sarah Lawrence College. Kellan TenEyck was net een jaar daarvoor in zijn auto op de bodem van een meer gevonden. Hij was een gescheiden alcoholist en had een, over het algemeen, afschuwelijk leven. Hij leek zo gelukkig op Granby, zo onopvallend. Hij had rood haar dat voor zijn gezicht bungelde als hij achter de lacrossebal aan rende.

We hadden acht dode klasgenoten geteld toen Fran zei: ‘Maar drie dode laatstejaars moet toch wel een record zijn.’

‘Behalve in de Tweede Wereldoorlog of zo,’ zei ik. Maar nee, ik bedoelde studenten. Middelbare scholieren hoefden niet te gaan vechten. Misschien probeerde ik van onderwerp te veranderen. Ik had Fran niet verteld hoezeer ik met Thalia bezig was geweest, hoe het feit dat ik wekelijks voor mijn podcast praatte over dode, bedonderde vrouwen uit de beginjaren van Hollywood, over een systeem dat vrouwen wegsmeet als oude filmdecors, de dood van Thalia weer had teruggehaald: hoe haar lichaam was weggemoffeld, hoe Granby zich van de rotzooi had gedistantieerd, hoe haar moord haar tot openbaar bezit had gemaakt.

‘Wacht,’ zei Anne. Ze stond al bij het aanrecht de afwas te doen. ‘Zijn er drie doodgegaan uit ons jaar, of op de hele school?’

Alleen uit ons jaar, bevestigden we. ‘Er gingen geen kinderen dood uit de andere jaren,’ voegde Fran eraan toe. ‘Er stierven er drie, en ze zaten allemaal in ons jaar.’

‘Drie van de wat, honderdtwintig? Dat is absurd.’

‘Twee gingen er samen dood,’ zei ik, ‘net een maand voor de eindexamens. Twee jongens reden naar Quebec om naar de kroeg te gaan, en op de terugweg raakten ze van de weg af. En natuurlijk Thalia Keith, een paar maanden daarvoor.’

‘Jezus,’ zei Anne. ‘Dat van Thalia wist ik, maar niet van die anderen. Wat een laatste jaar.’

‘Die examentijd was vaag,’ zei ik. En om de een of andere reden vonden Fran en ik dat allebei hilarisch, kregen we allebei de slappe lach terwijl Anne stond toe te kijken met de zeperige afwasborstel in haar hand.