PREKENBOEK VOOR LEIDERS

Jeroen Busscher & Miranda Keijser-van Gils
(redactie)

Prekenboek
voor
leiders

Speeches voor de bevlogen leider

Uitgeverij Business Contact
Amsterdam/Antwerpen

Het citaat op pagina 25 werd vertaald door Gerard Rasch en verscheen in Einde en begin, Meulenhoff 1998.

Het citaat op pagina 121-122 werd vertaald door Charles B.

Timmer en verscheen in Bam en ander proza, Van Oorschot 1978.

© 2009 Jeroen Busscher & Miranda Keijser-van Gils

Uitgeverij Business Contact, Amsterdam

Het auteursrecht op de individuele bijdragen berust bij de auteurs

Omslagontwerp: Studio Jan de Boer bNO

Foto Miranda: Sjaak Ramakers

Foto Jeroen: Bert Janssen

Boekverzorging: LINE UP boek en media bv

ISBN 9789047002250

D/2009/0108/010

NUR 800, 801

www.businesscontact.nl

AANDACHT

Joep Stassen

Goedemorgen dames en heren, mag ik even uw aandacht?

Heb ik uw aandacht? Mooi, dank u.

Stilte laten vallen.

Heb ik uw aandacht nog? Dank u.

Stilte laten voortduren tot geroezemoes begint.

Nu ik uw aandacht heb, moet ik iets, dat begrijp ik. Niets voor niets en ook aandacht is niet charitatief. Ook al beweert men soms anders.

‘Mag ik een beetje aandacht? Dat is toch niet te veel gevraagd?’ Toch wel! Ik moet er iets anders voor laten. Het is een offer. Er worden enorme bedragen neergeteld voor een beetje aandacht. Er gaan miljoenen om in reclame. Dames die heren ontvangen, zeggen altijd dat de klanten eigenlijk komen voor een beetje aandacht. Voor een kwartiertje aandacht – wat zeg ik, vijf minuten – betaal je dus al gauw honderd euro. Duur spul, die aandacht…

Heb ik uw aandacht nog?

Stilte laten vallen.

Hoelang kan ik hiermee doorgaan? Hoelang bent u bereid uw aandacht te geven? Het is een afweging. Wordt dit nog wat of kan ik beter iets anders gaan doen? Wellicht inventariseert u de mogelijkheden om weg te komen. Waar is de uitgang en kan ik ongezien daar komen? Misschien verwijt u uzelf dat u zo vooraan bent gaan zitten.

Maar let op! Straks, wanneer ik klaar ben met mijn verhaal, zult u inzien hoe u meer waarde kunt toevoegen aan uw werk. Dit was een cliffhanger, dat had u al in de gaten. Ik hoop dat ik uw aandacht weet vast te houden door een beloning in het vooruitzicht te stellen. Zo probeer ik te voorkomen dat u wegzapt.

Genoeg nu. Hoelang leest u door in een boek dat u niet aanspreekt?

Ik heb u willen laten ervaren dat aandacht schenken inderdaad een schenking is – u gunt het mij, of niet. En die schenking is meestal weloverwogen. Er staat iets tegenover. Iets voor u, een antwoord op de vraag: What’s in it for me?; een ruil dus. In ieder geval in onze organisatie waarin we met zijn allen aan het werk zijn en geld willen verdienen. Onvoorwaardelijke aandacht komt minder vaak voor. En dat geeft ook niet, maar laten we er wel helder over zijn.

Nu is het niet duidelijk wat ik zet tegenover uw aandacht. En daarom heeft het weinig kans. De ruil heeft een grotere kans van slagen wanneer snel helder is dat er voor u wat te halen valt. Als er aandacht is voor úw zaak. En als er ruimte is voor u om te kiezen, om ja of nee te zeggen. Pas dan bent u bereid te luisteren en tijd te investeren.

Aan deze twee voorwaarden is niet voldaan. U zit gevangen in uw stoel. En ik vraag alleen maar aandacht, zonder u iets terug te geven. Dat gaat niet lang goed. U bent dan snel vertrokken. Uw gedachten dwalen af, uw aandacht is elders. Sommigen van u knikken nog wel aandachtig, maar de echte aandacht is er niet. En dat gaat vaak zo. We zitten hier, maar we zijn er niet.

We onderscheiden dus echte of onverdeelde aandacht die in vrijheid gegeven is, meestal met eigenbelang, wat dat ook is. Die aandacht heeft waarde in het economische ruilverkeer. Dat is de aandacht die wij willen van onze klanten omdat we met die aandacht tot zaken kunnen komen.

En dat geldt dus ook andersom! De klant wil van ons ook aandacht. Echte aandacht voor wat hij nodig heeft. Voor die aandacht wil hij betalen. Dat geldt niet alleen voor de klant van de dame van plezier, dat geldt ook voor onze klant. Natuurlijk, onze klanten komen voor onze producten: ze willen (hydrologische oplossingen). Maar die kunnen ze overal halen. Voor ons tien anderen.

Dus daar staan we: wij en onze klanten, alle twee behoefte aan aandacht. En wat doen we? We willen schreeuwen om aandacht, maar dat mag niet meer, dus doen we het geluidloos. De een praat en de ander wacht totdat de een ademhaalt en dan begint de ander. Weinig kans op een ruil.

In plaats van aandacht vragen, kunnen we ook eerst aandacht geven. We bieden onze aandacht aan. We bieden iets van waarde aan. Iets waardevols. Wij hebben aandacht voor wat hij nodig heeft, wat zijn wensen zijn. Dat zal de klant waarderen! Daarvoor wil hij je terugbetalen, eerst met zijn aandacht en misschien wel met een order. Zo werkt dat.

Dus heb ik het hier over een trucje? Nee. Ik wil met u onderzoeken wat de kracht van echte aandacht, van wederzijdse aandacht voor ons bedrijf kan betekenen. Want de aandacht voor de klant moet ergens vandaan komen, die heeft ergens zijn wortels. En als ik daarnaar op zoek ga, kom ik eerst uit bij onze producten. Als ik naar onze producten kijk, als ik aandachtig kijk, zie ik hoe mooi het in elkaar steekt. En als ik naar ons bedrijf kijk, als ik aandachtig kijk, dan zie ik een prachtig bedrijf. En als ik verder kijk, als ik aandachtig kijk, zie ik geweldige collega’s. En ik zie dat wie aandachtig bekeken wordt, opbloeit en een prachtige collega wordt. Probeer het zelf eens: schenk aandacht aan uw collega en zie hoe mooi zij wordt. En het aardige is, u zult het andersom ook merken: wanneer er aandacht is voor u, voor uw verhaal, uw successen en uw vraagstukken, dan zult u groeien.

En dan zijn we echt bij de wortel: het begin bent uzelf. Het begint met aandacht voor uzelf, aandacht voor uw werk, aandacht voor wat u nodig heeft. Dan pas kunt u om u heen kijken, naar uw collega’s, uw team en uw klanten.

Laten wij gul zijn met aandacht voor onszelf en voor elkaar. Omdat we daaraan behoefte hebben, omdat het fijn is. Gewoon voor onszelf. En dat het niet onopgemerkt zal blijven, dat het aantrekt als een magneet, dat klanten daar bij willen zijn en zakendoen, ach, dat is mooi meegenomen en maakt de cirkel rond.

Ik dank u voor uw aandacht en ik geef hem weer terug aan uzelf!

AMBITIE

Bram Grandia

Geachte toehoorders,

Ik wil vanmorgen beginnen met een vraag aan u. Wat is uw ambitie? Neemt u een minuut de tijd om een of twee zinnen op te schrijven.

‘Ben je ambitieus? Ga je ervoor?’ Vaak zult u die vraag stellen in een sollicitatiegesprek of zal die vraag aan u gesteld worden. Bent u ambitieus? Als de sollicitant zegt: ‘Waarom zou ik?’ is het gesprek snel klaar. Volgende. Toch wil ik u aanraden eens wat langer met die sollicitant in gesprek te gaan. Waarom zou hij of zij ervoor gaan? Wat is dat eigenlijk, ‘ervoor gaan’?

De woorden ambitie en gaan horen bij elkaar. Het woord ambitie is afkomstig uit het Latijn. Wandelen betekent het, of rondgaan (ambiance in het Frans). Het kan ook streven betekenen. Nu vermoed ik dat in de loop van de tijd dat streven het wandelen heeft overtroffen. Anders gezegd, het doel is voortdurend in zicht, maar niet de wandeling. ‘Strebers’ zijn mensen die ‘rücksichtslos’ op hun doel afgaan. Dat vind ik nu zonde. Ik zal u uitleggen waarom.

Wanneer ik van de trein naar mijn huis fiets heb ik een doel: gaat het lukken binnen een kwartier? Ik fiets hard, ik houd de spits van de dorpskerk in het oog en probeer mijn record te verbeteren. Ik laat me door niets en niemand afleiden.

Onlangs gebeurde dat toch: ik fietste en zag vanuit mijn ooghoek wit in het groen. Ik keek en kon mijn ogen niet geloven. Ik telde meer dan vijfenveertig ooievaars in het weiland. Twee zag ik vrijwel elke ochtend, maar vijfenveertig? Ik ben van mijn fiets gestapt en heb vol verwondering naar al die ooievaars gekeken. Ik was de enige. Het ontging de automobilisten. Ik fietste naar huis en fietste met mijn vrouw terug. Inmiddels waren de ooievaars verder de wei in gevlogen. Het waren er nog steeds zoveel. Prachtig.

Ik noem het omdat in het streven naar het doel, het nú van de weg en naar de ervaringen in het nú, de verrassingen en de ervaringen kunnen sneuvelen. Kan dit een parabel zijn over onze tijd?

Kan het zijn dat mensen zo gefocust zijn op het doel, dat ze de weg en mensen onderweg uit het oog verliezen? In zijn onderwijs vertelt Jezus een prachtige gelijkenis over een man die gewond langs de kant van de weg ligt, slachtoffer van een overval. De priester en de leviet lopen aan de overkant voorbij, op weg naar hun doel, de tempel. Uitgerekend een Samaritaan – behorend tot een vijandig volk – stopt, verzorgt de gewonde, brengt hem naar een herberg en garandeert zijn onderkomen. De Samaritaan laat zich op weg naar zijn doel storen door het slachtoffer langs de kant van de weg.

Misschien was de Samaritaan een heel ambitieus man. Wellicht was hij op zakenreis en had hij een belangrijke afspraak. Maar hij liet zich letterlijk van de weg brengen door het zien van de gewonde. Zo zijn er meer verhalen, bijvoorbeeld van Martinus van Tours, beter bekend als Sint-Maarten.

Het verhaal gaat dat deze Romeinse militair uit de vierde eeuw na Christus bij de stadspoort van Amiens een naakte bedelaar zag. Dat raakte hem, hij keerde zijn paard, sneed zijn rode mantel in tweeën en gaf de helft aan de bedelaar. ’s Nachts droomde hij dat Christus aan hem verscheen, gekleed met deze halve rode mantel. Als in een flits zag Maarten wat hij gedaan had. Die droom keerde zijn leven om. Nu kennen we hem als Sint-Maarten. In het wapen van Utrecht herkent u de rode mantel en het witte onderkleed. Ieder jaar op 11 november komen de kinderen – als symbool van de geringen – aan huis voor een gift. Als u niets geeft, zingen ze: ‘Hier woont meneer (of mevrouw) Kikkerbil die ons niets geven wil’. De ambitie van Maarten veranderde.

Moet het dan onze ambitie zijn om volgelingen van de barmhartige Samaritaan of van Sint-Maarten te worden? Ik zal het u niet afraden: ik behoor tot de mensen die vinden dat de wereld daar niet slechter van wordt. Ik kan me ook voorstellen dat een lichte teleurstelling zich van u meester maakt.

U bent geen heilige Martinus noch Moeder Teresa. Dan nog blijft het interessant om eens kritisch naar uw ambitie te kijken. In een van de boeken van de priester Anthony de Mello las ik het volgende verhaal.

Een rijke industrieel (letterlijk ‘hij die ijvert’) uit het noorden was ontzet toen hij de visser uit het zuiden languit en lui naast zijn boot een pijp zag liggen roken. ‘Waarom doe jij niks?’ vroeg hij.

‘Omdat ik voor vandaag al genoeg vis gevangen heb’, zei de visser.

‘Waarom vang je er niet meer dan je nodig hebt?’ vroeg de industrieel.

‘Wat zou ik ermee moeten aanvangen?’ vroeg de visser.

‘Je zou meer geld kunnen verdienen’, was het antwoord. ‘Daarmee zou je een motor voor je boot kunnen kopen. Dan zou je diepere wateren kunnen bevaren en nog meer vis kunnen vangen. Dan zou je genoeg verdienen om nylonnetten te kopen. Die zouden je meer vis, dus meer geld opleveren. Al vlug zou je dan genoeg geld hebben voor twee boten, misschien zelfs voor een hele vissersvloot. Dan zou je rijk een man zijn, net zoals ik.’

‘En wat zou ik dan doen?’ vroeg de visser.

‘Dan zou je kunnen uitrusten en van het leven genieten’, zei de industrieel.

‘En wat denk je dat ik nu aan het doen ben?’ antwoordde de tevreden visser.

Als het om ambitie gaat, vind ik het woord ‘bezielde ambitie’ fraai. Als ambitie los komt te staan van de zin van het leven, gaat het met de mensen op de loop. Dan wordt voor een tropisch hardhoutbedrijf de enige ambitie zo veel mogelijk te verdienen, ook al sneuvelt daardoor een groot deel van het tropisch regenwoud. Dan wordt voor een kledingfabriek het enige doel zo veel mogelijk goedkope kleding op de markt te brengen, ook al betekent dat nog lagere lonen voor mensen die al zo weinig hebben.

Bezielde ambitie is ambitie waarin mensen het woord van Jezus serieus nemen: ‘Wat baat het je als je de hele wereld gewonnen hebt, maar schade lijdt aan je ziel?’

U merkt, ik sla toch weer aan het preken. Dat is het risico wanneer je een preker aan het woord laat. De enige troost voor u mag zijn dat ik ook mezelf op het oog heb. Was het niet de religieuze die in al zijn haast om in de tempel te komen – zeg maar, op de preekstoel te klimmen – het slachtoffer dat langs de weg lag, voorbijrende?

AUTHENTICITEIT

Paulien Assink en Hein Gubbels

Lieve gasten,

Is het niet zo dat we allemaal momenten ervaren, waarop we tweespalt voelen in wie we zijn? Dat er een onrust voelbaar is, een verlangen om op een andere manier uiting te geven aan wat ons drijft? Je vraagt je af hoe je jouw leven wilt leven en hoe jij je wilt manifesteren in je werk. Omdat wat je laat zien, te weinig is: onbevredigend, leeg, niet essentieel. Er gebeurt van alles en je kijkt alleen maar toe, of weg.

Ik hoorde laatst iemand zeggen: In een kring vol vragende, deels prangende ogen sta ik: een jonge man, zoekend naar woorden en naar de veiligheid waarin ik mijn donkere beelden kan uiten. Want een zeker cynisme en zwartgalligheid heeft zich meester gemaakt van mijn gedachten en mijn visie. Aan de buitenkant lijk ik de altijd joviale en vrolijke ‘rising star’ met grenzeloze ambitie en een immer ongestilde honger naar succes… Maar als ik mijn ogen sluit, naar binnen keer, weet ik dat ik om de kern heen draai: sterker nog, ik ren weg, bang om tegemoet te treden waar het werkelijk om gaat.

Wanneer jullie die momenten ook kennen, heb je misschien ook ervaren dat zo’n masker van jovialiteit kan worden afgelegd en het harnas van cynisme kan worden uitgetrokken. Dan ken je ongetwijfeld ook de ervaring dat we leren van crises in ons leven en dat we beseffen dat we kunnen transformeren naar iets dat mooier en oprechter is. Ik zie dat als een verruiming van ons menselijk bewustzijn: een beweging naar binnen, die overigens alleen betekenis krijgt als dat vervolgens naar buiten komt: door er iets mee te doen in je sociale omgeving en in de organisaties waarin jij je beweegt. Want het verruimde bewustzijn verandert dat wat je geeft aan en neemt van de aarde en mensen om je heen. En het verandert ook de manier waarop je dat doet. Je hebt immers steeds de keuze om niet waarde(n)loos maar waarde(n)vol te zijn.

Als je dat ervaart, dan krijgt het begrip ‘op authentieke wijze leiding geven’ een nieuwe betekenis. Ik kom daar zometeen op terug.

Want eerst sta ik kort stil bij een shift die signaleerbaar is in de wereld van vandaag. Wist je, dat er waarschijnlijk alleen al in Nederland vier miljoen mensen zijn die een aanzienlijke omslag aan het maken zijn in hoe zij de wereld en zichzelf ervaren? Ze nemen duurzaamheid serieus, hebben oog voor ecologische vraagstukken, willen een rechtvaardiger aanwending en verdeling van de bronnen op de aarde, zoals water, olie, ertsen, voedingsmiddelen. Ze hebben oog voor spirituele zaken, zijn nieuwsgierig naar hun eigen roeping. In relaties zoeken ze gelijkwaardigheid tussen mannen en vrouwen en ze creëren ruimte in zichzelf om zowel hun vrouwelijke als hun mannelijke aspecten van hun wezen naar buiten te laten komen. Ze zeggen ‘nee’ tegen materialisme en tegen de onderdrukking en de uitsluiting van groepen minderbedeelden. Status en positie zijn voor hen minder belangrijk. Ze ervaren geluk, vertrouwen erop dat er genoeg is voor henzelf en delen gemakkelijk met wie minder heeft, of dat nu dichtbij is of aan de andere kant van de wereld. Het betreft in Nederland inmiddels meer dan 30 procent van de volwassen bevolking. De term die Paul Ray en Sherry Ruth Anderson ervoor reserveerden, is: de cultural creatives.

Waar ‘traditionalisten’ afwerend staan tegenover de ‘boze’ buitenwereld en proberen alles bij het oude te laten, met soms een behoorlijke zuurgraad in hun woorden en opvattingen – angstig en onzeker in hun daden en visie – zijn er ook de ‘modernisten’, die vooral doelgericht zijn en daarmee gefocust op wat succesvol lijkt in de huidige tijd. De modernisten liften mee op de kortetermijnmogelijkheden en pikken zo een graantje mee van de welvaart om ons heen. Het eigen innerlijk welbevinden wordt zelden ervaren en bij voorkeur ook niet opgezocht. Als het maar gezellig is, dan is er al veel gewonnen.

Omdat de traditionalisten en modernisten samen nog steeds twee derde van de volwassen bevolking in het westen uitmaken, is hun ‘toon’ duidelijk hoorbaar in de wereld waarin we leven: klagerig (om niet te zeggen zeurderig) dan wel oppervlakkig (of leeghoofdig). Maar in de relatief korte tijd van enkele tientallen decennia is er toch een substantiële omslag ontstaan: waar eerst nog geen vijf procent van de bevolking uit cultural creatives ontstond, is nu het zevenvoudige actief in grote internationale bedrijven en in het nationale bedrijfsleven, het advies- en begeleidingsmilieu en non-profitorganisaties. Het is niet meer alleen ‘alternatief’, het is in alle vezels van de maatschappij doorgedrongen. Zij bezigen een actieve, positieve, optimistische en strijdbare toon, samen met geestverwanten die van elkaar weten dat ze hetzelfde nastreven.

In deze tijd wordt de homo authenticus geboren: de mens die zijn ware aard aan het vinden is en leeft in verbinding met alles tussen mensen wat betekenis, diepgang en kwaliteit heeft. En al diegenen, die deze bewustzijnsgroei ervaren, zijn die homo authenticus… in wording. Jullie kunnen daar ook mee beginnen, vandaag al! Je besluit dan om niet meer langs de kant staan. Je ziet het gebeuren en laat het niet meer van je afglijden. Je gaat leiding geven. Dit geven mag je gerust letterlijk nemen: het is een gift, namelijk het scheppen van ruimte voor initiatief, het faciliteren van mogelijkheden om anderen te laten excelleren. Traditionalisten zullen dit ‘nep’ vinden, modernisten ‘klef’, maar de homo authenticus ervaart de energie van cocreatie als een prikkelend, warm bad.

Als je op zoek wilt gaan naar je authentieke zelf, heb je de mogelijkheid om vier onderling verbonden wegen te bewandelen, wegen waarlangs authentiek leiderschap als vanzelf ontstaat. Want dit zelf vraagt erom verlost te worden van allerlei wikkels: stolsels van ongezonde leefgewoonten, negatieve jeugdervaringen, verkeerde beslissingen en krenkingen, vernederingen en angsten. Ik hoef ze hier niet van voorbeelden te voorzien; ik denk dat jullie allemaal zelf ook aspecten hiervan kennen. Al deze ervaringen zijn blokkades gaan vormen die je diepere drijfveren kunnen vertroebelen. Als je hieraan iets doen wilt, is de stelregel: de enige weg naar buiten is de weg naar binnen.

Ik benoem de vier wegen kort: