Beleggen,
het complete handboek

Van Simon A. Cohen zijn verschenen:

Beleggen (jaarboeken)
Beschermd beleggen met Simon A Cohen

Simon A. Cohen

met medewerking van Patrick Beijersbergen

Beleggen,
het complete handboek

Uitgeverij Business Contact
Amsterdam/Antwerpen

Nieuwe, geheel bijgewerkte en geactualiseerde editie

© 2007 Simon A. Cohen
Uitgeverij Business Contact, Amsterdam

Omslagontwerp: Studio Jan de Boer bNO
Boekverzorging: LINE UP boek en media bv

ISBN 9789047001409
D/2007/0108/306
NUR 793

www.businesscontact.nl
www.simonacohen.nl

Inhoud

Voorwoord

Deel 1

1  Inleiding

2  De tien stellingen van Simon A. Cohen

3  De eerste stappen als belegger

4  De beurspagina

Deel 2  Beleggingssoorten

5  Aandelen

6  Rentedragende beleggingen in het algemeen

7  Spaarrekeningen en deposito’s

8  Obligaties

9  Edele metalen

10  Onroerend goed

11  Valuta’s

Deel 3  Analyse

12  De fundamentele analyse

13  De technische analyse

Bijlage 1  Waarderingsmodel voor aandelenkoersen

Bijlage 2  Portefeuilletheorie

Deel 4  Afgeleide beleggingen

14  Opties

15  Turbo’s, warrants en andere speciale producten

16  Termijncontracten

17  Converteerbare obligaties

18  Beleggingsfondsen

Deel 5  Profiel van de belegger

19  Persoonlijke omstandigheden

20  Benodigde inkomsten en koerswinst

21  Beleggingshorizon

22  Verhandelbaarheid

23  Risico en spreading

24  Risico’s, verhandelbaarheid en benodigde bedragen

25  De taal van de belegger

26  Schema van beleggingsmogelijkheden

27  Tabellen

Register

Voorwoord

Als je geen geld hebt, heb je er ook geen zorgen over. Dan heb je niets te maken met waardeverlies, met de zorg hoe je er de meeste opbrengst van kunt halen, heb je geen problemen over belastingdruk en rente. Bovendien kun je jezelf de lijfspreuk aanmeten: Money is the root of all evil, Geld is de wortel van alle kwaad. Zonder geld heb je echter andere zorgen.

In onze moderne maatschappij is geld onmisbaar geworden. Geld is als het ware de motor waarop de economie loopt. In het particuliere leven dient geld als een spaarpot voor de oude dag, als een hulp voor de kinderen, als een appeltje voor de dorst, als een potje voor alles wat men zich zou willen aanschaffen dat niet direct uit de portemonnee kan worden betaald.

Men hoeft niet eens veel geld te bezitten om voor de vraag te komen staan: Hoe beheer ik dat het best? Hoe kan ik het veilig opbergen? Hoe kan ik me vrijwaren van waardeverlies? Immers, we weten allemaal dat het geld dat wij tien, twintig, dertig jaar geleden verdienden of bezaten, tegenwoordig veel minder waard is, met andere woorden: bijna alles is duurder dan vroeger. Hiermee komt men dan direct voor de vraag te staan: Hoe moet ik handelen om bijvoorbeeld de hoogste opbrengst van mijn geld te krijgen? Welke wegen staan er voor mij open? Die vragen gelden voor bijna iedereen, of men nu € 5.000 of € 100.000 bezit.

Zelfs een kind weet dat als hij zijn zakgeld in snoep omzet, hij daar maar een korte tijd plezier van kan hebben. Hij weet ook dat wanneer hij een fiets wil hebben, hij ervoor moet sparen. Hoe jong ook, hij komt voor de vraag te staan: Wat kan ik het best doen?

Daarover gaat nu dit boek, dat als het ware een cursus Beleggen is. Het dient als een wegwijzer in de wereld van het geld, dat, als men er zinvol mee omgaat, zeker niet de wortel van alle kwaad is. Er zijn tal van mogelijkheden om met dat geld om te gaan, om de waardevermindering die in de loop van de geschiedenis onafgebroken doorgaat, te ontlopen, om er de beste opbrengst van te maken en om er op een veilige manier mee te handelen.

Met dank aan Patrick Beijersbergen, hoofd Research van Simon A Cohen Vermogensbeheer, die de wijzigingen in deze nieuwe geactualiseerde druk tot stand heeft gebracht.

Ik hoop dat dit boek uw kennis zal verrijken en ik wens u veel succes met het beleggen van uw geld.

Simon A. Cohen

Deel 1

1
Inleiding

Als u belegt, krijgt u te maken met een aantal zaken waarvan u achteraf zult denken: had ik nou toch maar anders gereageerd op de beurs. De ervaring die de auteur in meer dan dertig jaar heeft opgebouwd, laat een aantal kenmerkende zaken zien. Het valt op dat veel mensen stellen – en zeker ook de vakmensen – dat beleggen in aandelen op de langere termijn veel meer rendement oplevert dan andere beleggingsmogelijkheden. Wat is langere termijn? Vaak hoort men zeggen dat op een termijn van tien jaar belegging in aandelen te allen tijde aantrekkelijker is dan belegging in obligaties.

Besef echter wel dat wij ook perioden van tien jaar hebben gekend waarbij de koersen per saldo niet zijn gestegen. Vanaf 1973, toen de olieboycot begon, tot 1983 – dus een periode van tien jaar – zijn de koersen uiteindelijk niet gestegen. En nog korter in ons geheugen: vlak voor het begin van de sluipende beurscrash na het jaar 2000, stonden de koersen van Nederlandse aandelen op een hoogtepunt dat op het moment dat dit werd gedrukt (in 2007) nog lang niet was geëvenaard. Het is dus niet zo dat men stellig kan beweren dat beleggen over een periode van tien jaar voor aandelen altijd de beste resultaten oplevert vergeleken met andere beleggingsmogelijkheden.

Ik zou willen stellen dat op een termijn van vijftien jaar of langer aandelenbeleggingen doorgaans gemiddeld betere rendementen bieden dan bijvoorbeeld obligaties. Hoe kan men optimaal profiteren van aandelenbeleggingen? Men kan natuurlijk wel voor vijftien jaar zijn beleggingshorizon uitstippelen. Maar wat te doen als over drie of over zeven jaar de beleggingen te gelde moeten worden gemaakt omdat men bepaalde betalingen wil of moet doen? Het is dan zeer aantrekkelijk om gebruik te maken van zogenoemde derivaten, bijvoorbeeld opties en dan vooral putopties, waarmee beleggingen tegen koersdalingen kunnen worden beschermd. Men kan zich beschermen tegen grote en tegen kleine verliezen.

Stel, u beschermt zich tegen een waardedaling van meer dan 15%, dan kan de waarde van uw belegging niet onder 85% van de belegging dalen. Het gevolg is dat u niet meer gedwongen bent om andere beleggingsmogelijkheden uit te zoeken vanwege risicospreiding. De belegging tezamen met die bescherming in de vorm van putopties voorkomt de noodzaak van spreiding. Het gevolg is dat u in feite uw gehele vermogen, indien u dat wenst, kunt beleggen in aantrekkelijke aandelen om op langere termijn daarmee waardegroei te bereiken.

Hierbij wil ik toch nog eens benadrukken dat men met beleggen met geleend geld zeer voorzichtig dient te zijn. Doe dat alleen maar als u zeker weet hoe lang uw polsstok is. Voorkom zo veel mogelijk het beleggen met geleend geld. Laat uw beleggingsbeslissing en uw keuze niet afhangen van fiscale motieven. Beleg alleen maar in zaken als ze aantrekkelijk zijn, ook zonder dat u daarmee een fiscale aftrekpost creëert of anderszins.

Als u in een jaar een relatief slecht of minder goed resultaat hebt geboekt dan u naar omstandigheden had kunnen bereiken, laat u zich dan niet van de wijs brengen. De ervaring is dat vaak in een daaropvolgend jaar de resultaten juist heel goed kunnen zijn zonder de fondsen voor andere te ruilen.

Houd in ieder geval wel uw strategie aan zolang u de overtuiging hebt dat u daarin fundamenteel geen wijziging moet aanbrengen en laat u niet door meningen, ideeën en resultaten van anderen van de wijs brengen. Wees consistent met uw beleggingsaanpak. Zodra u overtuigd bent dat u een andere aanpak moet gaan toepassen, ga dan tot wijziging van de samenstelling van uw beleggingen over.

Een belangrijke voorwaarde is dat de beleggingen gemakkelijk te verkopen moeten zijn, dus snel liquideerbaar zijn. Een belangrijke maatstaf die ik zelf hanteer, is dat ik niet meer dan 40% van de beleggingen van de portefeuille vastleg in zaken die niet gemakkelijk te verkopen zijn. Dus steek niet het hele vermogen of een groot deel van het vermogen in een deposito dat meer dan een maand loopt, of in beleggingen die bij een bepaalde instelling een opzegtermijn van enige tijd kennen. Indien u aan uw geld wilt komen, moet dat ook voor een belangrijk deel kunnen.

Als u beleggingen gaat kopen op advies van anderen, of als u het beheer uitbesteedt, volg dan toch altijd uw eigen gevoel en luister naar uw eigen stem. Als uw intuïtie u zegt: het is toch niet helemaal zoals ik wil, of zoals het naar mijn gevoel zou moeten zijn, stel dan de aankoop of de opdracht daartoe uit totdat u duidelijk voelt en weet wat goed voor u is.

Advertenties en prospectussen, ook van gerenommeerde beleggingsinstellingen, dient u met de nodige zorgvuldigheid te bekijken. Laat het u duidelijk zijn wat de strategie is en wat de aanbieder van het product beoogt. Wees attent op de risico’s die u erbij loopt. Onderken de achtergronden van de beleggingen. Indien uw kennis tekortschiet, en dat zal best wel eens gebeuren, ga dan te rade bij een bevriende en betrouwbare relatie of instelling voor een tweede mening, omdat maar al te vaak in advertenties de suggestie wordt gewekt dat er alleen maar voordelen aan de aangeboden beleggingen verbonden zijn. Zeker de laatste jaren blijkt steeds, ook bij gerenommeerde instellingen, dat de risico’s groter zijn dan de reclame suggereert.

Laat u niet bevangen door angst. Angst is altijd een slechte raadgever, zeker ook bij beleggen. Zodra u onzeker wordt en er daardoor angst ontstaat, maak dan schoon schip en overweeg terdege wat u aan het doen bent. Doe alleen maar zaken met erkende instellingen, erkend door de overheid in het land waarin u actief bent, instellingen die onder toezicht staan van een ministerie van Financiën of van een instelling die door het ministerie is aangewezen of door de Centrale Bank.

Indien er beloftes worden gedaan, eis dan een verklaring hiervan op schrift voordat u tot actie overgaat.

Dit zijn allemaal waarschijnlijk bekende opmerkingen voor u. Het blijkt echter maar al te vaak dat de ervaren belegger één of een aantal van deze punten wel eens veronachtzaamt en dan achteraf, als de resultaten niet naar wens zijn verlopen, spijt heeft als haren op zijn hoofd omdat hij niet alert genoeg is geweest op deze beginselen voor beleggers.

2
De tien stellingen van Simon A. Cohen

1
Beleggen in aandelen van gerenommeerde ondernemingen is op lange termijn – doorgaans ten minste vijftien jaar – aantrekkelijker dan beleggen in obligaties.

2
Verlies als gevolg van koersdalingen op korte termijn kan worden beperkt door te beleggen in aandelen waarop putopties beschikbaar zijn.

3
Als gebruik wordt gemaakt van putopties ter bescherming tegen koersverlies, is het spreiden over andere soorten beleggingen, zoals deposito’s en obligaties, minder noodzakelijk.

4
Beleg niet te veel in zaken die niet gemakkelijk en direct te verkopen zijn.

5
Vermijd zo veel mogelijk het beleggen met geleend geld. Avontuurtjes op beleggingsgebied tasten uw gemoedsrust aan.

6
Laat uw beleggingsbeslissing en uw keuze niet afhangen van fiscale motieven. Beleg alleen maar in zaken die voor u aantrekkelijk zijn, ook als ze geen fiscale aftrekpost zijn.

7 Stippel uw eigen strategie uit; raadpleeg betrouwbare adviseurs, maar volg uw eigen inzicht.

8
Wees consequent in uw beleggingsaanpak; wissel niet te vaak van strategie. Soms is het nodig de strategie aan te passen aan veranderende omstandigheden.

9
Laat u zich niet meeslepen door de beurshandel. Deze verdient aan elke order. De beurshandel is vooral gebaat bij omzet.

10
Wantrouw ieder die koerswinst in het vooruitzicht stelt of garandeert en bedenk dat gunstige resultaten in het verleden geen garantie bieden voor de toekomst.

3
De eerste stappen als belegger

Wil men een zekere opbrengst van zijn geld hebben en die tevens zo veel mogelijk veilig stellen, dan staan daartoe verscheidene wegen open. Wij zullen die in dit boek stuk voor stuk behandelen en verklaren. Daarbij nemen wij als het ware de aanstaande belegger aan de hand om hem door dit zo langzamerhand sterk gegroeide doolhof te loodsen.

De meest vertrouwde weg is die van de spaarrekening. De gang naar de spaarbank, de gewone bank of het postkantoor is niet moeilijk. In vele gevallen is men er van jongs af aan mee vertrouwd geraakt.

Heeft men besloten tot een andere vorm van beleggen, dan weten velen niet hoe te beginnen en lijkt voor sommigen de drempel van de bank heel hoog te zijn. Met de routinematige handelingen, zoals het opnemen en storten van geld, het overboeken of het opnemen van vreemd geld heeft men geen enkele moeite. Velen daarentegen die wel belangstelling hebben voor beleggen, zien op tegen de moeite die de eerste stap op weg naar werkelijk beleggen vergt. Men weet dan niet hoe het kopen en verkopen van effecten (de verzamelnaam voor aandelen en obligaties) te werk gaat. Men kijkt op naar hen die ‘even een telefoontje naar de bank plegen om honderd aandelen Unilever te kopen’.

Deze drempelvrees is echter volstrekt overbodig. Beleggen via de bank vergt een kleinere moeite dan u misschien denkt. Eén telefoontje is namelijk genoeg om uw wensen kenbaar te maken en met beleggen te beginnen.

Welke beleggingen te nemen hangt af van heel veel factoren, die we alle in dit boek zullen bespreken. Om er alvast een paar te noemen: de financiële armslag van de belegger, zijn leeftijd, de samenstelling van zijn gezin, financiële verplichtingen nu en later, de bereidheid om risico’s te nemen, de belasting die hij moet betalen en uiteindelijk de wensen die hij heeft.

Tussenpersonen

Iemand die in effecten wil beleggen, hoeft niet zelf naar de beurs toe. Hij mag dat zelfs eigenhandig niet doen. Voor de daadwerkelijke handel moet hij op grond van de wet een tussenpersoon inschakelen die voor hem handelt. In het algemeen fungeren banken en commissionairs – lieden en firma’s die van deze handel hun beroep hebben gemaakt – als tussenpersoon voor iemand die effecten wil kopen of verkopen. Zij geven de koop- en verkooporders van de klant door naar de beurs.

Voor een beleggende particulier is het gebruikelijk dat hij effecten koopt en verkoopt via de bank waar hij al klant is en waar hij een rekening heeft lopen. Een deel van het beleggend publiek doet zijn beurszaken via een commissionair. Het kenmerkende verschil tussen een bank en een commissionair is dat een bank naast beleggen tal van andere financiële diensten aanbiedt. Een commissionair daarentegen houdt zich in hoofdzaak bezig met effectenhandel. Hetzelfde geldt trouwens ook voor de zogenoemde remisiers. Een remisier geeft zijn orders door aan de commissionair of bank en handelt niet zelf op de beurs. De remisier krijgt hiervoor van de bank of commissionair een vergoeding in de vorm van een deel van de provisiekosten die aan de cliënt in rekening worden gebracht. Welke tussenpersoon men echter ook kiest, altijd ontvangt deze voor zijn bemiddeling een zeker loon of een zekere provisie per transactie.

Laten beheren of zelf doen

Beleggers kunnen het beheer van hun vermogen ook uitbesteden. Banken, commissionairs en remisiers bieden als dienstverlening doorgaans ook de mogelijkheid om het vermogen voor de eigenaar van het geld te beheren. Daarvoor wordt een vergoeding gevraagd, die vaak afhankelijk is van de omvang van het vermogen. In feite hebben deze beheerders twee petten op. Zij bemiddelen namelijk ook in effecten en krijgen daarvoor effectenprovisie.

Daarnaast bestaan er nog zogenoemde provisieonafhankelijke vermogensbeheerders die geen (provisie)inkomsten ontvangen uit hoofde van de effectentransacties die voor de cliënt worden verricht. Zo’n vermogensbeheerder ontvangt slechts een vergoeding van de cliënt voor het beheer, die ook gerelateerd kan zijn aan het beleggingsresultaat.

Minimumbedragen

Met welk bedrag kunt u nu beleggen? Met € 50, € 500 of meer? Dit hangt geheel af van uw financiële positie. Bedenk echter wel dat hoe kleiner het bedrag is dat u belegt, des te (procentueel) hoger de provisie is die voor de transactie wordt berekend. Hoe groter de order, des te lager ligt de provisie verhoudingsgewijs in vergelijking met het bedrag van de order.

Hoe te beginnen

De aspirantbelegger die een keuze heeft gemaakt tussen aandelen, opties of obligaties, hoeft slechts telefonisch of in persoon contact op te nemen met de bank waar hij zijn rekening heeft lopen. De bankmedewerker geeft desgevraagd alle inlichtingen hoe het beleggen via de bank in zijn werk gaat. De belegger kan met hem bespreken welke mogelijkheden voor belegging in aanmerking komen en het risico dat ermee gemoeid is.

De bankmedewerker zal ook desgevraagd adviezen geven, waarbij het voor de belegger gewoon noodzakelijk is om zichzelf eerst op de hoogte te stellen. Immers, het is zijn geld dat met de transactie gemoeid is. Een extra advies kan hem wellicht op een andere mogelijkheid wijzen. Ongetwijfeld zal de bankmedewerker de zogenoemde huisfondsen van de bank zelf aanbevelen. Daar is op zich niets op tegen, maar de belegger weet na het volgen van de cursus in dit boek wel dat er meer mogelijkheden zijn.

Orders doorgeven

U hebt op een gegeven moment beslist dat u honderd aandelen Philips wilt kopen. Dit geeft u dan telefonisch door aan een medewerker van de effectenafdeling van de bank. U kunt dan eerst opvragen wat de koers (de prijs) van een aandeel Philips op dat moment is. De banken zijn via de computer online met de beurs verbonden en hebben zo elk moment de actuele koersen op het scherm. Tijdens de uren dat de beurs geopend is, gaat de handel vrijwel onafgebroken door en de koersen kunnen mede daardoor voortdurend schommelen.

Tevens zal de bank u vragen of uw order gelimiteerd of bestens uitgevoerd moet worden. Een gelimiteerde order houdt in dat u een koerslimiet stelt, waarboven niet gekocht of waaronder niet verkocht mag worden. Een bestensorder wordt meestal uitgevoerd tegen de best mogelijke koers. U geeft daarbij ook door dat de order op dezelfde dag moet worden uitgevoerd.

Ook is het bij de gelimiteerde orders mogelijk om een order langer dan een dag te laten lopen. U geeft bijvoorbeeld op dat u een bepaald aandeel tegen een prijs van € 50 wilt kopen en beslist niet hoger. De koers is op dat moment € 52, zodat de order niet kan worden uitgevoerd. U laat de order doorlopen en zodra de prijs is gezakt tot € 50 of daaronder, wordt de transactie gesloten. Na een aantal weken zal u uw order moeten herzien wanneer blijkt dat deze door uw limitering niet kan worden uitgevoerd.

De bank geeft uw order zo snel mogelijk door aan de beurs, direct of indirect. Bankfilialen geven de order namelijk eerst door aan hun hoofdkantoor, die vervolgens de order aan de beurs doorgeeft. Bij verkoop van uw honderd aandelen Philips hoeft u ook slechts uw bank de opdracht te geven tot verkoop. Daarbij kunt u weer opgeven of de order bestens of gelimiteerd moet worden uitgevoerd. Na verkoop hoeft u niets meer te doen. De verkoop wordt pas gedaan op het moment dat de koers op de beurs gelijk of hoger is dan de opgegeven limiet. De aandelen worden uit het effectendepot gelicht en het verkoopbedrag (aantal aandelen maal de verkoopkoers) wordt op uw rekening gestort. Ook dan worden er provisiekosten in rekening gebracht.

Verwerking en administratie van transacties

Als u begint met beleggen, wordt er een zogenoemd effectendepot bij uw bank geopend. Hierin worden de effecten die u in bezit hebt, geadministreerd. De originele aandelen of obligaties krijgt u vanwege de kosten niet zelf in handen, de bank evenmin. Dat is in het verleden wel anders geweest. Toen werden na beurstransacties pakketten aandelen gewoon verhuisd van het ene bankkantoor naar het andere. Ze lagen dan ook daadwerkelijk in depot.

Dat systeem is vanwege veiligheid, het voorkomen van fraude en ter wille van het gemak al vele jaren geleden losgelaten en gewijzigd in administratieve handelingen. Na aankoop van bijvoorbeeld honderd aandelen Philips krijgt de koper een afschrift waarop staat dat er honderd aandelen Philips voor hem in het verzameldepot zijn opgenomen op de dag waarop de aandelen zijn gekocht. Evengoed als er geld op een rekening kan worden bij- of afgeschreven, gebeurt dat ook met effecten.

Twee of drie dagen na uitvoering van de order krijgt u een effectennota van uw bank thuis gestuurd, waarop het aantal gekochte of verkochte aandelen van een fonds, de kosten en het eindbedrag zijn vermeld. Hierna volgt een voorbeeld.

Voorbeeld

  Effecten
         rek.nr. 00.00.29.111

  Koop

  Inzake: | aandelen Philips € 27 | fondscode: 925
| transactiedatum 01.02.07 |
| beurs Amsterdam |

  Uitgevoerd st. 100 à € 27 |
  Effectieve waarde | € 2.700 debet
  Provisie | € 54 debet
  Valuta 06.02.07 | € 2.754 debet
Bovenstaand bedrag boeken wij ten laste van 00.00.29.111

Kosten

De provisie die ten laste van uw rekening wordt gebracht, bestaat uit een percentage van het transactiebedrag. Voor aan- of verkoop van buitenlandse effecten rekenen de banken een hogere provisie.

Indien u belegt in effecten via uw bank, betaalt u naast provisie bij aan- en verkoop jaarlijks een bedrag voor het administreren en bewaren van effecten, het bewaarloon. Dit tarief bestaat enerzijds uit een bedrag (enkele euro’s) per fondsensoort en anderzijds uit een percentage van de totale beurswaarde van de effecten. Hoe groter de beurswaarde, des te kleiner het percentage kosten. Ook wordt er een toeslag gerekend voor buitenlandse effecten.

Eens in het jaar krijgt u van de bank een overzicht met de effecten die u in bezit hebt. Als u in opties of termijncontracten handelt, stuurt de bank u regelmatig een positieoverzicht. Hierin staat vermeld wat u bezit aan opties of termijncontracten. Verder staan gegevens vermeld als aankoopwaarde en huidige waarde. Beleggen via uw bank gaat zeer eenvoudig in zijn werk. U hoeft alleen uw aan- en verkooporders door te geven. Als u eenmaal de stap hebt gedaan, merkt u dat de drempel om te beginnen niet hoog was.

Beursorderlijnen en internet

In combinatie met de voortgaande automatisering van de handelssystemen van banken en commissionairs – waardoor het arbeidsintensieve karakter van de orderafhandeling is afgenomen – werd het daardoor mogelijk om de provisietarieven te verlagen. Desondanks wijken de provisietarieven van de verschillende banken echter nog altijd sterk van elkaar af.

In 1991 kwam de Postbank als eerste met een telefonische beursorderlijn voor aan- en verkoopopdrachten, waarbij er geen mogelijkheid is om beleggingsadvies te krijgen. Vanwege de relatief geringe provisiekosten wonnen deze orderlijnen snel aan populariteit, vooral bij kleinere beleggers. Later kwam daar het beleggen via internet bij, waardoor de tarieven nog verder daalden.

De sterke groei van het aantal internetgebruikers heeft alle banken en vrijwel alle beursgenoteerde bedrijven ertoe aangezet om een website te ontwikkelen met informatie over de producten, diensten en activiteiten van de bedrijven. Bekende succesverhalen in de financiële wereld zijn de Amerikaanse effectenbroker E*Trade en de internetbank van de Nederlandse ING Groep, ING Direct, die in landen over de hele wereld zijn financiële diensten aanbiedt. In Nederland zijn verschillende internetbanken, waaronder Alex (nu onderdeel van Rabobank) en Binck ook zeer succesvol. De traditionele banken hebben echter de tegenaanval ingezet en in 2006 maakte ingdochter Postbank de effectenaankopen via internet zelfs tijdelijk gratis.

Voor beleggers zijn websites in het algemeen uitermate geschikt om snel basisinformatie te verzamelen en een eerste indruk op te doen. Bovendien kan de onderneming tegen geringe kosten jaarverslagen en andere berichten verspreiden en op flexibele wijze informatie verschaffen over het eigen bedrijf.

Waarschuwing

De particuliere belegger heeft voor zijn aan- en verkopen in de meeste gevallen te maken met tussenpersonen. Het zijn lieden en instellingen die er hun beroep van maken om kopers en verkopers bij elkaar te brengen. Tussenpersonen zijn vaak deskundigen op hun terrein. Zij kunnen van advies dienen, maar uiteraard zijn zij gebaat bij het tot stand komen van een transactie, waarvoor zij een zekere provisie of commissie genieten.
Daarentegen kan de koper van een beleggingsproduct niet om een tussenpersoon heen omdat dit bij de wet is verboden. Zo kan de belegger niet zelf naar de effectenbeurs gaan om daar aandelen te kopen of te verkopen. Hij heeft daar de tussenkomst van een bank of commissionair, die daartoe bij de wet is aangewezen, voor nodig.

Fraudeurs en scharrelaars

In de jaren zeventig floreerde de handel in diamant. Daardoor werden tal van tussenpersonen naar deze markt getrokken aan wier deskundigheid en betrouwbaarheid wordt getwijfeld. Nog niet zo lang geleden kende de goederentermijnmarkt ook tussenpersonen, die een zeer agressieve verkoopmethode hanteerden. Verscheidene beleggers zijn daarvan de dupe geworden, met voor velen van hen grote financiële gevolgen.

In Nederland heeft men ook op het gebied van aandelen agressieve verkoop gekend. Dit gold de zogenoemde pennystocks, aandelen met optisch zeer lage koersen van bijvoorbeeld een kwart of een halve dollar. Daardoor konden zij gemakkelijk aan de man worden gebracht. Verwarrend bij dit soort zaken is dat dergelijke aandelen wel op een officiële buitenlandse beurs worden genoteerd, maar de bemiddelaar legt boven op de prijs nog een flinke schep zogenoemde handelsmarge.

Ook op het gebied van belegging in buitenlands onroerend goed zijn grote teleurstellingen ondervonden. Zo zijn gevallen bekend van de aankoop van waardeloze woestijngrond in Amerika of van zwendel met aankopen van onroerend goed in andere landen, zoals in Spanje. Ook hebben zich enkele vervelende gevallen voorgedaan met beleggingen in valuta en tropisch hardhout. Er kan niet genoeg worden gewaarschuwd tegen het optreden van dergelijke tussenpersonen.

Steeds weer moet de belegger attent zijn op het bestaan van malafide handelaren die tussen de mazen van de regels door glippen. De belegger loopt daarbij het risico dat hij waardeloze ‘beleggingen’ heeft gekocht en dat hij gewoon zijn geld kwijt is. De belegger die dit soort teleurstellingen wil vermijden, moet zich te allen tijde wenden tot erkende en algemeen bekende en gerespecteerde dienstverlenende ondernemingen, zoals banken of als betrouwbaar bekendstaande commissiehuizen of tussenpersonen. Het is raadzaam om in eigen omgeving en bijvoorbeeld bij de bankrelatie nadere gegevens over tussenpersonen op te vragen als u met hen in zee wilt gaan. Bij de Autoriteit Financiële Markten (AFM) kunt u nadere inlichtingen inwinnen en uitzoeken of de tussenpersoon een vergunning heeft (020553 52 00 of www.afm.nl).

Toezicht

Ook banken kunnen als tussenpersoon optreden. De banken in Nederland staan onder toezicht van De Nederlandsche Bank (DNB), de centrale bank, zoals de gangbare term luidt. Deze ziet erop toe dat banken met hun kredietverlening niet over de schreef gaan. Per slot van rekening is het verlenen van krediet een van de belangrijkste activiteiten van een bank.

In samenwerking met de Europese Centrale Bank (ECB) ziet DNB erop toe dat de banken in verhouding tot hun eigen vermogen niet te veel kapitaal uitlenen. Gebeurt dat toch, dan tikt de centrale bank zo’n bank op de vingers. Om het toezicht te kunnen uitoefenen, moeten de banken wekelijks en maandelijks uitvoerige financiële gegevens aan de centrale bank verstrekken, die daaruit kan aflezen of een bank wel aan haar zogenoemde solvabiliteitseisen voldoet. Een bank wordt solvabel geacht als zij voldoende eigen vermogen (kapitaal plus reserves) heeft om de risico’s verbonden aan het verlenen van krediet te kunnen opvangen. De Wet Toezicht Kredietwezen voorziet in een collectieve garantieregeling, die aan bepaalde crediteuren van de bank, zoals de particuliere rekeninghouders, zekerheid biedt omtrent hun aan de desbetreffende banken toevertrouwd geld.

Toch hebben in het verre en minder verre verleden enkele banken een scheve schaats gereden; wij noemen hier Van der Hoop, de Tilburgsche Hypotheekbank, Slavenburg’s Bank, al hebben bij deze laatste de klanten geen schade geleden; het ging daar voornamelijk om het laten wegwerken van zogenoemd ‘zwart’ geld.

In het buitenland ging de Britse Barings Bank over de kop doordat een van haar optiehandelaren in het Verre Oosten door speculatie enorme verliezen had veroorzaakt. Hier bleek het interne toezicht van de bank te falen. In dit laatste geval bleven de cliënten van de bank gevrijwaard van verlies door de overneming door de ING.

Ondanks deze incidenten mag worden aangenomen dat banken in Nederland en in de meeste industrielanden van de wereld veilige instituten zijn.

Kosten van beleggen

Hoewel ze steeds lager worden, krijgt wie gaat beleggen onvermijdelijk met kosten te maken. Er is de transactieprovisie, het jaarlijkse bewaarloon, de beheervergoeding voor de managers van het beleggingsfonds of voor de vermogensbeheerder en de kosten voor het verwerken of herbeleggen van dividenduitkeringen. In totaal kan het flink oplopen maar het terugdringen van kosten is goed mogelijk en kan een belangrijk verschil maken in het uiteindelijke nettorendement van uw beleggingsportefeuille. Hierna wordt uiteengezet waarop u in dit verband speciaal moet letten.

Een actief beheerde portefeuille maakt vaak enkele tot in extreme gevallen wel tientallen procenten van de waarde van het belegd vermogen aan kosten, ieder jaar weer. Dat is een van de belangrijkste redenen dat veel beleggingsfondsen en vermogensbeheerders zo veel moeite hebben om de relevante index (benchmark) bij te houden, laat staan structureel te verslaan. Maar ook beleggers die doe-het-zelven ontkomen er niet aan dat zij kosten afdragen aan de bank waar zij hun rekening aanhouden. Voor niets gaat immers de zon op. De oplettende belegger zorgt ervoor dat hij niet te veel betaalt.

Transactiekosten

Voor het aankopen van aandelen, obligaties en opties kan de particuliere belegger niet zonder een bank. De tarieven die de banken hiervoor in rekening brengen, verschillen aanmerkelijk. De Postbank stuntte in 2006 door het aankopen van Nederlandse effecten via internet (tijdelijk) gratis te maken. De Postbank wilde op deze manier marktaandeel terugwinnen van de sterk gegroeide internetbrokers. Verkoopprovisie en bewaarloon worden natuurlijk wel gewoon in rekening gebracht, dus helemaal gratis is het niet.

Meestal rekent de bank een vast startbedrag voor iedere transactie, plus een percentage van de waarde van de aankoop. Dit percentage wordt dan lager als het aankoopbedrag groter wordt. In plaats van een vast startbedrag kan de bank ook een minimumbedrag hanteren. Hoe dan ook, het systeem houdt in dat het relatief kostbaar is om kleine orders in te leggen.

Een besparing op de gebruikelijke transactiekosten kan worden behaald door niet via een bankkantoor met zijn goedbetaalde adviseurs, maar zelf via internet te beleggen. Nadeel daarvan is natuurlijk wel dat er geen advies wordt gegeven en de kans bestaat dat u een onherstelbare fout maakt, door bijvoorbeeld te weinig of (veel) te veel aandelen te kopen. Als internetbelegger verricht u dezelfde handelingen als bij het doorgeven van beleggingsorders via een kantoor, maar dan met de computer. Banken die beleggen via internet aanbieden, hebben daarvoor wel allerlei beveiligingssystemen ingebouwd om fouten zo veel mogelijk uit te sluiten en de vertrouwelijke gegevens te bewaken.

Administratieve rompslomp

Er zijn meer nadelen aan beleggen via internet. Ten eerste gaat er veel administratieve rompslomp aan vooraf. Diverse contracten en codes moeten over en weer risico’s uitsluiten. Daarnaast is het volstrekt anoniem en is het dus belangrijk om voldoende kennis van beleggen te hebben, want er is geen op uw persoonlijke situatie toegesneden advies. Voor de beginnende belegger zijn er dus heel wat valkuilen. Als u toevallig een groot bedrag op uw rekening hebt staan, of veel kredietruimte, kan een verkeerd ingetoetste fondscode u een flinke strop bezorgen. Bij een order die u via uw bankkantoor opgaf, zal bij een vergissing van degene die de order opgaf, de bank de kosten op zich nemen, maar op het internet is het ieder voor zich.

Toch is internetbankieren een snel groeiende markt. Een aantal banken, zoals Alex en BinckBank in Nederland en E*Trade in Amerika, richt zich zelfs volledig op deze nieuwe markt. Maar ook bij ABN AMRO, ING, de Postbank, Rabobank en Robeco kan er via internet zelf worden belegd. Door de felle concurrentie zijn de tarieven weliswaar scherp gedaald, maar het blijft geld kosten.

Voorbeeld

De ING Bank had in 2006 de volgende tariefstaffel voor de aankoop van Nederlandse aandelen via internet:

        Bedragen t/m € 2.250 | 0,70%
        Over het meerdere t/m € 9.000 | 0,50%
        Over het meerdere t/m € 450.000 | 0,40%
        Over het meerdere t/m € 1,125 miljoen | 0,30%
        Bij orders groter dan € 1,125 miljoen | 0,30%
        Minimumprovisie per transactie | € 10

Als men dus een aankooporder plaatst voor honderd aandelen Unilever bij een beurskoers van € 55, is de aankoopprovisie 0,7% over de eerste € 2.250 (dat is € 15,75), plus 0,5% over de rest van het bedrag (€ 5.500 minus € 2.250 = € 3.250), dat is € 16,25. De totale aankoopprovisie wordt dus € 32 (€ 15,75 plus € 16,25), ofwel bijna 0,6% van het aankoopbedrag.

Indien men (bij vergissing of bewust) een kleinere aankooporder plaatst voor bijvoorbeeld tien aandelen Unilever bij een beurskoers van € 55, is de aankoopprovisie niet 0,7% over die € 550 (dat is € 3,85), maar het door ING Bank gehanteerde minimumbedrag van € 10, bijna 2% van het aankoopbedrag. Dat betekent dat u dan al 2% achter de feiten aanloopt en dan moet er ooit ook nog verkocht worden tegen dezelfde tarieven.

Sommige banken werken met een zogenoemde flat fee, een vast percentage ongeacht de grootte van de order. Dat kan voordelig zijn indien u veel kleine orders wenst te plaatsen. Andere banken werken met een vast bedrag per beursorder, ongeacht de grootte van de order. Dat kan weer voordelig zijn indien u vaak (zeer) grote orders plaatst.

Simon A Cohen Vermogensbeheer heeft met een van haar depotbanken een gunstige flat fee afgesproken, zeer in het voordeel van vooral de kleinere effectendepots. Bij Nederlandse aandelen en obligaties is het tarief teruggedrongen tot 0,1% van tegenwaarde van de order, plus € 5. Met banken die geen flat fee willen toestaan, wordt een flinke korting op de gebruikelijke tariefstructuur bedongen. Ook daarmee is de beheervergoeding snel terugverdiend. Men zou zelfs kunnen stellen dat het vermogensbeheer dankzij deze voordelen gewoon gratis is…

Churning

Banken zijn commerciële bedrijven en willen dus zo veel mogelijk geld verdienen. Zij hebben er daarom belang bij dat de klant zo veel mogelijk muteert in zijn portefeuille, zodat de provisieinkomstenstroom maximaal is. Beleggingsadviseurs sturen daarom ook meestal aan op veranderingen in de portefeuille. Zij zullen niet snel bellen om te zeggen dat er niets hoeft te worden aangepast en als u belt, is er altijd wel een aandeel dat kan worden ingeruild voor een beter aandeel. Wetenschappelijk onderzoek heeft echter aangetoond dat het opvoeren van het aantal transacties over het algemeen leidt tot een lager rendement.

Denk niet dat u bij een vermogensbeheerder altijd beter af bent omdat hij en u dezelfde belangen hebben: het zo groot mogelijk worden van uw vermogen. Veel vermogensbeheerders krijgen van de banken waarmee zij samenwerken een zogenoemde kickback fee, een percentage van de over hun orders aan die bank betaalde provisies. Bij die vermogensbeheerders rinkelt de kassa dus steeds als zij iets aan de portefeuilles veranderen, met alle nadelige gevolgen voor het rendement van dien. Ook vermogensbeheerafdelingen van een commerciële bank worden uiteraard geprezen door het moederbedrijf als zij lekker actief muteren. Het is daarom belangrijk dat een vermogensbeheerder volstrekt onafhankelijk is en dat hij op geen enkele wijze een kickback ontvangt voor handelingen die niet per se in het belang van zijn klanten zijn.

Beleggingsfondsen

Het aankopen en weer verkopen van beleggingsfondsen is doorgaans goedkoper dan het verhandelen van individuele aandelen. Een nadeel van het beleggen in fondsen is echter dat er binnen het fonds (dus niet zichtbaar voor de bezitter ervan) ieder jaar weer kosten in rekening worden gebracht, de beheerfee. Meestal ligt deze ergens tussen de 0,5 en 1,5%. Daarnaast worden er binnen het fonds ook doorlopend kosten gemaakt voor transacties, die bij een actief beheerd fonds sterk kunnen oplopen.

Nederlandse beleggingsfondsen moeten daarom bekendmaken wat hun expense ratio is. Dat is een getal dat de kosten weergeeft als percentage van het beheerd vermogen. Omdat veel fondsen hun aan- en verkopen echter netto afrekenen, vertelt de expense ratio niet het hele verhaal. Bij een nettokoop of -verkoop zitten de kosten namelijk in de prijs verwerkt. Bovendien heeft zoals reeds gememoreerd onderzoek aangetoond dat meer transacties over het algemeen resulteren in een lager rendement. Als het aan de Autoriteit Financiële Markten (afm) ligt moeten alle beleggingsfondsen in de toekomst in hun prospectus vermelden hoe vaak er in de beleggingsportefeuille wordt gemuteerd, zodat beleggers een inschatting kunnen maken van deze verborgen kosten.

4
De beurspagina

De meeste landelijke dagbladen vermelden op hun financiële pagina’s overzichten van beurskoersen. Die overzichten zijn, op enkele uitzonderingen na, lang niet volledig, omdat een compleet overzicht van alle koersen in de kranten te veel ruimte zou vergen en die ruimte kost de kranten geld. De vermelding van de koersen (prijzen) van effecten dient dan ook te worden gezien als een dienstverlening aan de lezers. Aangezien het effectenbezit onder het grote publiek in de loop der jaren aanzienlijk is toegenomen – ook al omdat men voor slechts een klein bedrag al aandeelhouder kan worden in een onderneming – is die dienstverlening onmisbaar geworden.

Echter, de lezer dient wel te bedenken dat de vermelding van de koersen een momentopname is. Deze koersen vormen een goede indicatie, maar als u bijvoorbeeld op grond van die in de krant vermelde koersen een koop- of verkooporder zou opgeven, is het niet zeker dat u ook die opdracht tegen de gepubliceerde koers krijgt afgerekend. Handel vindt namelijk voortdurend plaats en prijzen kunnen schommelen.

Desondanks hebt u aan de gepubliceerde koersen enig houvast. Daarom is het verstandig om bij koop- en verkooporders in veel gevallen limieten op te geven. Deze geven de grenzen aan van de prijzen waartegen u wilt kopen of verkopen.

De ochtendbladen vermelden de beurskoersen van de voorgaande beursdag. De avondbladen kunnen doorgaans de koersen opgeven tot een bepaald uur van de beurshandel, die meestal verder doorloopt dan het ogenblik waarop de kranten hun beurspagina afsluiten.

Ook geven de kranten vaak niet alle koersen aan hun lezers door vanwege de ruimte die de vermelding ervan vereist. Wel uitgebreide koersinformatie geven de Officiële Prijscourant van de Amsterdamse effectenbeurs en Het Financieele Dagblad. De koersen die op buitenlandse effectenbeurzen tot stand komen, worden slechts in zeer beperkte mate in de Nederlandse bladen gepubliceerd. Voor de Engelse beurzen is de beste leidraad The Financial Times, voor de Amerikaanse beurzen onder meer de Wall Street Journal, de Herald Tribune en de New York Times.

De indeling van de beurspagina

In dit hoofdstuk vindt u de verklaring van de diverse kolommen en rubrieken op de financiële pagina. De indeling – de opmaak of layout – van de kranten is niet overal dezelfde. De volgorde van de rubrieken die wij nu vermelden, hoeft u niet altijd zo in uw dagblad terug te vinden. Daarom zullen wij de indeling aanhouden zoals die wordt gehanteerd door Het Financieele Dagblad (Het fd). Deze krant is overal te koop en is voor alle professionele beleggers verplichte kost. Het fd gaat dagelijks uitgebreid in op nieuwsberichten over economie, beurzen en het bedrijfsleven.

AEX-fondsen

De meest actieve aandelen hebben in het fd een prominente plaats. De Amsterdam Exchanges Index (AEX) bestaat uit de 25 meest verhandelde Nederlandse aandelen die op de Amsterdamse effectenbeurs staan genoteerd. De meeste landelijke dagbladen beginnen hun overzichten ook met dit staatje. Daarna volgen de Midkapaandelen, de middelgrote aandelen van de Amsterdamse beurs.

In de overzichten wordt een schat aan gegevens vermeld in de vorm van kolommen. Uiteraard wordt de naam van het fonds, het aandeel, vermeld (in het midden) en de koersen waartegen die aandelen op de laatste beursdag zijn verhandeld. In de kolommen wordt van links naar rechts eerst de hoogste koers van de afgelopen twaalf maanden vermeld, met de datum, daarna de laagste koers, de gemiddelde koers over de laatste veertig dagen en de koers van de voorgaande beursdag. Deze eerste vier kolommen vermelden dus de historische situatie; daarna volgen de feiten van de laatste beursdag: openingskoers, hoogste, laagste en slotkoers. Rechts van de namen ten slotte staan van links naar rechts: het aantal aandelen dat die dag van eigenaar wisselde (omzet stuks), het aantal aandelen dat doorgaans wordt verhandeld (gemiddelde omzet), het dividendrendement, het totaalrendement en de koers-winstverhouding. Over de technische begrippen dividendrendement en de koers-winstverhouding volgt later in dit boek verdere uitleg. Het totaalrendement geeft aan hoeveel het aandeel de belegger heeft opgeleverd in het afgelopen jaar.

Al met al geeft dit kleine stukje krant een schat aan informatie. Staat het aandeel ruim boven zijn gemiddelde koers van de laatste veertig dagen? Dan is de kans groot dat het aandeel in een positieve trend zit. Is de omzet groter dan gemiddeld? Dan is er waarschijnlijk belangrijk nieuws geweest rond het aandeel.

Voorbeeld uit Het Financieele Dagblad
(koerspagina met AEX-aandelen en AMX-aandelen)

Andere gegevens

Ook andere dagbladen die hun lezers uitvoerig van beursnieuws voorzien, geven vaak de hoogste en laagste koersen aan over een bepaalde verstreken periode. Let daarbij altijd goed op de duur van die periode, want de hoogste en laagste koersen kunnen betrekking hebben op de laatste twaalf maanden of op het tijdvak vanaf 1 januari van het lopende jaar. Voor de belegger kunnen deze gegevens van groot belang zijn. Indien de actuele beurskoers op het hoogste of het laagste punt staat van de vermelde periode, is vaak sprake van een duidelijk trend, waarover de belegger zich dient af te vragen waarom dat het geval is. Hij kan er zijn beleggingsbeslissing op aanpassen.

De Officiële Prijscourant geeft nog meer gegevens dan de landelijke dagbladen, zoals exacte informatie over dividenden, de zogenoemde successiekoers die belangrijk is voor de berekening van de waarde van effecten uit nalatenschappen en de zogenoemde fondscode van het aandeel op de beurs. Al deze informatie maakt de Officiële Prijscourant compleet, maar het is vaak informatie die een belegger in de dagelijkse praktijk niet direct nodig heeft.

Obligaties

Obligaties (schuldbewijzen) vormen een belangrijk deel van het arsenaal van beleggingsmogelijkheden. Er zijn dergelijke papieren in omloop afkomstig van honderden kapitaalvragers. Tot de belangrijkste daarvan behoort de staat, die regelmatig staatsleningen uitgeeft, waarop het publiek kan inschrijven. Naast de staat is de Bank voor Nederlandse Gemeenten (bng) een grote kapitaalvrager, alsmede verzekeringsmaatschappijen, banken, de industrie, de gezondheidszorg en hypotheekbanken. De stukken van deze laatste worden pandbrieven genoemd. De koersen van obligaties worden dagelijks gepubliceerd in de Officiële Prijscourant en ook in de landelijke dagbladen. Publicatie in de dagbladen van alle obligatiekoersen vergt veel ruimte, dus het ene dagblad is uitvoeriger in deze koersinformatie dan het andere.

Voorbeeld uit Het Financieele Dagblad
(koerspagina met AEX-aandelen en AMX-aandelen)

    Krijgt men een uitvoerige opgave van obligaties en dergelijke onder ogen, zoals Het Financieele Dagblad die geeft, dan vindt de lezer de namen van de fondsen vermeld met daarbij het jaar van uitgifte en het jaar van aflossing, respectievelijk uitloting van de lening. Niet alleen worden de rente van de lening en de koersen van de dag in zo’n overzicht vermeld, vaak wordt een opgave gedaan van de effectieve rendementen.

Door de opgave van de effectieve rendementen, die zijn berekend op basis van de koersen van de dag, wordt veel rekenwerk bespaard. De Officiële Prijscourant gaat nog veel verder met het verstrekken van gegevens. Zo wordt de gemiddelde looptijd per fonds opgegeven, het couponrendement en het effectief rendement. Als vervroegde aflossing van de obligatielening mogelijk is, wordt op basis van de verkorte looptijd een apart effectief rendement berekend.

Net als bij de aandelenrubrieken geeft de Officiële Prijscourant de nominale waarde per fonds (de coupure, bijvoorbeeld € 1.000, $ 1.000), de vervaldag van de coupons, de successiekoers en de officiële fondscode.

Overige fondsen

In aparte overzichten worden meestal de converteerbare (in aandelen verwisselbare) obligaties vermeld en de buitenlandse obligaties. Voorts de niet officieel genoteerde fondsen en fondsen van een aangekondigde komende nieuwe uitgifte. Deze laatste zijn niet officieel genoteerd, maar zij worden, vooruitlopend op de uitgifte, wel verhandeld. Dit zijn de met een Engelse aanduiding vermelde ‘as, if and when issued’- noteringen.

Opties

Slechts enkele dagbladen geven uitgebreide informatie over de koersen van de verhandelde opties op de Euronext Optiebeurs in Amsterdam. Doorgaans laten de dagbladen de opties achterwege waarin niet is gehandeld.

Soms worden de hoogste en laagste koersen van de dag genoemd en zelfs de bied- en laatprijzen, maar meestal volstaat men met de slotkoersen. Een waardevol gegeven kan de omzet per optiecontract zijn, bij grote uitschieters kan dat wijzen op een grote partij die zich indekt tegen een mogelijk nieuwsfeit dat op korte termijn wordt verwacht.

Gegevens over de noteringen staan uitvoerig in de Prijscourant en ook Het Financieele Dagblad geeft relatief veel informatie.

Termijnmarkt

In een enkel dagblad worden prijzen vermeld van contracten op de financiële termijnmarkt, met name de futures op de index.

In de meeste dagbladen worden de voornaamste koersen gemeld van de beurs van New York en van enkele andere grote buitenlandse beurzen. Van dit alles is een zeer beperkte selectie gemaakt, omdat een dagelijkse opgave van alle koersen vele pagina’s zou vergen. Wel worden in aparte staatjes de bekendste indices van de buitenlandse beurzen gepubliceerd.

In Het Financieele Dagblad worden de tarieven vermeld die op deposito’s door de banken onderling worden berekend, de zogenoemde interbancaire deposito’s.

Valutakoersen

De meeste dagbladen publiceren de koersen van vreemd geld, zowel bankpapier, dat men bij een bank of wisselkantoor kan opnemen, als de koersen van de wisselmarkt. Die laatste worden gehanteerd voor alle girale transacties die in buitenlands geld worden afgerekend.

Bij de opgave van de valutakoersen worden twee noteringen gehanteerd. De ene heeft betrekking op de prijs die de cliënt aan de bank moet betalen bij aankoop, de andere op de prijs die men krijgt bij de verkoop van buitenlands geld aan de bank. De laatste is altijd lager dan de eerste; bij het bankpapier is dat verschil groot. Het verschil tussen aan- en verkoopprijzen van bankpapier strijkt de bank op als een vergoeding voor het renteloos in kas hebben van vreemd geld. Daarom is het voor bijvoorbeeld een reiziger/toerist verstandiger om in het buitenland te pinnen bij een buitenlandse bank, dan om in eigen land veel buitenlands bankpapier contant te kopen. Pintransacties worden afgerekend als goedkope girale transacties, tegen de prijzen die gelden op de wisselmarkten, zoals die in de meeste dagbladen staan vermeld. De opslag en afslag op pintransacties is veel kleiner dan die op contant geld.

Uit de toelichtingen die wij hier hebben gegeven over de waarde en de inhoud van de financiële pagina’s van de dagbladen, van de Officiële Prijscourant en van Het Financieele Dagblad, kan de lezer die belang stelt in alles wat om hem heen en in de wereld gebeurt, in simpele cijfertjes de verwachting, de hoop en de teleurstelling van velen aflezen. Die cijfers, hoe koud en ongevoelig ze ook lijken te zijn, vormen de weerslag van wat zich in eigen land en in de wereld afspeelt. De financiële pagina’s bevatten een schat aan gegevens over het financieeleconomische leven, waar een ieder op welke wijze ook bij betrokken is.

Deel 2 Beleggingssoorten

5
Aandelen

Een aandeel is precies wat het woord al zegt: het is een aandeel in een onderneming. Zij heeft eigendomsbewijzen, aandelen genoemd, uitgegeven of met andere woorden: te koop aangeboden. Zo’n onderneming heeft dat gedaan om geld te krijgen, want weinigen zijn bereid om zomaar een deel van hun bezit aan anderen te verkopen, die daarmee ook een deel van de zeggenschap over dat bezit verwerven. Wanneer u namelijk een aandeel in een onderneming koopt, bent u in principe mede-eigenaar geworden en hebt u ook het recht op zeggenschap verworven. Naast de uitgifte van aandelen zijn er meer mogelijkheden voor een bedrijf om aan geld te komen. Dat bedrijf kan naar de bank gaan om krediet op te nemen of het kan bij willekeurige personen of instellingen een lening sluiten.

Hiermee komen wij al direct bij twee belangrijke soorten van geldverkrijging: uitgifte van aandelen of het lenen door middel van de uitgifte van schuldbewijzen, obligaties genoemd. Het grote verschil tussen die twee is dat de houder van een aandeel meedeelt in het lief en leed van de onderneming. Wordt er winst gemaakt en is die winst zodanig dat er voor de aandeelhouders wat af kan, dan gebeurt dat in de vorm van een uitkering, die dividend wordt genoemd. Wordt er echter verlies geleden, dan wordt er doorgaans niets uitgekeerd, maar de houder van het aandeel, die als het ware een stukje van de onderneming bezit, kan niet worden aangesproken voor dat verlies. Hij kan nooit meer verliezen dan de waarde van zijn aandeel.

Bezit hij een obligatie, dan wordt daar periodiek – doorgaans een of twee keer per jaar – rente op betaald, rente die in de meeste gevallen vast staat bij de uitgifte van de obligatie. Ook de houder van zo’n obligatie is niet aansprakelijk voor een eventueel verlies dat de bewuste onderneming heeft geleden. Hij kan niet meer verliezen dan de waarde van zijn obligatie, die eigenlijk niets anders is dan een bewijs dat hij een bedrag aan die onderneming heeft geleend. Indien er zich geen calamiteiten, zoals een faillissement, voordoen, krijgt hij, na afloop van de termijn waarvoor de lening is aangegaan, zijn aan de onderneming geleende geld terug. Hij bezit dus geen stukje van de onderneming; hij heeft geen zeggenschap; hij is als het ware een geldschieter.

Aandelenbezit

In dit hoofdstuk zullen wij eerst het aandeel behandelen. Wij vermelden de diverse soorten van aandelen, de verschillende vormen van uitkeringen, de medezeggenschap van de aandeelhouder, zijn verhouding tot de leiding van de onderneming, de inlichtingen die hij over ‘zijn’ onderneming moet krijgen en welke wegen er voor hem openstaan om zijn zegje te kunnen doen, zijn bezit uit te breiden of te verkopen.

Zeg niet dat het bezitten van een of meer aandelen in een of meer ondernemingen niets voor u is. Er zijn voor weinig geld heel interessante aandelen te koop, zodat het beeld van de rijke aandeelhouder die met zijn dikke sigaar de lakens wel eens zal uitdelen, definitief tot het verleden behoort.

En dan nog iets: wij zullen in dit boek steeds uitgaan van een mannelijke aandeelhouder. Dat is eigenlijk onjuist, want het aantal vrouwen dat deelneemt aan het geld- en effectenverkeer in Nederland en daarbuiten, neemt hand over hand toe. Echter, om steeds weer de aanduiding hij/zij te vermelden, is storend en overbodig.

Mede-eigenaar worden

Wij gaan er nu van uit dat u wat geld hebt gespaard en dat u probeert daarvan een zo goed mogelijke opbrengst te krijgen en bovendien probeert dat geld niet kwijt te raken. U hebt er hard voor gewerkt; u wilt een appeltje voor de dorst; u wilt geld achter de hand hebben voor uw opgroeiende kinderen, hun opleiding, hun studie. Nu komt u bij het lezen van de krant, bij het volgen van het nieuws steeds weer in aanraking met dat ongrijpbare begrip: het bedrijfsleven. Dat is een verzamelnaam voor alle ondernemingen, van eenmansbedrijven tot grote bedrijven en alles wat daartussen zit.

Naarmate een bedrijf groeit, neemt ook de behoefte aan kapitaal toe en zoals wij al hebben gesteld: een van de middelen daartoe is de zeggenschap over dat bedrijf spreiden over een groot aantal mensen. Een van de mogelijkheden is het uitgeven van aandelen. Dat gebeurt door die onderneming in samenspraak met de bank waarmee zij zaken doet. Als die aandelen worden uitgegeven, bestaat de mogelijkheid voor iedereen om een stukje van dat bedrijf te kopen. Dat stukje is een eigendomsbewijs, een aandeel.

Het kopen van een aandeel is erg eenvoudig. Een telefoontje naar de bank waar u uw rekening hebt lopen of naar een handelaar die er zijn beroep van maakt te handelen in aandelen, commissionair genoemd, is voldoende om in het bezit te komen van aandelen.

U bent met de aankoop van een aandeel weliswaar medeeigenaar, maar de zorg voor het bedrijf is in handen van de directie, die namens u als medeeigenaar dat bedrijf leidt, zorgt voor de productie, de verkoop, het personeel en uiteindelijk voor de te maken winst. Uw risico gaat niet verder dan de waarde van het aandeel dat u bezit. U kunt die hooguit verliezen en dan bent u niet meer kwijt dan het geld dat u ervoor hebt uitgegeven.

Blind vertrouwen

Toch kunnen bij u op de achtergrond gedachten meespelen zoals: Doet die directie het wel goed? Zorgt zij ervoor dat het geld dat ik erin heb gestoken, niet verloren gaat? Hoe gering ook uw aansprakelijkheid voor die onderneming, de directie ervan is wettelijk verplicht ten minste een maal per jaar verantwoording af te leggen aan de eigenaars, dus ook aan u. Een belangrijke uitingsvorm van deze zogeheten externe verslaggeving is het jaarverslag.

Daarin wordt onder meer uiteengezet wat er in het afgelopen jaar is gebeurd in en met het bedrijf. Het jaarverslag bevat de balans, de winst- en verliesrekening en een uitgebreide toelichting daarop. Deze jaarrekening geeft een beeld van de financiële toestand van het bedrijf. Omdat dit slechts een momentopname is, is ook het verslag van de directie met daarin als het goed is een vooruitblik op de komende jaren, van belang. Daarbij dient de belegger zich wel te realiseren dat de directie natuurlijk bij voorkeur een ambitieus en soms zelfs rooskleurig toekomstbeeld schept, dus het is aan de belegger om in te schatten in hoeverre dit beeld realistisch is.

Tot de overige gegevens in het jaarverslag behoren onder andere de accountantsverklaring en gegevens omtrent de bestemming van de winst. U dient wel zelf het jaarverslag op te vragen bij de desbetreffende onderneming, dat u dan – ook wanneer u geen aandeelhouder bent – veelal kosteloos krijgt toegezonden. Sommige bedrijven hebben tevens aparte afdelingen in het leven geroepen, vaak onder de naam ‘investor relations’, speciaal voor de communicatie naar de aandeelhouders en geïnteresseerden toe.

Tal van bedrijven maken hiernaast tussentijds cijfers – veelal elk kwartaal – bekend of publiceren in de loop van het jaar bepaalde ontwikkelingen die voor hen van belang zijn of zijn geweest. De grote op de beurs genoteerde ondernemingen zijn volgens het Fondsenreglement van Euronext (de Amsterdamse beurs) gehouden aan ten minste halfjaarlijkse informatievoorziening. Steeds meer publiceren zij vrijwillig ook kwartaalcijfers. De desbetreffende informatie wordt echter niet aan iedereen apart toegestuurd; zij wordt in bijna alle gevallen verstrekt aan persbureaus, kranten en de financiële analisten.

Publicaties

De journalisten publiceren in dag, week- en maandbladen veelal die gegevens, zodat het grote publiek daarvan kennis kan nemen. De journalisten doen meer, in het bijzonder de gespecialiseerde journalisten, de financiële redacteuren, de beursredacteuren. Zij hebben de kennis en ervaring om dieper op bepaalde zaken in te gaan, om directies aan de tand te voelen, om gesprekken – interviews – met leidende figuren in het bedrijfsleven te voeren. Zij zijn door hun vak soms zeer goed in staat om op bepaalde kwesties vooruit te lopen, waarbij het intuïtief aanvoelen ervan in hun vak en daarmee in hun publicaties meespeelt. Het zijn vaak de journalisten die ontwikkelingen signaleren ver voordat zij bekend worden en dan spreken wij nog niet eens over de onafgebroken geruchtenstroom die het financiële wereldje in beweging houdt.

Van groot belang voor de aandeelhouder die meer wil weten dan wat de dagbladpers, die maar een betrekkelijk beperkte ruimte heeft voor het financiële nieuws, publiceert, zijn er meer gespecialiseerde publicaties, zoals bijvoorbeeld het eerder genoemde Het Financieele Dagblad, maar ook vakbladen zoals Beleggers Belangen en Effect, en internet. Op internet is een berg aan informatie te vinden, waaronder ook volop koersgegevens en nieuwsberichten.

Ten minste een maal per jaar worden door middel van advertenties in een of meer kranten de aandeelhouderseigenaars bijeengeroepen voor de zogenoemde algemene vergadering van aandeelhouders (ava). Daarin legt de directie verantwoording af en vraagt zij aan de aandeelhouders als het ware om een goedkeuring om verder te gaan. U kunt uw stem verheffen als u het niet eens bent met het beleid van de directie of wanneer u wat meer inlichtingen wilt hebben.

De commissarissen

U staat er wat dat betreft formeel echter niet alleen voor. Een beperkt aantal mensen is gekozen, die vanwege hun kennis, hun ervaring, hun relaties maar soms ook hun belang in de onderneming zitting hebben genomen in een commissie die tot taak heeft toezicht te houden op de directie namens de aandeelhouders. Zij kunnen de directie op de vingers tikken als zij menen dat hun beleid niet goed is. Zij kunnen adviezen geven en zij verschijnen ook tegelijk met de directie voor het front van de eigenaars in de vergadering van aandeelhouders.

Zij krijgen voor hun taak een zekere beloning, het commissarisloon. Zij tekenen vaak ook mede het financiële gedeelte van het jaarverslag dat de directie uitbrengt. Dat jaarverslag dient, als het goed is, vergezeld te gaan van een verklaring van de accountant van het bedrijf, dat hij op bepaalde belangrijke punten instaat voor de betrouwbaarheid en de juistheid van de gepubliceerde gegevens. Als die accountantsverklaring er niet is, is dat een teken voor de eigenaars om ‘aan de bel te trekken’. Meestal hebben de commissarissen dat al gedaan, waarna er eventueel maatregelen zijn of worden genomen. In het ergste geval kan de directie worden ontslagen.