LIEFDE IN HET WEESHUIS

Lizzie Page

Liefde in het weeshuis

HET WEESHUIS 3

Vertaald door Louise Koopman

Liefde in het weeshuis is deel 3 van de serie Het weeshuis

Oorspronkelijke titel An Orphan’s Song. Bookouture, imprint van Storyfire Ltd., Londen

© 2023 Lizzie Page

© 2024 Nederlandse vertaling Louise Koopman / Oceaan

Alle rechten voorbehouden

Omslagontwerp Villa Grafica

NUR 302

ISBN 9789046832288

ISBN 9789046832295 (audiobook)

www.oceaanboeken.nl

Oceaan maakt deel uit van Park Uitgevers

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2024, met
ISBN 9789046832271

Voor Charlie en Oliver

Wie schoot te hulp als ik me pijn deed

Suste met een verhaaltje mijn klein leed

En overlaadde me met liefde bij de vleet?

Mijn moeder

Ann Taylor

‘Iets lolligs… Iets om Engeland een beetje op te vrolijken.’

Herbert Morrison

1

Januari 1951
Suffolk

Ze hadden geluk met het weer op de trouwdag. Een week geleden was het nog typisch januari geweest – een grijze lucht met een onophoudelijke motregen – maar deze zaterdag was de lucht strakblauw, vanaf ’s ochtends vroeg al, en de zon scheen genereus. Het voelde als een goed teken.

Het betekende dat Clara, huismoeder van het Michael Adams Kindertehuis, terug kon vallen op haar eerdere plan om het tweedpakje te dragen, en de kinderen konden een jurk aan of een overhemd met broek. Ze hoefde zich geen zorgen te maken om regenjassen en paraplu’s; dat was wel het laatste wat je aan je hoofd wilde hebben tijdens een bruiloft (vooral een bruiloft waar je gemengde gevoelens bij had).

’s Ochtends was zuster Grace gekomen om op de kinderen te passen. Clara zou normaal gesproken geen beroep op haar gedaan hebben, want de twee oudsten ‒ Peter van zestien en Maureen van vijftien – zouden wel een oogje in het zeil kunnen houden, maar Clifford van dertien was pas een paar weken in het tehuis, en het leek niet eerlijk om ze zo alleen te laten, dus was de hulp van zuster Grace ingeroepen. En die had erop gestaan dat Clara haar haar zou laten doen bij Beryl’s Brushes.

De hele organisatie van de bruiloft was haastwerk geweest. De uitnodigingen waren pas met kerst verstuurd, er was maar één week om te reageren. Clara had Joyce ook aangemeld, maar Joyce was bij de familie gaan wonen die haar geadopteerd had, in Letchworth; Peter had ze niet aangemeld omdat ze dacht dat hij al wel aan zijn baan in Londen zou zijn begonnen, maar hij begon pas volgende week dinsdag. Toen ze Clifford ook niet had aangemeld, zei juffrouw Bridges, de toekomstige bruid: ‘Mijn hemel, Clara, voor jou en de kinderen is altijd nog wel plek, hoor.’ Dus ging Clifford maar gewoon mee.

Juffrouw Bridges was minder toeschietelijk toen Clara haar vroeg waarom ze zo’n haast had met trouwen. Lag het aan Clara dat het klonk als kritiek?

‘Ik heb hier meer dan mijn halve leven op gewacht,’ zei juffrouw Bridges. ‘Ik zie niet in waarom ik nog langer zou moeten wachten.’ Juffrouw Bridges werkte bij de gemeente, deels voor de dienst Kinder- en Jeugdzaken en deels voor het onderhoud van de begraafplaatsen. Clara werkte nu tweeënhalf jaar bij het kindertehuis van de gemeente, aanvankelijk wat aarzelend, maar nu was ze maar wat trots op het feit dat haar tehuis werd beschouwd als het beste in Suffolk. Ze was ook dol op juffrouw Bridges, die haar altijd enorm geholpen had, maar meneer Horton, de inspecteur van de dienst Kinder- en Jeugdzaken met wie juffrouw Bridges zou trouwen, mocht ze niet zo.

De zon stroomde binnen door de glas-in-loodramen van de kerk. Clara zat naar de schitterende kleuren van het Laatste Avondmaal te staren en dacht aan al die mensen die hier voor haar hadden gezeten. Voor de bruiloft vandaag waren er een aantal collega’s van juffrouw Bridges, en er waren een paar leden van de bridgeclub van meneer Horton gekomen. Ook zijn oude moeder was er, ze had een paar vriendinnen meegenomen. En daar was juffrouw Cooper, zoals gewoonlijk in een van haar fantastische broekpakken. Ze leek meer op Ingrid Bergman dan op een medewerker van de dienst Kinder- en Jeugdzaken. Juffrouw Cooper begroette haar, en Clara was blij dat ze naast haar ging zitten, al stelde haar aanwezigheid Clara totaal in de schaduw. Maar de meeste gasten waren in tweetallen gekomen, zij niet. De bank voor haar zat vol kinderen. Clifford was onmiddellijk aan zijn bijbel gaan frunniken en aan zijn fluwelen kussentje, maar de andere kinderen zaten tot haar opluchting rustig op hun plek. Het zou de afschuw van haar vader gewekt hebben dat Clara in al die tijd in Suffolk de kinderen maar een paar keer had meegenomen naar de kerk.

‘Clifford,’ fluisterde ze, en ze kneep hem in de achterkant van zijn nek. ‘Stop daarmee.’ Het pleitte voor hem dat hij de bijbel weglegde.

Clara keek om zich heen om te zien of haar buurman Ivor er was, maar ze zag hem niet. Ze wist dat hij een uitnodiging gekregen had, want Maureen had zeker geweten dat hij zou komen, Rita wist op een of andere manier dat hij voor deze gelegenheid een nieuwe das had gekocht en Peg had gezegd (of beter: geschreven, want Peg praatte niet) dat hij juffrouw Bridges en meneer Horton een prachtig dekbed zou geven voor hun huwelijk.

Het was niets voor Ivor om te laat te komen en Clara wachtte ongeduldig op zijn komst. De laatste paar maanden waren ongemakkelijk geweest. Het leek alsof er een muur tussen hen was opgetrokken. Vorige zomer had Ivor de baby van zijn ex-vrouw in huis genomen. Clara was jaloers. Het was moeilijk precies te omschrijven, want ze was eigenlijk niet echt jaloers, eerder gekwetst, maar ook weer niet echt gekwetst. In de war misschien, dus had ze zich op haar eigen zaken geconcentreerd. Ze had genoeg te doen als huismoeder van het kindertehuis. Zoals Ivor bezig was met baby Patricia en hij en Patricia langzaam aan elkaar gewend raakten, ging dat net zo bij Clara en haar kinderen.

Maar toen was Stella de kat ziek geworden – te veel pens gegeten? De kinderen lieten het altijd van hun bord vallen als ze dachten dat Clara niet keek – en omdat Clara zo in de weer was met de kat (drie afspraken bij de dierenarts in één week, een rib uit haar lijf!) had ze niet meteen doorgehad dat Peter ook ziek was, waterpokken nog wel. En net toen het met hem weer wat beter ging, kreeg Rita het, en toen Rita weer aan de beterende hand was, was de beurt aan Peg, die overal jeuk had en er twee hele weken zoet mee was. Natuurlijk wilde Clara niet dat de kinderen het door zouden geven aan baby Patricia, want dan zou Ivor door het lint gaan. Maar zo verstreken november en het grootste deel van december zonder contact. Clara, Ivor en juffrouw Bridges hadden samen kerst gevierd, en dat zou heerlijk geweest zijn als baby Patricia niet de hele tijd had liggen krijsen, en toen de christmas crackers eenmaal hadden geknald, was ze helemaal niet meer tot bedaren te brengen, wat Clara bevestigde in de overtuiging dat ze niks met baby’s had.

En daarna was Clifford gekomen en had ze haar handen vol gehad aan hem. Op de tweede dag na zijn komst had de arme jongen ook al waterpokken gekregen en vanaf dat moment had Clara Ivor niet meer gezien. Clifford was eigenlijk pas net weer beter. Ze zag Ivor wel de vuilnis buiten zetten en de melk van het stoepje pakken, en ze had een keer een pakje afgegeven, maar ze had hem niet echt gesproken.

Clara had onlangs een artikel gelezen in Woman’s Own met de gebruikelijke slechtnieuwsberichten, en zelfs die waren deprimerender dan anders. Er stond in dat er na de oorlog in Engeland twee keer zoveel vrouwen van huwbare leeftijd waren als mannen. Je vond nog eerder een naald in de hooiberg – of nee, een naald in de hooiberg in onherbergzaam Peru – dan dat je een begeerlijke vrijgezel vond die zich voor je interesseerde. Maar ondanks die deprimerende feiten was de bruiloft van juffrouw Bridges een aanleiding voor haar geweest om te gaan dagdromen, iets wat juffrouw Bridges zelf vast ook deed. Er gebeurde altijd veel op bruiloften, dat wist iedereen. Mensen raakten in de zevende hemel, er hing romantiek in de lucht en een beetje magie. Zoals de Lieve Lita van Woman’s Own het formuleerde: ‘Er is geen beter moment om te proberen iemand voor je te winnen dan tijdens een bruiloft…’

Ivor zou zijn beste kleren dragen. Ze wist dat hij er piekfijn uit zou zien, daar had ze geen dagdroom voor nodig. Wellicht zou hij baby Patricia op zijn arm dragen. En Patricia zou voor deze ene keer lachen, al was ze niet echt een vrolijke baby, en Ivor zou zo’n half-verlegen halfgrappende uitdrukking op zijn gezicht hebben, waar ze zo van hield. Hij zou haar aankijken en zij zou zeggen: ‘O, hallo, Ivor’, verrast, alsof ze hem niet verwacht had. En als juffrouw Bridges en meneer Horton elkaar het jawoord gaven, zou Ivor haar hand in de zijne nemen, haar diep in de ogen kijken en zeggen…

‘Is deze plaats vrij?’ Het waren meneer en mevrouw Garrard, van de bloemenwinkel, keurig gekleed. Hij in zijn deftige gilet dat zich om zijn buik spande, met een glanzend zakhorloge. Zij in een plooi-jurk, met hoed, de lippen gestift. In haar hoofd was de plek gereserveerd voor Ivor, maar ze knikte met tegenzin en schoof wat meer op naar juffrouw Cooper.

‘Geen Bertie vandaag?’ vroeg Clara om aardig te zijn, al kon het happende hondje haar niet echt veel schelen.

‘Zit thuis waarschijnlijk aan de trapleuning te knagen,’ zei mevrouw Garrard. ‘Hij is niet graag alleen.’

Et tu, Bertie? Ook jij, Bertie? dacht Clara. Al zou zij zich nooit verlagen tot het knagen aan een trapleuning.

En toen kwam juffrouw Bridges binnen, de deur sloeg achter haar dicht. Op de uitnodiging had gestaan dat laatkomers niet meer naar binnen mochten. En misschien was het maar goed ook dat Ivor niet was komen opdagen, want Clara’s haar rook niet echt lekker en kon zo in de fik vliegen na de behandeling bij Beryl’s Brushes. Beryl zei altijd dat een kapsel tijd nodig had om in vorm te raken. Ik moet ook nog in vorm raken, zei Clara tegen zichzelf. Wat had ze toch vandaag? Dat haar eerste vriendin in Lavenham, haar béste vriendin, ging trouwen zou haar blij moeten stemmen, maar ze voelde ze vreselijk onrustig. Het gaat niet om jou, zei ze kwaad tegen zichzelf. Maar haar hart bonkte bijna uit haar borst. Iedereen wist dat de liefde net zo besmettelijk was als waterpokken. Waar was Ivor toch?

Juffrouw Bridges, die zich zoveel zorgen had gemaakt over dat ze alleen de kerk in zou lopen – moest ze dat nou wel of niet doen? – liep nu in haar eentje door het gangpad, ze zag er zorgeloos en prachtig uit. Ze droeg een beige jurk tot op de kuit – ze was vierenvijftig en dat vond ze te oud voor wit – en ze straalde. Met een dophoedje – ook beige, met een voile tot haar neus – tuurde ze de rijen af, glimlachte en zwaaide naar de kinderen. Ze hield een bosje hyacinten in haar hand (‘Die zijn van ons,’ fluisterde mevrouw Garrard trots) en ze leek niet nerveus meer, hoewel ze gisteren toen Clara haar tijdens het boodschappen doen was tegengekomen, nog gezegd had dat ze hartkloppingen had, en dat ze nog liever een adoptie regelde dan een bruiloft. ‘Echt, Clara, al die details!’

Ze glimlachte zo warm dat de tranen Clara in de ogen sprongen. Waarom huilde ze nog eerder bij een huwelijk dan bij een begrafenis? Misschien kwam dat door het gevoel van hoop.

Daar was juffrouw Bridges, overlopend van hoop.

Clara keek weer naar de kerkdeur.

Niets. Nada.

Na afloop gingen ze naar de Kledinghal, vlakbij, en ook daar was Ivor niet. Moest Clara even naar hem toe om te kijken of alles in orde was, of een van de kinderen poolshoogte laten nemen?

Of ging het haar niets aan?

Op het feest was voor iedereen een zitplaats. De Hortons hadden de zaal zo mooi versierd, sommige gasten hadden er gewoon geen woorden voor. Er waren tafelkleden (van Ivor!) en slingers (verzorgd door de vrouw van het postkantoor) en glanzende glazen en blinkende borden. De tafels stonden opgesteld in een T-vorm: een rij van zes aan elkaar, met aan de kop een tafel dwars erop. En er was nog een tafel voor de vijf kinderen uit het tehuis, achterin. Juffrouw Bridges was er heilig van overtuigd dat kinderen hun plek moesten kennen. De tafelschikking was zowel goed als slecht. Goed omdat Clara zich nu niet met de kinderen hoefde bezig te houden maar gewoon bij de volwassenen kon gaan zitten, en slecht omdat je nu niet zag wat de kinderen allemaal uitspookten. Al snel zaten Peg en Rita dan ook te giechelen om iets wat op hun bord lag, en Clara zag dat Maureens gezicht op onweer stond – ze haatte het om ingedeeld te worden bij ‘de kleintjes’. Clifford, de nieuwe jongen, zat aan zijn hoofd te krabben – had hij luizen? – en daarna nog aan allerlei korstjes. ‘Ophouden met krabben’, ze vormde de woorden met haar mond, en hij antwoordde haar woordeloos: ‘Mooi niet.’ Of misschien zei hij wel: ‘Het jeukt als een gek.’ Peter viel aan op zijn eten zoals hij altijd deed.

Clara zat weer naast juffrouw Cooper en bij een paar andere vrouwen die bij de gemeente Suffolk werkten. Er waren verder geen huismoeders of pleegmoeders. Het was vrij ongebruikelijk dat een werknemer van Kinder- en Jeugdzaken goed bevriend was met een huismoeder, en Clara was trots zich een goede vriendin te kunnen noemen. Een vrouw met steil dun haar en een grote haarspeld met een bloem leunde voorover en zei: ‘Wij zijn de vrijgezellentafel’, en iedereen moest lachen. ‘Eerder de eeuwige vrijgezellentafel!’ zei een andere vrouw, en weer moest iedereen lachen. Toen ze om zich heen keek, realiseerde Clara zich dat aan de andere tafels inderdaad vooral stellen zaten. Ze vroeg zich af waar Ivor zou hebben gezeten als hij gekomen was. Nou ja, hij was nu te laat.

Juffrouw Cooper en zij hadden niet veel gemeen, en toen ze de dienst eenmaal besproken hadden, de aankleding en hoe de bruid had gestraald, waren ze door hun gespreksonderwerpen heen. Ze vroeg juffrouw Cooper of ze onlangs nog naar een bijeenkomst van de Labourpartij was geweest (ja, dat was ze) en juffrouw Cooper vroeg naar de kinderen.

‘Hoe gaat het met de nieuwe jongen?’

Clara wierp een blik op Clifford, die zijn servet op zijn hoofd had gelegd en zijn tong uitstak. Hij deed iets geks met zijn oogleden.

‘Clífford!’ siste Clara.

Clifford negeerde haar.

‘Peter!’ Ze gebaarde naar Clifford, en Peter gaf hem gehoorzaam een por. Clifford liet zijn hoofd op tafel zakken en deed net alsof hij ging slapen.

Clara wendde zich weer tot juffrouw Cooper. ‘Hij is me er eentje,’ zei ze.

Geduld. Tolerant zijn. Aandacht. Structuur. Bij sommige kinderen duurde het wat langer voordat ze hun plekje hadden gevonden, maar Clara wist zeker dat het snel zou gaan. Het waren allemaal in wezen lieve kinderen.

‘Dat is hij zeker,’ zei juffrouw Cooper.

‘Ik heb wel zijn dossier nodig,’ zei Clara. Ze probeerde het luchtig te brengen, maar het zat haar al een tijdje dwars. ‘Het duurt nu al weken. Het is heel belangrijk om wat achtergrondinformatie te hebben. Ik heb het al een paar keer gevraagd.’

‘Prima,’ zei juffrouw Cooper, en daarna begon ze over de veel gewichtiger kwestie van de broodjes: ‘Zijn ze besmeerd met margarine of met boter?’

Clara hield sowieso al van eten, maar de broodjes waren echt heerlijk. Ze dronk haar tweede glas sherry leeg en viel toen aan op de trifle, ook met sherry en werkelijk verrukkelijk. De oude moeder van meneer Horton en haar vrienden hadden al hun voedselbonnen bij elkaar gelegd en zo een waar feestmaal voor elkaar gebokst.

Meneer Sommersby, hoofd van de dienst Kinder- en Jeugdzaken, tikte met zijn theelepeltje tegen zijn glas. ‘Waarom gaat hij nou speechen?’ fluisterde Clara, maar juffrouw Cooper fronste. Ze gaf geen antwoord maar richtte al haar aandacht op de spreker. Meneer Sommersby deed het in zijn speech voorkomen alsof het in het kantoor van de gemeente Suffolk overstroomde van liefde, maar het was voor het eerst dat Clara daarvan hoorde. Hij zei dat de Hortons twee van de geweldigste werknemers ooit waren, en als ze voor hun huwelijk net zo hun best zouden doen als voor de dienst Kinder- en Jeugdzaken, dan zou het helemaal goed komen. Toen keek hij naar de andere kant van de tafel en grinnikte.

‘Al zeg ik niet dat een huwelijk betekent dat je er hard voor moet werken. Nee, helemaal niet, en dat zal mevrouw Sommersby beamen!’

Waarop natuurlijk ieders blik zich richtte op de vrouw van meneer Sommersby, die een kleurige jurk met zonnebloemen droeg, mooi alhoewel hij wel vloekte met haar knalrode wangen. Clara had mevrouw Sommersby nog nooit ontmoet, ze had soms zelfs getwijfeld aan haar bestaan. Maar ze zag eruit als een volkomen normale en aardige vrouw, wat Clara verbaasde. Ze stootte juffrouw Cooper aan. ‘Ik wist helemaal niet dat hij zo’n goede smaak had.’

Wederom negeerde juffrouw Cooper haar.

‘Maar nu even serieus,’ vervolgde meneer Sommersby, en iedereen werd stil. Hij zei dat de kinderen in Suffolk geluk hadden dat de gemeente voor hen zorgde. Hij hoopte dat de kersverse mevrouw Horton na haar huwelijk bij de gemeente zou blijven werken. Ze was altijd welkom. Clara kromp in elkaar, want ze wist zeker dat haar vriendin haar baan nooit op zou geven. Het was een misvatting van hem om daar zo openlijk over te speculeren. Was het een idee van meneer Horton? Ze kon het zich niet voorstellen.

Daarna stond de bruidegom, meneer Horton, op terwijl de nieuwbakken mevrouw Horton zichzelf koelte toewuifde. Zijn moeder, Ada, zat aan zijn andere kant en nipte aan een kopje thee. Mevrouw Horton had Clara verteld dat ze met haar ijzige blik water kon laten bevriezen, maar dat was nog zacht uitgedrukt. De afgelopen weken had ze het ook met Clara gehad over meneer Horton: hij was geen slechte man, geen dronkenlap, niet ontrouw, geen bullebak. Niet lui en niet gewelddadig. Maar wat is hij dan wél? vroeg Clara zich af. Ze stond op het punt daarachter te komen.

Clara probeerde zich niet in te laten pakken door zijn woorden, maar dat was moeilijk. Hij was echt smoorverliefd, hij gloeide, duizelde, hij had het zwaar te pakken. Hij zei dat mevrouw Horton – ‘mijn allerliefste Emily’ – zijn leven veranderd had. Hij zou er alles aan doen om haar gelukkig te maken. Daarop zette zijn moeder hard haar kopje op het schoteltje, stond trillend op en verliet met veel lawaai de zaal. Meneer Horton vertrok zijn gezicht en zei toen: ‘Dat gezegd hebbende, kom, laten we dansen!’ Het verbaasde Clara, ze had gehoopt dat de kersverse mevrouw Horton nog wat zou zeggen. Normaal gesproken gebeurde dat niet – dat deden bruiden nooit – maar het voelde toch raar, want mevrouw Horton praatte meestal honderduit, en ze liet zich zelden de mond snoeren door wat gebruikelijk was.

De band die speelde was dezelfde als lang geleden tijdens het verlovingsfeest van Clara en haar ex Julian. Toen heetten ze nog Harry and Swingtime. Nu heetten ze de Beats. De stoelen en tafels werden aan de kant geschoven om ruimte te maken en Clara was trots dat de kinderen hielpen zonder dat het ze gevraagd was.

Zodra de band begon, kwam Julian op haar af, zijn wenkbrauwen gingen druk op en neer, en hij vroeg haar ten dans. Clara onderhield een ongemakkelijke vriendschap met hem, en toen Clara mevrouw Horton gevraagd had waarom ze Julian ook uitnodigde, had die een gepijnigd gezicht getrokken en geantwoord dat ze dat helemaal niet gedaan had. Meneer Horton had hem uitgenodigd. Hij had iedereen van zijn club uitgenodigd, en daar hoorde Julian White bij, net zoals de andere vennoten van het advocatenkantoor Robinson, Browne en White. Het was maar goed dat die andere twee niet waren komen opdagen. De jonge Maureen had iets gehad met de getrouwde meneer Browne, nog maar een paar maanden geleden, en Clara had daar met veel kunst-en-vliegwerk een eind aan kunnen maken.

‘Alleen een dansje dan,’ zei Clara tegen Julian. Ze schaamde zich toen hij moest lachen.

‘Mijn hemel, Clara, ik was niet van plan je op te eten.’

‘Weet ik,’ zei ze. Ze was altijd zo aan het stuntelen met woorden in zijn aanwezigheid, en dat was irritant want hij ging ervan uit dat ze nog steeds een oogje op hem had. ‘Ik wil gewoon geen verwachtingen scheppen.’

Ook dat vond hij grappig.

Ze had niet bijzonder veel zin in een dansje met Julian, maar de kinderen keken toe en het was belangrijk om ze te laten weten dat volwassenen het ook gewoon leuk kunnen hebben. Anders zouden ze denken dat het volwassen leven alleen maar bestond uit taken (zo voelde het soms namelijk wel). Dansen was een van Julians vele talenten, en op een of andere manier maakte hij een betere danser van je. Hij zwierde Clara over de dansvloer en dwong haar voeten in de juiste danspassen. Hij draaide haar rond, eerst op ‘In the Mood’, en daarna op ‘The Way You Look Tonight’.

Ze moest denken aan hoe ze met Michael gedanst had, lang geleden. Dat was echt iets van hen. Zo hadden ze elkaar ook leren kennen, elkaars lichaam, hoe ze bewogen, de geur. Michael was haar eerste liefde geweest. Hij was een Amerikaanse piloot die gestationeerd was in Suffolk, zij werkte bij Harris & Sons in Londen. Al verschilden hun levens nog zo, op de dansvloer versmolten ze met elkaar.

Met Julian was het zaak hem een beetje op afstand te houden. Hij was aangeschoten en als hij aangeschoten was, werd hij een beetje handtastelijk.

Peter en zijn vriendin Mabel deden een of andere moderne dans, waarbij ze gebaren maakten met hun handen. Clara vroeg zich af waar jongelui dat toch vandaan haalden, en toen lachte ze zachtjes in zichzelf. Oef, ze klonk oud. Het was altijd heerlijk om Peter zo uitgelaten te zien, vooral na de afgelopen moeilijke jaren.

Als Ivor nog zou komen, dan zou Clara heel genereus aanbieden om baby Patricia wel even vast te houden, zodat hij met iemand kon dansen, bij voorkeur met een heel oud iemand zoals mevrouw Horton sr., of juist een heel jong iemand zoals Peg. En dan hoopte ze maar dat iemand de baby van haar zou overnemen zodat zij en Ivor samen konden dansen. Clara had nooit eerder met Ivor gedanst en opeens leek het heel belangrijk, eigenlijk een soort teken, hoewel het in dit geval niet echt een gunstig teken leek. Het feit dat hij een arm miste hoefde geen probleem te zijn, daar was Ivor helemaal aan gewend, maar zou hij zich ongemakkelijk voelen?

Peg zat op de knie van Maureen en speelde een handenklapspelletje met Rita, toen Joe Matthews, Maureens ex-vriendje, binnenkwam. Maureen had het een jaar geleden uitgemaakt met Joe, en Clara had gehoord dat Joe nu met iemand anders was, maar vanavond liep hij recht op Maureen af. Misschien is het wel uit, peinsde Clara. Zelfs vanaf de overkant van de zaal zag Clara hoe Maureens gezicht oplichtte toen ze hem zag, en Clara wilde haar waarschuwen: ‘Niet te veel laten merken wat je voelt.’ Moest zij nodig zeggen! Waar was Ivor in godsnaam? Clara voelde zich afgewezen. Ze herinnerde zichzelf eraan dat Ivor niet háár, maar de Hortons had afgewezen, maar toch voelde het alsof hij háár had afgewezen. Hij zou toch wel weten hoe graag ze wilde dat hij hier zou zijn?

Maureen en Joe dansten samen, een wat snellere dans, en de oudere stellen verdwenen van de dansvloer en klapten in hun handen, hoewel een paar vriendinnen van de oude mevrouw Horton afkeurend toekeken, want zij hadden toch met hun bonnen dit feest betaald?

‘Dames en heren, tien minuten rust voor de voeten,’ zeiden de Beats, en Clara liep even naar buiten voor wat frisse lucht. Ze ging onder de brandtrap staan; hier drong het maanlicht niet door en de donkere lucht zat vol met nog donkerder wolken. De trompettist van de Beats kwam naar buiten en bood haar een sigaret aan. Ze nam hem aan en stootte bijna de hoed van zijn hoofd toen ze zich vooroverboog voor een vuurtje. Hij zag er aantrekkelijk uit, niet te vergelijken met Ivor natuurlijk, maar het pak met de vlinderdas stond hem goed. Ze was een beetje draaierig van de sherry. Het waren maar kleine glaasjes geweest, maar er had ook best wat drank in de trifle gezeten en ze was niet gewend veel te drinken. En dan was ze ook nog aan de kant gezet door Ivor.

Er zijn in Engeland twee keer zoveel vrouwen van huwbare leeftijd als mannen…

‘Ik herken je,’ zei de trompettist, terwijl hij indrukwekkende rondjes van rook blies. ‘We speelden op je verlovingsfeest hier, twee jaar geleden toch? Wilde je ons niet meer voor de trouwerij?’

Clara glimlachte naar hem. ‘O, ja zeker wel, alleen… we gingen uit elkaar.’

Hij grijnsde sluw. Hij had mooie tanden, en dat wist hij maar al te goed. ‘Ik wed dat je veel te goed voor hem was.’ Hij ging dichter bij haar staan. De wereld om haar heen werd kleiner terwijl hij steeds groter werd.

De achterdeur ging open. De zanger van de Beats – Harry? – stak zijn hoofd om de deur.

‘Je vriendin vraagt zich af waar je blijft,’ zei hij streng tegen de trompettist.

De trompettist haalde zijn schouders op en volgde de zanger naar binnen. Clara wachtte een paar minuten, gooide toen haar sigaret op de grond en liep weer naar binnen. Soms voelde ze zich zo eenzaam dat ze zichzelf helemaal vergat, hoewel nooit echt helemaal. Ze voelde zich ongemakkelijk door hun korte gesprekje. Allebei de mannen leken een totaal verkeerde indruk van haar te hebben.

De kinderen waren nog aan het dansen. Peg had haar petticoat opgetrokken en draaide pirouetjes, ze maakte Rita aan het lachen. Maureen en Joe hielden elkaar nog steeds vast. De moeder van de bruidegom was kennelijk naar huis gebracht, het was waarschijnlijk wel genoeg geweest voor haar. Maar het leek meneer Horton niet te deren: verliefd klemde hij mevrouw Horton tegen zich aan, midden in de zaal. Zijn blik op de bruid maakte Clara weemoedig. Maar alles op zijn tijd, prentte ze zichzelf in. Ze moest gewoon geduld hebben.

‘Godzijdank dat ik je hier vind!’ Anita, Clara’s vriendin, onderbrak haar gedachten. ‘We moeten praten.’

Niemand zag er zo piekfijn uit als Anita Cardew, zelfs juffrouw Cooper niet. Ze droeg een strakke rok met daarop een jasje, koninklijk blauw, met een haarscherp gestreken witte blouse. Alles aan haar was onberispelijk en Clara voelde zich een vogelverschrikker met haar rode wangen en haar pluizige haar. Waarom had ze ook zoveel trifle gegeten? Het draaide rond in haar maag. Anita was niet bij de kerkdienst geweest; ze was net aangekomen om de Hortons haar felicitaties over te brengen terwijl dokter Cardew en hun adoptiedochter Evelyn voor baby Howard zorgden. Evelyn was een van Clara’s kinderen geweest in het weeshuis, ze was praktisch, inventief en lief. Clara vond het jammer dat ze niet meegekomen was, maar Evelyn bleef altijd liever thuis.

‘Waar moeten we over praten, Anita?’ Clara voelde zich zenuwachtig worden, want ze had wel een vermoeden.

‘Het festival!’ Anita moest schreeuwen om boven ‘Galway Bay’ van de Beats uit te komen, maar zo hard had ze nou ook weer niet hoeven schreeuwen.

‘We zijn op een bruiloft, Anita,’ zei Clara geïrriteerd. ‘Kan het niet wachten?’

Het Festival of Britain was een nationaal feest in mei – het zou zich voornamelijk afspelen in Londen, maar Suffolk en andere delen van het land deden ook mee. Anita wilde dat de kinderen gingen zingen, met Rita aan de piano, tijdens een van de voorstellingen van het festival, en ze had er zelf muziek voor geschreven. Ze had hen maanden geleden al ingeschreven en het inschrijfgeld betaald. Als ze door de auditie zouden komen, over nog maar vier weken, dan zouden ze in april optreden in het Hippodrome van Ipswich als onderdeel van de inzending van Suffolk.

Het kon kennelijk niet wachten. Terwijl Anita maar doorratelde over het festival en dat ‘de tijd begon te dringen’ en dat ‘we nu echt een tandje bij moeten zetten’, gromde Clara geërgerd. Allereerst ergerde het hele gebeuren haar. Wat viel er nou precies te vieren? Het feit dat ze niet omgekomen waren in de oorlog? Nou ja, inderdaad, maar dat gold voor zoveel anderen. Clara vond het een onfatsoenlijke geldverspilling. Ze hadden nog steeds ternauwernood te eten – één ei per persoon per week was hun huidige rantsoen – alles was grijs en grauw en nu moesten ze net doen alsof alles ho-la-die-jee was? Waarom?

Daarnaast ergerde Anita’s houding haar. Ze leek te denken dat Clara gewoon in de houding zou springen. Wíj moeten nu echt een tandje bijzetten? Anita begreep niet wat voor inspanning zoiets vergde. Er moest zoveel meer geregeld en georganiseerd worden, en wie zou dat op haar bord krijgen? Niet Anita, met haar toegewijde echtgenoot, haar onvermoeibare kindermeisje en flexibele geadopteerde dochter, maar zij, Clara. Het zou zijn alsof ze er een extra kind bij kreeg. Misschien zou Clara ook wel meegegaan zijn in alle opwinding als Anita niet zo totaal geobsedeerd was door het festival, maar het leek wel alsof ze met niets anders bezig kon zijn.

‘We zouden nog wel wat meer kinderen kunnen gebruiken. Ik bedoel, het zijn “De kinderen van het Shilling Grange Weeshuis”, dat heb ik opgegeven…’

‘De kinderen van het Michael Adams Kindertehuis bedoel je,’ corrigeerde Clara haar. Het heette allang niet meer het Shilling Grange Weeshuis.

Anita negeerde haar.

‘Nu Peter weggaat zijn er nog maar vier, en Evelyn woont er niet eens meer en Peg zingt niet, dus…’

‘Nou, wat stel je voor dan?’ Clara haalde haar schouders op, Peter ontglipte de dans net, de bofkont. ‘Ik kan geen kinderen uit een hoge hoed toveren.’

Maar we hebben wel Clifford, dacht ze. Ze zag hem staan, leunend tegen de muur, zijn pet bedekte bijna zijn ogen. Hij was waarschijnlijk niet wat Anita wilde en hij zou het zelf waarschijnlijk ook liever niet willen.

‘Kun jij niet meedoen?’ zei Anita. ‘Het zou zo hartverwarmend zijn, de huismoeder die meedoet.’

‘Nee!’ zei Clara ferm. ‘Mijn hemel, Anita. Zelfs als ik wilde – en ik wil het niet – ik heb een verschrikkelijke stem, we willen niemand wegjagen.’

Anita lachte. ‘Na een paar lessen van mij klinkt zelfs een kraai als een engeltje.’

‘Niet deze kraai… en als je nou niet ophoudt, dan verbied ik de kinderen auditie te doen.’

Het was een gemeen dreigement. Rita zou er kapot van zijn als het niet doorging. Ze had het, net als Anita, nergens anders over.

‘Galway Bay’ kwam zacht tot een eind en Anita klapte luid. ‘Bravo!’ Daarna wendde ze zich weer tot Clara. ‘Rita speelt beter dan die daar,’ zei ze. De afkeuring was van haar gezicht te lezen.

Clara lachte en hoopte maar dat verder niemand het gehoord had. Net toen ze dacht dat het gesprek ten einde was, begon Anita weer. Ze was geobsedeerd.

‘En nog iets anders: wat dacht je ze aan te trekken?’

‘Schooluniformen?’ antwoordde Clara mat. Ze had niet verder gedacht dan de weigering van de gemeente om kleedgeld te storten, laat staan geld voor optreedkleding.

‘Je vindt het toch niet erg om Ivor te vragen of hij iets wil maken? Dat kan hij tenslotte heel goed.’

Clara zweeg. Aan de ene kant wilde ze geen beroep doen op haar favoriete buurman. Maar ze was ook niet Anita’s hulpje, dank je wel zeg. Aan de andere kant: zou het niet een geweldig excuus zijn om weer met hem in gesprek te raken?

Om acht uur maakte het gelukkige echtpaar aanstalten om te vertrekken en iedereen liep naar de uitgang van de Kledinghal om ze uit te zwaaien. De Hortons snelden naar hun auto, die uitgerust was met blikjes, slingers en crêpepapier. Ze reden naar het station om de trein te nemen naar Londen, waar ze die nacht in een hotel zouden verblijven, voordat ze morgen naar het noorden gingen. Mevrouw Horton was zo trots op de regeltalenten van meneer Horton: ‘Hij laat niets aan het toeval over.’

Bij de auto draaide mevrouw Horton zich om, ze glimlachte verlegen. Eerst dacht Clara dat ze nu eindelijk toch een speech zou houden, maar in plaats daarvan hield ze het bruidsboeketje voor zich, als een wapen, en iedereen joelde. Toen, met een onderhandse zwaai, gooide ze het recht naar Clara.

Clara ving het op. Ze had geen keus. Het was niet met opzet, eerder instinctief, zoals wanneer je je handen vouwde als een kind moet overgegeven of niesde als Stella in de buurt was, of naar de tuin rende om de was van de lijn te halen als er een donkere wolk in de lucht hing.

Alle gasten keken naar haar, het voelde alsof iedereen tegelijk lachte en schreeuwde. Vanuit haar ooghoek zag ze Maureen gniffelen en Peter en zijn vriendin Mabel kusten elkaar (ze waren dus inderdaad méér dan vrienden).

Mevrouw Garrard schoof naar haar toe. ‘Waarom verbaast me dat nou helemaal niet?’

Natuurlijk moest Rita het weer uitleggen aan iedereen: ‘Juffrouw Newton, u bent de volgende die gaat trouwen!’ schreeuwde ze.

‘Haha,’ zei Clara. En daarna: ‘Hoho!’

Het boeket in haar hand was heel iets anders dan kinderkots, het was zo mooi, de kleine takjes en blaadjes, de minidisteltjes. Het rook naar ochtend in de tuin. Haar ogen vulden zich met tranen. Sentimentele gek die ze was. Dit was het enige moment van de dag dat ze blij was dat Ivor er niet was. Ze had het niet kunnen verdragen als hij vol medelijden naar haar gekeken had.

‘Weet je nog steeds zeker dat je geen verwachtingen wilt wekken?’ Julian stond vlak naast haar. ‘Zeg het maar gewoon, lieverd.’

‘Haha.’

Die avond waren de kinderen net zo ongrijpbaar geweest als Julian. Het ene moment stonden ze voor Clara, smekend om nog wat sinaasappellimonade, en dan waren ze ineens weer weg. Ze speelden verstoppertje en ergerden de gasten, vooral de oudere vriendinnen van mevrouw Horton sr.

‘De Hortons hebben natuurlijk een zwak voor achtergestelde jongeren,’ hoorde Clara iemand zeggen, ‘maar om ze nou zo rond te laten rennen op je bruiloft?’

Tegen tienen was Clara moe van alle gesprekjes en excuses. Het was een lange dag geweest en toen de sherry uitgewerkt raakte, begon haar hoofd te bonken. De trompettist van de Beats bleef maar naar haar knipogen en daarna trok hij steeds een ‘ik kan er niks aan doen’-gezicht. De zanger keek haar daarentegen kwaad aan, en ze wilde naar hem toe gaan om te zeggen dat ze niks verkeerd had gedaan, maar hij had haar overduidelijk al in de categorie lellebel ingedeeld. Meneer en mevrouw Horton zouden nu waarschijnlijk wel in Londen zijn en het zich gemakkelijk gemaakt hebben in het driesterrenhotel dat meneer Horton had uitgezocht omdat het maar vijf minuten van het station was, en ‘wie wil er nou een hele reis maken voor zijn huwelijksnacht?’ Clara schudde haar hoofd, beschaamd. Hier wilde ze verder geen gedachten aan wijden.

Iedereen was teruggegaan naar zijn eigen vertrouwde groepje: mensen van de gemeente, vrienden van meneer Horton, de vriendinnen van de moeder van meneer Horton. Clara had geen eigen groepje, of het moesten de kinderen zijn. Ze probeerde ze weer allemaal bij elkaar te krijgen. Ze vond Clifford bij de achterdeur met een bende jongens uit de buurt. Clara herkende er maar eentje: Martin Browne, de zoon van een advocaat van Julians kantoor. Hij stond in de schaduw, norse mond, handen in de zakken. Ze hoopte maar dat Clifford hem niet als vriend zou kiezen.

Binnen speelde de band een opwindende versie van ‘Chattanooga Choo-Choo’.

‘Tijd om naar huis te gaan, Clifford.’

Hij wierp haar een donkere blik toe.

‘Het feest is nog steeds bezig,’ zei Martin Browne.

‘Niet voor ons,’ zei ze. Het was al een tijd geleden dat Clara het advies had gekregen om vanaf dag één strikt te zijn met de kinderen, een advies dat ze in de wind had geslagen. Ze had daar toen anders over gedacht. Nu had ze daar spijt van, maar Clifford keek de jongens verontschuldigend aan en zei tegen Clara: ‘Ik heb het toch wel gezien hier.’

Toen ze thuiskwamen, zag Clara dat de lichten aan waren in Ivors werkplaats. Hij was dus wél thuis.

‘Ga maar vast,’ zei ze tegen Maureen, en ze gaf haar de sleutel. ‘Ik kom er zo aan.’

Ze had een excuus nu, mocht dat nodig zijn.

Ivor liet haar binnen. Hij droeg een wit vest boven zijn broek, ze had hem zelden zonder overhemd gezien, en ze moest zich inhouden om niet met haar vingers de kraag van zijn vest aan te raken, op de plek tussen zijn schouder en zijn borst. Ze wendde haar blik af en besefte dat de werkplaats er armetieriger uitzag dan vroeger. Eerder was ze dol geweest op zijn werkplek. Het was gezellig en kleurig. Nu stond er maar één naaimachine op een totaal lege werkbank. De vloer, die altijd vol stond met rollen textiel en stapels stof, was helemaal leeg. Tegen de muren stonden stapels houten kratten. Was dit al lang gaande?

‘Waar is alles?’

Ivor nam haar mee naar achteren, waar je kon zitten. Ze hield van deze plek, met de sterrenkijker waar ze ooit door naar de sterren had gekeken. Gelukkig stond die er nog wel. Hij vroeg of ze iets wilde drinken, en dat wilde ze wel, niets liever dan dat, maar het was niet eerlijk om Maureen al te lang achter te laten met de kinderen, niet zolang Clifford nog een ‘onbekende entiteit’ was, zoals mevrouw Horton dat noemde.

‘Ik wou de werkplaats wat veiliger maken voor Patricia.’

‘O, natuurlijk.’

De baby die het grootste deel van de dag liggend doorbracht? De veranderingen leken wat voorbarig, erg overdreven zelfs. Maar wat wist zij er eigenlijk van? Voor kleine kinderen zorgen was één ding, baby’s waren weer een heel andere wereld.

‘Het was een prachtige bruiloft,’ zei ze. ‘Redde je het niet?’ Ze moest het weten.

‘Ik was wel van plan te komen,’ zei hij. Hij blies zijn wangen bol. ‘Maar er kwam wat tussen.’

Ruby is terug, dacht Clara ineens. Dat moet het zijn. Ruby, de moeder van baby Patricia. Ze was vast onaangekondigd teruggekomen, was gewoon binnengevallen en deed haar vernietigende werk, als een V2-raket.

‘Het punt is… Patricia wordt te groot voor haar bed.’

O. Ruby was dus níét terug. Clara was opgelucht, maar ook geïrriteerd omdat ze meteen zo bang was geweest. Maar de gedachte dat Ruby weer terug zou komen, bleef haar achtervolgen.

Clara keek naar Patricia. Ze was zeven maanden oud nu, ze sliep in een grote lade – een van de grootste die Clara ooit had gezien – tussen Ivors beste dekens. Geen kind had zich een beter bed kunnen wensen.

Patricia had donker haar en donkere wenkbrauwen. Clara wilde er niet over nadenken van wie ze haar trekken geërfd had. Ivor had haar verteld dat de baby niet van hem was, maar… maar. Clara vond het nog steeds moeilijk te begrijpen waarom hij haar in huis genomen had als het zijn kind niet was.

‘Dus heb ik een ledikantje gemaakt.’

Hij wees achter het gordijn. Clara stond op en zag een allersnoezigst ledikantje, met sierlijke spijltjes. Erboven hing een soort kanten gordijn, als de sluier van een bruid, of iets uit Doornroosje.

‘O, wat mooi!’ bracht Clara uit. Het was een kunstwerk. Ivor kon dit zo goed.

Hij zuchtte. ‘Ik kon haar er niet uit krijgen.’

‘Wat?’

‘Het lukte me om haar in het ledikant te leggen, maar ik kon haar er niet uit tillen, het duurde heel lang. Met mijn arm. Dus daarom kwam ik vandaag niet.’

Het beeld van hem, terwijl hij maar bleef proberen, brak Clara’s hart.

‘Het is makkelijk op te lossen. Ik moet gewoon aan de zijkant een scharnier maken. Ik snap niet waarom ik dat niet meteen heb gedaan. Ik was zo blij toen het klaar was, ik dacht dat ze het zou kunnen proberen en…’

‘Ja.’

‘Maar…’ Hij zweeg. ‘Ik voelde me zo waardeloos.’

‘Je bent niet waardeloos. Ivor, je doet het geweldig. De situatie is anders dan bij anderen, maar we zijn er hier allemaal voor jou.’ Ze wilde zeggen dat zíj hier voor hem was. ‘Laat me weten als we iets voor je kunnen doen.’

‘Een nieuwe zou wel fijn zijn.’ Hij streek over zijn bovenarm, net boven de stomp.

‘Ik ben bang dat ik je daar niet mee kan helpen. Doet het pijn?’

Hij had nooit eerder over zijn arm geklaagd, was er nooit over begonnen en zij had altijd vermeden er iets over te zeggen. Hij liet zijn mouw er altijd overheen hangen. Ze wou dat het niet zo was, maar het zorgde er nog steeds voor dat ze met haar mond vol tanden stond. Andere mensen konden er zo makkelijk mee omgaan. Zij niet.

‘Een beetje.’

‘Mag ik het zien?’ vroeg ze. Hij keek haar vol afschuw aan. ‘Gewoon om te kijken of het geïnfecteerd is, Ivor.’

‘Nee.’ Zijn toon was scherp, ze deinsde achteruit. Ivor ontstak niet vaak in woede, maar als het gebeurde…

‘Ik probeer alleen maar…’

‘… te helpen. Ik weet het, Clara. Dat is het enige wat je altijd wilt doen.’

Clara stond een beetje te schutteren. Dat was niet het enige wat ze de hele tijd wilde doen, maar dat ging ze hem nu niet vertellen.

‘Ik wil van niemand hulp,’ zei hij, alsof hij het tegen zichzelf had. ‘Vooral niet van jou. Ik kan dit zelf wel.’

Hij liep naar zijn werkbank en ging achter zijn naaimachine zitten. ‘Ik kan maar beter verdergaan met mijn werk voordat madam wakker wordt voor haar volgende voeding. Ik heb alleen maar een beetje zelfmedelijden, Clara, meer niet. Vergeet het gewoon.’

‘Het komt allemaal goed, Ivor…’ Ze had hem nog steeds niets gevraagd over de kleding van de kinderen voor de auditie. Ze kon zich er niet toe brengen.

‘Ik weet het.’

2

De zondagen waren een stuk rustiger tegenwoordig, zo zonder de tweeling Billy en Barry die elkaar achterna zaten, en zonder Alex die een sonnet van Shelley declameerde. Billy en Barry waren bij hun oom Stan en tante Ruth gaan wonen, in Highbury. Daar speelden ze elke dag voetbal op straat, op het voetbalveld of in het stadion. Alex leidde een wat rustiger bestaan in Oxford, met zijn beste vriend Bernard en Bernards vader Victor en Victors zus. (Clara en Victor hadden vorig jaar even wat met elkaar gehad, voordat Victor vond dat ze beter gewoon vrienden konden zijn.)

Peg zat aan de keukentafel en schreef een lange brief naar haar nieuwe onderwijzeres, juffrouw Fisher. Rita oefende het grootste deel van de dag op de piano, in het schuurtje. Clara had zich niet eens gerealiseerd dat Clifford weg was, tot hij laat in de middag terugkwam; zijn haar was nat en zijn broek zat onder de modder. Het was goed dat hij vriendjes kreeg, maar Clara hoopte maar dat het niet Martin Browne was. Peter was weg met Mabel. Hij vertrok dinsdag naar Londen, waar hij een baan had gekregen als striptekenaar bij een uitgeverij, dus Mabel en hij brachten nu elk vrij moment met elkaar door.

Op zondag was er altijd een uitgebreide lunch, en ’s avonds een bescheidener maal. Clara bereidde een groentestamppot voor. Koken vereiste, zoals zoveel dingen, vertrouwen en ervaring. Tegenwoordig bezat ze die wel, vertrouwen en ervaring, maar ze deed het nog steeds niet graag en ze probeerde zo weinig mogelijk tijd kwijt te zijn met de voorbereiding van de maaltijd (en zelfs dat vond ze nog te veel). Peg, Maureen en Peter hielpen meestal met het snijden van de groenten, en Clifford en Rita ook, als ze er waren.

Anita kookte graag voor anderen, soms stuurde ze Evelyn naar hen toe met een stoofschotel die over was. En mevrouw Horton hield van bakken, al had ze nu meneer Horton om voor te bakken in plaats van de kinderen; Clara betwijfelde of ze nog net zoveel cakes zouden krijgen als eerder.

Clara hield ook niet echt van de was doen, maar de grootste hekel had ze aan het opruimen van de kleren. De kinderen moesten dat zelf doen, maar op een of andere manier kwamen de kleren nooit in de juiste kast of lade terecht, als ze het aan hen overliet.

Waar Clara wel van hield was het bijhouden van de dossiers van de kinderen; dat van Maureen telde nu al meer dan zes pagina’s, en dat van Peg was net zo dik als Oorlog en vrede van Tolstoj. Ze moest niet vergeten om maandag de gemeente te bellen over het dossier van Clifford dat ze nog niet had. De dossiers waren voor de gemeente en de toekomstige families, maar ze waren ook voor haar. Het opschrijven van alle wel en wee voelde alsof ze de kinderen in watten wikkelde. Als ze kookte voelde dat voor Clara als falen, maar het bijhouden van de dossiers gaf haar een fantastisch gevoel. Alle dossiers zaten in een kluis. Het was een ramp toen Maureen vorig jaar het hare te pakken had gekregen en had gelezen. Clara vroeg zich vaak af of Maureen ooit nog zou vergeten wat ze allemaal voor schokkends had gelezen. Zijzelf in ieder geval niet.

Die zondagmiddag maakte Clara een wandelingetje met Peg en Rita, en toen ze buiten waren zagen ze iets verderop Maureen met haar exvriendje Joe lopen, bijna hand in hand.

‘Hallo, Joe!’ riep Clara vrolijk, want ze mocht hem graag en het had haar verdriet gedaan toen Maureen en hij uit elkaar gingen. Rita en Peg keken ze allebei met open mond aan.

Joe kreeg een kleur en tikte tegen zijn pet. ‘Hallo, juffrouw Newton, meisjes.’ Hij zag er nog verlegener uit dan anders.

Maureen hield Clara’s picknickmand vast, die ze zonder te vragen had meegenomen. Clara wilde haar daar niet onder Joe’s neus mee confronteren, maar inwendig kookte ze. Het maakte Maureen niet uit datie niet van haar was.

‘Is ze weer met Joe?’ vroeg Rita, toen ze waren doorgelopen. Peg knikte en tuitte haar lippen.

‘Ik weet het niet,’ peinsde Clara, nog steeds met de geleende mand in haar hoofd. ‘Niet zo met je lippen doen, Peg.’

‘Ze hebben een stoplichtrelatie, toch?’ zei Rita. Ze klonk soms als een volwassen vrouw, en andere keren weer als een klein kind. ‘Net zoals u en Ivor.’

‘Helemaal niet zoals Ivor en ik,’ zei Clara uit de hoogte. ‘En dit zijn praatjes voor grote mensen, Rita, niet voor jou. Ik denk dat we beter weer naar huis kunnen gaan nu.’

Zij en Ivor hadden nooit iets met elkaar gehad, dacht Clara later die avond tijdens het eten en daarna, toen ze aan het opruimen was en de kinderen naar bed gingen. Maar haar gedachten dwaalden constant naar hem af – ze wílde helemaal niet aan hem denken, hij dreef gewoon haar bewustzijn binnen als regenwolken op een zonnige dag. Als ze theedoeken aan het bleken was verscheen hij ineens in het waswater, met dat vest aan. En als ze een beetje heen en weer wiegde op ‘In the Mood’, hoorde ze weer zijn woorden: ‘Ik ben allemachtig dol op je.’ Of als ze boven in de slaapkamer zat te huilen, dan was hij er ook ineens, het heerlijke gevoel van zijn hand op haar rug.

Ze hadden de strijd gestaakt – er heerste een wapenstilstand – maar dat was voor haar niet genoeg, ze wilde hem liefhebben. Al moest ze nu wel voorzichtig zijn. Hij had geen behoefte aan haar hulp, dat was wel duidelijk. En dus zou ze wachten tot hij die niet meer nodig had. Het lag niet in haar aard om te wachten, maar wat zeiden ze ook alweer altijd? Het was waanzin om te blijven volharden in je gedrag en te verwachten dat het een ander resultaat zou opleveren.

Diep vanbinnen zou ze nooit kunnen begrijpen waarom Ivor zich in deze situatie had gemanoeuvreerd. Waarom had hij zijn leven op de kop gezet voor de baby van Ruby? Het zorgde ervoor dat ze hem niet uit haar gedachten kon zetten – hij is een goede man, een lieve, verantwoordelijke man – maar ze voelde ook wrok. Niet jegens baby Patricia, maar wel wat betreft de keuze die Ivor gemaakt had. Alles was anders geworden na de komst van Patricia: hij had iemand anders’ baby verkozen boven hen.

Peter zou op dinsdag vertrekken, dus maandag maakte Clara zijn favoriete aardappel-preisoep. Er was niet genoeg prei, maar het smaakte toch goed. Clara voelde zich leeg bij het vooruitzicht van Peters vertrek. Het zat er al een tijdje aan te komen, maar het voelde nog steeds alsof alles in sneltreinvaart aan het veranderen was. Het hoorde bij haar werk om kinderen te ondersteunen en ze dan los te laten, om van ze te houden maar zich niet aan ze te hechten, maar ze maakte zich evengoed zorgen, en het deed evengoed pijn.

Na de thee speelden ze Newmarket, een kaartspelletje waar meer geluk dan tactiek bij kwam kijken. Vier kaarten blind en vier kaarten in de hand. De kinderen legden lucifers (in plaats van geld) bij elk van de blinde kaarten, en eentje in de pot. Degene die het eerst van zijn kaarten af was, had gewonnen. Clifford speelde vals. Hij legde zijn kaarten niet open en liet ze soms in zijn schoot vallen. Clara zei er wat van toen ze het zag, maar daarna zag ze het hem niet meer doen. Hoe dan ook, het was Peters laatste avond, iedereen leek tevreden en ze wilde geen heisa. Uiteindelijk had Clifford alle lucifers bemachtigd.

Daarna ging Peter weg om afscheid te nemen van Mabel, en toen de anderen bezig waren de keuken op te ruimen, begon Clifford te schreeuwen: ‘Jullie kunnen er allemaal helemaal niks van.’

‘Clifford, het is maar een spelletje.’ Clara sprak met beheerste stem, hoewel ze eigenlijk wel kwaad was. Dit was een trekje van Clifford dat ze nog niet kende.

‘En ik heb gewonnen,’ zei hij. ‘En alle anderen hebben verloren.’

Net toen de kleintjes naar bed gingen, werd er op de voordeur geklopt. Het was Ivor, deze keer in overhemd met bretels, en hij had Patricia op zijn arm. Zoals gewoonlijk klaarde Clara’s stemming meteen op toen ze hem zag.

‘Ik kwam Peter gedag zeggen. Hij vertrekt morgen toch?’

Ze bedankte hem, en terwijl ze in de keuken zaten te wachten tot Peter terug zou komen, verzamelde ze al haar moed. ‘Zullen we een keer een wandeling maken? Je kunt Patricia meenemen, ik zal dan baby Howard lenen.’ Howard was de baby van Anita en dokter Cardew.

Hij keek haar aan, maar zijn gezichtsuitdrukking gaf niets prijs. ‘Ze is tandjes aan het krijgen.’

‘Heb je het geprobeerd met een beetje whisky?’

‘Ik heb alles geprobeerd,’ snauwde Ivor, maar daarna verontschuldigde hij zich en wreef over zijn wang. ‘Ik heb er slapeloze nachten van.’

Clara wilde hem eigenlijk niet om een gunst vragen, niet nu. Hij leek zo moedeloos. Hij had niet meer dat sprankelende, maar Anita was gespannen als een veer over het festival en Anita was ook een vriendin van haar.

‘Ik heb een vraag… of nou ja, eigenlijk heeft Anita een vraag. Zou je misschien kleren kunnen maken voor de kinderen… voor hun auditie? Voor het Festival of Britain.’

Ivor wist natuurlijk van de auditie. Het was het enige waarover Rita het de laatste tijd had.

Hij vertrok zijn gezicht. ‘Ik zou het dolgraag doen, maar ik krijg mijn gewone werk al nauwelijks af. Ik heb de tijd er gewoon niet meer voor, en mijn arm werkt niet echt mee. Dat begrijp je toch, Clara?’

‘Absoluut.’ Ze kon zichzelf wel voor haar kop slaan dat ze hem zo’n rotgevoel gaf, want dat zag ze wel. ‘Het spijt me dat…’

‘Nee, het spijt míj. Ik wou dat het anders was.’

Clara dacht even na. Ze wist dat hij hulp van haar zou weigeren, maar hij had wel hulp nodig.

‘Wat denk je van Maureen?’ Maureen had een baantje nodig nu ze weg was bij Robinson, Browne en White na de affaire die ze met Browne had gehad, en ze zou spoedig zelfs een fulltimebaan nodig hebben. Clara wist zeker dat ze dit met beide handen zou aangrijpen. ‘Ze kan na school voor de baby zorgen terwijl je werkt, niet aan die kleren van de kinderen, maar aan je eigen werk.’

‘Stuur haar maar,’ zei Ivor, maar hij klonk niet erg overtuigd.

En toen kwam Peter voor de laatste keer thuis. Hij leek vrolijk en opgewekt, hoewel zijn gezicht ook wat pips zag. Ivor en hij praatten even. Ivor vroeg of hij nog in dienst moest, en Peter zei dat dat nog twee jaar zou duren, gelukkig. ‘En hoe is het geregeld met je werk bij de uitgeverij?’ vroeg Ivor.

Peter gaf zijn vaste antwoord. ‘Ja, zij zorgen voor onderdak. Nee, ik kan niet meteen mijn eigen werk maken. Ja, ik ben heel enthousiast.’

Ivor haalde een pondbriefje uit zijn portemonnee en omhelsde de verbaasde Peter toen stevig.

‘Je weet me te vinden,’ zei hij, en hij sloeg de jongen op zijn rug. ‘Laat van je horen.’ En toen begon Peter, die tot dusver zo onverstoorbaar was geweest, te huilen.

Die avond las Clara in bed in Good Housekeeping een verhaal over een vrouw die in de oorlog een buitenechtelijk kind had gekregen. Na de oorlog was een vroegere vriend verliefd op haar geworden en hij had samen met haar de baby opgevoed.

Zou het andersom ook kunnen?

Het verschil was: Ruby was niet dood. En Ivor was geen vroegere vriend. En Ivor had heel duidelijk gemaakt dat zij wel de laatste was van wie hij hulp wilde.

Clara zuchtte en legde het tijdschrift weg. Net toen ze in slaap begon te vallen, kwam Peg binnen omdat ze schone lakens nodig had, en daarna kwam Rita die van streek was omdat ze een nare droom had gehad waarin ze vergeten was hoe ze haar stuk moest spelen op het Festival of Britain. ‘Mijn vingers leken wel worstjes! Dat gaat toch niet echt gebeuren?’ fluisterde ze, ogen wijd opengesperd toen Clara haar weer instopte.

‘Dat gaat niet gebeuren,’ gaapte Clara. Die vervloekte Anita ook met dat festival.

Clara had een week geleden een gedeukte koffer gevonden op de markt. Peter vulde hem die ochtend tot de helft – hij had niet veel spullen – en zette hem beneden bij de voordeur. Hij was dertig centimeter langer dan Clara, maar hij leek nog steeds tegen haar op te kijken.

‘Goed, verwerk me alsjeblieft niet in een strip, Peter, maar als het echt niet anders kan, dan wil ik in ieder geval rijk en beroemd zijn.’

Hij lachte. ‘De eerste paar maanden richten we ons op het creëren van een nogal ondeugend jongetje: Maurice the Menace. Fantastisch om aan te werken.’

‘Wat leuk. Ik vind dat hij ook wel een ondeugend huisdier mag hebben.’

‘Ik dacht aan een kat, zoals Stella.’

Clara lachte. ‘Je gaat het echt goed doen, maar vergeet niet contact te houden.’ Ze had het al tien keer gezegd, maar ze moest zeker weten dat het ook echt aankwam.

Toen nam Peter afscheid van de anderen, hij had tekeningen gemaakt voor Peg, Rita en Maureen. Hij had Maureen getekend terwijl ze aan het bakken was, met schort, haar opzij geschoven, rode wangen. Rita speelde piano, een strik om haar nette vlechten, en Peg had een van haar geliefde schelpen in de hand en lachte breed.

Hij verontschuldigde zich dat hij geen tijd had gehad om er een voor Clifford te maken, maar schudde hem plechtig de hand. ‘Je gaat het hier naar je zin krijgen,’ zei hij, en: ‘Let een beetje op juffrouw Newton. Jij bent nu de man in huis!’ Hij knipoogde. ‘En niet meer vals spelen met Newmarket. Ik had het heus wel gezien.’

Clifford keek hem ijzig aan.

Dokter Cardew had aangeboden Peter weg te brengen. Hij moest toch naar Londen, zei hij, voor een conferentie, deze keer over tuberculose.

‘Veel plezier daar,’ zei Clara bij de voordeur.

Zijn antwoord klonk vermoeid. ‘Geloof me, als ik de hele dag thuis kon blijven bij Anita en de baby, dan had ik dat veel liever gedaan.’

Peter miauwde Stella gedag en droeg daarna zijn koffer naar de auto, waar dokter Cardew stiekem een kruiswoordpuzzel zat te maken. Toen Peter door het open autoraampje zwaaide, vulden Clara’s ogen zich met tranen.

‘Peter, je zult toch wel…’

‘Bellen? Dat zal ik doen, elke maand.’

Elke maand? Dat was veel te weinig, wanhoopte Clara.

Die lange magere jongen die cricket had gespeeld, autootjes had gebouwd, die een strak potje charades kon spelen, die te veel rookte, die gek was op toast met kaas; hij vloog uit. De zorg lag nog steeds bij haar, maar ook weer niet. Hij had niet zoals alle andere kinderen die ze losgelaten had een nieuwe familie gevonden. Geen nieuwe ouders die een oogje op hem hielden. Hij ging niet naar iemand anders die voor hem zorgde, ze deed de kooi open en liet hem eruit. Hij was haar eerste kind dat de wijde wereld in trok in zijn eentje. En het voelde verkeerd. Zij was zijn reddingsboei, maar wist hij dat wel? Zou hij blijven drijven, of verdrinken?