De zomers

Alice Elliott Dark

De zomers

Roman

Vertaald door
Mariella Duindam

WERELDBIBLIOTHEEK

De vertaalster ontving voor deze vertaling een projectsubsidie van het Nederlands Letterenfonds

Oorspronkelijke titel Fellowship Point. Marysue Rucci Books,

imprint van Simon & Schuster, Inc., New York

© 2022 Alice Elliott Dark

© 2024 Nederlandse vertaling Mariella Duindam / Wereldbibliotheek

Alle rechten voorbehouden

Omslagontwerp © Simon & Schuster

Omslagbeeld © Marysue Rucci

Omslagbewerking bij Barbara

Foto auteur © Beowulf Sheehan

NUR 302

ISBN 9789046831472

www.wereldbibliotheek.nl

Wereldbibliotheek maakt deel uit van Park Uitgevers

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2024, met ISBN 9789046831465

Voor Henry Dunow

Wat is dat ‘bezit’ waarvan jullie spreken? De aarde kan het niet zijn. Want het land is onze moeder, die al haar kinderen voedt: dieren, vogels, vissen en alle mensen. De bossen, de rivieren, alles wat er deel van uitmaakt behoort toe aan iedereen en staat eenieder ter beschikking. Hoe kan één man zeggen dat het alleen hem toebehoort?

– MASSASOIT

De beste spiegel is een oude vriend.

– GEORGE HERBERT

DEEL I

Een vingerwijzing

HOOFDSTUK 1

Agnes, Philadelphia, maart 2000

Zo’n volmaakte dag om te schrijven. Stil en grijs. Maar er kwam niets bij haar op. Geen zin, geen zinsdeel, zelfs geen woord dat het behouden waard was. Haar prullenbak was vol. Haar stapel systeemkaarten hoog. Met grafieken gevulde vellen millimeterpapier hingen keurig vastgeprikt op een grote lap vilt aan de wand. Maar de plek waar zich normaal gesproken haar stapel bruikbare pagina’s ophoopte, was nu een leeg nest.

Dat was haar nog nooit gebeurd. Agnes Lee had zonder aarzeling zes romans en tientallen kinderboeken geschreven; ze had zinnen gevormd, aangepast en afgekeurd, mooie vondsten geschrapt in het vertrouwen dat er meer dan genoeg nieuwe zouden volgen – om nog maar te zwijgen van de talloze dagboeken en journalen die lagen weggeborgen in een scheepskoffer op een zolderkamer van haar buitenhuis, en een hele stapel artikelen en essays onder verschillende geestige pseudoniemen. Het kwam weleens voor dat ze een heel manuscript herschreef, maar het was nog nooit gebeurd dat ze in dit stadium al klem zat, als haar onderzoek nieuw materiaal had opgeleverd en het tijd was om aan het boek zelf te beginnen. De woorden waren altijd gekomen. Het vat zat boordevol. Ze hoefde alleen het kraantje maar open te draaien en dan stroomden ze naar buiten. Dat feit vormde de kern van haar zelfbeeld. Zij schreef. Als dat niet ging, als het vat leeg was, wat dan?

Dan belandde ze dus in deze misère. Ze verbruikte emmers Rotringinkt en versleet een nieuwe puntenslijper. Maar haar boek, haar roman, het werk dat de afronding moest vormen van een reeks waar ze tientallen jaren aan had gewerkt, bevatte nog geen enkel bruikbaar woord. Ze had de hele winter niets gedaan gekregen.

Voor vandaag had ze de hoop ook opgegeven, maar haar vaste schrijfuren waren nog niet om. En dus bleef ze zitten. Haar regel was vijf uur, en die vijf uur zóú ze volmaken, goddomme. De barstjes in een verouderend lichaam en brein werden opgevuld met gewoonten, en ze kon het zich niet veroorloven om die te laten varen. Agnes had haar moeder op haar sterfbed nog pogingen tot buikspieroefeningen zien doen, en hoewel ze voor die zielloze snob slechts een plichtmatige dochterlijke achting voelde, had ze op dat moment toch gehoopt dat zij, als haar tijd gekomen was, diezelfde discipline zou vertonen. Ze hield een strak schema aan, dankzij enerzijds een erfenis en anderzijds het feit dat ze al een kleine zestig jaar de roeping voelde om te schrijven. Zelden hoefde ze zich aan anderen aan te passen, een voorrecht dat ze niet als vanzelfsprekend beschouwde en weigerde op te geven. Ze mocht dan tachtig zijn, maar trager was ze niet geworden. Integendeel. Het overgebleven werk had haast; ze was zich er terdege van bewust dat ze voortdurend vergezeld werd door de schaduw van haar laatste adem, wanneer ze die dan ook zou uitblazen.

Vanaf het moment tijdens de lunch waarop mevrouw Blundt de post bij Agnes’ bord had neergelegd, en er na het grondig bestuderen van enkele van deze brieven enige agitatie haar ordelijke wereldje was binnengeslopen, was ze er met haar gedachten al helemaal niet meer bij. Ze ijsbeerde door haar kamer, keek uit het raam en hervatte het geijsbeer. Ze mocht van zichzelf ook in de woonkamer ijsberen, zolang ze haar hoofd maar bij het werk hield. Mevrouw Blundt had geurige lelies gekocht en Agnes stak haar neus erin om de hemel op te snuiven. Vervolgens liep ze naar het raam. Vanaf haar appartement op de tweede verdieping had ze een mooi uitzicht. De dorre planten en het fletse gras op Rittenhouse Square hielden stug vol. De mensen op het plein hadden sjaals in plaats van gezichten, en hun lichaam werd aan het zicht onttrokken door dikke lagen stof of bont. Nu en dan keken ze naar de lucht, en Agnes volgde hun blik, op zoek naar vroege vlokjes. Sneeuw was in Ierland alomtegenwoordig. Een regel uit ‘De doden’ van James Joyce. Haar ogen prikten. Ze huilde zelden om het leven, maar er waren zinnen waarbij de hete tranen op haar wangen brandden. Ze kneep in haar neusbrug om de emotie te bedwingen. Sneeuwstorm, dacht ze, want dat was een verkoelend woord. Er was een sneeuwstorm voorspeld die Philadelphia zou bedekken onder een dikke witte laag. Het vooruitzicht van sneeuwpoppen op het plein en een opgeschoond landschap vol glinsterende takken vrolijkte haar op. Verfrist liep ze terug naar haar schrijfkamer.

Agnes was zich er terdege van bewust dat zij het zich kon veroorloven om ontroerd te raken van sneeuw. Mevrouw Blundt, haar huishoudster, hield haar voorraden op peil en haar winterhuishouden op orde. Alle levenden en doden zouden ondersneeuwen en Agnes ging een paar dagen van stilte en privacy tegemoet. Misschien dat ze in die rust zou vinden wat ze nodig had om een begin te maken. Een beeld, de stem van een personage, een zin die een zaadje bevatte waaruit een volgende zin zou kunnen ontkiemen. Iets wat haar uit deze kooi zou bevrijden. Alleen als ze schreef voelde ze zich… vrij. En op Fellowship Point. Daar voelde ze zich altijd vrij.

Ze trok het maagdelijke schrijfblok naar zich toe. Nog drieënvijftig minuten. Gefrustreerd en verbijsterd bleef ze in stilte lijden – er was niemand bij wie ze zich kon beklagen. Ze tekende een paard en krabbelde er vlug iets overheen.

Haar schrijverscarrière was tweeledig; ze was dubbel succesvol, maar het publiek kende haar alleen van haar boeken over het meisje Nan. Die reeks bestond inmiddels uit meer dan dertig delen; het eerste, uit 1965, was Nan de mosselman, en het laatste Nan runt een windmolenpark. Die boeken werden uitgegeven onder haar eigen naam, dat was vanaf het begin al zo geweest, toen ze correct had voorspeld dat de reeks als alibi zou dienen voor alle tijd die ze in haar eentje achter haar bureau doorbracht en niet gestoord wilde worden. De Nan-boeken stelden haar in staat zich voor te doen als een bijzonder trage schrijfster die met rust moest worden gelaten. In werkelijkheid schreef ze de deeltjes heel snel, in één dag, zodra er zich eenmaal een nieuw idee in zijn geheel bij haar had aangediend.

De illustraties duurden langer, of ze nam langer de tijd, want daar had ze niet echt een aangeboren talent voor; ze tekende een heleboel versies voordat ze er een had die goed genoeg was. Ze had het bij pentekeningen gehouden, maar in de loop der jaren had ze geleerd op papier te schilderen en uiteindelijk had ze ook aan de eerdere boeken kleur toegevoegd. Kinderen vonden het leuk dat ze emoties simpelweg weergaf door de schuinte van het streepje dat Nans mond voorstelde. Ze had op dat streepje geoefend en vond zelf ook dat ze er behoorlijk wat nuance uit wist te wringen. Haar vrienden en kennissen zagen haar werk als een passende hobby voor een vrouw als zij. Beroemd zijn omdat je kinderboeken schreef viel in haar wereldje vrijwel samen met anonimiteit.

Haar andere reeks, die van de Franklin Square-romans, was populair en kreeg al jaren lovende kritieken. Het eerste deel had ze op haar vierentwintigste geschreven, voornamelijk om te voorkomen dat ze hetzelfde lot zou ondergaan als haar vriendinnen – omgetoverd tot de ‘meisjes’ van Franklin Square – na hun trouwen of het vinden van een baan. Het irriteerde haar mateloos dat ze zichzelf kleiner maakten om in de hun toebedeelde rol te passen. Hun talenten werden uitsluitend nuttig geacht ter hulp en ondersteuning. Agnes wilde de werkelijkheid minutieus aan het licht brengen om aan te tonen hoe absurd die formule was, zelfs voor vrouwen in een bevoorrechte positie. In haar ervaring was het lastiger voor vrouwen die waren opgegroeid in een milieu als het hare om precies te merken op welk moment ze werden ingelijfd in de machtsstructuur – zo naadloos en subtiel verliep het allemaal. Zelf was ze er ook bijna in meegezogen, met een aardige vader die aan haar kant stond, maar ze had al heel jong opgemerkt dat er in elke groep mensen een bepaalde hiërarchie bestond, en daar had ze een sterke intuïtieve afkeer van gevoeld. Dat was haar onderwerp, in allerlei soorten en maten.

Ze moraliseerde niet, ze preekte niet en trok ook geen conclusies. In fictie draaide het vooral om het verhaal, daarmee wilde ze laten zien hoe een bepaalde persoon zich onder gegeven omstandigheden welhaast móést gedragen. Het was lastig om er precies de vinger op te leggen, maar als het haar lukte, als ze na tientallen afgekeurde pogingen plotseling heel duidelijk voor zich zag hoe haar ‘meisjes’ zouden handelen en reageren, als ze in staat was om in haar verhaallijn een hoorbare ondertoon van onvermijdelijkheid te laten doorklinken, dan had ze aan haar schrijversplicht voldaan en liet ze het verder aan de lezer over om de betekenis te achterhalen. Ze stond vierkant achter haar opvattingen en wereldbeeld, en vertrouwde erop dat ze die via spannende verhaallijnen hapklaar overbracht, waardoor ze de lezers haar overtuigingen niet door de strot hoefde te duwen.

Ze was romanschrijfster. En niemand wist ervan.

Haar potentiële eerste redacteur in Philadelphia had haar manuscript uitbundig geprezen, maar had zich verontrustend genoeg ook laten ontvallen dat Agnes zich na publicatie niet meer in Philadelphia zou kunnen vertonen. Agnes had er totaal niet bij stilgestaan dat ze mogelijk met de nek zou worden aangekeken. Ze had tijdens het schrijven van het boek, toen ze alles voor het eerst uitvogelde, in de bedrieglijke veronderstelling verkeerd dat dit een solitair project was en dat die afzondering ook privacy met zich meebracht. Achteraf gezien leek dat naïef, maar het was wel waar dat ze er – terwijl ze zo zorgvuldig had toegewerkt naar een mooie eindoplossing voor de puzzel van het boek, en als een diamantslijpster elk facet van elke alinea en elk personage in een bepaald licht had laten glanzen – totaal niet bij had stilgestaan dat mensen het ook werkelijk zouden lezen. Zodra die opmerking was gemaakt, was het haar echter duidelijk dat ze onmogelijk deel kon uitmaken van een gemeenschap die ze tegelijkertijd genadeloos bekritiseerde. Zonder aarzelen vroeg ze haar manuscript terug en besloot het uit te geven onder een pseudoniem. Ze had zich geweldig vermaakt met het bedenken ervan en experimenteerde met elke naam die ze zich ooit had gewenst in plaats van Agnes – en dat waren er tientallen. Uiteindelijk koos ze voor Pauline Schulz.

Dat was een aparte naam die je niet zomaar vergat en die haar goede diensten had bewezen. Agnes moest vaak denken aan de apostel Paulus, zoals de in Tarsus geboren Saulus later werd genoemd, en stelde zich met een zekere ontroering voor hoe hij aan zijn brieven had zitten werken, schrijvend en schrappend, op zoek naar overtuigende argumenten om de boodschappen van Jezus over te brengen aan de verschillende groeperingen rond de Middellandse Zee. Dat hij haar niet overtuigde deed er niet toe; zijn inzet en zijn pseudoniem bevielen haar. En dus werd zij Pauline Schulz! Ze stuurde het manuscript onder deze nieuwe naam naar een andere uitgever, in New York. De naam klonk stoer, als die van een verslaggeefster. Ze had dit alles graag gedeeld met haar zus Elspeth, die zo’n reine ziel had dat Agnes het niet over haar hart kon verkrijgen om ook maar iets voor haar geheim te houden, maar juist vanwege die reinheid was het beter om te zwijgen. Elspeth droeg de lasten van vele anderen al met zich mee. Als haar identiteit geheim moest blijven, besloot Agnes, dan mocht geen levende ziel ervan weten.

De Franklin Square-romans gingen over de bezigheden en beproevingen van vijf vriendinnen, geplaatst in de context van het politieke en maatschappelijke leven. Ze schreef elke tien jaar een boek en had daarbij haar anonimiteit weten te bewaren, ondanks de toenemende pogingen om te achterhalen wie er schuilging achter de naam Pauline Schulz. Er werd gespeculeerd dat ze een man was, een comité, of een reeks verschillende mensen. Was de auteur een buitenstaander die een blik naar binnen wierp? In de loop der jaren had ze Joodse, Italiaanse, Afro-Amerikaanse en nog een stuk of wat andere personages uit Philadelphia toegevoegd. Was Pauline misschien afkomstig uit een van deze plaatselijke bevolkingsgroepen? Agnes had bij een van haar vrouwelijke personages zelfs een verre joodse voorouder onthuld, wat geleid had tot een tweede huwelijk met een joodse man en een uitstapje naar het reconstructionisme, waarover ‘Pauline’ schreef dat het net zozeer bij Philadelphia hoorde als het quakerschap. Was Schulz dan misschien joods? Goeie vraag. Was Pauline een man? Agnes moest lachen toen dat werd geopperd. Zou een man ooit dat soort taferelen beschrijven? De verveling tijdens de lange dagen met een peuter, de onvoorstelbare moedeloosheid bij het steeds maar weer moeten opruimen van een rommelige kamer, de onrechtvaardigheid van het nooit echt gezien worden, de via gevoelige vrouwenruggen opgevangen signalen dat hun figuur werd gekeurd wanneer ze wegliepen van een vergadering, en later, via diezelfde vrouwenruggen, het besef dat ze geen blikken meer trokken. Fysieke pijn en het bijbehorende stoïcisme. Het onvermoede innerlijke leven en het verstoorde zelfbeeld. Pauline Schulz had nog nooit een brief ontvangen van een vrouw die haar ervan verdacht een man te zijn.

Meestal genoot ze van haar anonimiteit, haar onzichtbaarheid en het feit dat ze aan niemand iets verschuldigd was. Het enige wat ze jammer vond was dat ze nooit zou worden geïnterviewd voor de Paris Review. Daar fantaseerde ze weleens over: er waren veel zaken waar ze zich graag over zou uitspreken. Maar dat was een bescheiden offer voor haar vrijheid. De wereld wist niet beter of Agnes Lee was gewoon een kinderboekenschrijfster zonder het waarnemingsvermogen, het rake inzicht in de maatschappelijke verhoudingen en de scherpe blik van Pauline Schulz. Zelfs haar drie achtereenvolgende redactrices hadden niet geweten wie ze echt was, hun contact met Pauline Schulz verliep altijd via een postbus in Philadelphia. Ze was van plan haar identiteit mee te nemen in een graf op Fellowship Point. Na de dood van Elspeth had ze nu en dan de aanvechting gevoeld haar dierbare vriendin Polly in vertrouwen te nemen, want die ergerde zich eraan dat ze zo vaak onbereikbaar was. Ze vond het vreselijk om tegen Polly te liegen. Het zou ook leuk zijn als iemand het wist, als die verkrampte geheimzinnigheid kon worden ingeruild voor een blik van verstandhouding als een van haar boeken ter sprake kwam. Polly zou haar geheim bewaren, daar twijfelde Agnes niet aan, maar ze zou het heel akelig vinden om het niet aan Dick, haar echtgenoot, te mogen vertellen, en Agnes wilde Polly niet kwetsen. En dus hield ze haar mond.

Eindelijk was haar tijd om. In de woonkamer ordende ze de post van die dag en deed vervolgens een poging die te lezen tot er van beneden werd geroepen dat er bezoek aankwam.

‘Laat mij maar,’ riep Agnes, waarop ze zich naar de voordeur haastte om mevrouw Blundt voor te zijn. Polly Wister – met wie ze al tachtig jaar bevriend was, vanaf de tijd dat ze nog in de wieg lagen – stond breed lachend op de drempel.

Het speet Agnes dat ze Polly’s vredige post-orkeststemming moest verstoren, maar het was noodzakelijk dat haar vriendin haar gevoel van urgentie deelde. ‘We hebben een probleem,’ kondigde ze aan, en tot haar genoegen zag ze Polly’s knappe gezichtje betrekken en haar waterige blauwe ogen groot worden. De huiveringwekkend koude lucht die zich aan Polly’s rode wollen jas had vastgehecht kwam mee over de drempel, en Agnes rilde.

‘Dag mevrouw Wister,’ zei mevrouw Blundt, de huishoudster, vanachter Agnes’ rug. Haar stem trilde.

‘Wat? Wat is er?’ Polly bracht haar gehandschoende handen naar haar gezicht, waardoor haar zwarte handtas afgleed naar de holte van haar elleboog.

Agnes draaide zich om. ‘Wilt u Polly’s jas aannemen, mevrouw Blundt?’

Mevrouw Blundt knikte knorrig en Polly liet zich uit haar jas helpen.

‘Dank u.’ Polly zakte een stukje door haar knieën, een overblijfsel van het knicksje dat ze vroeger op school hadden geleerd. Ze had nooit geleerd ontspannen om te gaan met mensen die betaald werden om haar te helpen.

Mevrouw Blundt trok zich terug in de keuken, waarop Polly zachtjes vroeg: ‘Is er iets met haar?’

‘Met haar? Nee, nee, nee. Ze is gewoon van streek vanwege… Dat vertel ik je later wel. Kom binnen, kom binnen.’

‘Nou maak ik me zorgen.’

Zoals gewoonlijk werd Polly’s bezorgdheid gekleurd door een tergende onschuld. Agnes had er erg naar uitgezien om met haar te praten, maar Polly’s eeuwige emotionele beschikbaarheid irriteerde haar, want zo reageerde Polly ook op Dick, haar echtgenoot. Als het om hem ging liet ze alles uit haar handen vallen. Agnes kon zich niet voorstellen dat je je zo liet koeioneren.

‘Ik zal je alles vertellen. Maar laten we eerst iets te drinken nemen.’ Ze liepen naar de cocktailtrolley in de woonkamer. Agnes was altijd al langer geweest dan Polly, ruim één meter tachtig, al had de ouderdom daar wel een paar centimetertjes van afgetrokken. Ze droeg een spijkerbroek, sneakers en een oude kasjmiertrui, een informele dracht die toch iets chics kreeg door de intelligente blik in haar groene ogen en door haar smalle, rechte mond. Ze droeg diamanten oorknopjes en twee van de drie gouden armbanden die ze van haar vader had gekregen toen ze zestien werd – de derde had ze lang geleden weggegeven. Ze was nooit getrouwd en maakte toch altijd een tevreden indruk. Ze was niet zo knap als Polly en wierp slechts zelden een blik in de spiegel. Maar ze was wel ingenomen met haar handen; die smeerde ze geregeld in met crème als ze zat te werken achter haar bureau.

Alle lichten waren aan, als tegenwicht tegen de grijze maartse middag. ‘Wat wij nodig hebben is een glas whisky,’ zei Agnes.

‘Voor mij niet meer dan een centimeter, hoor. Ik moet nog van alles en nog wat doen.’

‘Hoe was het concert?’

‘Dus zo groot is het probleem niet?’

‘Jawel. Maar ik wil eerst zitten.’

‘O. Vertel het me nou maar… Is er iemand dood?’

‘Nee, dat niet.’

‘Ik ben nog niet klaar voor een volgend sterfgeval, na Hiram.’

‘Weet ik. En over Hiram gesproken, ik kreeg vandaag een brief van Robert. Ik heb hem bewaard zodat we hem samen kunnen lezen.’

‘Ah, fijn, dank je.’

Agnes goochelde wat met flessen en ijs, waarna ze Polly uiteindelijk een glas overhandigde. De witte hemel kreeg iets parelmoerigs, en plotseling werd de avondschemering doorboord door het licht van de straatlantaarns. De woonkamer was sober maar stijlvol ingericht, geheel in groen en geel en met eenvoudig meubilair. Een dik citroengeel kleed bedekte de vloer vrijwel van wand tot wand. Met een zucht zeeg Polly neer op de mintgroene bank. ‘Wat is het hier toch knus,’ zei ze. ‘Dat had ik van jou nooit verwacht.’

‘Mensen veranderen,’ zei Agnes. ‘Het is pas voorbij als het voorbij is. Daar mag je me aan houden.’

Ze keek om zich heen, naar haar eigen rustgevende inrichting, en was blij dat Polly haar inspanningen waardeerde. Ze was tien jaar geleden, op haar zeventigste, naar dit appartement verhuisd. Daarvoor had ze haar hele leven in het familiehuis aan Walnut Street gewoond, een voor Amerikaanse begrippen stokoud huis dat vanaf halverwege de negentiende eeuw had toebehoord aan de familie Lee. Dat was in Philadelphia haar slakkenhuis geweest – het was onlosmakelijk met haar verbonden. Toen kwamen er een paar valpartijen – met blauwe ogen tot gevolg – én een paar ziektes, waardoor ze gewezen werd op de harde realiteit dat gezondheid voor haar niet langer vanzelfsprekend was. Gemak en comfort, zaken waaraan ze voorheen geen enkele behoefte had gehad, leken ineens zinnig. Een lift, een portier, eten dat bezorgd kon worden – waarom niet? Ze verkocht een groot deel van het donkere hout uit het huis in Walnut Street en kocht nieuw meubilair van Thomas Moser. Voor dit laatste hoofdstuk was minimalisme haar devies. Degene die na haar dood zat opgezadeld met het leeghalen van haar appartement zou daar niet veel werk aan hebben. Naar haar overtuiging was dat wel zo netjes.

Maar het was nu ook weer niet zo dat ze al haar bezittingen had weggedaan. Haar favoriete spullen had ze naar Fellowship Point laten vervoeren. Maine was haar echte thuis, dat was al veertig jaar zo. Het appartement was voor de wintermaanden die ze in Philadelphia doorbracht, zodat ze in Leeward Cottage niet ingesneeuwd zou raken. Zo bracht ze het in elk geval aan anderen – ze gebruikte het weer als reden om geen nieuwsgierigheid te wekken. De echte reden dat ze elke winter in Philadelphia doorbracht was onderzoek. Een aantal hectische weken lang sleepte ze zich naar haar clubs, naar lunches, etentjes, liefdadigheidsbijeenkomsten, tentoonstellingen en winkels, waarbij ze – ter voorbereiding van haar volgende boek – noteerde wat mensen deden en wat ze meden. Voor haar huidige boek had ze aantekeningen van vele jaren, maar goddorie. Was het mogelijk dat ze geen kracht meer had voor een volgende roman?

Haar hele borst voelde bekneld en platgewalst, maar vandaag had ze een doel, en dus wendde ze kalmte voor. Ze moest Polly aan haar zijde zien te krijgen.

‘Nou, wat is er aan de hand? Laat me toch niet zo wachten,’ zei Polly.

Agnes pakte de Cape Deel Gazette. ‘Deze werd vandaag bezorgd. Herinner je je onze oude vriend Hamm Loose nog?’

‘Helaas wel.’ Polly nam een stevige slok.

‘Dit artikel gaat over zijn zoon Hamm Loose junior en hun projectontwikkelingsbureau. Hier, lees maar.’ Ze gaf de krant – opengevouwen op de aanstootgevende pagina – aan Polly.

‘Mijn bril zit in mijn tas in de gang,’ zei Polly.

‘Neem de mijne maar.’ Agnes pakte een leesbril uit een mand op het tafeltje links van haar stoel.

Polly zette hem op. Ze wierp een snelle blik om zich heen.

Ze is op zoek naar een spiegel, dacht Agnes bij zichzelf. Goeie hemel. Dat krijg je als je zo knap bent.

‘Is hij sterk genoeg? Kun je ermee zien?’

‘Yep.’

Polly ging zelden in op Agnes’ steken onder water. Haar huwelijk met Dick en haar drie zoons hadden haar immuun gemaakt voor plagerijen.

‘Hamm Loose junior is wel aan de zware kant, vind je niet?’

‘Daar gaat het niet om. Lees nou maar.’

‘Hardop?’

‘Nee. Ik heb mijn lunch er ook al mee bedorven.’

Het artikel ging over de inwijdingsceremonie van de bouwgrond voor een nieuw appartementencomplex annex jachthaven in de buurt van Deel Town, vlak bij haar huis en dat van Polly op Fellowship Point. Het resort zou gebouwd worden door Loose Properties, het bedrijf van Hamm Loose en zijn zoons Hamm junior en Terrance, beter bekend als Teeter. Terwijl Polly het artikel las, bleef Agnes naar haar kijken, eerst afwachtend, maar toen met een plots objectieve blik. Het gebeurde niet vaak dat ze lang genoeg afstand nam van Polly om haar echt te kunnen zien. Polly’s haar was twintig jaar geleden helemaal wit geworden, zo’n glanzend soort wit, leeftijdsloos en fijn. Ze droeg nog steeds een haarband of klemmetjes, net als vroeger. Haar huid was nog relatief glad, dankzij haar levenslange gewoonte om haar gezicht te beschermen tegen de zon. Er waren een paar basaalcelcarcinomen verwijderd van haar armen, waardoor er witte plekken waren ontstaan, maar ze kon nog gerust voor een zestiger doorgaan. Agnes had ooit gelezen dat mannen hielden van glimlachende vrouwen, en glimlachen was de kern van Polly’s wezen. Altijd een goed humeur, lachende ogen – gemakkelijk in de omgang, zoals het compliment tijdens hun jeugd luidde. Ze brachten hun zomers door als buren op Fellowship Point en woonden in Philadelphia slechts een paar straten bij elkaar vandaan, totdat Polly na de geboorte van haar dochter Lydia naar Haverford verhuisde. Ze wilde een achtertuin voor haar jongens zodat zij in alle rust van de baby kon genieten.

Polly liet nog steeds geen enkele twijfel bestaan over haar opvattingen, beweegredenen en bedoelingen. Ze was nooit onduidelijk, onoprecht of berekenend. Ze was een echte quakerdame: eenvoudig en deugdzaam. Als kind werd Polly vaak door andere gezinnen meegevraagd op hun vakantie of cruise, op dagtochtjes naar New York voor een toneelstuk of naar Washington voor het bezichtigen van monumenten. Alle docentes op school waren blij als ze haar in de klas hadden, zelfs de blauwkousen die normaal gesproken niet zoveel ophadden met de sociale types. Maar al was Polly nog zo populair, ze werd toch onderschat – haar onverstoorbaarheid werd geïnterpreteerd als een matige intelligentie. Dat was onterecht. Polly was slim, maar bracht haar denkbeelden niet over het voetlicht. Een tijdje had Agnes geprobeerd haar te leren overtuigender te zijn. Polly had beleefd geluisterd en was gewoon zichzelf gebleven.

Vreemd om een beste vriendin te hebben die zo moeiteloos door iedereen werd geaccepteerd, terwijl Agnes onbedoeld een heleboel mensen voor het hoofd stootte. Dat was altijd al zo geweest en ze was eraan gewend, maar dat maakte het niet minder opmerkelijk.

Polly legde de krant weer op de koffietafel en sloeg haar armen beschermend om haar middel. ‘Verdorie! Ik ben zo dol op die plek.’

‘Weet ik. Dat is al erg genoeg. Maar wat vind je van Hamms opmerking dat hij van plan is nog meer “resorts” te bouwen op Cape Deel, en liefst ook op Fellowship Point?’ Agnes legde haar vinger op de zere plek.

‘Misselijkmakend! En iedereen heeft zijn prijs, zegt hij!’

Polly was van streek, tot groot genoegen van Agnes. Het was bevredigend als op iets afgrijselijks met afgrijzen werd gereageerd. ‘Wat een vreselijke vent!’

‘Zo vader, zo zoon. Een vreselijk stel. Ik heb nooit een hekel aan mensen, maar wel aan hen, en aan hen heb ik dan ook echt een bloedhekel. Hoe durft hij zelfs maar aan Fellowship Point te dénken? Dat betekent dat hij er heeft rondgeneusd.’

‘We weten al dat zijn vader er rondneusde.’

Toen Agnes en Polly veertien waren, hadden ze gezien dat Hamm Loose – senior, inmiddels een oude man – met een stel maten het Sanctuarium was binnengedrongen en daar een adelaar had neergeschoten die net met voedsel voor haar piepende jongen op weg terug was naar haar nest. Hij had ook grind tegen hun blote benen geschopt op de speelplaats in Deel Town. Polly had geprobeerd die handelingen te begrijpen door ze te bezien door de lens van maatschappelijke ongelijkheid en het conflict tussen de plaatselijke bewoners en de eigenaars van buitenaf, maar hoewel Agnes normaal niet vies was van heldere maatschappelijke analyses schiep die redenering in dit geval alleen verwarring, en ze had Polly weer op het juiste spoor gezet door een gelofte op te schrijven waarbij ze hardop zwoeren Hamm te zullen verhinderen ooit nog verdere schade toe te brengen aan Fellowship Point. Ze hadden allebei in hun wijsvinger geprikt en de wondjes stevig tegen elkaar gedrukt om de belofte te bezegelen.

Hamm Loose junior was ook een irritante snuiter. Toen Polly’s zoons vroeger tennisles hadden op de Deel Club, had Hamm junior op allerlei manieren onrust veroorzaakt als zij moesten serveren, en hij plaste ongegeneerd in de douches. Het ging alle perken te buiten dat hij in een krantenartikel over Fellowship Point begon. Een bouwproject zou die mooie plek uiteraard volledig bederven, maar daar kwam nog bij dat de punt van het schiereiland, een gewijd stuk grond van veertien hectare dat ‘het Sanctuarium’ werd genoemd, daarmee ontheiligd zou worden en dat de vogelsoorten die al bijna anderhalve eeuw onder bescherming van het fellowship floreerden zouden worden verdreven en mogelijk zouden uitsterven. De adelaarsnesten – inclusief het indrukwekkende gevaarte dat ooit door steenarenden was gebouwd – waren al tientallen jaren voortdurend in gebruik. Bij het idee dat die kostbare onderkomens nu door jachten en appartementen zouden worden vervangen, voelde Agnes letterlijk een steek in haar hart. Dat moest ze tot elke prijs zien te voorkomen.

Een paar dagen eerder had ze haar advocaat gebeld om er zeker van te zijn dat ze goed begreep hoe het Fellowship Point-genootschap kon worden ontbonden. Zoals ze al gedacht had was Fellowship Point oorspronkelijk het gezamenlijke bezit van vijf families. In elke generatie was er per familie één persoon aandeelhouder. De overeenkomst kon worden ontbonden als drie aandeelhouders daarmee instemden. Vervolgens kon het land worden verkocht of op een conventionelere manier worden verdeeld. Zo’n situatie had zich nooit eerder voorgedaan, maar de omstandigheden waren ook nog nooit zo slecht geweest.

Inmiddels waren er nog maar drie families met een aandeel over. De andere twee waren uitgestorven, waarna hun aandeel onder de overgebleven aandeelhouders was verdeeld. Twee huizen stonden al jaren leeg en moesten waarschijnlijk worden gesloopt. Neef Archie was nog steeds de eigenaar van WesterLee – soms verbleven zijn volwassen kinderen daar een poosje, of hij gaf het aan vrienden in gebruik – maar hij had aan de andere kant van het schiereiland voor zichzelf nog een huis laten bouwen, een monsterlijk voorbeeld van geldsmijterij. Agnes was er zeker van dat ze hem moeiteloos zou kunnen overhalen het genootschap te ontbinden, vooral nu er wolven als vader en zoon Loose rondsnuffelden. Het ontmantelen moest gebeuren nu de twee oude dames nog ademden en compos mentis waren. Met andere woorden: zo snel mogelijk. Als Agnes en Polly eenmaal dood waren, erfden slechts twee mensen de aandelen: Polly’s oudste zoon James en neef Archie Lee. Die hielden heus wel van Fellowship Point, maar hoeveel? Konden ze tegen een bepaalde prijs tot verkoop worden overgehaald? Het zou beter zijn als ze nooit in de verleiding kwamen.

‘Dus, Polly. We kunnen niet langer wachten met het ontbinden van de overeenkomst. Ik wil meteen landtrusts gaan aanschrijven. Dat ben je toch met me eens, hè?’

‘Absoluut. Ik bedoel, ik zal het er eerst met Dick over moeten hebben, maar… ja. Ik denk het wel, ja.’

Agnes voelde de gebruikelijke irritatie over Polly’s onderdanigheid aan Dick, maar ze ging er niet op in en drukte door. ‘Hier bestaan allerhande regelingen voor, servituten en belastingdingetjes en zo. Ik wil zeker weten dat het Sanctuarium voor altijd wordt beschermd, ook als ik er niet meer ben.’

‘Daar ben ik het helemaal mee eens.’

‘Mooi. Laten we het dan deze zomer regelen. Ik maak wel een paar afspraken. Die landtrust-mensen zullen de plek wel willen zien, en dan kunnen we bedenken wat het beste is.’

‘Wij gaan weer in juni, net als anders. Wanneer ga jij eigenlijk? Je bent laat dit jaar.’ Polly keek haar onderzoekend aan, alsof ze iets aan het uitknobbelen was.

‘Binnenkort.’ Agnes veranderde zo snel mogelijk van onderwerp. ‘Maar nu heb ik trek. Mevrouw Blundt!’

Mevrouw Blundt kwam de keuken uit met haar handen gevouwen voor haar middel, als in gebed. Ze was een stevige, blozende vrouw van begin vijftig met een trouwhartig gezicht dat omkranst werd door een wolk van grijze krullen.

‘Wat u daar ook heeft klaargemaakt, het ruikt onweerstaanbaar,’ zei Agnes. ‘Wilt u het alstublieft binnenbrengen?’ En tegen Polly: ‘Er hangt de hele middag al een goddelijke geur in huis.’

Polly knikte. ‘Dat rook ik meteen al toen je de deur opendeed. Wat is het?’

‘Hartige taart met courgette en een laagje vanille,’ antwoordde mevrouw Blundt.

‘Oooh,’ zei Polly. ‘Het water loopt me in de mond.’

Mevrouw Blundt fronste haar wenkbrauwen, draaide zich om en liep de kamer uit.

Agnes pakte een envelop van het tafeltje. ‘En nu de brief van Robert.’

‘Ik? Of jij?’

‘Jij hebt mijn bril nog op.’

Ze stak Polly de envelop toe, waarop die met een zucht de velletjes papier tevoorschijn trok. ‘Ik vind het zo akelig, van Hiram,’ zei ze. ‘Die arme Robert. Redt hij het wel?’

‘Misschien staat dat in de brief.’

Polly trok een rimpel in haar voorhoofd. ‘Kun je misschien een keer vijf seconden níét plagen?’

‘Sorry. Ga je gang,’ zei Agnes, terwijl ze aan haar plagerige voorouders dacht, en dan vooral haar vader. Een knappe man kon met zoiets wegkomen.

‘Even openvouwen…’ Polly nam een slokje en begon.

Lieve Agnes,

Het was fijn om laatst met je te praten. Alleen al bij het horen van je stem… nou ja, dat hielp. Ik herinner me dat een vrome bezoeker zich een keer geschokt uitliet over het feit dat Polly en jij op de begraafplaats liepen te lachen. ‘Als je niet om de dood kunt lachen, waar dan wel om?’ blafte jij toen. Daar denk ik de laatste tijd vaak aan terug. Het is lastig om te bedenken hoe je het best kunt rouwen – op een efficiënte, effectieve en respectvolle manier. Vandaag stuitte ik bij toeval op het antwoord. Ik nam aan dat je daar wel in geïnteresseerd zou zijn.

Ik had mijn auto boven aan het Point Path geparkeerd, vlak bij Shore Road. Het heeft vannacht gesneeuwd, dus er lag een poederig laagje en er tinkelde een briesje door de beijsde takken. Ik stelde me Hiram voor, en zijn manier van lopen die al zijn karaktertrekken verried: waardigheid, voorzichtigheid, doelgerichtheid. Ik weet niet waar hij nu is, en ik heb net zomin als jij ooit enige aandrang gevoeld me vast te klampen aan de een of andere vorm van leven na de dood. Ik denk graag aan hem zoals hij was. Hij was zo vaak op Fellowship Point, zelfs toen we er al niet meer woonden. Bestaat er een betere plek om hem te gedenken?

Ik bereikte de voet van de heuvel en bleef aan de noordkant staan, zodat ik de hele punt kon overzien. Ik had goed zicht op het Sanctuarium, aan het einde van het pad. Van deze afstand leek het wel een groene koepel, en op dat moment wenste ik dat ik kon schilderen. Arthur Dove zou er wel raad mee weten. Toen haalde ik diep adem en werd ik omhuld door de atmosfeer van deze plek – de dennengeur, het vogelgezang, het gebulder van de onstuimige oceaan. Ik liep naar beneden en inspecteerde de adelaarsnesten. Alles zag er goed uit, geen tekenen van inbreuk of verstoring. Nu blijf ik hier weg tot de jonge adelaars uit het ei zijn, als er dit jaar tenminste kuikens komen. Ik liep langs het oude kampement en volgde de hele kustlijn, daarna keerde ik via het Point Path terug. Bij de begraafplaats dacht ik aan oude vrienden en nog oudere bewoners van het land dat mijn vader – en de jouwe – het land van God noemde. Dank voor je aanbod om hem daar een plek te geven, maar mijn moeder wil hem bij haar kerk begraven. Hoe dan ook zal zijn geest altijd voortleven op Fellowship Point.

Ik zie ernaar uit om deze wandeling zeer binnenkort met jou te maken.

Veel liefs, Robert

‘Zulke aardige mannen allebei,’ zei Agnes, ‘Robert en Hiram.’ Ze keek op en zag dat Polly’s ogen vol tranen stonden.

Polly veegde haar wangen droog. ‘Sorry.’ Ze stond op.

‘Gebruik die in mijn slaapkamer maar. Daar heb je ook nog een mooi uitzicht.’

Polly gaf Agnes de brief terug en liep weg. Agnes las hem nog eens vluchtig door. Ze had Robert een week geleden nog gesproken, nadat Sylvie, haar huishoudster in Leeward Cottage, haar gebeld had met het nieuws dat de achtenzeventigjarige Hiram Circumstance dood was neergevallen. Agnes kende Hiram al haar hele leven. Hij had jarenlang op Fellowship Point gewoond voordat hij, met steun van haar, een eigen huis had gekocht, wat noordelijker op de kaap. Hij was de timmerman, de huisbewaarder en de landschapsarchitect, onveranderlijk betrouwbaar, zeer competent en buitengewoon toegewijd. Agnes vertrouwde hem. En ze was altijd erg dol op hem geweest. Toen ze op haar veertigste het fellowship-aandeel van haar vader erfde, had Hiram haar evenveel respect betoond als hem. Haar dieren waren ook altijd blij geweest om hem te zien; ze sprongen tegen hem op of schurkten langs zijn benen, afhankelijk van de soort. Huisdieren konden ook best dol zijn op de verkeerde mensen, dat had ze wel meegemaakt, maar op hem waren ze met reden zeer gesteld. Ze was blij dat Sylvie de uitdrukking ‘dood neergevallen’ had gebruikt om te beschrijven wat er met Hiram was gebeurd. Daardoor kon Agnes zich voorstellen dat hij met grote stappen over een pad liep, af en toe opkeek naar de hoge takken of de hemel en toen plots ineenzakte, waarbij zijn steile leigrijze haar voor zijn ogen viel, zijn met flanel gevoerde jas verkreukelde en zijn versleten ribfluwelen broek de hoek van zijn dubbelknikkende knieën volgde. Hiram is dood neergevallen. Heel jammer, maar in elk geval was hij niet overleden, of ontslapen, of verscheiden, of naar de hemel gegaan, of zelfs aan een hartaanval bezweken. Hij verdiende een onverbloemde dood.

Agnes had ook vertrouwen in Robert, die sprekend op zijn vader leek, tot aan zijn grijs-zwarte haar en zijn cowboyloopje toe. Als enige van de vijf kinderen uit het gezin was Robert uitzonderlijk intelligent; daarom had Agnes zijn schoolopleiding en zijn studie aan de Universiteit van Pennsylvania betaald. Hij had advocaat willen worden, maar een veroordeling wegens wietgebruik had een spaak in dat wiel gestoken – Agnes had ervoor gezorgd dat dit oponthoud, de Rockefellerdrugswetten ten spijt, zo kort mogelijk duurde – waarna hij aan Amherst landschapsarchitectuur was gaan studeren. Uiteindelijk – na een kort huwelijk met iemand die toch liever een rijkere man wilde – was hij terugverhuisd naar Cape Deel, waar hij voor Hiram was gaan werken en het bedrijf had uitgebreid met een afdeling architectuur. Hij had voor heel wat deftige bewoners, nieuwe rijken en beroemdheden tuinen ontworpen, waardoor hij zelf ook een soort beroemdheid was geworden. Maar Robert was uitermate trouw; hij zorgde nog steeds voor Fellowship Point. De hele zomer liep hij de deur plat bij Agnes en Polly, en Dick Wister en hij genoten geregeld samen van een drankje. Heel Fellowship Point steunde op hem. Agnes had aangeboden erheen te vliegen voor de begrafenis – Polly wilde ook gaan – maar dat had Robert afgehouden. Het had geen zin om voor die tien minuten zo’n hele reis te maken, terwijl ze daar waar zij zaten ook aan Hiram konden denken.

‘Hij vindt ons oud,’ had Agnes tegen Polly gezegd.

‘Hij heeft altijd gelijk,’ had Polly met een zucht geantwoord.

Kort geleden had Hiram nog enig speurwerk verricht om erachter te komen wat er mis was met de adelaars op Cape Deel. Er waren de afgelopen jaren verscheidene adelaars verdwenen, zoveel dat het verdacht begon te worden. Hiram wilde dit tot op de bodem uitzoeken. Agnes had Robert verzekerd dat dit vast gelukt zou zijn, en Robert had gezworen dat hij de jacht zou voortzetten. Hij zou–

‘Zo dan,’ zei mevrouw Blundt. Ze zette de borden op de koffietafel. Even later kwam Polly weer binnen. ‘Wat is dat toch een mooi schilderijtje van het Sanctuarium bij jou in de badkamer. O, kijk nou toch eens! Dat wordt niks meer met het avondeten.’ Ze ging zitten en nam een hap. ‘O jee. Dit is veel te lekker.’

‘Dank u.’ Mevrouw Blundt deed een mislukte poging tot een glimlach.

Agnes liet de hartige taart smelten op haar tong. De laatste tijd genoot ze overal dubbel van.

‘Maken uw zoons uw stoep sneeuwvrij, mevrouw Blundt?’ vroeg Polly.

‘Als ze dat niet doen hebben ze mooi geen moeder meer.’ Als ze het over haar gezin had, sprak mevrouw Blundt ineens weer met een regionaal accent.

‘Goeie tactiek,’ vond Agnes. ‘Hoe dan ook, u hoeft morgen niet te komen. Ik red me hier prima.’

Mevrouw Blundt fronste haar wenkbrauwen. ‘Dat dacht ik toch niet.’ Ze stak haar kin naar voren, alsof een stevige kaaklijn haar het recht gaf over de schreef te gaan.

‘Hoezo?’ vroeg Polly. ‘Wat is er aan de hand?’

Agnes maakte een afwerend gebaar. ‘U kunt nu wel gaan, mevrouw Blundt. Ik heb genoeg eten in huis om het een maand te kunnen uitzingen. Mocht ik u morgen nodig hebben, dan bel ik wel.’

‘U moet het haar vertellen,’ zei mevrouw Blundt.

‘Dat zal ik heus doen.’

‘Ik ga niet weg voor u het heeft verteld.’

Mevrouw Blundt, die telefoontjes met artsen had aangehoord en boodschappen had aangenomen, had net zolang aan haar hoofd gezeurd tot Agnes haar had ingelicht. Er had niets anders op gezeten.

‘Wat is er dan?’ Polly keek van de een naar de ander.

Agnes leunde naar voren. ‘Ik word binnenkort geopereerd. Er zat een knobbeltje dat kanker bleek te zijn.’

Polly keek Agnes recht aan. ‘Waar?’

Agnes wees op haar borst. ‘Ze moeten er allebei af.’

‘Dat heb je altijd al gewild,’ zei Polly, en meteen daarna: ‘O nee toch!’

‘Haha! Dat is het goeie eraan, fijn dat je dat beseft. Dan hoef je tenminste geen medelijden te hebben.’

‘Natuurlijk heb ik medelijden met je. Ik ben er naar van…’ Polly begon te huilen. ‘Je komt achteraf bij mij logeren, hoor. Dan maak ik jouw rijst met groente voor je klaar. O, Agnes!’ Ze ging naast Agnes op de bank zitten en nam haar hand in de hare.

‘Ik blijf hier, en mevrouw Blundt ook.’

‘Absoluut.’ Nu was mevrouw Blundt ook in tranen. Polly stak haar vrije hand uit en mevrouw Blundt pakte hem beet.

‘Dat is niet nodig. Als je maar wel op bezoek komt.’ Al dat handvasthouden werkte Agnes op de zenuwen – terwijl ze die tot nu toe juist zo goed had weten te beheersen – en ze vroeg zich af wanneer ze zich met goed fatsoen zou kunnen bevrijden.

Polly keek haar onderzoekend aan. ‘Komt het wel allemaal goed?’

‘Daar geven de artsen geen duidelijk antwoord op. Ik heb ze verzekerd dat ik de waarheid heus wel aankan, maar dat geldt kennelijk niet voor hen.’ Agnes haalde haar schouders op. ‘Ik zal mijn best doen. Ik heb nog allerlei klussen liggen. Regelen wat er met Fellowship Point moet gebeuren, onder andere.’

‘Dit is niet het moment om daarover te piekeren. Je moet je nu op je gezondheid concentreren.’

‘Dit is juist wel het moment. Stel dat ik die operatie niet overleef?’

‘Hou op, Agnes, dat is niet grappig.’

‘Ik maak ook geen grapje. Sterker nog, ik ben bloedserieus. Onder het mes gaan zet alles in een ander perspectief. Beloof je dat je het Sanctuarium zult beschermen als ik er niet meer ben om dat te doen?’

‘Dat is chantage.’

Agnes schokschouderde.

‘Natuurlijk beloof ik dat.’ Polly snifte hoofdschuddend.

‘Mooi. Mooi. Ik ben maandagochtend als eerste aan de beurt. Ik heb gelezen dat dat de beste tijd is, want dan zijn de artsen nog fris.’

Agnes legde haar handen op haar borsten. Binnenkort zouden die weg zijn en dan was ze weer een magere spriet, maar wel een oude vergeelde. Dan was ze weer plat! Eindelijk! Net als vroeger. Ze zou haar bh’s weggooien, die ellendige martelwerktuigen. Ze moest alleen dit nog even zien door te komen.

Agnes keek uit het raam naar 18th Street, naar het oude Barclay Hotel dat nu appartementen herbergde. Hamm Loose junior zou dat geweldig vinden, dacht ze treurig. Ze kon zich de bouwfase nog herinneren. Haar vader, Lachlan Lee, was dol op bouwplaatsen; je kon hem altijd tot een wandeling verleiden, als de route maar langs een diep gat in de grond voerde, met liggers kruiselings eroverheen. Het Barclay was van eind jaren twintig. In die maanden had Lachlan op de stoep van hun huis in Walnut Street vaak Agnes’ hand gepakt, waarna ze samen een paar straten verder waren gelopen om het nieuwe gevaarte te zien verrijzen. Er werd geklaagd over de schaduw die het zou geven, maar Lachlan was helemaal vóór de vooruitgang. ‘Daar komen straks presidenten overnachten!’

Daar had hij gelijk in gekregen, net als in heel veel andere dingen. Ze miste hem nog elke dag. Er waren maar een paar mensen van wie ze echt had gehouden. De meeste waren allang dood. Ook zij zou spoedig een schim zijn naast de schim van Patrick Morkan en zijn paard. Daar had je Joyce weer.

Die dreigende sneeuwstorm. De middag die ze moest zien door te komen.

‘Weet je nog die maffe vriend van je vader, die beweerde dat het magnetisme in de minerale gesteenten van Cape Deel een kwalijke invloed had op de lichaamscellen?’ zei Agnes.

Polly keek haar kwaad aan en streek langs haar ogen.

‘Polly!’ Agnes klopte op de met tweed bedekte knie van haar oude vriendin. ‘Het heeft ook gunstige kanten. Zodra je het woord kanker noemt, stokt onmiddellijk elk gesprek. In de meeste gevallen is dat een voordeel.’

‘Agnes, alsjeblieft.’

‘Nou ja, wat moet ik dan zeggen? Ik voel niks in mijn borst, en dat is ergerlijk. Ik probeer een helder gesprek met de artsen te voeren, maar die zijn helemaal bezeten van meerlettergrepige woorden als “diagnose” en “mastectomie” – het is een slecht teken als een woord vier lettergrepen heeft.’

‘Wij zullen wel voor u zorgen, toch, mevrouw Wister?’ Mevrouw Blundt snoot haar neus in een zakdoek.

‘Ja. Dat zullen we zeker.’

Wisten ze dan niet meer dat ze dat al beloofd hadden? Het liefst was Agnes op een ander onderwerp overgegaan, maar Polly had haar hand zo stevig vast dat ze bang was haar vingers kwijt te raken. Dat was nog zoiets waar de andere twee niets van wisten: Agnes was vastbesloten haar laatste roman te voltooien voordat ze het loodje legde. Misschien dat de chirurg ook meteen haar writer’s block zou wegsnijden.

‘Dank, dank, dat weet ik.’ Agnes stond op, in de hoop dat ze de hint zouden begrijpen. Ineens wilde ze niets liever dan terug naar haar bureau. ‘Het komt vast goed, heus. Maar nu ben ik een beetje moe. De portier zal wel een taxi voor je regelen. Mevrouw Blundt, belt u even naar beneden?’

Na verscheidene minuten met smeekbedes, omhelzingen en beloftes was Agnes eindelijk weer alleen.

Zodra ze haar werkkamer binnenliep, voelde ze opluchting. Haar slaapkamer was luxueus ingericht met donzige dekbedden, dikke gewatteerde dekens en een met witte zijde beklede chaise longue, maar hier moest alles sobere inspiratie uitstralen. De cellen in het Convento di San Marco in Florence waren haar inspiratiebron geweest, en ze had op elke muur een fresco van Fra Angelico laten naschilderen door een student van de kunstacademie in Pennsylvania. Haar eigen hand was niet langer vast genoeg om het zelf te doen – niet dat ze ooit in staat was geweest om een werk van een meester-schilder te kopiëren. Als kunstenaar was ze hooguit een eigenzinnig buitenbeentje zonder opleiding. Een illustrator. Maar ze hield wel van goede schilderstukken – wie niet? Fra Angelico had haar tijdens haar postuniversitaire Europareis zo overweldigd dat ze in tranen was uitgebarsten.

De kamer bevatte een comfortabele leesstoel, een bureau, een paar lampen. Een computer en een printer. Schrijfspullen. Als ze iets wilde opzoeken ging ze naar haar slaapkamer, waar ze twee boekenkasten had staan met voornamelijk naslagwerken. In haar werkkamer viel niets anders te doen dan schrijven en denken. Ze had altijd al zo’n eenvoudig vertrek willen hebben, maar om dat doel te bereiken had ze vanuit het niets moeten beginnen en een ruimte moeten verwerven waar geen spoortje architectuur in te bekennen viel. Ze hield van deze kamer en rekende het hem niet aan dat het met haar boek niet wilde vlotten. Maar als de kale ruimte echt een verlengstuk vormde van haar geest – want zo zag zij het – dan weerspiegelde die op dit moment een spookbeeld. Kanker was in Agnes’ borsten alomtegenwoordig. Kon ze dat maar tegen iemand zeggen die erom moest lachen. Maar zo iemand kende ze niet.

En er was ook niemand die háár echt kende. Haar boeken stonden los van haar charisma – haha – en haar literaire vriendschappen, want die had ze niet. Het zevende deel van Franklin Square, dat ze momenteel niet aan het schrijven was, werd hoogstwaarschijnlijk het laatste uit de reeks. Ouder dan in dit boek konden de vrouwen niet worden, wilden ze nog voor plotwendingen kunnen zorgen. Ze was van plan om alle overgebleven kwesties af te ronden en de personages dan verder te laten betijen. Geen trauma’s en drama’s meer. Eindelijk rust.

Ze had hier heel lang naar uitgekeken, maar nu was ze bang dat het haar niet ging lukken. Misschien eindigde de reeks wel met boek zes, waarin de Franklins over de zeventig waren en met tegenzin hun kleinkinderen lieten logeren, ruzieden met hun volwassen kinderen en grote reizen maakten. Het boek was goed ontvangen en Pauline had positieve recensies en heel veel brieven gekregen, maar Agnes had het afgerond met het gevoel dat ze eindelijk op de rand stond van een doorbraak, die de zekerheid zou bieden dat haar werk ook na haar dood nog zou worden gelezen. Tot nu toe hadden de Franklins hun leven geleid en had zij hun verwachtingen, hun moeilijkheden en de veranderingen in de maatschappij kundig in kaart gebracht. In het laatste deel zou ze scoren. Zeggen wat ze te zeggen had. Haar laatste wijze woorden spreken. In theorie klonk dat allemaal prachtig – wie wilde er nu niet het laatste woord hebben? – maar de druk om diepzinnig te zijn zonder prekerig of controversieel over te komen was intimiderend op haar leeftijd, nu er geen volgende kans meer kwam om bij te sturen. Het moest in één keer goed zijn. En dat was vast en zeker deels de reden dat er helemaal niets kwam. Perfectionisme. Gevolgd door de dood.

En dat bracht haar weer terug bij Hiram, en Fellowship Point, en Roberts brief, waarin hij schreef dat hij ter ere van zijn vader een wandeling langs de grenzen van het gebied had gemaakt. Ze sloot haar ogen en legde in gedachten de route af die hij gelopen had, beginnend bij het Kraaiennest, vanwaar hij uitzicht had op het Sanctuarium, en van daaraf verder langs alle huizen die nu hun winterslaap hielden – Outer Light, Rock Reed, haar eigen Leeward Cottage. Daar bleef ze even staan voor een blik op de begraafplaats – met de vlakke, in de aarde verankerde stenen die van hieraf nauwelijks zichtbaar waren – en daarna op de plaats van samenkomst, waar de voorouders bijeenkwamen om stilzwijgend hun geloof te belijden en, als hun hart hun dat ingaf, ook af en toe iets hardop uit te spreken. Ze wandelde langs Meadowlea, waar ze zich Polly voorstelde op haar terras, en vervolgens langs WesterLee, het huis dat haar overgrootvader had laten bouwen voor zijn broer, aan wie hij plichtsgetrouw de beste plek op het schiereiland had afgestaan.

Daarna naar het Sanctuarium, de plek die haar vader altijd ‘het land van God’ noemde en waar Agnes honderden keren naartoe was gegaan om haar evenwicht te hervinden en weer te beseffen wat er in het leven werkelijk belangrijk was. Dertien hectare land, gewijd aan de veiligheid van de vogels die daar hun nest bouwden en de vogels die er tijdens de trek neerstreken, en aan het behoud van de oorspronkelijke bomen en planten. Het was geen wildernis. Hiram en Robert veegden met hun personeel de naalden bij elkaar, snoeiden al te opdringerige struiken terug en hielden de zachte paden bij die tussen de stammen door slingerden en uitzicht boden op een dicht woud en hier en daar een eiland in de verte, paden die naar stille valleien voerden en naar verscholen plekjes waar je kon nadenken of uitrusten. Er waren daar ook elanden gezien, helaas niet door Agnes, maar zij hield de adelaars in de gaten en had vrienden onder elke jaargang van de eekhoornpopulatie. Soms genoot ze zo intens van al die schoonheid dat ze het gevoel had dat die een deel van haar lichaam was geworden, een extra orgaan. Maar als ze de keer daarop weer tussen de sparren stond, voelde ze zich ineens beschaamd omdat ze gemeend had iets te kunnen begrijpen wat van nature haar verstand te boven ging. Hoe dan ook, ze was vastbesloten om dit gebied te beschermen voor de vogels, de dieren, de bloemen, de bomen. De wereld had nu, meer dan ooit, behoefte aan plekken die vrij waren van menselijke bemoeienis. Ze wist hoe mensen in elkaar zaten, zijzelf niet uitgezonderd, en ze wilde er zeker van zijn dat het Sanctuarium door mensen tegen mensen werd beschermd. Dat zou haar grote nalatenschap zijn, en ze hoefde er geen erkenning voor. Anonimiteit was inmiddels haar tweede natuur geworden.

Ze wierp een boze blik op de grote bruine envelop die met de post gekomen was, en trok de inhoud eruit. Zoals ze al vermoed had was het een dissertatie over haar kinderboeken. Agnes zuchtte. Deze had als titel: Non-traditionele genderrollen in het werk van Agnes Lee. Door Mariana Wicca Styles. Van de Universiteit van South Lawrence. Waar die dan ook mocht wezen.

Wicca? Zo zou ze toch niet echt heten? Of misschien had ze hippies als ouders.

Toen de Universiteit van Pennsylvania haar voor het eerst om haar dossiers had gevraagd, had Agnes moeten lachen. Ze beklaagde de arme ziel die zich met pijn en moeite door haar schetsen en haastig op de achterkant van enveloppen neergekrabbelde notities heen zou moeten werken. Agnes had er volstrekt geen weet van dat kinderboeken inmiddels tot een respectabel onderzoeksgebied waren uitgegroeid. Elk jaar kwamen er tientallen verzoeken van onderzoekers die haar paperassen wilden inzien. Blijkbaar was haar personage, haar heldin, een meisje dat Nan heette, in universitaire kringen inmiddels een protofeministisch rolmodel geworden. Hoe was dat mogelijk? Agnes kon zich best voorstellen dat iemand over zoiets een column schreef waar de volgende ochtend de vis in werd verpakt. Maar een proefschrift? Terwijl je voor die tijd eerst allerlei vreemde talen had moeten leren en lange essays had moeten schrijven over veel belangwekkender onderwerpen? Maar toen de dissertaties over Nan binnenstroomden en Agnes er een paar had doorgebladerd, kwam ze van alles te weten over de symboolsystemen die ze had gecreëerd, de machtsstructuren die ze had ontmanteld en de krachtige boodschap die werd uitgedragen door het feit dat Nan zich volstrekt niet bewust was van zaken als onderdrukking op grond van geslacht en seksistische hiërarchieën op het werk.

Niemand had iets tegen Nans personage op zich.

Haar ontberingen waren geen hoofdzaak, maar een bijkomstigheid.

Eén serieuze promovenda had geschreven: ‘Het lijkt wel of Agnes Lee zich er volstrekt niet van bewust was dat vrouwen als minderwaardig gezien zouden kunnen worden. Ze schrijft alsof gelijkheid een feit is.’ Eh… yep. Was dat echt zo bijzonder? Haar favoriete schrijvers geloofden allemaal dat vrouwen gelijk waren aan mannen. Ze had een hele plank boeken die ze steeds opnieuw las, en aan al die werken lag datzelfde concept ten grondslag. Het verschil met haar was dat zij de ongelijkheid negeerde. Haar werkelijke overtuiging was niet dat vrouwen gelijk waren aan mannen, aangezien dat op zichzelf al een vergelijking was, maar dat ze compleet waren. Was dat niet onmiskenbaar?

Alle levende wezens waren compleet. Punt uit. Dat was een van haar vroegste ideeën over de werkelijkheid, en het had haar leven bepaald.

Het was geen heilige overtuiging, maar een simpele constatering. Als gevolg daarvan had ze sinds haar drieënhalfste geen stukje vlees meer gegeten, was ze nooit getrouwd, en had ze haar best gedaan om anderen niet te belemmeren. Nan, een meisje dat eeuwig negen bleef, kwam uit dat gevoel voort. Ze werd gezien als afwijking van wat in haar tijd en milieu normaal was. Als een ideaal. Een wildebras die niet meedeed aan het rollenspel. En zo waren er nog een heleboel veel ingewikkelder interpretaties waarvoor het Agnes ontbrak aan het benodigde vocabulaire om ze te kunnen begrijpen. Zij had niets anders gedaan dan een beschrijving geven van een meisje, zonder daar bepaalde waarden aan te hangen. Het deprimeerde haar dat haar simpele schepping zo buitenissig werd gevonden.

Inmiddels was er rondom Nan een hele industrie ontstaan. Er was een pop en er waren een paar verfilmingen. Wat volwassenen in verwarring bracht was voor jonge meisjes heel vanzelfsprekend. Agnes dwong zichzelf daaraan te denken als ze weer zwartgallig werd van die proefschriften. Hoe dan ook, ze had zich erbij neergelegd dat ze het voorwerp was van wetenschappelijke speculaties, al grapte ze graag dat ze van plan was een boek te schrijven met de titel Nan wordt gekidnapt door de wetenschap. ‘Zie het maar als een compliment,’ raadde David Combs, haar redacteur, haar aan. ‘Dit is positief. Het is aandacht.’ Alsof er geen negatieve aandacht bestond.

Natuurlijk hadden ze er aan de Universiteit van Pennsylvania geen idee van dat ze ook hele mappen vol correspondentie had over alles wat ze onder pseudoniemen had geschreven. En als het aan haar lag, zouden ze daar ook nooit achter komen. Het zou een nachtmerrie zijn als mensen haar ook nog dissertaties over haar Franklin Square-boeken zouden sturen!

Arme Polly. Deze operatie zou haar heel zwaar vallen.

Agnes had de laatste envelop nog niet opengemaakt. De afzender was de uitgever van haar Nan-boeken, dus het zou wel weer een of ander rotklusje zijn. Maar ze hield er niet van om werk voor zich uit te schuiven, en dus beet ze op haar lip en sneed de envelop open.

Beste mevrouw Lee,

Mijn naam is Maud Silver. Ik ben de nieuwe assistente van David Combs. Ik zal me onder andere bezighouden met de Nan-boeken, dus ik wilde me even aan u voorstellen.

Ik verheug me hier zo op!

Het is geen toeval dat ik deze specifieke taak gekregen heb. Uw boeken vormen al zo lang als ik me kan herinneren het middelpunt van mijn bestaan. Mijn moeder heeft vanaf haar kindertijd elk boek uit de reeks gekocht. Ze heeft een eerste editie van Nan beklimt een berg. Die zou een fortuin waard zijn geweest als de titelpagina niet had ontbroken. Mijn schuld, ik heb hem opgegeten! Zo mooi vond ik dat boek.

Mijn moeder was helemaal gek van die boeken en ze zegt dat ze als kind zelfs een eigen Nan-boek heeft geschreven. Ze heeft haar obsessie op mij overgedragen. Vanwege Nan heb ik me altijd tot boeken aangetrokken gevoeld, en later ook tot het uitgeversvak. Ik wilde deze baan heel graag zodat ik met en voor u zou kunnen werken. Ik ben het eens met alles wat er over de serie is gezegd, en ik denk dat er in de komende generaties nog veel meer over zal worden geschreven. U beschrijft het wezen van meisjes tot in de kern. U geeft meisjes de kracht om zichzelf te kunnen zijn.

Ik ben ongelofelijk blij dat ik precies daar ben beland waar ik wezen wilde. Het lijkt wel of het lot me een handje heeft geholpen.

Ik zou heel graag meer weten over u en over de oorsprong van deze verhalen. Bent u van plan uw memoires te schrijven?

Hoogachtend,

Maud Silver

‘Nee,’ zei Agnes hardop. ‘Dat ben ik niet van plan en dat ga ik ook niet doen.’ Ze trok de dop van haar Rotring-pen, ter voorbereiding op het schrijven over deze dag. Ze had de hele winter niets gedaan gekregen. Wat zij nodig had was Maine. De zilte lucht. Elke dag Polly. Robert. En de begraafplaats, waar een herdenkingssteen lag voor de echte Nan. Dat was een ander geheim, een geheim dat geen geestdriftige redactrice haar ooit zou ontfutselen.