BROER, MOORDENAAR

Van dezelfde auteur:

Blinde wereld (2009)

Wij dansen niet (2011)

En nooit was iets gelogen (2015)

Ellen Heijmerikx

Broer,
moordenaar

Nieuw Amsterdam

Deze roman is mede mogelijk gemaakt door een projectbeurs van het Nederlands Letterenfonds

Deze uitgave kwam tot stand met medewerking
van Van Grunsven Creative Management,
zie ook www.vangrunsvencm.com

© Ellen Heijmerikx 2024

Alle rechten voorbehouden

Omslag Dog and Pony

Foto’s omslag © Elizabeth Alderliesten

ISBN 9789046831830

NUR 301

www.nieuwamsterdam.nl

www.ellenheijmerikx.nl

Nieuw Amsterdam maakt deel uit van Park Uitgevers

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2024, met ISBN 9789046831823

Voor Dani

Zij die je absurditeiten kunnen laten geloven,
kunnen je wreedheden laten begaan.

Voltaire

Op papier kun je meer,
in het echt zwijg je of praat je mensen naar de mond.

Saskia de Coster

Gepieker ook. Hoe dat straks moet als Broers ruggenwervels door de kanker aan gort zijn geknaagd en hij geen stap meer kan verzetten. Hij zal dood willen, zo simpel is dat. Hij zal me overhalen om een touw onder zijn oksels door te halen, hem de trap af te laten glijden en over de planken van de pier naar het boothuis te slepen. Hij zal uitleggen hoe ik de boot met de lift in het water moet laten zakken en de motor moet starten zodat we naar de eilanden kunnen varen. Eenmaal daar aangekomen zal hij me met lieve ogen aankijken en zeggen dat hij van me houdt. Op zijn commando zal ik zijn pistool uit zijn broekzak halen.

Weet je nog, Lange, hoe je die kat aan flarden schoot? Het was in één keer raak, weet je nog? En dat ga je nu weer doen. En ditmaal zonder te janken. Iets hards in zijn blik. Zorg ervoor dat het meteen gedaan is.

Volgens zijn laatste wens zal ik zijn uitgemergelde lijf uit de boot kieperen. Daarna zal ik zelf in het ondiepe water springen. Ik zal zijn stoffelijk overschot bij de schouders pakken en voor me uit duwen om het even verderop klem te zetten tussen de wirwar van mangrovewortels.

Hooguit drie dagen kost het de barracuda’s om zijn skelet van vlees te ontdoen. Hooguit, volgens hem.

1

‘Je moet komen, nu!’ Dat is wat hij zei. ‘En ik wil dat je oude Leidse pitjeskaas voor me meeneemt, droge worst, van die zakjes om satésaus te maken, een pisfles zoals ze die in Nederlandse ziekenhuizen gebruiken, pijnstillers van wat voor merk dan ook en zo veel mogelijk sigaretten.’

Dat ik daarmee problemen riskeer op de drie luchthavens waar ze mijn koffer kunnen controleren, boeide hem niet.

‘Vertel dat je broer de pijp uit gaat,’ zei hij. ‘Zeg dat dit het laatste is wat je voor hem kunt doen.’ Zijn stem klonk ronduit branieachtig. Tegelijkertijd iets dwingends in de toon ervan. ‘Jij kunt dat, Lange. Doe gewoon wat ik zeg en maak geen problemen waar ze niet zijn.’

Op de derde luchthaven is het raak. Mijn koffer ligt opengeslagen op de slachtbank en de douanebeambte weegt de pitjeskaas in haar ene en de droge worst in haar andere hand. Ze is niet groot, deze vrouw, maar ze maakt indruk met haar gestroomlijnde uniform, het wapen aan haar riem en haar strak achterovergekamde, ingevette kapsel. Geen spatje make-up. Haar werk betekent alles voor haar, vermoed ik, en ik denk dat ze graag de controle heeft.

Ik praat, verklaar in redelijk Engels dat het cadeautjes zijn voor mijn broer die diep in het zuiden woont. ‘Hij woont al jaren in de jungle,’ zeg ik, ‘en nu hij ziek is wil hij daar ook graag sterven.’ Ik wijs naar de pisfles om mijn woorden kracht bij te zetten, de hoeveelheid pijnstillers en de bedzeiltjes – ongebruikelijke spullen voor een reis naar de jungle.

Op haar beurt kijkt ze bedenkelijk naar de sloffen rookwaar, doosjes vol gruwelijke kankerplaatjes. Opschriften waar ze ondanks de vreemde taal wel naar kan raden: ROKEN VEROORZAAKT MOND- EN KEELKANKER. ROKEN VEROORZAAKT BEROERTES EN ERNSTIGE HANDICAPS. ROKEN KAN UW ONGEBOREN KIND DODEN. STOP NU – BLIJF LEVEN VOOR JE NAASTE FAMILIE EN VRIENDEN.

‘Die sigaretten zijn voor mezelf,’ lieg ik met een stalen kop. ‘Die heb ik nodig voor mijn werk.’

Fout. Ze kijkt me verbijsterd aan en ik zie haar denken: sinds wanneer heeft iemand sigaretten nodig voor zijn werk?

‘Ik schrijf,’ zeg ik snel. ‘En schrijvers moeten roken, anders gaat het niet lukken met zo’n boek. Vooral niet als je scènes moet bedenken waar je zelf nooit bij bent geweest.’ Ik kijk haar aan, verbazingwekkend zelfverzekerd. ‘Ik schrijf over mijn broer. En als ik het goed wil doen moet ik worden zoals hij, denken zoals hij en handelen zoals hij.’ Mijn vingers strelen de sloffen, het dunne cellofaan dat Broer straks aan flarden zal scheuren om aan het eerste pakje te beginnen. ‘Uiteindelijk zal ik hem beter moeten begrijpen dan hij zichzelf begrijpt. Een vrijwel onmogelijke klus. Vandaar de peuken.’

Ik verzwijg de reden waarom ik over hem schrijf, rep met geen woord over de genadeloze daden waartoe hij in dit land in staat is gebleken. De douanebeambte zal zonder omhaal de portofoon van haar riem halen en met slechts een paar woorden een leger aan mannetjes oproepen.

Daar ga ik, in de boeien geslagen, een witte vrouw met kop en schouders uittorenend boven haar bewakers. Er zullen verhoren volgen met steeds dezelfde vragen: waarom ik al meer dan zes jaar mijn mond heb gehouden, of ik wel weet dat ik daarom medeplichtig ben, of ik soms ook…? Ze zullen het thuisfront op de hoogte brengen, ik zal voorlopig niet terugkeren naar Nederland, misschien wel nooit meer. Mijn man zal zich kapotwerken in onze bloemenzaak en onze zoon zal een stille jongen worden, een einzelgänger.

Ik zwijg, lach naar haar, de douanebeambte. Een blij gezicht opent alle harten, heb ik vroeger bij de broederschap geleerd, en ik ben een meester in het veinzen van blijheid. Ik word er zelf ook blij van.

De vrouw vouwt het papier om de zwetende kaas, legt het blok samen met de worst terug in de koffer. Ik mag hem dichtritsen, de boel van tafel tillen en doorlopen. Haar gezicht staat strak, maar ze heeft een twinkeling in haar ogen als ze me een goede reis wenst.

‘Ik zal u nooit vergeten,’ zeg ik zacht, dankbaar. ‘Tot in alle eeuwigheid zal ik u gedenken.’

‘Zie je nou wel,’ zal Broer straks zeggen als ik er ben. ‘Je moet geen problemen maken waar ze niet zijn, Lange. Je moet gewoon altijd naar me luisteren.’

2

Jonathan Point, 2013

(Waar de slaaf Jonathan geen straf meer kon verdragen van zijn wrede meester en hem dus doodde.)

Hij had nooit een hek om zijn land gewild. Hoe kon hij een nieuw leven beginnen in een paradijs aan de andere kant van de aardbol als hij zichzelf opsloot in een kooi? Het had mijn broer waanzin geleken. Hij had zijn hoofd geschud en was kokosnoten gaan klieven. Bij Jacob, de mennoniet, had hij zeldzame orchideeën gekocht en de planten met hun rupsachtige wortels in de voedzame kokoskommetjes geplant.

‘Wacht maar tot na het regenseizoen,’ had de schuchtere man vanonder zijn breedgerande hoed gepreveld. ‘Je weet niet wat je ziet, mister Eggbird.’

En het was waar. Hij wist niet wat hij zag zodra de eerste knoppen bij alle planten tegelijk tevoorschijn kropen. En toen de zon de vochtige atmosfeer naar een kookpunt bracht, spoten de bloemstrengen als kleurige fonteinen omhoog. Hun vlezige knoppen barstten open tot steenrode apengezichten. Bij een andere plant verschenen bloemen als paarse eendjes, en uit een volgende kokoskom schoten kaarsrechte takken op vol verdomd echt lijkende schedeltjes.

Zijn jungle werd een dwaaltuin met steeds andere tafereeltjes. En mijn broer kon niet anders dan erom lachen en zijn telefoon tevoorschijn halen. En hij wist niet hoe snel hij de foto’s moest verzenden naar Douke, zijn vrouw in Nederland.

Het inspecteren van de planten werd zijn ochtendritueel. Van palmbladeren vlocht hij afdakjes, die hij boven de planten bevestigde om ze te beschermen tegen de brandende zon. Hij scheurde een T-shirt aan repen en bond met de zachte stof de takken op die dreigden door te buigen onder het gewicht van de bloemtrossen. Tussen de wortels legde hij versnipperde boomschors. Als de regen uitbleef, besprenkelde hij de planten met water, niet te veel, niet te weinig, en knipte geel blad weg en afgestorven wortels. Hij floot als hij zo bezig was, melodietjes zonder oorsprong, alsof hij vrijwel alles had bereikt waarvan hij droomde en hem niets meer kon gebeuren.

Zo nu en dan, als de orchideeën op hun rijpst waren, sneed hij ze af, legde ze op een handdoek op de achterbank van zijn auto en bracht ze naar het dorp. Hij reed voorzichtig en ontweek de kuilen om de tere blaadjes niet te kneuzen. Eenmaal op plaats van bestemming stapte hij uit, nam de bloemtakken van de achterbank en liep speurend tussen de hutten door. Hij dwaalde langs locals, spelende kinderen en lijnen vol wasgoed, zoekend naar een vrouw. Op het eerste gezicht gewoon iemand die bezig was met haar dagelijkse werkzaamheden en aan wie ieder ander gedachteloos voorbijliep. Maar hij niet. Hij zeker niet.

Met een bonzend hart bleef hij staan, boog voorover zoals een archeoloog bij een opgraving gebiologeerd naar een voorwerp kan kijken, speeksel in de mond bij het idee het zeldzame object met een zacht kwastje van zand en aarde te ontdoen. En net als bij de archeoloog wond zijn vondst hem op.

Het waren kleine kenmerken die de vrouw onderscheidden van alle andere vrouwen in het dorp. Zoals ze bewoog, rustig en beheerst, waardoor het een ander niet opviel hoe snel en vaardig ze haar werk verrichtte. Hoe ze haar lichaam wist te verbergen door de eenvoud van haar kleding, de ietwat naar voren hangende schouders, het hoofd licht gebogen. Een aura van reinheid om haar gestalte. Een beeld dat hem terug in de tijd slingerde, oude wijsheden aanboorde die nooit bij hem zouden zijn opgekomen als ze hem niet als kind waren aangeleerd. Overtuigingen die zich door de jaren heen in zijn wezen hadden genesteld.

Had deze vrouw niet al vóór haar geboorte geweten dat haar lichaam eenmaal op aarde niet van haarzelf zou zijn? En niet alleen haar lichaam, haar warme baarmoeder of haar gevoelige geslachtsdelen, ook haar gedachten zouden niet van haarzelf zijn. Tijdens haar leven op aarde zou ze alleen welgevallig zijn aan de man door God aan haar gegeven. En hij voelde zijn hart overslaan in zijn kast. Wellicht stond daar een lelie tussen distels, een welp der herten, een besloten hof, een verzegelde fontein. Een vrouw zoals zijn moeder was geweest, de zusters uit zijn jeugd.

Als ze dan met een verbaasd gezicht de bloemtakken van hem aanpakte en verlegen glimlachte, was zijn geluk compleet. In dit land kregen vrouwen geen bloemen van mannen. Maar hij was het die haar zag, in al haar eenvoud. Hij zag haar reinheid en toewijding en eerde haar met zijn orchideeën uit eigen tuin. Hoe graag had hij nog een foto willen sturen naar Douke, een plaatje van hen samen. Kijk maar, zou hij ermee willen zeggen. Ik kan dat wel, een gewone man zijn, een kerel die op een normale manier om kan gaan met vrouwen. Een vent zonder bijbedoelingen. Geen fratsen, zie je?

Ooit zal Douke mij weer vertrouwen, dacht hij. Als hij met genoeg bewijzen kwam, zou ze niet anders kunnen dan het beamen en onmiddellijk een ticket kopen. Hij zou haar weer op handen dragen, mijn broer die niets liever wilde dan dat.

3

Belize-Stad, 2020

De laatste controle van mijn bagage verloopt zonder problemen.

In het vliegtuigje van Tropic Air loop ik gebukt onder het lage plafond naar het stoeltje achter de piloot. Zes van de tien stoelen zijn bezet. Ik ben onderweg, het laatste traject van mijn reis. Ik geniet van het gebrul van de motor, het draaien van de propeller, al die trillende klokjes en wijzertjes, de vaart die we maken op de startbaan, en de struiken en palmbomen die almaar sneller langs ons heen schieten. Net voor we in zee dreigen te storten, komen de wielen los van de grond en richt de neus zich dapper naar de strakblauwe lucht.

Je hoeft niet bang te zijn, al gaat de storm tekeer. Leg maar gewoon je hand in die van onze Heer.

Ik ben helemaal niet bang voor avontuur, nooit geweest ook. Het lijkt me zelfs geen enkel probleem om hier een motorstoring te krijgen. Het vliegtuigje zal nog even op de luchtstroom blijven zweven, maar dan toch onvermijdelijk naar beneden duikelen. Als een leeg blikje zal het over het wateroppervlak stuiteren om uiteindelijk tot stilstand te komen en vol te lopen met verrassend behaaglijk zeewater. Een zweefduik is ook mogelijk, een vis glijdend op de luchtstroom, de vinnen gespreid en zowel van boven- als onderaf niet waarneembaar door de grijsblauwe rug en de zilverwitte buik. Het toestel zal nog flink wat meters over zee scheren voor het door de waterspiegel zal breken. Wellicht zal de piloot net op tijd het deurtje naast hem openkrijgen om de kist te verlaten. Maar wij, de overige passagiers, zullen met vracht en al worden meegezogen naar een adembenemende onderwaterwereld.

God liet het water samenvloeien en noemde het samengestroomde water zee.

Daar gaan we, zes door het noodlot verbonden mensen, vijf locals en een witte vrouw, overgeleverd aan de zwaartekracht, treurend om het gemis aan kieuwen – een kleinigheidje voor een scheppende God – maar betoverd door blauwgroene lichtschakeringen en een overvloed aan wonderlijke waterwezens. Immense roggen zullen langs de raampjes peddelen, verpleegsterhaaien, eenzelvige schildpadden, vissen die zich opblazen tot stekelige kogels, zeepaardmannetjes met bolle buiken vol embryo’s, lichtgevende wezens die al parend samensmelten, elkaar uitzuigen en vervolgens de kop afbijten. Zolang er nog licht doordringt zullen we ademloos toekijken, eerbiedig ook, nietige mensjes die we zijn, vastgeketend aan onze stoeltjes, het gekrioel en gehakketak op het land voorgoed achter ons latend, de ademnood daar, de goden, rampen en idiote oorlogen. En eenmaal op de zeebodem, wiegend tussen bloemdieren en zachte sponzen, zullen we verzoend met de dood het leven laten.

God schiep een vrouw die voor iedereen klaarstond, een goede echtgenote voor haar hardwerkende man, een fijne moeder voor haar zoon en een innig geliefde zus voor haar ontroostbare broer.

Ik schrijf. Broer vindt het geweldig dat ik schrijf. De hele serie van De kameleon heeft hij gelezen, Arendsoog, Winnetou en Old Shatterhand. Na Alleen op de wereld is hij gestopt en heeft hij nooit meer een boek aangeraakt.

‘Je mag over me schrijven, Lange, maar wel een beetje spannend graag. Niet zo’n zielig verhaal, alsjeblieft.’

Als we landen staat hij niet zoals voorheen in een schoon shirt en met twee flesjes Lighthouse in zijn hand naast de landingsbaan. Het toestel komt sputterend tot stilstand; het wieken van de propeller, het trillen van de stuurknuppel en het gebibber van de klokjes en wijzertjes op het dashboard. Onze wereld is veranderd, alles is veranderd.

Ik beloof het, Eg, zeg ik in gedachten tegen de man die de komende tijd mijn gezelschap zal zijn. Het wordt geen zielig verhaal over een verstoten en achtergelaten joch. Het wordt een jongensboek vol wilde avonturen.

4

Jonathan Point, 2013

Hij had een Garifuna-grietje bij zich die nacht, een bloedmooi blauwachtig sprinkhaantje, toen hij zacht fluitend de auto parkeerde op de brede zandstrook naast zijn huis. En nog voor hij goed en wel was uitgestapt, klapte hij dubbel door een trap in zijn zij. Vrijwel tegelijkertijd werden zijn benen onder hem weggeslagen en lag hij naar adem happend in het zand. Een slag tegen zijn hoofd maakte het af. Het gegil van het meisje drong nog even tot hem door, een angstig hoog gekrijs dat hem aan zijn jongste zusje deed denken toen ze nog klein was. Daarna niets meer.

Hij kwam weer bij toen ze hem aan zijn armen de buitentrap op trokken. De treden gleden schoksgewijs onder hem weg en zijn shirt knelde verstikkend om zijn nek. Maar hij hield zich slap. Een uit de kluiten gewassen kerel trek je niet zomaar even vier meter omhoog en hij hoorde de mannen vloeken en hijgen, rook hun zwetende lijven, de opzwepende geur van bravoure en gevaar.

Dit gaat godverdomme fout, dacht hij, en iedereen die mijn ondergang in dit land heeft voorspeld krijgt gelijk. Ze zouden hem als een beest ophangen aan zijn eigen veranda, hem laten creperen tot hij de code van zijn kluis opbiechtte. Als een stelletje wilden zouden ze zijn brandkast leegroven, graaiend naar alles van waarde: goud, geld, papieren, zijn trouwring en andere spullen die rondslingerden in zijn huis. En mislukt en berooid zou hij moeten terugkeren naar Nederland – iets wat hem meer naar de keel greep dan wat hem nu wellicht te wachten stond.

Eenmaal boven lieten ze hem vallen en hij hield zich bewusteloos. Een fractie van een seconde keek hij opzij. Met drie man waren ze. De maan tekende hun gestaltes scherp af tegen de blauwe nachthemel. Ze droegen donkere bivakmutsen en hij hoorde ze fluisteren. Een gehaast overleg, zo klonk het. Een moment overwoog hij te gaan staan, de trap af te schieten en naar zijn auto te rennen. Tegelijkertijd besefte hij dat ze sneller zouden zijn dan hem, dat hij ze razend zou maken. Toen sleepten ze hem naar zijn voordeur, sjorden hem overeind en mepten met vlakke hand hard tegen zijn wang. Hij moest bijkomen, luisteren, zijn sleutelbos werd hem in handen gedrukt. Als hij wilde blijven leven, moest hij het slot zien te openen. Ruw gelach.

‘White buay living aboard dah a big deal?’

Egbert greep zich vast aan het traliewerk. Hij moest de machete tegen zijn hals negeren. Zijn kop helder krijgen. De deurstrip was verbogen. Dankzij de drie sluitpunten had de koevoet die hij op de planken zag liggen niets kunnen uitrichten. Het sleutelgat was vermoerd, alsof ze er met geweld een schroevendraaier in hadden geramd. De deur openen zou ook hem niet meer lukken. Maar zolang hij ermee bezig was, leefde hij nog. Tijdrekken. Gedachteflarden. Het hoertje dat hij bij zich had. Zijn buurman Ray, nog geen halve kilometer bij hem vandaan. Ook al was de kans dat de man iets in de gaten had betrekkelijk klein.

De maan was een bal die fungeerde als lamp. De stilte tussen hem en de mannen werd gevuld met dat wat een mens allemaal uitwasemt op kritieke momenten. Een ziltzure zompigheid. Het beeld van een weckpot op zijn netvlies. De indringende geur van inmaakgroenten wanneer de beugel losspringt en je door de eerste zurige walm je hoofd afwendt. Idioot om daar juist nu aan te denken, naar te verlangen. Te willen proeven, met twee vingers de bovenste boontjes uit de pot vissend. Alsof hij zijn machteloosheid ermee zou kunnen wegslikken. Een kinderlijke gedachte waarmee hij nu geen fluit opschoot. Hij moest rustig blijven en zijn kans grijpen wanneer die zich voordeed. Deze gasten met hun donkere kleren en hardloopschoenen leken geen amateurs. Ze hadden dit vaker gedaan en hijgden als honden in zijn nek in afwachting van hun buit. Een van hen had rastahaar. Van de andere twee had hij alleen de lichtgetinte oogleden gezien.

Het lukte niet. Het slot was onbruikbaar geworden en de deur was te massief om zomaar even open te breken. Hij liet zijn hand zakken, spande zijn kaken, wist maar al te goed wat hij vroeger zou hebben gedaan om zijn pijn en onmacht te bezweren. Maar hij vrat nog liever zijn tong op dan daarop terug te vallen.

Er viel een stilte. Het mes tegen zijn nek was weg. Er werd nagedacht, ongewoon rustig leek het. Ze hadden zitten knoeien. De slampampers waren niet voorbereid geweest op een huis met stenen muren achter een ombouw van hardhout, gedegen traliewerk voor de vensters en een Europees veiligheidsslot.

In de verte zoemde het geluid van een auto en Egbert hief zijn hoofd, elke pees in zijn lichaam op scherp. Hoop, een reële mogelijkheid. Het zou Ray kunnen zijn. Hier, op het smalste deel van het schiereiland, liep de weg vlak achter zijn huis langs en het zou voor de kerels met hun bivakmutsen onmogelijk zijn om niet op te vallen in deze heldere nacht. Zijn buurman zou ze zien staan, hij zou afremmen en zijn geweer pakken. De Canadees deinsde er zeker niet voor terug om een stelletje locals de stuipen op het lijf te jagen, de man had zelf ook al het nodige meegemaakt.

Opeens ging het snel. Een klap met de koevoet leek zijn schedel te splijten en zijn kaken te verbrijzelen. Hij dook ineen, greep naar zijn hoofd, probeerde zich te herstellen, de pijn te negeren en zijn zicht terug te krijgen, een waas voor zijn ogen. Overeind komen. Erbij blijven. Anticiperen op de volgende klap. Hij was nog altijd de grootste en waarschijnlijk ook de sterkste van deze gasten en liet zich godverdomme niet nog eens ergens wegjagen.

Nog voor hij een stap had gezet, zag hij dreadlocks zwiepen, een flits maanlicht, en bijna tegelijkertijd volgde een explosie in zijn rug. Een scherpe, brandende inslag. Zijn adem stokte. Hij tolde op zijn benen, greep om zich heen voor houvast, tralies, een deurklink, en belandde toen met een smak op de planken.

Hij leefde nog. Dat was het enige wat hij kon denken, ongewoon helder. Ze grepen hem vast, sleepten hem naar de rand van de veranda, naar de afgrond daar. En instinctief trok hij zich op aan het been van de dichtstbijzijnde kerel, beet zich vast in de hiel boven diens afgetrapte sneaker. Een pitbull met krakende pezen tussen zijn kiezen. Hij proefde bloed, zoog het lauwwarme vocht op. Zijn eerste slok wijn bij het laatste avondmaal. De beker die tegen zijn lippen werd gehouden met het bloed van Christus dat hij ernstig en eerbiedig proefde. Een hernieuwde vechtlust maakte zich van hem meester. Zijn kaken werden een wildklem die in één klap de kop van een romp kon scheuren en hij hoorde de jongen schreeuwen en vloeken. Hij zou willen lachen om het geworstel van die gast, de walmen zoetige wiet uit die paniekerig hijgende strot, vuistslagen die niet veel meer waren dan wat hardhandige schouderklopjes.

Als er geen auto was genaderd, hadden zijn maten de sukkel uitgelachen. En als Egbert niet gewond was geweest, had hij de lafbek met gemak onderuitgehaald, bij de strot gegrepen en overmeesterd.

Hij had het verkeerd ingeschat.

Het was de rasta, opnieuw. De machete trof hem als een steekvlam in de wond waar het mes hem al eerder had geraakt. Egbert brulde. De slag leek zijn ruggengraat te klieven. Zijn bovenlijf sloeg achterover en hij voelde het bloed langs zijn schouderbladen gutsen, zijn huid die zich binnenstebuiten keerde. Het been van zijn belager was losgeschoten en de man trapte met een onverwachte felheid na. Egberts nek kraakte en zijn hoofd stuiterde willoos tegen de planken. Hij hoorde zichzelf, het gegil van een beest, het janken toen als van een hond.

De laatste trap was een bevrijding. Het was gedaan. Hij zweefde, smakte in het zand onder de veranda. Het besef nog dat hij zijn belagers van de trap hoorde rennen. Het geroffel van muizenpootjes op de zachtboardplafonds in zijn ouderlijk huis. Het gehuil van een kind, een jongetje, ver weg, in een ander land, een andere tijd. Een kilte trok op vanuit zijn voeten, kroop omhoog langs zijn ruggenwervels. De spieren in zijn buik schokten ongecontroleerd en het laatste restje warmte in zijn lijf droop weg langs zijn dijen. Toen alleen nog drijfzand, zalig wiegend drijfzand.

5

Jonathan Point, 2020

Als ik met koffer en al binnenkom en Broer zie liggen op de bank, schrik ik toch. Het is Magere Hein die daar een tukje ligt te doen, wit als de buik van een konijn. Zonder geluid te maken zet ik mijn boeltje neer en loop naar hem toe.

Het duurt even voor hij zijn ogen opent en me ziet staan. Dan moet hij huilen, gebaart me naast hem te komen zitten en klemt zijn handen om mijn bovenarmen. Zijn lippen murmelen zoals onze vader dat deed als hij even niets wist te zeggen.

‘Ben je daar, Lange? Ben je daar dan eindelijk?’

Ik moet ook huilen, geef hem een kus.

‘Ik ben er, Eg,’ zeg ik. ‘Hier ben ik eindelijk.’

Broer veegt met trillende vingers het haar uit mijn gezicht en ik leg mijn hand tegen zijn ingevallen wang, strijk met mijn duim over de moedervlekjes rond zijn ogen die daar als bruine paddenstoeltjes zijn opgedoken en me nooit eerder zijn opgevallen. Ik herinner me de zussen van mijn vader, hun huid vol vlekjes en vleesdruppeltjes. Een kleine familie-erfenis dus die zich op de valreep nog wil laten gelden.

Broers ogen lijken lichter. Alsof zijn ziekte de scherpe kantjes bij hem heeft weggenomen, hier en daar wat heeft bijgeschaafd, zijn haar vergrijsd en zijn rimpels verzacht.

We bekijken elkaar, janken nog even. Dan is het klaar.

Ik haal de door hem bestelde spullen uit de koffer en breng de rest van mijn bagage naar beneden. Onder zijn huis, dat op een fundament van metershoge palen staat, heeft Broer een appartement gebouwd en net als boven kijk ik over de hele breedte uit over zee. Er zit een dubbel slot op de deur en voor elk venster een stalen traliewerk. Ik slaap in een hemelbed van glanzend gelakt hardhout. Aan de muren hangen kleurige maskers met daartussen een enorm schilderij van een Garifuna-zanger die een conga bespeelt. Achter het doek woont een gekko die zo nu en dan rare schreeuw- en klikgeluiden maakt, en in de hoek van de houten lijst zit al zolang als ik hier kom een pasfotootje geklemd: Broer en ik, twee kinderen in een fotohokje bij V&D. Hij met een kortgeknipte jongenskop en ik met twee vlechten en een fietsenrek. Ondanks het leeftijdsverschil van acht jaar kun je goed zien dat we uit hetzelfde gezin komen. We lachen niet, we kijken in de camera, een beetje afwachtend. Broer draagt een overhemd met streepjes en ik draag een wit bloesje met een lintje langs de kraag. We waren lief toen, zou je zeggen, onschuldig, ook al bestaan er herinneringen die iets anders beweren.

Het eerste wat ik voor hem maak is een cracker met komijnekaas, maar het smaakt hem niet. Broer wil thee met een half schepje suiker. Verder niks. Als hij opstaat en met hoog opgetrokken schouders naar de badkamer loopt, maak ik snel een foto, delete alles meteen wanneer ik zie dat het toestel er een korte video van heeft gemaakt: een horrorscène waarbij Broer als een geestverschijning door het beeld schuifelt.

Terwijl hij met de deur open luidruchtig plast, kijk ik de kamer rond. Alles in zijn huis is nog precies zoals het was: de open ruimte met vensters rondom, de keuken met het kookeiland, de houten kano’s op de dwarsbalken onder het plafond, twee leren banken voor het raam, een eettafel met zes stoelen, het beeldscherm van de bewakingscamera’s en het wijnrek met Broers pistolen tussen de flessen. Op enkele pillendoosjes na zie ik geen attributen die erop wijzen dat hier een zieke woont. Maar Broer is blij met de plasfles, de zeiltjes en de pijnstillers.

‘Precies wat ik nodig heb, Lange, dat soort spullen zijn hier bijna niet te krijgen. Alleen dat merk sigaretten, die zijn niet te pruimen. Dom van je. Daar had je beter op moeten letten.’

Als ik vertel over de douanebeambte en het controleren van mijn koffer zegt hij exact wat ik had verwacht, hij doet er zelfs nog een schepje bovenop: ‘Die lui zijn niet te vertrouwen. Als ze iets van je kunnen gebruiken, ben je het kwijt, gegarandeerd.’ Hij kijkt me aan, bloedserieus. ‘Maar jou gunnen ze wat. Mensen die een beetje naïef en eenvoudig zijn, worden minder snel benadeeld.’ Hij haalt een sigaret uit een pakje van een voor mij onbekend merk. ‘Ik had daar al een beetje rekening mee gehouden. Ik zou je nooit in moeilijkheden brengen.’ Een zijdelingse blik. ‘Dat weet je toch wel?’

Verdragende elkander, vergevende de ander. Zo Christus heeft vergeven, halleluja prijs de Heer.

Ik zwijg en staar naar de zee. Pas als de kans verkeken is, zal mijn brein de antwoorden als gasbelletjes naar boven laten komen, scherp en geestig, maar door de timing doelloos en onbruikbaar.

Ik zou een korte opmerking kunnen maken, zo tussen neus en lippen door. Dat hij niet alleen op onze vader lijkt zoals hij daar op de bank ligt. Dat hij zich ook als onze vader gedraagt, eigenlijk altijd al. Maar zijn gekwetste blik zal een schuldgevoel op mijn schouders leggen dat pas van me af zal glijden als ik nederig en oprecht om vergeving heb gevraagd. Ik zal diep door het stof gaan, hem ervan overtuigen dat het niet zo is, dat hij totaal niet op onze vader lijkt. Dat ik niet begrijp waarom ik het zei, waar ik het in godsnaam vandaan haalde, zoiets onzinnigs. Wil je me vergeven, wil je me alsjeblieft vergeven?

Ik kwets niet, niemand, nooit. Ik kijk wel uit, heb alleen mezelf ermee. En die opmerking van hem daarnet over mijn naïviteit, de eenvoud van mijn geest, daarmee heeft hij mij ook niet willen kwetsen.

Ik zou het aan de douanebeambte kunnen vragen. Of ze wellicht vreselijk zin had in kaas, echte Hollandse pitjeskaas, of in zo’n keiharde, droge worst. Of ze zich realiseerde, toen ze naar me keek, dat ik ietwat simpel ben en dat je een simpele geest niet bedondert. Dat dat het laatste is wat een zichzelf respecterend mens doet. Maar de kans dat ik die vrouw ooit terugzie is vrij klein.

Naast me komt Broer overeind, hij pakt mijn hand, geeft een rukje aan mijn arm zodat ik hem wel moet aankijken. ‘Wat zit je nou te piekeren, Lange? Weet je wel hoe blij ik met je ben? Niemand op deze aardbol heb ik liever om me heen.’

Ik glimlach naar hem, de man die ondanks zijn ziekte nog altijd een charismatische verschijning is; woest aantrekkelijk, volgens vriendinnen. Ik druk een kus op zijn hand, doe een belofte die me opeens de koude rillingen bezorgt.

‘We gaan er een mooie tijd van maken, Eg, zolang het nog kan. Maak je geen zorgen.’

6

Jonathan Point, 2013

Hij kwam bij op het strand. Zijn vader zat naast hem in het zand. De oude gordijnroede lag klaar tegen zijn knie en hij las met zachte stem voor uit de opengeslagen bijbel.

‘Indien uw hand of uw voet u tot zonde verleidt, houw hem af en werp hem weg. En indien uw oog u tot zonde verleidt, ruk het uit en werp het van u. Het is beter met één oog te leven, dan met twee ogen in het hellevuur geworpen te worden.’

Egbert hief zijn hoofd. Als het geluid van een branding, zo klonk de stem van zijn vader. Een aanrollend verleden, woorden die krachtig uiteenbruisten en hem overspoelden met een gevoel van grote opluchting. Hij was weer thuis, eindelijk. Alles was weer duidelijk in zijn leven, zijn roeping, zijn ouders, de broederschap, en hij kon zijn tranen niet bedwingen.

‘Alleen als wij onszelf overwinnen, zullen we het eeuwige leven beerven. Dan zal er vrede komen op aarde en zullen de leeuw en het lam samen weiden.’

Egbert knikte. Hoe waar was het wat zijn vader daar aan hem voorlas. Ooit had hij als jongen een droom gehad over een wolf. Het wilde dier liep kalm grazend tussen de koeien in het weiland langs de weg naar Wijk aan Zee. Het prikkeldraad was weggehaald, overbodig geworden. Niet alleen de mensen, ook de dieren hadden hun gewelddadige natuur overwonnen en de kalfjes sprongen zorgeloos door het gras.

Zijn vader begon te bidden. Meerdere broeders kwamen met opgeheven armen om hem heen staan. Ze baden mee en smeekten met luide stemmen of God zich over deze jonge broeder wilde ontfermen, hun medestrijder die er zo’n moeite mee had om zijn lusten en begeerten te overwinnen en steeds weer verviel in wereldse verleidingen.

En Egbert voelde hun liefde. Ze hielden van hem. Met heel hun hart wilden ze hem koste wat kost redden van Satan, ook al moesten ze de hele nacht doorgaan met bidden. Hij wilde meedoen, hij wilde ook zijn armen opheffen. Er was niets wat hem nog gelukkiger kon maken. Maar zijn handen zaten klem tussen de bankschroef in de schuur achter zijn ouderlijk huis en zijn vader streelde hem liefdevol door zijn haar.

Hij zakte terug in het zand. Het was niet waar, alles wat hij zich nu in zijn hoofd haalde. Het was een mindfuck. Zijn vader was hier niet en hij was geen jonge broeder. Hij was een volwassen man die in dit land een nieuw leven op wilde bouwen, hier, aan de andere kant van de wereld. En ze hadden hem overvallen, ze hadden hem willen doden, dat was de waarheid. Maar hij leefde nog. Hij leefde en moest weg hier.

Waar was het hoertje dat hij bij zich had gehad? Hij wilde haar roepen, zeggen dat ze naar hem moest luisteren, dat ze als de wiedeweerga ergens hulp moest gaan halen. Maar de brandende pijn tussen zijn schouderbladen belette hem om ook maar iets van geluid uit zijn mond te krijgen.

‘Het is beter voor u verminkt of kreupel te leven, dan met twee handen of twee voeten in het eeuwige vuur geworpen te worden.’

Zacht maar beslist werd hij bij de schouder gepakt. Het was tijd voor de tucht. Zijn broek werd losgeknoopt, zijn onderbroek naar beneden getrokken.

‘Ssst, ssst… Je hoeft niet bang te zijn. Dit is het beste voor een opgroeiende jongen als jij. Het zal je helpen om je zonden te overwinnen en je eigen vlees te doden.’

Egbert rochelde, hoestte bloed op, spuugde het uit naar het opgeheven gezicht naast hem. Zijn vader was een hallucinatie. Als afvallige zondaar hoefde hij zijn lusten niet te overwinnen. Hij zou het hoertje zoeken, hij zou haar tegen zich aan drukken. Ze hoefde haar handen niet af te hakken omdat ze hem had aangeraakt. En hij hoefde zijn oog niet uit te rukken omdat hij haar lichaam had begeerd.

Het water spoelde hem tegemoet, een korte golfslag doorweekte zijn kleren. Hij zag donkere bolletjes in het natte zand. Een spoor van zwarte rondjes. Straaltjes werden het. Bloedkwijl dat hij proefde op zijn tong, dat in slierten aan zijn lippen bleef hangen.

Hij moest ademhalen. Zijn kop erbij houden. Op zijn hoeven komen, trappen en schoppen in die verdomde massa van wegglijdende steentjes en schelpjes. Kracht vinden in zijn kast om zich op te richten. De wervels van zijn ruggengraat aaneengesloten. Nooit meer terug naar Nederland. Nooit meer in de buurt komen van die klotebroeders.

‘We waren speelgoed, Eg,’ had zijn zus nog niet eens zo lang geleden gezegd. ‘We werden aangekleed, bespeelbaar gemaakt, op de knieën gedwongen.’

En ze had gelijk. Er waren genoeg spelletjes met hem gespeeld. Hij zou dit overleven, hij zou hier blijven en een hek om zijn land bouwen waar geen mens nog naar binnen zou kunnen dringen.

Het lukte hem om een stuk richting Ray te crawlen, dwars door aangespoelde takken en slierten zeewier, langs een plastic tuinstoel zonder poten. Aan zijn linkerkant het water, zuigend, treiterend. Was hij de verkeerde kant op gegaan? Hij hoorde iets, hief zijn hoofd, het geluid van schaatsen, het schavende schrapen van de ijzers. Voor hem de weidsheid van een polder, de stille wieken van een molen. Wind tegen, een bijtende kou in zijn gezicht, neus met bevroren snot. Schaatsen, jongen, schaatsen. Maar zijn krachten waren op. Koortsgolven sloegen door zijn lijf, rillingen die pijn deden tot in zijn kiezen. Hij viel, lag plat op het ijs. Als je de sneeuw wegschraapte, kon je de vissen zien zitten, schijndood, de bovenkant van hun koppen tegen de ijsplaat aan geplakt. Je hoefde alleen maar een gat te slaan om ze naar boven te halen. Hij had een hamer nodig of een zware steen, liefst een baksteen.

Voetstappen naderden, knerpend. Ze kwamen de klus afmaken. Het was voorbij. Hij had geleefd, maar het was een waardeloos leven geweest.

Een wapen kopen, dat was het laatste waaraan hij dacht. Eerst zijn overvallers neerschieten, die drie klootzakken, en dan zijn vader en moeder. Hen neerschieten met een kalme zekerheid en ze daarna van zijn veranda af mieteren. Hij zag het voor zich, hij zag ze vallen, hoorde hun slappe lichamen in het zand ploffen en lachte schor.