DE BROEDFACTOR

Van Peter Camp zijn verschenen:
Gebouwen met een ziel
Kracht met de matrix

– met Funs Erens:
De gekookte kikker
De paarse krokodil
De kracht van de matrix
De praktijk van de matrix
Meer dan 500 managementstijlen
De negensprong

– met Funs Erens en Paul Melman
Projectmanagement, creativiteit in projectsturing

Peter Camp

De broedfactor

Betrokkenheid aanwakkeren
in organisaties en samenleving

Voor Juliëtte

een koekoeksjong
nestelt zich
in je haar
in je hoofd
zet zijn vleugels uit
daar rollen de eieren
van je vaste gedachten
overboord

– Humphrey Ottenhof

© Tekst en illustraties: Peter Camp, 2009
© Foto’s: Dries Camp (driescamp.com)
Alle rechten voorbehouden
Uitgeverij Business Contact, Amsterdam

Redactie:

Janny ter Meer (hetstijlmeer.nl)

Omslagontwerp:

Het Vlakke Land, Rotterdam

Boekverzorging:

LINE UP boek en media bv

ISBN 978 90 470 0366 3
D/2009/0108/050
NUR 801, 807

www.businesscontact.nl
www.campmatrix.nl
www.debroedfactor.nl

Inhoud

Woord vooraf

Deel I
De noodzaak van broedplaatsen

1 Broedplaatsen zijn noodzakelijk

2 Broeinesten en broedplaatsen

3 De broedfactor

Deel II
Broedplaatsen faciliteren

4 Onderzoek verschillende opties

5 Organiseer op een andere manier

6 Laat mensen vrijbuiten

7 Schep informele ontmoetingsplaatsen

8 Verbind mensen met elkaar

9 Laat mensen creëren

10 Ga op ontdekkingstocht

11 Wissel kennis en ervaring uit

12 Stimuleer gezonde bemoeizucht

Deel III
Broedplaatsen consolideren

13 Houd de zachte en harde kant in balans

14 Integreer de broedplaats in de organisatie

15 Bescherm broedplaatsen

Over de auteur

Register

Deel I

De noodzaak van broedplaatsen

1
Broedplaatsen zijn noodzakelijk

Eén week voor de Belgische gemeenteraadsverkiezingen op 8 oktober 2006 organiseren Tom Barman van de Belgische popgroep Deus en schrijver Tom Lanoye in Antwerpen, Brussel, Charleroi en Gent de 0110-concerten. Zij willen hiermee de groei van het Vlaams Blok stoppen. Door de concerten, die enorm veel medestanders trekken, ontstaat in de drie steden een dynamiek waardoor mensen zich opnieuw hoopvol en volmondig achter één project durven te scharen. Onbekenden én bekenden, volks én intellectueel steunen een positief project dat zich niets aantrekt van de traditionele partijen en dat zich richt tegen slechts één sentiment, één partij: die van tweedracht en haat.

In Amsterdam richt de gemeente in augustus 2006 het Platform Amsterdam Samen (PAS) op, dat zich richt op activiteiten op het gebied van sociale cohesie en stabiliteit in de stad. PAS is voortgevloeid uit het actieplan Wij Amsterdammers, dat na de moord op Theo van Gogh is opgesteld om extremisme, discriminatie en intolerantie in de stad te bestrijden. Het platform wil Amsterdam weerbaar maken tegen polarisatie door wederzijdse beeldvorming positief te beïnvloeden, brede en gerichte acties tegen discriminatie op te zetten en de trots van Amsterdammers op hun woonplaats te stimuleren.

In Rotterdam introduceert het college van B&W in 2006 in zijn coalitieakkoord het woord ‘stadsburgerschap’, een oud begrip in een nieuw jasje. Kernpunten zijn trots op de stad, wederkerigheid, identiteit, participatie en normbesef. Bij dit burgerschap hoort de oproep aan alle Rotterdammers en het maatschappelijke middenveld Nederlands te gebruiken als gemeenschappelijke taal. De taal is geen norm, maar een middel voor participatie. In Rotterdam is een burgerschapscode van kracht, de Rotterdamcode, die de bewoners moeten naleven. In deze burgerschapscode is vastgelegd dat op straat, op school, op het werk en thuis verplicht Nederlands wordt gesproken.

Werk aan de winkel

Deze drie voorbeelden maken duidelijk dat er in onze samenleving behoefte is aan meer samenhang, meer enthousiasme en meer betrokkenheid. Want de samenleving is op drift. Vroeger bestond God, was een boterham met kaas gezond, hielden vader en moeder van elkaar en was de Efteling het enige pretpark. Nu is niks meer zeker. Aldus cabaretière Brigitte Kaandorp in haar show ‘Zo van Brigitte Kaandorp’, een show over keuzeproblemen, het gebrek aan engagement en de adviesbureaugeneratie.

De sociaal-economische problemen waarmee we nu te kampen hebben, zijn complex. Er heerst verwarring over onze normen en waarden, over onze opstelling als individu. Mensen zijn op zoek naar betekenisgeving en er zijn zorgen over de mate van participatie in organisaties en de samenleving. Wat kunnen we daar zelf aan doen? In ons eentje voelen we ons snel machteloos, maar samen kunnen we veel. Dat besef dringt tot steeds meer mensen door. Zij sluiten zich aan bij groepen die zich inzetten voor maatschappelijke problemen. Ze vormen samen broedplaatsen, groepen actieve mensen die gezamenlijk tot creatieve ideeën en oplossingen komen voor een algemeen gevoeld probleem. Deze broedplaatsen zijn onmisbaar voor organisaties en de samenleving om die tot leefbare en inspirerende plaatsen te maken.

Waarom broedplaatsen?

De sfeerbeelden van Antwerpen, Amsterdam en Rotterdam tonen een paar voorbeelden van broedplaatsen die of spontaan van onderaf ontstaan of van bovenaf worden georganiseerd. Hun overeenkomst is dat ze acties ondernemen om een betere samenleving tot stand te brengen. Ook op andere plaatsen komen er broedprocessen op gang, zowel spontaan als georganiseerd. In dit boek vind je daarvan vele voorbeelden. De groepen ontstaan uit protest, uit zorg, uit de behoefte aan betere organisaties en een betere samenleving. Het zijn initiatieven van mensen die er genoeg van hebben en samen naar nieuwe oplossingen zoeken. Van mensen die niet meer aan de kant willen staan en zich gaan bemoeien met hun directe omgeving. Ze komen bij elkaar in broedplaatsen, zoals vrijplaatsen, denktanks, innovatieplatforms en in allerlei gemeenschappen op internet.

Zulke broedplaatsen voorzien in verschillende behoeften. Zonder compleet te willen zijn noem ik er vijf die in de publiciteit om voorrang strijden.

1. de behoefte aan oplossingen voor sociaal-economische problemen;

2. de behoefte aan sociale samenhang;

3. de behoefte aan actieve burgers;

4. de behoefte aan zingeving;

5. de behoefte aan ontmoeting en participatie.

Behoefte aan oplossingen voor sociaal-economische problemen

De kredietcrisis van 2008 doet de wereld op z’n grondvesten schudden. De systemen gaan met ons op de loop en de grenzen van het kortetermijndenken en het op winst beluste Angelsaksische model zijn bereikt. De vrijemarktwerking en het neoliberalisme hebben hun beste tijd gehad. Door de radicalisering van de vrije markt zijn er ongekende machtsposities gecreëerd, waarvan topmanagers schaamteloos misbruik hebben gemaakt. De macht van de aandeelhouders is enorm toegenomen ten koste van de andere stakeholders, zoals medewerkers, klanten en de maatschappij. Door de crisis is er hoop dat de belangen van het bedrijfsleven en samenleving meer in evenwicht komen.

Wereldwijd valt de samenleving uiteen in rijke en arme landen en groepen. Het bedrijfsleven verplaatst productiebedrijven naar het buitenland, zoals China en Vietnam. Het streven is goedkoper dan goedkoop te produceren. Winstmaximalisatie en vergroten van de aandeelhouderswaarde zijn het doel van de Angelsaksisch georiënteerde bedrijven. Dankzij nieuwe ICT-technologie kan veel werk gedaan worden in landen als India, waar jongeren in callcenters vragen beantwoorden van bijvoorbeeld Amerikaanse consumenten. De wereld wordt een groot dorp.

Groepen die hiertegen in verzet komen, zijn de anti-globaliseringsbewegingen, ook wel andersglobalisten genoemd. Zij protesteren tegen de enorme schaalvergroting en propageren regionalisering van productie en afzet.

De andersglobalisten werken samen in hun protest tegen de macht van multinationals. Zij zijn zich ervan bewust dat de sociaaleconomische problemen zo groot zijn dat het belangrijk is om gezamenlijk op te trekken als belanghebbende organisaties. Ook voor andere groepen is dat essentieel. Dan kunnen ze een gezamenlijk beleid ontwikkelen dat voorkómt dat onze voedselbronnen verder uitgeput raken. Samen kunnen ze oplossingen bedenken op technisch en sociaal gebied.

Behoefte aan sociale samenhang

Mensen die zich niet meer veilig voelen in de maatschappij, trekken zich terug in hun eigen groep met het risico dat ze zich isoleren van hun omgeving. Ze zoeken hun heil in welvaart en overvloed. Uit angst voor de boeven en het onbekende trekken zij zich terug in de veiligheid van zogenaamde gated communities. Ze hebben het over OSM: Ons Soort Mensen. Daar behoor je wel of niet toe. Alleen OSM worden toegelaten tot de OSM-club. Deze OSM’ers, vaak welgestelden, hoeven zodoende niet meer in contact te komen met niet-OSM’ers, mensen uit andere milieus en de armlastige zwervers op straat.

Als reactie op deze afscheiding propageert het kabinet Balkenende IV samenleven, gemeenschapszin, gedeelde waarden en normen en solidariteit; onderwerpen die centraal staan in het regeerakkoord. Er zijn ook initiatieven vanuit de samenleving zelf, zoals blijkt uit de verschijning van het boek van Krijn van Beek, 30 plannen voor Nederland, en het initiatief van de Volkskrant om mensen nieuwe ideeën in te laten sturen.

Doordat de samenleving zo versnipperd lijkt, is er steeds meer behoefte aan nieuwe identiteiten, aan nieuwe normen en waarden, aan denkbeelden die richting geven aan onze zoektocht naar oplossingen. Mensen hebben behoefte aan nieuwe vormen van sociale samenhang, aan sociale cohesie, sociaal kapitaal, sociale lijm, sociaal verkeer en sociaal welzijn. Mensen willen zich weer veilig voelen, elkaar op een positieve manier in de gaten houden, elkaar helpen en op elkaars kinderen passen.

Behoefte aan actieve mensen

Hoe meer tijd mensen besparen, hoe minder tijd ze voorhanden hebben. Dat is de paradox van de informatierevolutie. De tijd die ze eigenlijk moeten hebben voor rust, verveling, overpeinzing, liefde en creativiteit, wordt doorlopend gevuld met bezigheden. Het lijkt wel alsof ze musici zijn geworden in een orkest dat twee keer zo snel is gaan spelen. Er is altijd zo veel dat gedaan moet worden. Het is begrijpelijk dat mensen hun ‘ik’ vooropstellen.

Het ‘ik’ vooropstellen is een overlevingsmechanisme in een samenleving waarin we voortdurend worden aangespoord verantwoordelijkheid te nemen voor ons eigen werk, onze eigen gezondheid, ons eigen geluk. De globalisering en flexibilisering van de arbeidsmarkt dwingen ons alert te blijven en onze eigen positie in het oog te houden. We moeten zelfredzaam zijn, aldus de overheid, en in staat zijn goed voor onszelf op te komen. De zorgverzekeraar, de energieleverancier, het persoonsgebonden budget, altijd en overal worden we aangespoord op ons eigen belang te letten. Geen wonder dat mensen zichzelf vooropstellen en minder rekening houden met de ander. Het gevolg is dat we op onszelf leven en dat de sociale cohesie afneemt. Daardoor voelen we ons niet meer veilig en schermen we ons af voor elkaar.

Een gezonde samenleving heeft echter behoefte aan actieve mensen, aan mensen die zich niet alleen inzetten voor zichzelf, maar ook voor organisaties en de samenleving.

Behoefte aan zingeving

Volgens socioloog en filosoof Harry Kunneman zijn we doorgeslagen in het opkomen voor onze eigen belangen. Hij heeft het in zijn boek Voorbij het dikke ik niet over ‘ons ik’ maar over het ‘dikke ik’. Denk aan de zich dik makende politici, zelfverrijkende managers en de nieuwe rijken die zich niets van hun omgeving aantrekken. Het dikke ik is niet alleen weldoorvoed en volgevreten, maar ook onverschillig, lomp en soms zelfs gewelddadig. Het dikke ik is de belichaming van de moderne, autonome en welvarende mens. Een maatschappij met alleen maar dikke ikken functioneert niet goed. Kunneman pleit daarom voor een vorm van autonomie waarin mensen openstaan voor een zinvol leven en het lot van de ander. Mensen die de wereld willen verbeteren en tegelijk hun eigen leven leiden. Die bewuste keuzes maken in hun koopgedrag, maar die ook beseffen dat ze niet voortdurend idealistisch kunnen of hoeven te handelen.

Als maatschappij hebben we dringend behoefte aan mensen die zich niet afvragen wat ze allemaal willen hebben of bereiken, maar die zich afvragen wie ze willen zijn en hoe ze door het leven willen gaan. Die genoeg hebben van spanning en sensatie. Die al dan niet door levenscrises de eenzijdigheid van het consumentisme ontdekken. Die de spiritualiteit opzoeken. Die op zoek zijn naar antwoorden op vragen naar de zin van het leven. En die ontdekken dat ‘zijn meer is dan hebben’. We hebben behoefte aan mensen die er een ‘verantwoordelijk burgerschapsstijl’ op nahouden, net als humanisten en christenen. Die betrokken zijn bij milieubescherming, mensenrechten en vluchtelingen en die gul geven aan goede doelen.

Behoefte aan ontmoeting en participatie

Door allerlei oorzaken – instroom van nieuwe Nederlanders, de globalisering, internet – is de Nederlandse identiteit niet meer eenduidig. Willen we echter een nieuwe identiteit (of identiteiten) ontwikkelen, dan zullen we verbinding moeten zoeken met allerlei groepen, vooral met groepen met een andere achtergrond. Als samenleving moeten we onszelf bevragen op de verschillende identiteiten die onze maatschappij uitmaken, op de diversiteit. Dan zal blijken dat we niet één, maar meer identiteiten hebben. Naast de eigen identiteit en de diversiteit van identiteiten waarin groepen zich herkennen, ontstaat er dan wellicht een identiteit waaraan meer groepen zich kunnen verbinden. Naast die verbindende identiteit is er dan ruimte voor nieuwe identiteiten. In die identiteit kunnen verschillen worden samengebracht en met elkaar worden verbonden.

Die verbindende factor kan een buurtbarbecue zijn, een festival, een stille tocht, de brede school, de gerenoveerde buurt, een sportteam of voetbalgekte. Het zijn allemaal activiteiten die voor ‘sociaal kapitaal’ kunnen zorgen.

Actief burgerschap, panacee voor alle problemen?

Broedplaatsen voldoen dus aan behoeftes die in de maatschappij leven. Daarnaast ziet de regering ze als een manier om actief burgerschap vorm te geven. Volgens Evelien Tonkes, hoogleraar op dit terrein, lijkt de overheid actief burgerschap te beschouwen als dé oplossing voor gebrek aan sociale samenhang tussen verschillende bevolkingsgroepen, evenals consumentistisch en asociaal gedrag, sociale uitsluiting en de kloof tussen burgers en bestuur. Maar legt de regering de verantwoordelijkheid niet eenzijdig bij ons? Wij moeten al deze problemen oplossen als een verantwoordelijke, fatsoenlijke, zorgzame burger. Burgers moeten bruggen slaan tussen elkaar en tussen burgers en bestuur. Dat is geen eenvoudige opgave voor ons. Want wat verwacht de regering precies? Evelien Tonkens onderscheidt verschillende vormen van burgerschap: staatsburgerschap, wereldburgerschap, multicultureel burgerschap en stads- en straatburgerschap. Over welk burgerschap heeft de regering het? En bij welk soort voelen we onszelf thuis? Uiteindelijk bepalen we zelf voor welk soort burgerschap we ons vooral willen inzetten.

Het onderscheid in verschillende typen actief burgerschap van Evelien Tonkens kunnen we doortrekken naar actief medewerkerschap in organisaties. Dat houdt in dat je voor jezelf uitmaakt in welke mate je je verantwoordelijk voelt en wilt inspannen voor je team, je afdeling, bedrijfsonderdeel en de organisatie waar je deel van uitmaakt.

Evelien Tonkens is niet de enige die waarschuwt voor de verwachtingen van een activerende participatiemaatschappij, een begrip dat – evenmin als de verzorgingsstaat – overigens niet scherp omlijnd is. Toch duikt de term steeds vaker op in actuele beleidsstukken en adviezen aan de regering waarin voorstellen worden gedaan voor de toekomstige hervorming van de verzorgingsstaat. Dan wordt gesproken over een maatschappijtype waarin iedereen naar vermogen meedoet, bij voorkeur door betaalde arbeid te verrichten. Ook de Nijmeegse hoogleraar Erik de Gier waarschuwt voor de risico’s van de overgang van de verzorgingsstaat naar zo’n nieuwe maatschappijvorm. Zo’n activerende participatiemaatschappij is namelijk vooral leuk en aantrekkelijk voor relatief jonge, hoogopgeleide en individualistisch ingestelde kenniswerkers en vergelijkbare groepen werknemers. Zij hechten veel waarde aan flexibiliteit, willen een attractieve afstemming tussen workstyle en lifestyle en hun arbeidsverhoudingen worden gekenmerkt door een zekere mate van vluchtigheid.

Minder leuk valt de participatiemaatschappij uit voor de lager opgeleiden en meer traditionele groepen werknemers. Hun zekerheden kalven verder af en zij zullen zich meer dan voorheen moeten inspannen om bij te blijven op de arbeidsmarkt.

Valkuil: het maakt toch niets uit

Waarom zouden we echter een actief burger worden? Waarom zouden we ons inzetten voor maatschappij of organisatie? En maakt het iets uit als wij in ons eentje iets doen? Volgens Noreena Herz, in een debat over globalisering in het Luxtheater in Nijmegen, wel.

Noreena Herz is een van de belangrijkste ideologen van de andersglobalisten. Ze houdt regelmatig lezingen voor economische hotemetoten, zoals de deelnemers van het World Economic Forum. Daar vertelt ze de aanwezigen wat er nog meer in de wereld gebeurt en houdt hun een andere visie voor dan die welke ze normaal gesproken horen. Haar doel is mensen met macht, toegang en geld te pakken te krijgen en hen tot betrokken mensen te maken.

Noreena Herz waarschuwt al langer voor de negatieve effecten van de neoliberale globalisering en zij pleit daarom voor herstel van de staatsmacht die volgens haar is afgebrokkeld door de economische macht van multinationals. Volgens haar hebben mensen genoeg van het ‘Gucci-kapitalisme’. Ze verzetten zich steeds meer tegen de uitwassen, hebben geen vertrouwen meer in banken, energiebedrijven en grote ondernemingen. Ze zijn verontwaardigd over de graaicultuur en grootverdieners en gaan steeds meer zaken met elkaar delen.

Noreena Hertz is een wereldveranderaarster. Duizend mensen kunnen verschil maken, maar eentje ook. Zelf is ze daarvan het levende bewijs. Dus als je denkt dat je geen invloed kunt uitoefenen op de ontwikkelingen om je heen, in je directe omgeving, jouw organisatie of in de samenleving, omdat ze te omvangrijk zijn, te complex, te vaak geprobeerd, te traag, te…, denk dan aan Noreena Herz. Misschien behoor je tot de groep van duizend die zij noemt of wil je juist die ene zijn die zij zelf is.

Of denk aan de tien nieuwe geboden van journalist Nico Haasbroek:

1. Besef dat de mens tot alles in staat is.

2. Respecteer ieders recht op vrijheid.

3. Stop met zinloos geweld.

4. Wees beter voor het milieu.

5. Streef naar meer gelijkheid en minder hebzucht.

6. Bestrijd de bureaucratie.

7. Trek ten strijde tegen fanatici in deze wereld.

8. Ontwikkel u tot wereldburger en toon uw internationale solidariteit.

9. Verbeter de wereld en begin bij uzelf.

10. Wees minder bang en twijfel vaker.

Infominderen en organizonderen

Chiel Vaessen is een van die twintigers die werken om te leven en niet andersom. Die een afwisselende baan wensen met veel verantwoordelijkheid, maar die niet te hard willen werken omdat vrije tijd, vrienden, familie en iets zinvols doen ‘vet belangrijk’ zijn. Hij is actief betrokken bij diverse netwerkgemeenschappen, zoals Great Place To Live, Nieuwe garde en Naamlooz.

Great Place To Live is een netwerk van voornamelijk dertigers die zich willen inzetten voor een betere wereld. Een wereld waarvoor sociale innovatie nodig is, een wereld waarin persoonlijke ontwikkeling, economisch welzijn en maatschappelijke impact logisch samengaan. Een wereld waarin er synergie is tussen het leven van je dromen, innovatie en maatschappelijk rendement. Het netwerk wil die synergie op verschillende manieren bereiken: via workshops, een inspiratiedag of een krant. Soms ontstaat er spontaan een samenwerking. Elke ontmoeting van Great Place To Live draait om één vraag: ‘Wat is de werkelijke vraag die jou als individu bezighoudt?’

Chiel Vaessen, 24, studeerde met lof af aan de Hanzehogeschool Groningen, richting Human Technology. Het is een bevlogen jongeling, zoon van een dominee, visionair en volhouder, die met zichzelf en anderen voortdurend nadenkt over de coherentie tussen drie begrippen: lef, liefde en integriteit. Heeft hij genoeg lef om nieuwe ontwikkelingen aan te pakken? Doet hij dat met liefde en hart voor de zaak? Blijft hij onder alle omstandigheden integer?

Great Place To Live wil een warm bad bieden aan pioniers, aan mensen die kritisch zijn, aan idealisten die grond onder hun bestaan zoeken. Het zijn mensen die andere gelijkgestemden willen ontmoeten en elkaar steunen in hun zoektocht hoe je in deze samenleving mens kunt zijn. De thema’s waarmee ze zich bezighouden zijn onderwijs, geld en wonen. Het platform biedt sociale innovatie vanuit een holistisch perspectief, waarbij milieu en mens niet worden gescheiden en het uitgangspunt is dat je alles wat je doet, goed probeert te doen.

Great Place To Live geeft gratis een krant uit. Gratis? ‘Ja,’ zegt Chiel, ‘waarderen doen we achteraf.’ Mensen kunnen een donatie storten. Daarom toetsen ze elkaar op de uitgangspunten van lef, liefde en integriteit en niet op geld en status. ‘Door lef kom je op andere dingen’, legt Chiel uit. ‘Met liefde gaat het niet om het ego maar om de meest constructieve vorm van energie.’ Liefde is voor hem samenwerken. Als iemand integer is, kun je op hem bouwen.

Chiel en zijn medestanders werken vanuit de overtuiging dat idealen richtinggevend zijn. Ze kijken integraal naar wat er aan de hand is. Voor elkaar doen ze iets zonder de bedoeling daarvoor ook iets terug te krijgen. In de ontmoeting gaat het om de werkelijke ontmoeting, niet om de strijd wie de meeste contacten heeft. Ze proberen elkaar aan te vullen. Als het nodig is, spreken ze elkaar aan op gedrag. Je moet niet doen wat je niet wilt. Iedereen is gelijkwaardig. Daarom is er ook niet één leider. Iedereen probeert op zijn manier een leider en een held te zijn.

Nieuwe Garde is een netwerk dat op verschillende plaatsen in Nederland goede doelenprojecten en -denktanks organiseert. Jonge creatieven steken hun energie, expertise en goede ideeën in deze projecten. Samen werken ze op een bepaalde dag aan campagnes en ontwerpen voor huisstijlen, radiospotjes, websites, logo’s, commercials, wat een specifieke organisatie voor een goed doel ook maar nodig heeft. ‘Mensen willen veel te bieden hebben’, zegt Chiel. ‘Ze willen geen specialist op één gebied zijn, maar een allround persoon.’

Naamlooz, in 2005 bedacht door Sanne Roemer in Amsterdam, is niets meer of minder dan een borrel van leuke mensen. Een jaar geleden organiseerde Chiel met twee collega-zelfstandigen deze borrel ook in Groningen, waarbij ze elk wat mensen uit hun netwerk uitnodigden. Dat was een groot succes. Hij besloot dat hij het wilde voortzetten. ‘Maar ik ken mezelf: als ik dingen ga organiseren, maak ik er vaak zo veel werk van dat ik er zelf helemaal niet meer van kan genieten.’ Dus besloot hij het tot het allerkleinste minimum te beperken: tijd en plaats. Hij noemt dat treffend infominderen en organizonderen.

2
Broeinesten en broedplaatsen

Een oud joods gezegde luidt: als je wilt dat gloeiende houtskool ontvlamt, moet je erop blazen. Je moet het aanwakkeren. Want een sinteltje as is heel grijs en kan er heel dood uitzien. Komt er echter lucht bij, dan begint het te gloeien. Er ontstaat vuur. Vuur is energie. Iets vergelijkbaars gebeurt in broeinesten en broedplaatsen. De energie die ontstaat kun je gebruiken om je eigen leven, je organisatie en je maatschappelijke omgeving te activeren.

Mensen die de moed hebben om bij elkaar te komen, hun ongenoegen te uiten en iets op te zetten, moet je ook als het ware aanblazen. Die moet je extra lucht en ruimte bieden om nieuwe ontwikkelingen in gang te zetten, zodat ze hun warmte en ideeën doorgeven aan anderen. Aan anderen die de moed hebben zich daarvoor open te stellen en die warmte te ontvangen en ook weer door te geven.

Broeien is een reactie op een samenleving die gekenmerkt wordt door overmatige regelgeving, schaalvergrotingsprocessen, management dat niet deugt en waarbij alles in het teken van efficiency, monotonie en vlakheid staat. Op een negatieve omgeving waar mensen zich negatief gedragen, zich terugtrekken in hun schulp, alleen nog maar doen wat ze moeten doen, met hun hoofd bij iets anders zijn. Waar ze van alles doen om die negatieve omgeving te kunnen verlaten of dat negatieve gevoel kwijt te raken.

Maar broeien ontstaat ook om een positieve reden. Dan komen mensen bij elkaar omdat ze een goed idee hebben, elkaar willen stimuleren en inspireren en samen iets nieuws willen opzetten. Om een bijdrage te leveren aan de maatschappelijke ontwikkelingen, vanuit behoefte aan zin- en betekenisgeving. Om samen met anderen op zoek te gaan naar oplossingen. Ze komen uit zichzelf bij elkaar om belangrijke verandering tot stand te brengen in de samenleving, de organisatie waar ze werken of in een privésituatie.

De vonk kan dus van binnenuit komen en vanuit de omgeving buiten jezelf. Je kunt hem zelf aanblazen of hem door anderen laten aanwakkeren.

Samen broeien

Bij een crisis in de samenleving, in een organisatie of in een privésituatie gaat er van alles gisten. Dan komt er van alles naar de oppervlakte. Mensen komen bij elkaar, uit zichzelf of door anderen. Uit angst, wanhoop, boosheid, frustratie en vooral uit de behoefte aan rechtvaardigheid en erkenning. Ze gaan samen broeien. Ze vinden iets onverteerbaar, komen daartegen in opstand, willen hun onvrede delen en hun ideeën vormgeven. Door samen te komen ontstaat een gevoel van herkenning. De deelnemers voelen ze zich gesterkt in hun onvrede en hun behoeften. Ze gaan samendrommen en samenspannen tegen een machtig iemand, een bestuurder, politicus, subsidiegever, financier, burgemeester, manager, regelgever. Ze zetten zich af tegen iemand. Zo’n tegenstander hebben ze ook nodig om zich inhoudelijk mee te meten. Dit oppositionele gedrag is het begin van broeinesten en broedplaatsen.

Broeinesten

Broeinesten ontstaan als mensen in hun fundamentele behoefte aan zelfbeschikking en zelfactualisatie gediskwalificeerd worden, onderdrukt, miskend, in belangen aangetast, geminacht en uitgesloten. Denk aan plotseling ontslag waardoor er een scheuring ontstaat in je werk, je organisatie of je maatschappelijke omgeving.

In zulke situaties kunnen mensen somber en depressief worden en tot niets meer komen, maar er kan ook een vonk ontbranden. Dan ontstaat er nieuwe energie waardoor mensen stappen in een andere richting kunnen zetten, waardoor ze zich aansluiten bij anderen die de onvrede met hen delen. Overigens kunnen mensen ook angstig worden en hun toevlucht zoeken bij iemand die ze als hun leider gaan zien. Zo iemand kan die angst in goede banen leiden, maar hij kan hem ook misbruiken. Wees je je daarvan bewust. Voor je het weet, zit je in een sekte en loop je achter een goeroe aan.

Een positief broeinest herken je aan de keuzevrijheid die je daar hebt, aan de anderen die je helpen richting te geven aan je emoties. Sluit je daarom aan bij een groep gelijkgezinden met een open sfeer. Een broeinest is een plek waar je jezelf mag zijn, de plek waar ook onberedeneerd gedrag geaccepteerd wordt.

Het is ook een vlucht in voorwaartse richting. Dat is het positieve waarnaar je kunt streven. Zo voorkom je dat je in de broeinestsfeer blijft hangen en bevorder je de overgang naar een broedplaats. Dat is trouwens gemakkelijker gezegd dan gedaan. Om die overgang te maken heb je anderen nodig die dat ook willen.

Broedplaatsen

In een broeinest zijn de emoties ongeordend, in een broedplaats zijn ze geordend. De wanhoop, het ongenoegen en het verlangen zijn in een broeinest niet gericht, in een broedplaats wel. Broeinesten zijn ongestructureerde ontmoetingen die tot een broedplaats kunnen uitgroeien. In een broedplaats ontstaan uit de onvrede een voornemen en een doel. Ideeën worden er volwassen. Is het broeinest in een organisatie ontstaan, in een ordenend geheel, dan zal het al snel een broedplaats worden die wordt ingepast en afgestemd op de belangen van anderen. Broedplaatsen hebben namelijk iets gevaarlijks voor het systeem en daarom worden ze al gauw ingekapseld, bijvoorbeeld in vergaderingen, werk- en projectgroepen en commissies. Waar geen tijd is om te broeden, te verdiepen en te reflecteren. Waar je je moet houden aan conventies, aan regels en agenda’s. In zulke gestructureerde overlegsituaties wordt de emotie uitgesloten en is onderlinge bevruchting onmogelijk. Want een vergadering is pas geslaagd als iedereen de regels volgt, de bijeenkomst op een gestructureerde manier verloopt en de doelen zijn gehaald. Een vergadering is dan niet veel meer dan een steriele toestand voor neutrale wezens.

In een broedplaats daarentegen willen mensen tot hun recht komen. Ze willen anderen wel eens iets laten zien. Ze hebben een sterk zelfgevoel, weten wat juist is en hoe het moet. Ze treden binnen in een leerhuis waarin iedereen schriftgeleerde is. Waar de stemming en de sfeer oprecht zijn, waar ze zich kunnen concentreren op iets nieuws. Waar ze samen proberen problemen op een ander niveau te duiden. Waar ze gebruikmaken van elkaars kracht en elkaar bevruchten. Zo zoeken ze naar nieuwe combinaties. Het resultaat is van iedereen.

Een broedplaats is een plek waar mensen graag bij elkaar komen. Het is een omgeving waarin ze zich thuis voelen. Een omgeving waar energie vrij kan komen, vonken kunnen ontstaan en waar gevonkt wordt. Waar mensen gebruikmaken van elkaars expertise en waar ze voortdurend leren.

De beleving van broedplaatsen