DE 7 ZONDEN VAN LEIDERSCHAP

Van Twan van de Kerkhof verschenen eerder:

De 21 geboden van modern leiderschap (met Harry Starren)
De menselijke maat (met Joop Janssen) Zakendoen in China (met Sander Tideman)
Vragen voor de echte leider

Twan van de Kerkhof

De 7 zonden van leiderschap

Met illustraties van Aad Goudappel

Uitgeverij Business Contact
Amsterdam/Antwerpen

© Twan van de Kerkhof en Aad Goudappel
Uitgeverij Business Contact, Amsterdam 2005
Omslagontwerp: Studio Jan de Boer BNO
Omslagillustratie: Aad Goudappel
Boekverzorging: LINE UP tekstprodukties bv, Groningen

ISBN 9789047001362
D/2005/0108/321
NUR 801

www.boekenwereld.com

Inhoud

Voorwoord

IJdelheid

Vraatzucht

Woede

Luiheid

Lust

Jaloezie

Hebzucht

Zeven leiderschapslessen uit zeven zonden

Voorwoord

Het lijkt alsof katholieken zonden veel interessanter vinden dan deugden. Op zijn minst denken zij er meer over na. Toen ik onderzoek deed voor dit boek, vond ik allerlei boeken en websites over zonden en maar een paar over deugden. Van vroeger in de kerk weet ik ook nog dat de priesters veel meer praatten over wat wij mensen allemaal fout deden dan over wat we goed deden.
    Toch neemt de Limburgse variant van het katholicisme de zonden niet zwaar. Er wordt op een haast opgewekte manier mee omgegaan. Zonden zijn een deel van het leven dat ook mag worden ervaren. Meneer pastoor kon in de kerk best een zwaar verhaal houden over de toorn Gods die over het volk neerdaalde, maar na de mis opende hij net zo vrolijk de kermis. Hij liet daar onder het genot van een borreltje zien dat ook hij niet immuun was voor de zonde van de vraatzucht.
    Tevens vond ik het mooi om te ervaren hoe religie deel uitmaakte van het dagelijkse leven. Overal waren heilige missen voor: iedereen trouwde in de kerk; voorafgaand aan de begrafenis op het kerkhof werd er afscheid genomen in de kerk; als je vijftig jaar getrouwd was, liet je een mis opdragen; zelfs als de plaatselijke harmonie jubileerde, werd zij gezegend in de kerk. Iedereen ging elk weekeinde, op zaterdagavond of op zondagochtend, naar de kerk.
    Ook jongeren woonden de mis bij en weefden daar hun sociale afspraken omheen. Toen ik een jaar of zeventien was, spraken we met een stel vrienden elke zondag af om de mis van kwart voor twaalf bij te wonen en daarna bier te drinken bij een van ons thuis.
    De boodschap aan leiders is om zich bewust te zijn van de zonden die zij begaan, zonder daaronder gebukt te gaan. Het is goed om de ijdelheid of de vraatzucht in jezelf te herkennen, maar weinig zinvol om je daarover te kastijden. Een beter zelfbewustzijn leidt tot effectiever leiderschap. Bewustzijn van de eigen zonden (en deugden) hoort daarbij.

IJdelheid

Wat wordt bedoeld met deze zonde?

‘Superbia’ is de Latijnse naam van deze zonde. Nederlandse termen ervoor zijn hoogmoed, hovaardigheid, ijdelheid en trots. IJdelheid is het indruk willen maken met de buitenkant. Het mooiste gezicht wordt aan de wereld getoond.
    Het zinnebeeld van de ijdelheid is Narcissus. Deze beeldschone jongeman werd verliefd op zijn spiegelbeeld. Hij wilde alleen nog maar dicht bij degene zijn die hij zo mooi vond. Uiteindelijk stierf hij door gebrek aan voedsel en slaap.
    Met narcisme is op zich niets mis. Het is een fase in de ontwikkeling van elk kind. Het kind krijgt plezier in zijn eigen lijf en gaat daarmee experimenteren. Als ouders dat stimuleren, ontwikkelt het kind een gezond zelfvertrouwen. Als de stimulans ontbreekt, zoekt de gefrustreerde volwassene compensatie bij anderen voor zijn eigen gebrek aan zelfvertrouwen. Hij raakt gefixeerd op macht, status, superioriteit. In het eerste geval ontstaat gezond narcisme, in het tweede geval disfunctioneel narcisme.
    IJdelheid toont niet de essentie van een persoon maar strooit met illusies. Deze zonde verhindert een werkelijke verbinding met de ziel en houdt zich slechts bezig met de schone schijn. De buitenkant staat centraal, de binnenkant speelt nauwelijks een rol. De trotse man wil baden in de schijnwerpers, maar weigert het licht op zichzelf te zetten. De ijdele vrouw ziet alleen de perfect gestifte lippen en de mooi aangezette ogen, maar kan of wil niet de blik naar binnen richten. Door zich af te keren van zichzelf, wenden ze zich ook af van God, zegt de doctrine.
    Illusies kunnen verslavend zijn. Het is heerlijk om te denken dat je geweldig bent en het is fantastisch als anderen dat (lijken te) bevestigen. Waarom zou je de angst toelaten dat je in werkelijkheid minder groots bent dan je naar buiten toe doet geloven? De aandacht voor imago en presteren wordt dan een vlucht voor de lege plek van binnen.
    Met ijdelheid gaat de angst voor ontmaskering gepaard. Diep van binnen weet de ijdele heel goed dat hij een kaartenhuis bouwt. De prachtige buitenkant is bedoeld om het innerlijke gevoel van mislukking te compenseren, zelfs te overschreeuwen. Als je diepe aanname is dat je zelf van weinig waarde bent, moet je je waarde wel ontlenen aan de prestaties die je neerzet en het imago dat je creëert.
    Ongezonde ijdelheid is alleen te voorkomen door eerlijke feedback van anderen en door een kritische beschouwing van jezelf. Om eerlijke feedback kun je vragen, het richten van de blik naar binnen is een wilsbesluit. Als je het niet wilt of er niet aan toe bent, kunnen anderen je er met geen tien paarden toe bewegen. Als jij alleen maar bezig bent met de schone schijn, geloof je die anderen die jou willen helpen naar jezelf te kijken toch niet. In de spiegel die anderen je voorhouden, zie je alleen maar het beeld van jezelf dat je wilt zien. Je bent niet bereid onder ogen te zien wat er werkelijk is.

Heeft deze zonde ook een keerzijde?

De keerzijde van ijdelheid is gezonde trots. Als je je werk goed wilt doen, zijn er volgens mij twee dingen belangrijk: dat je lol hebt in wat je doet en dat je trots bent op wat je doet. Die trots heb je als je de zin ziet van waar je mee bezig bent. Als je ziet dat jouw inzet ergens toe leidt, dat de wereld er een klein beetje beter van wordt. Bij dit soort trots is niet de erkenning in de wereld belangrijk, maar het vuurtje van binnen.
    Als topmanager van een grote organisatie kun je je eigen toegevoegde waarde heel goed omschrijven. Als je directeur bent van een bank, draag je bijvoorbeeld bij aan het economisch functioneren van de samenleving door andere ondernemingen krediet te verlenen. Als je in de raad van bestuur zit van een voedingsmiddelenbedrijf, kan je bijdrage zitten in de gezondheid van je klanten. In de top van een telecombedrijf ben je een schakeltje in de keten die zorgt dat mensen contact met elkaar kunnen hebben. En voor allen geldt dat zij eraan bijdragen dat heel veel mensen een baan hebben. Als het goed is, brengt die baan niet alleen brood op de plank, maar draagt hij ook bij aan de zingeving in het leven van die mensen. Het is mooi daar trots op te zijn.

Leiderschap en ijdelheid