Malcolm Gladwell

•••

David en Goliath

•••

De overwinning van de underdog

•••

Vertaald door Judith Dijs

•••

•••

•••

Uitgeverij Business Contact

Amsterdam/Antwerpen

••

© 2013 Malcolm Gladwell

All rights reserved including the rights of reproduction in whole or in part in any form.

© 2013 Nederlandse vertaling Judith Dijs

Oorspronkelijke titel David and Goliath

Oorspronkelijke uitgever Little, Brown and Company

Omslagontwerp Zeno

•••

ISBN 978 90 470 0628 2

D/2013/0108/904

NUR 730, 320

•••

Dit e-book werd gemaakt op basis van de eerste druk, 2013, ISBN 978 90 470 0627 5

•••

•••

Uitgeverij Business Contact maakt deel uit van Uitgeverij Atlas Contact

•••

www.businesscontact.nl

••

Voor A.L. en S.F., een echte underdog

•••

••

Maar de HEER zei tegen Samuel: ‘Ga niet af

op zijn voorkomen en zijn rijzige gestalte.

Ik heb hem afgewezen. Het gaat niet om

wat de mens ziet: de mens kijkt naar het

uiterlijk, maar de HEER kijkt naar het hart.’

1 Samuel 16:7

•••

INLEIDING

•••

Goliath

‘BEN IK SOMS EEN HOND, DAT JE MET STOKKEN OP ME AFKOMT?’

•••

•••

1.

•••

In het hart van het oude Palestina ligt het gebied dat bekendstaat als de Sjefela, een reeks bergkammen en valleien die de Judaïsche bergen in oostelijke richting verbinden met de brede, vlakke uitgestrektheid van het mediterrane laagland. Het gebied is van een adembenemende schoonheid: wijngaarden en tarwevelden en bossen vol platanen en terpentijnbomen. Het gebied is bovendien van groot strategisch belang.

In de loop van de eeuwen zijn talrijke gevechten geleverd om de heerschappij over het gebied, omdat de valleien die vanuit de mediterrane vlakte oprijzen de kustbewoners vrije doorgang bieden naar de steden Hebron, Bethlehem en Jeruzalem in de Judaïsche hooglanden. De belangrijkste vallei is Ajalon in het noorden. Maar de vallei met de meeste verhalen is de Elah. De Elah was de plaats waar Saladin in de twaalfde eeuw tegenover de ridders van de Kruistochten stond. De vallei speelde duizend jaar daarvoor een centrale rol in de Makkabeese oorlogen tegen Syrië. Maar de vallei is het beroemdst omdat het koninkrijk Israël in de dagen van het Oude Testament hier tegenover de legers van de Filistijnen stond.

De Filistijnen kwamen van Kreta. Ze waren een volk van zeevaarders die naar Palestina waren verhuisd en zich langs de kust hadden gevestigd. De Israëlieten hadden groepen gevormd in de bergen onder de heerschappij van koning Saul. In de tweede helft van de elfde eeuw voor Christus begonnen de Palestijnen naar het oosten te trekken, stroomopwaarts langs de vlakte van de vallei van Elah. Hun plan was om de bergrug bij Bethlehem in te nemen en het koninkrijk van Saul in tweeën te splitsen. De Filistijnen waren gevaarlijk; ze hadden veel ervaring in de strijd en waren de gezworen vijanden van de Israëlieten. Gealarmeerd verzamelde Saul zijn mannen en haastte zich vanuit de bergen naar beneden om het tegen ze op te nemen.

De Filistijnen sloegen hun kamp op langs de zuidelijke rug van de Elah. De Israëlieten zetten hun tenten op aan de andere kant, langs de noordelijke rug, zodat de twee legers elkaar over het dal heen konden zien. Geen van beide durfde iets te doen. Aanvallen betekende van de berg afdalen en vervolgens een suïcidale klimtocht maken naar bergrug van de vijand aan de andere kant. Ten slotte kregen de Filistijnen er genoeg van. Ze stuurden hun grootste strijder naar beneden, de vallei in, om deze impasse met een tweekamp op te lossen.

Deze strijder was een reus van minstens twee meter lang; hij droeg een bronzen helm en een volledige wapenrusting. Hij had een kromzwaard, een lans en een zwaard. Een schildknaap liep voor hem uit met een groot schild. De reus stelde zich op voor de Israëlieten en schreeuwde: ‘Kies iemand uit jullie midden en laat hem hier beneden komen! Als hij me aankan en me verslaat, zullen wij aan jullie onderworpen zijn. Maar als ik hem aankan en hem versla, zullen jullie aan ons onderworpen zijn en ons als slaven dienen.’

•••

In het kamp van de Israëlieten maakte niemand aanstalten. Wie zou kunnen winnen van zo’n angstaanjagende tegenstander? Toen stapte een herdersjongen, die uit Bethlehem was gekomen om zijn broers eten te brengen, naar voren en bood zich aan. ‘Maar je kunt hem toch onmogelijk aan,’ wierp Saul tegen. ‘Jij bent nog maar een jongen en hij is al van jongs af aan gewend te vechten.’ Maar de herdersjongen hield koppig vol. Hij had wel ergere tegenstanders gehad dan deze, beweerde hij. ‘Wanneer er een leeuw of een beer kwam om een schaap uit de kudde te stelen, ging ik erachteraan, overmeesterde hem en redde het dier uit zijn muil.’ Saul had geen andere mogelijkheden. Hij gaf toe en de herdersjongen rende de heuvel af, naar de reus die in de vallei stond. ‘Kom maar op, dan maak ik jou tot aas voor de gieren en de hyena’s,’ riep de reus, toen hij zijn tegenstander zag naderen. Zo begon een van de beroemdste gevechten in de geschiedenis. De naam van de reus was Goliath. De naam van de herdersjongen was David.

•••

2.

•••

David en Goliath is een boek over wat er gebeurt wanneer gewone mensen het opnemen tegen reuzen. Met ‘reuzen’ bedoel ik sterke tegenstanders van allerlei soort: van legers en krachtige krijgers tot invaliditeit, ongeluk en onderdrukking. In elk hoofdstuk wordt het verhaal van een andere persoon verteld – beroemd of onbekend, gewoontjes of geniaal – die werd geconfronteerd met een gigantische uitdaging en gedwongen was er iets mee te doen. Moet ik volgens het boekje handelen of mijn eigen instinct volgen? Zal ik volhouden of opgeven? Moet ik terugslaan of vergeven?

In al deze verhalen wil ik twee ideeën verkennen. Het eerste idee is dat een groot deel van datgene wat wij in onze wereld als waardevol zien, voortkomt uit dit soort ongebalanceerde conflicten, omdat de confrontatie met een overweldigend nadeel leidt tot grootsheid en schoonheid. En het tweede idee is dat wij dit soort conflicten nooit goed begrijpen. We leggen ze fout uit, we interpreteren ze verkeerd. Reuzen zijn niet wat wij denken. Juist de kwaliteiten waaraan ze hun kracht lijken te ontlenen, zijn vaak bronnen van grote zwakte. En het feit dat iemand een underdog is, kan hem of haar veranderen op manieren die we vaak niet op waarde schatten: het kan deuren openen, mogelijkheden scheppen, leerzaam zijn en dingen mogelijk maken die anders ondenkbaar zouden hebben geleken. We hebben een betere richtlijn nodig voor de confrontatie met reuzen; en het beste vertrekpunt voor die reis is de epische confrontatie tussen David en Goliath, drieduizend jaar geleden in de vallei van Elah.

Toen Goliath de Israëlieten toeschreeuwde, vroeg hij om een zogenoemde tweekamp. Dit was een gebruikelijke manier van doen in de antieke wereld. Twee partijen in een conflict wilden het bloedbad van een open strijd vermijden door elk één krijger te kiezen die hen in een duel moest vertegenwoordigen. Zo vertelt bijvoorbeeld de Romeinse historicus Quintus Claudius Quadrigarius uit de vijfde eeuw voor Christus over een episch gevecht waarin een Gallische strijder zijn Romeinse vijanden begon te bespotten. ‘Dit prikkelde een zekere Titus Manlius, een jongeman van zeer hoge komaf, onmiddellijk tot grote ergernis,’ schrijft Quadrigarius. Titus daagde de Galliër uit tot een duel:

•••

Hij stapte naar voren en wilde niet toestaan dat de Romeinse heldenmoed zou worden bezoedeld door een Galliër. Gewapend met het schild van een legionair en een Spaans zwaard trok hij tegen de Galliër ten strijde. Hun gevecht vond plaats op die brug [over de rivier de Anio] in aanwezigheid van beide legers, onder grote spanning. Zo stonden ze tegenover elkaar: de Galliër, volgens zijn vechtmethode, met zijn schild naar voren en wachtend op een aanval; Manlius, die meer vertrouwde op zijn moed dan op zijn vaardigheden, sloeg met zijn schild tegen het schild van de Galliër en bracht hem aan het wankelen. Toen de Galliër zijn positie probeerde te herstellen, sloeg Manlius nogmaals met zijn schild tegen dat van de Galliër en dwong de man opnieuw om van positie te veranderen. Op deze manier glipte hij onder het zwaard van de Galliër en stak hem in de borst met zijn Spaanse zwaard. [...] Toen hij hem had gedood, hakte Manlius de Galliër het hoofd af, trok zijn tong eruit en legde die, druipend van het bloed, om zijn eigen nek.

•••

Dit was precies wat Goliath verwachtte: een krijger zoals hijzelf om een duel mee uit te vechten. Het kwam helemaal niet bij hem op dat de strijd op een andere manier zou worden beslecht en hij bereidde zich dan ook dienovereenkomstig voor. Om zijn lichaam tegen stoten te beschermen droeg hij een uitgebreid bronzen schubbenpantser. Dat bedekte zijn armen, reikte tot aan zijn knieën en woog waarschijnlijk meer dan 45 kilo. Hij had om zijn benen bronzen scheenbeschermers met bronzen platen die zijn voeten bedekten. Hij droeg een zware metalen helm. Hij had drie verschillende wapens die allemaal bedoeld waren voor een tweegevecht. Hij had een kromzwaard van massief brons waarmee een schild of zelfs een wapenrusting kon worden doorboord. Op zijn heup droeg hij een zwaard. En als eerste optie droeg hij een speciale lans voor korte afstand met een metalen schacht ‘zo dik als een weversboom’. Aan de lans waren een koord en een reeks gewichten vastgebonden, waardoor hij met grote kracht en nauwkeurigheid kon worden geworpen. Zoals de historicus Moshe Garsiel schrijft: ‘Voor de Israëlieten scheen deze bijzondere lans met zijn zware schacht en lange zware ijzeren punt, als hij door Goliaths sterke arm werd gehanteerd, in staat om ieder bronzen schild en iedere bronzen wapenrusting samen te doorboren’. Begrijpt u waarom geen enkele Israëliet naar voren kwam om met Goliath te vechten?

Dan verschijnt David. Saul wil hem zijn eigen zwaard en wapenrusting geven, zodat hij tenminste nog enige kans maakt. Maar David weigert. ‘Ik kan hier niet mee lopen,’ zegt hij, ‘want ik ben dat niet gewend.’ In plaats daarvan bukt hij zich, raapt vijf ronde stenen op en stopt ze in zijn herderstas. Dan daalt hij af naar de vallei met zijn staf. Goliath kijkt naar de jongen die op hem toeloopt en voelt zich beledigd. Hij verwachtte een gevecht met een ervaren krijger. In plaats daarvan ziet hij een schaapherder, een jongen met een van de nederigste beroepen, die zijn herdersstaf lijkt te willen gebruiken als knuppel tegen Goliaths zwaard. ‘Ben ik soms een hond,’ zegt Goliath terwijl hij naar de staf wijst, ‘dat je met stokken op me afkomt?’

Wat er daarna gebeurt, is legendarisch. David legt een van zijn stenen in het leertje van zijn slinger en treft het onbedekte voorhoofd van Goliath. Goliath valt bewusteloos neer. David rent naar hem toe, pakt het zwaard van de reus en slaat zijn hoofd eraf. ‘Toen de Filistijnen zagen dat hun held dood was,’ zegt het bijbelverhaal, ‘sloegen ze op de vlucht.’ De strijd is wonderbaarlijk genoeg gewonnen door een underdog die volgens alle verwachtingen helemaal niet had moeten winnen. Dat is de manier waarop we elkaar dit verhaal in de loop van de vele eeuwen daarna hebben verteld. Zo is de zinsnede ‘David en Goliath’ in onze taal terechtgekomen: als metafoor voor een onwaarschijnlijke overwinning. En het probleem met die versie van de gebeurtenissen is dat er vrijwel niets van klopt.

•••

3.

•••

Legers in de oudheid hadden drie soorten strijders. De eerste was de cavalerie: gewapende mannen op een paard of in een strijdwagentje. De tweede was de infanterie: soldaten te voet met een wapenrusting, zwaarden en schilden. De derde waren projectielwerpers, of wat we tegenwoordig de artillerie zouden noemen: boogschutters en vooral slingeraars. Slingeraars hadden een leren zakje waaraan aan beide kanten een lang touw was bevestigd. Ze deden een steen of een loden bal in het zakje, slingerden die rond in steeds bredere en snellere cirkels en lieten dan één kant van het touw los, zodat de steen naar voren werd geslingerd.

Voor slingeren was buitengewoon veel handigheid en oefening nodig, maar in ervaren handen was de slinger een vernietigend wapen. Op middeleeuwse schilderijen zien we slingeraars die een vogel in de vlucht raken. Van Ierse slingeraars werd gezegd dat ze een munt konden raken van zover als ze hem maar konden zien, en in het oudtestamentische boek Richteren worden slingers beschreven als ‘op een haarbreedte’ nauwkeurig. Een ervaren slingeraar kon een doelwit doden en ernstig verwonden op een afstand tot 180 meter.1 De Romeinen hadden zelfs een tang die speciaal was gemaakt om stenen te verwijderen die met een slinger in het lichaam van een ongelukkige soldaat terecht waren gekomen. Denkt u zich eens in dat u voor een tophonkbalwerper staat terwijl hij de bal op uw hoofd richt. Zo voelt het om voor een slingeraar te staan; alleen wordt er niet gegooid met een bal van kurk en leer, maar met een massief stuk steen.

De historicus Baruch Halpern beweert dat de slinger voor de oorlogvoering in de oudheid zo belangrijk was dat de drie soorten soldaten aan elkaar gerelateerd waren zoals de gebaren in het spelletje steen, papier, schaar. De infanteristen waren met hun lange spiesen en wapenrustingen opgewassen tegen de cavaleristen. De cavaleristen konden op hun beurt de artilleristen verslaan, omdat hun paarden zo snel bewogen dat de artilleristen niet goed konden richten. En artilleristen waren dodelijk voor de infanterie, omdat een grote trage soldaat onder het gewicht van zijn wapenrusting een makkelijk doelwit was voor een slingeraar die van een afstand van honderd meter projectielen wierp. ‘Daarom mislukte de Atheense expeditie naar Sicilië in de Peloponnesische Oorlog,’ schrijft Halpern. ‘Thucydides beschrijft tot in detail hoe de zware infanterie van Athene in de bergen werd gedecimeerd door de plaatselijke lichte infanterie, die voornamelijk slingers gebruikte.’

Goliath is zware infanterie. Hij denkt dat hij in dit duel te maken krijgt met een andere zware infanterist, net zoals in het gevecht van Titus Manlius met de Galliër. Als hij zegt: ‘Kom maar op, dan maak ik jou tot aas voor de gieren en de hyena’s’, is de zin ‘Kom maar op’ de sleutel. Hij bedoelt: kom naar me toe, zodat we elkaar van dichtbij kunnen bevechten. Als Saul David een wapenrusting en een zwaard wil geven, doet hij dat vanuit dezelfde veronderstelling. Hij gaat ervan uit dat David Goliath van dichtbij gaat bestrijden.

Maar David is helemaal niet van plan om de rituelen van de tweekamp te volgen. Als hij Saul vertelt dat hij als schaapherder beren en leeuwen heeft gedood, zegt hij dat niet alleen om zijn moed te tonen; hij zegt er ook iets anders mee, namelijk dat hij van plan is om Goliath te bevechten op dezelfde manier als hij wilde dieren heeft leren bevechten: als artillerist.

Hij rent naar Goliath, want zonder wapenrusting is hij snel en wendbaar. Hij stopt een steen in zijn slinger, draait hem in de rondte, steeds sneller met zes tot zeven omwentelingen per seconde, en richt zijn projectiel op het voorhoofd van Goliath, het enige kwetsbare punt van de reus. Eitan Hirsch, deskundige in de ballistiek bij de Israëlische strijdkrachten, voerde onlangs een serie berekeningen uit waaruit bleek dat een steen van gebruikelijke grootte die door een ervaren slingeraar werd gegooid vanaf een afstand van 35 meter, het hoofd van Goliath zou hebben geraakt met een snelheid van 34 meter per seconde; meer dan genoeg om zijn schedel binnen te dringen en hem bewusteloos te maken of te doden. In termen van impact komt dat overeen met een redelijk groot modern pistool. ‘We zien,’ schrijft Hirsch, ‘dat David de steen had kunnen werpen en Goliath had kunnen raken in weinig meer dan een seconde; in die korte tijd zou Goliath zichzelf niet hebben kunnen beschermen en zou hij in feite stil hebben gestaan.’

Wat kon Goliath doen? Hij droeg meer dan 45 kilo aan wapenrusting. Hij was voorbereid op een gevecht van dichtbij waarin hij onbeweeglijk kon blijven staan, met zijn wapenrusting slagen kon afweren en stevig met zijn speer kon stoten. Hij zag David naderen, eerst met minachting, dan met verrassing en vervolgens met wat alleen maar afschuw kan zijn geweest, toen het tot hem doordrong dat het gevecht dat hij verwachtte, plotseling een heel andere vorm had gekregen.

‘Jij daagt me uit met je zwaard en je lans en kromzwaard,’ zei David tegen Goliath, ‘maar ik daag jou uit in de naam van de Heer van de hemelse machten, de God van de gelederen van Israël, die jij hebt beschimpt. Maar vandaag zal de Heer je aan mij uitleveren: ik zal je verslaan en je hoofd afhouwen. [...] Dan zal iedereen hier beseffen dat de Heer geen zwaard of lans nodig heeft om te overwinnen, want hij is degene die de uitslag van de strijd bepaalt en hij zal jullie aan ons uitleveren.’

•••

David noemt het zwaard en de lans van Goliath twee keer, alsof hij wil benadrukken hoe fundamenteel anders zijn eigen intenties zijn. Dan haalt hij een steen uit zijn herderstas en op dat moment zou geen van de toeschouwers aan beide kanten van de vallei het nog onwaarschijnlijk vinden als David zegevierde. David was een artillerist en artilleristen overwinnen infanteristen met gemak.

‘Goliath had tegenover David net zoveel kans als een krijger met een zwaard uit de bronstijd zou hebben gehad tegen een [tegenstander] met een automatisch .45-pistool,’ schrijft de historicus Robert Dohrenwend.2

•••

4.

•••

Waarom zijn er zoveel misverstanden geweest rondom die dag in de vallei van Elah? Op een bepaald niveau laat het duel zien hoe dwaas onze veronderstellingen over macht zijn. De reden dat koning Saul aan Davids kansen twijfelt, is dat David klein is en Goliath groot. Saul beschouwt macht in termen van fysieke kracht. Hij ziet niet dat macht zich ook in andere vormen kan voordoen: in het breken van regels, in de vervanging van kracht door snelheid en verrassing. Saul is niet de enige die deze vergissing maakt. In de volgende pagina’s zal ik betogen dat wij die fout tegenwoordig nog steeds maken en dat dat consequenties heeft op allerlei gebieden, van de opvoeding van onze kinderen tot aan de manier waarop we misdaad en wanorde bestrijden.

Maar hier speelt ook een tweede, dieperliggend probleem. Saul en de Israëlieten denken dat ze weten wie Goliath is. Ze bekijken hem en ze trekken overhaaste conclusies over datgene waartoe ze hem in staat achten. Maar ze zien hem niet echt. In werkelijkheid is het gedrag van Goliath raadselachtig. Hij wordt verondersteld een machtige strijder te zijn, maar zo gedraagt hij zich niet. Hij daalt naar de vallei af met een schildknaap, een dienaar die voor hem uit loopt en een schild draagt. In vroeger tijden gingen boogschutters vaak vergezeld van schildknapen omdat een soldaat met een pijl en een boog geen hand vrij had om zelf een bescherming te dragen. Maar waarom moet Goliath, een man die om een tweegevecht te zwaard vraagt, worden geholpen door een ander die het schild van een boogschutter draagt?

En daarbij, waarom zegt hij tegen David: ‘Kom maar op’? Waarom kan Goliath niet naar David gaan? Het bijbelverhaal benadrukt hoe traag Goliath beweegt, wat vreemd is om te zeggen over iemand van wie wordt beweerd dat hij een oorlogsheld met weergaloze kracht is. Hoe dan ook, waarom reageert Goliath niet veel sneller wanneer hij David van de bergrug ziet afdalen zonder zwaard of schild of wapenrusting? Wanneer hij David ziet, is hij eerst beledigd, terwijl hij doodsbang zou moeten zijn. Hij lijkt niet te zien wat er om hem heen gebeurt. Hij maakt zelfs die eigenaardige opmerking nadat hij David eindelijk heeft gezien met zijn herdersstaf: ‘Ben ik soms een hond, dat je met stokken op me afkomt?’ Stokken, in het meervoud? David houdt maar één staf vast.

Veel medisch deskundigen denken tegenwoordig dat Goliath een ernstige medische afwijking had. Zijn uiterlijk en woorden lijken op die van iemand die aan acromegalie lijdt, een ziekte die wordt veroorzaakt door een goedaardige tumor van de hypofyse. De tumor veroorzaakt een overproductie van HGC (Human Growth Hormone, menselijk groeihormoon), wat Goliaths ongewone lengte zou verklaren. (De langst bekende persoon in de geschiedenis, Robert Wadlow, leed aan acromegalie. Bij zijn dood was hij 2,72 meter; hij was tot aan dat moment kennelijk doorgegroeid.)

Daar komt nog iets anders bij: gezichtsproblemen zijn een bekend bijverschijnsel van acromegalie. Tumoren van de hypofyse kunnen zover groeien dat ze druk op de oogzenuw gaan uitoefenen, waardoor lijders aan acromegalie vaak last hebben van een ernstig beperkt zicht en dubbelzien. Waarom wordt Goliath naar de vallei geleid door een schildknaap? Omdat de schildknaap zijn blindengeleidegids is. Waarom beweegt hij zo langzaam? Omdat de wereld om hem heen wazig is. Waarom heeft hij zoveel tijd nodig om te begrijpen dat David de regels van het spel heeft veranderd? Omdat hij David pas ziet als die vlakbij is. ‘Kom maar op, dan maak ik jou tot aas voor de gieren en de hyena’s,’ schreeuwt hij, en in dat verzoek ligt een aanwijzing voor zijn kwetsbaarheid verborgen. Je moet naar mij toekomen, anders weet ik niet waar je bent. En dan is er die uitspraak die anders onverklaarbaar zou zijn: ‘Ben ik soms een hond, dat je met stokken op me afkomt?’ David had maar één staf. Goliath zag er twee. Wat de Israëlieten zagen vanaf de hoge bergrug, was een intimiderende reus. In werkelijkheid was juist datgene wat de reus zijn lengte verschafte, tevens de bron van zijn grootste zwakheid. Daarin ligt een belangrijke les besloten voor gevechten met allerlei soorten reuzen. De sterken en de machtigen zijn niet altijd wat ze lijken.

David rende naar Goliath toe, gesterkt door zijn moed en zijn geloof. Goliath was blind voor zijn nadering; en toen lag hij op de grond, te groot en te traag en met een te vertroebelde blik om te begrijpen hoe de bordjes nu verhangen waren. We hebben dit soort verhalen al die jaren verkeerd verteld. In David en Goliath worden ze rechtgezet.

•••

•••

1 Het moderne wereldrecord voor steenslingeren werd in 1981 gevestigd door Larry Bray: 437 meter. Op zo’n afstand wordt de nauwkeurigheid natuurlijk minder.

2 De Israëlische minister van Defensie, Moshe Dayan (de architect van de verbazingwekkende overwinning van Israël tijdens de Zesdaagse Oorlog in 1967) schreef eveneens een essay over het verhaal van David en Goliath. Volgens Dayan ‘bestreed David Goliath niet met inferieure wapens, maar (integendeel) met superieure wapens; en zijn grootheid bestond niet in zijn bereidheid om te strijden tegen iemand die veel sterker was dan hij, maar in zijn kennis van het gebruik van een wapen, waardoor een zwakkere persoon het voordeel kon grijpen en sterker worden.’

DEEL EEN

•••

•••

DE VOORDELEN VAN NADELEN (EN DE NADELEN VAN VOORDELEN)

•••

•••

De een doet zich rijk voor terwijl hij

niets bezit, de ander doet of hij arm

is terwijl hij een vermogen heeft.

Spreuken 13: 7

•••

•••

1 | Vivek Ranadivé

•••

‘HET WAS ECHT TOEVAL. IK BEDOEL,MIJN VADER HAD NOG NOOIT EERDER BASKETBAL GESPEELD.’

•••

1.

•••

Toen Vivek Ranadivé besloot om het basketbalteam van zijn dochter Anjali te gaan coachen, stelde hij voor zichzelf twee principes vast. Het eerste was dat hij nooit zijn stem zou verheffen. Dit was het National Junior Basketball, de jeugddivisie voor basketbal. Het team bestond voornamelijk uit twaalfjarigen en hij wist uit ervaring dat twaalfjarigen niet goed reageren op schreeuwen. Hij zou de zaken op het basketbalveld op dezelfde manier regelen als hij in zijn softwarebedrijf deed. Hij zou rustig en zachtjes praten, en hij zou de meisjes van de wijsheid van zijn aanpak overtuigen door een beroep te doen op redelijkheid en gezond verstand.

Het tweede principe was belangrijker. Ranadivé verwonderde zich over de manier waarop de Amerikanen basketbal speelden. Hij kwam zelf uit Mumbai en groeide op met cricket en voetbal. Hij zou nooit die eerste keer vergeten dat hij een basketbalwedstrijd zag. Hij vond dat het spel zonder nadenken werd gespeeld. Team A scoorde en trok zich onmiddellijk terug naar zijn eigen kant van het veld. Team B gooide de bal in vanaf de zijlijn en dribbelde naar de kant van team A, waar team A geduldig wachtte. Dan herhaalde het proces zich in omgekeerde richting.

Een officieel basketbalveld is 94 feet (ruim 28 meter) lang. Het grootste deel van de tijd verdedigde een team daar maar 24 feet (ruim 7 meter) van en liet de andere 70 feet (21 meter) aan de tegenstander over. Soms speelden teams een full court press: dan probeerden ze het andere team te beletten om de bal naar voren te spelen. Maar dat deden ze altijd maar een paar minuten. Het leek wel alsof er in de basketbalwereld een soort samenzwering was over de manier waarop het spel moest worden gespeeld, dacht Ranadivé, en het gevolg van die samenzwering was dat de kloof tussen sterke en zwakke teams groter werd. Goede teams hadden tenslotte spelers die lang waren en goed konden dribbelen en schieten; daardoor konden ze hun zorgvuldig voorbereide spel snel en trefzeker uitvoeren op de helft van de tegenstander. Waarom speelden zwakke teams dan op zo’n manier dat goede teams heel gemakkelijk de dingen konden doen waar ze zo goed in waren?

Ranadivé keek eens naar zijn meisjes. Morgan en Julia waren serieuze basketbalspeelsters. Maar Nicky, Angela, Dani, Holly, Annika en zijn eigen dochter Anjali hadden het spel nooit eerder gespeeld. Ze waren niet erg lang. Ze konden niet schieten. Ze waren niet zo heel goed in dribbelen. Ze waren niet van het slag dat elke avond buiten spontaan balspelletjes speelde. Ranadivé woonde in Menlo Park in het centrum van Silicon Valley in Californië. Zijn team bestond uit wat Ranadivé ‘kleine blonde meisjes’ noemde. Dit waren dochters van nerds en computerprogrammeurs. Ze werkten op school aan natuurkundeprojecten, lazen lange ingewikkelde boeken en droomden over een toekomst als zeebioloog. Ranadivé wist dat ze, als ze op de conventionele manier zouden spelen door hun tegenstanders zonder verdediging over het veld te laten dribbelen, vrijwel zeker zouden verliezen van meisjes voor wie basketbal een ware passie was. Ranadivé was als zeventienjarige naar Amerika gekomen met vijftig dollar in zijn zak. Hij was niet iemand die graag verloor. Daarom was zijn tweede principe dat zijn team een full court press zou spelen, altijd, in elke wedstrijd. Het team eindigde in de nationale kampioenschappen. ‘Het was echt toeval,’ zei Anjali Ranadivé daarover. ‘Ik bedoel, mijn vader had nog nooit eerder basketbal gespeeld.’

•••

2.

•••

Stel dat we alle oorlogen van de laatste tweehonderd jaar tussen heel grote en heel kleine landen zouden optellen. Laten we zeggen dat het inwonertal en de krijgsmacht van de ene kant minstens tien keer zo groot moeten zijn als die van de andere kant. Hoe vaak denkt u dat de grotere kant wint? De meesten van ons zouden iets in de buurt van 100 procent noemen. Tien keer zo groot is veel. Maar het echte antwoord zal u verrassen. Toen de politicoloog Ivan Arreguín-Toft deze berekening een paar jaar geleden uitvoerde, kwam hij uit op 71,5 procent. Het zwakkere land wint in iets minder dan een derde van de gevallen.

Vervolgens stelde Arreguín-Toft de vraag op een iets andere manier. Wat gebeurt er in oorlogen tussen sterke en zwakke partijen wanneer de zwakke partij doet wat David deed en niet vecht op de manier die de grotere partij wil, maar met onconventionele of guerrillatactieken? Het antwoord: in die gevallen stijgt het winnende percentage van de zwakke kant van 28,5 naar 63,6 procent. Om even een voorbeeld te geven: de bevolking van de Verenigde Staten is tien keer zo groot als die van Canada. Als deze twee landen een oorlog zouden beginnen en Canada voor een onconventionele manier van oorlogvoering zou kiezen, zouden we op basis van de geschiedenis op Canada moeten wedden.

We beschouwen overwinningen van underdogs als onwaarschijnlijke gebeurtenissen; daarom spreekt het verhaal van David en Goliath ons al zoveel jaren aan. Maar het punt van Arreguín-Toft is dat ze dat helemaal niet zijn. Underdogs winnen voortdurend. Waarom zijn we dan telkens zo geschokt wanneer een David een Goliath verslaat? Waarom gaan we er automatisch van uit dat iemand die kleiner, armer of minder handig is, noodzakelijk in het nadeel is?

Een van de winnende underdogs op de lijst van Arreguín-Toft was bijvoorbeeld T.E. Lawrence (of liever de bekende Lawrence of Arabia), die de leiding had over de Arabische revolutie tegen het Turkse leger dat Arabië bezette tegen het einde van de Eerste Wereldoorlog. De Britten hielpen de Arabieren bij de opstand en hun doel was om de lange spoorlijn te vernietigen die de Turken hadden gebouwd vanuit Damascus tot diep in de Hejaz-woestijn.

Dat was een intimiderende taak. De Turken hadden een vreeswekkend en modern leger. Lawrence had daarentegen een ongezeglijke bende bedoeïenen. Het waren geen ervaren troepen, het waren nomaden. Sir Reginald Wingate, een van de Britse commandanten in de regio, noemde ze ‘een ongetrainde troep van wie de meesten nog nooit een geweer hadden afgevuurd’. Maar ze waren taai en ze waren mobiel. De gemiddelde bedoeïense soldaat droeg niet meer dan een geweer, honderd kogels en ruim 20 kilo bloem, wat betekende dat ze per dag wel 175 kilometer door de woestijn konden trekken, zelfs in de zomer. Ze hadden niet meer dan een halve liter drinkwater bij zich, omdat ze in de woestijn heel goed water konden vinden. ‘Onze troeven waren snelheid en tijd, niet slagkracht,’ schreef Lawrence. ‘Onze rijkste beschikbare bronnen waren de stamleden, mannen die helemaal niet gewend waren aan formele oorlogvoering, en hun kwaliteiten waren mobiliteit, uithoudingsvermogen, individuele intelligentie, kennis van het land, moed.’ De achttiende-eeuwse generaal Maurice de Saxe deed de beroemde uitspraak dat de kunst van oorlogvoering bestond in ‘legs, not arms’ (benen, geen wapens), en de troepen van Lawrence waren een en al been. Tijdens een doorsneetraject in het voorjaar van 1917 zagen zijn mannen kans om op 24 maart 60 rails op te blazen en een telegraaflijn door te snijden bij Buair, op 25 maart een trein en 25 rails te saboteren bij Abu al-Naam, op 27 maart 15 rails op te blazen en een telegraaflijn door te snijden bij Istabl Antar, op 29 maart een Turks garnizoen te overvallen en een trein te laten ontsporen, op 31 maart terug te keren naar Buair en de spoorlijn opnieuw te saboteren, op 3 april 11 rails op te blazen bij Hedia, op 4 en 5 april het treinspoor in het gebied Wadi Daiji te overvallen en op 6 april twee keer aan te vallen.

De meesterstunt van Lawrence was een aanval op de havenstad Akaba. De Turken verwachtten een aanval van Britse schepen die in de wateren van de Golf patrouilleerden vanaf de Golf van Akaba naar het westen. Lawrence besloot om in plaats daarvan vanuit het oosten aan te vallen en de stad te benaderen vanuit de onbeschermde woestijn. Daarvoor leidde hij zijn mannen in een gewaagde omtrekkende beweging van 965 kilometer: vanaf de Hejaz naar het noorden, de Syrische woestijn in, en dan terug naar Akaba. Dit was in de zomer, door een van de meest onherbergzame gebieden in het Midden-Oosten. Lawrence voegde er nog een tripje naar de buitenwijken van Damascus aan toe om de Turken op een dwaalspoor te brengen over zijn bedoelingen.

‘Dit jaar scheen de vallei vol te zijn met gehoornde adders en pofadders, cobra’s en zwarte slangen,’ schrijft Lawrence in Seven Pillars of Wisdom over een bepaalde etappe van de reis:

•••

Het was niet zo makkelijk om water te halen na zonsondergang, want er waren slangen die in de poelen zwommen of aan de oevers in kluwens bij elkaar rondkropen. Twee keer kwamen pofadders de bewaakte cirkel van onze koffiekring binnenkronkelen. Drie van onze mannen stierven aan slangenbeten; vier genazen na veel angst en pijn en zwelling van de vergiftigde ledematen. De Howeitat-behandeling was om de arm of het been af te binden met slangenhuid en vervolgens hoofdstukken uit de koran aan de zieke voor te lezen totdat hij stierf.

•••

Toen ze eindelijk in Akaba aankwamen, had de bende van Lawrence met zijn paar honderd krijgers twaalfhonderd Turken gedood of gevangengenomen en zelf maar twee mannen verloren. De Turken hadden eenvoudig geen seconde verwacht dat de vijand gek genoeg zou zijn om hen vanuit de woestijn te benaderen.

Sir Reginald Wingate noemde de mannen van Lawrence een ‘ongetrainde troep’. Hij beschouwde de Turken als de vrijwel zekere overwinnaars. Maar zien we hoe vreemd dat eigenlijk was? De beschikking hebben over veel soldaten, wapens en middelen, zoals de Turken, dat is een voordeel. Maar het maakt je veel minder beweeglijk en drijft je in de verdediging. Intussen zorgden de mobiliteit, het uithoudingsvermogen, de individuele intelligentie, de kennis van het land en de moed, die de mannen van Lawrence in overvloed bezaten, ervoor dat ze het onmogelijke konden doen, namelijk Akaba vanuit het oosten aanvallen; een zo gedurfde strategie dat de Turken het absoluut niet zagen aankomen. Er zijn voordelen die te maken hebben met materiële bronnen, en er zijn voordelen die te maken hebben met de afwezigheid van materiële bronnen; en de reden dat underdogs zo vaak winnen, is dat die laatsten soms volkomen zijn opgewassen tegen de eersten.

Om de een of andere reden is dit voor ons een heel moeilijke les om te leren. Ik denk dat we een erg starre en beperkte definitie hebben van wat een voordeel is. We beschouwen dingen als handig die dat in feite niet zijn, en andere dingen als onhandig die ons in feite sterker en slimmer maken. Deel 1 van David en Goliath is een poging om de consequenties van die vergissing te onderzoeken. Als we een reus zien, waarom nemen we dan automatisch aan dat hij de strijd al gewonnen heeft? En wanneer ben je iemand die de conventionele situatie niet accepteert, zoals David, Lawrence of Vivek Ranadivé en zijn troepje nerd-achtige meisjes uit Silicon Valley?

•••

3.

•••

Vivek Ranadivés basketbalteam speelde in de jeugddivisie voor twaalf- en dertienjarigen van het National Junior Basketball voor Redwood City. De meisjes oefenden in Paye’s Place, een sportzaal in het nabijgelegen San Carlos. Aangezien Ranadivé nooit basketbal had gespeeld, huurde hij een aantal experts in om hem te helpen. De eerste was Roger Craig, een voormalige beroepssporter die werkte bij het softwarebedrijf van Ranadivé.3 Zodra Craig was ingeschakeld, haalde hij zijn dochter Rometra erbij, die tijdens haar studie basketbal had gespeeld. Rometra was het type speelster dat je de opdracht geeft om de beste speelster van je tegenstander af te schermen, zodat die niets meer kan doen. De meisjes van het team waren dol op Rometra. ‘Ze was net mijn grote zus,’ zei Anjali Ranadivé. ‘Het was heerlijk om haar in de buurt te hebben.’

De strategie van Redwood City was opgebouwd rondom de twee deadlines waaraan alle basketbalteams moeten voldoen om de bal naar voren te spelen. De eerste is de toegemeten tijd voor de inworp. Als het ene team scoort, haalt een speler uit het andere team de bal op en heeft dan vijf seconden om die door te spelen naar een teamgenoot op het veld. Als de deadline niet wordt gehaald, gaat de bal naar het andere team. Dat is meestal geen probleem, omdat teams niet blijven rondhangen om te verdedigen tegen de inworp. Ze rennen terug naar hun eigen veld. Dat deed Redwood City niet. Ieder meisje in het team bleef dicht bij haar tegenspeelster van het andere team. Bij sommige teams die verdedigend spelen, speelt de verdedigster achter de aanvallende speelster die ze verdedigt om haar te belemmeren wanneer ze de bal heeft gevangen. Maar de Redwood City-meisjes speelden volgens een agressievere, riskantere strategie. Ze plaatsten zich voor hun tegenstandsters om te verhinderen dat die de inworp überhaupt konden vangen. En niemand verdedigde de speelster die de bal ingooide. Waarom zouden ze? Ranadivé gebruikte de extra speelster die hij daardoor overhield als ‘zwevende’ speelster, die kon dienen als tweede verdedigster van de beste speelster van het andere team.

‘Denk aan American football,’ zei Ranadivé. ‘De quarterback kan met de bal lopen. Hij heeft het hele veld om te gooien en toch is het nog steeds heel moeilijk om een pass voor elkaar te krijgen.’ Basketbal was lastiger. Een kleiner veld. Een deadline van vijf seconden. Een zwaardere, grotere bal. De teams waartegen Redwood City speelde, zagen de helft van de tijd geen kans om de inworp binnen de limiet van vijf seconden voor elkaar te krijgen. Of anders gooide de ingooiende speelster, in paniek bij de gedachte dat haar vijf seconden bijna om waren, de bal weg. Of de worp werd onderschept door een van de speelsters van Redwood City. Ranadivé’s meisjes waren fanatiek.

Voor de tweede deadline bij basketbal moet een team de bal binnen tien seconden over het middenveld naar de helft van de tegenstander spelen, en als de tegenstandsters van Redwood City de eerste deadline haalden en op tijd waren met de inworp, concentreerden de meisjes zich op die tweede deadline. Ze stortten zich op het meisje dat de inworp had gevangen en schermden haar af. Daarvoor was Anjali aangewezen. Ze rende naar de dribbelaarster en zwaaide in de hoogte en in de breedte met haar lange armen. Soms kon ze de bal afpakken, soms gooide de andere speelster de bal in paniek weg of raakte verlamd en deed niets, totdat de scheidsrechter uiteindelijk op het fluitje blies.

‘Toen we net begonnen, wisten we helemaal niet hoe we moesten verdedigen of wat dan ook,’ zei Anjali. ‘Daarom bleef mijn vader tijdens de hele wedstrijd maar zeggen: “Je taak is om iemand te bewaken en te zorgen dat ze bij een inworp nooit de bal kunnen krijgen.” Het geeft je een geweldig gevoel om de bal van iemand af te pakken. We speelden verdedigend en stalen de bal, iedere keer weer. Daar werd iedereen zo ontzettend nerveus van. Er waren teams die veel beter speelden dan wij, die al veel langer speelden, en toch versloegen we ze.’

•••

De Redwood City-speelsters haalden voorsprongen van 4–0, 6–0, 8–0, 12–0. Ze stonden een keer met 25–0 voor. Omdat ze de bal meestal te pakken kregen onder de basket van de tegenpartij, hoefden ze zelden die vaak mislukkende langeafstandsworpen uit te voeren waarvoor techniek en oefening nodig zijn. Ze schoten lay-ups. Bij een van de weinige wedstrijden die Redwood City in dat jaar verloor, waren maar vier van de speelsters aanwezig. Toch verdedigden ze. Waarom ook niet? Ze verloren met maar 3 punten.

‘Dankzij die verdediging konden we onze zwakheden verbergen,’ zei Rometra Craig. ‘We konden verbergen dat we geen goede outside shooters hadden. We konden verbergen dat we niet zo lang waren. Want zolang we vooral verdedigden, konden we de bal pakken en makkelijke lay-ups schieten. Ik was eerlijk tegen de meisjes. Ik zei tegen ze: “We zijn niet het beste basketbalteam.” Maar ze begrepen wat ze moesten doen.’ De twaalfjarige meisjes gingen voor Rometra door het vuur. ‘Ze waren fantastisch,’ zei ze.

Lawrence viel de Turken aan op hun zwakste plekken, langs de verste, meest verlaten buitenposten van de spoorlijn, maar niet op plaatsen waar ze sterk waren. Redwood City viel aan bij de inworp, het moment in een wedstrijd waarop een sterk team net zo kwetsbaar is als een zwak team. David weigerde om Goliath in een duel te bevechten, want dan zou hij zeker verliezen. Hij bleef op grote afstand en gebruikte de hele vallei als zijn strijdveld. De meisjes van Redwood City gebruikten dezelfde tactiek. Ze verdedigden de hele 94 feet van het basketbalveld. De full court press gaat over benen, niet over armen. Techniek wordt vervangen door inspanning. Dit is basketbal voor degenen die, net als de mannen van Lawrence, ‘helemaal niet gewend waren aan formele oorlogvoering, en wiens kwaliteiten mobiliteit, uithoudingsvermogen, individuele intelligentie, [...] moed [waren]’.

‘Het is een uitputtende strategie,’ zei Roger Craig. Hij en Ranadivé zaten in een vergaderkamer in het softwarebedrijf van Ranadivé en haalden herinneringen op aan hun droomseizoen. Ranadivé zat bij het whiteboard en schetste de patronen van de Redwood City-verdediging. Craig zat aan de tafel.

‘Mijn meisjes moesten fitter zijn dan de anderen,’ zei Ranadivé.

‘Hij liet ze hardlopen!’ zei Craig, al knikkend.

‘We volgden de praktijk van de voetbalstrategie,’ zei Ranadivé. ‘Ik liet ze aldoor maar hardlopen. In die korte periode kon ik ze geen echte techniek aanleren, dus het enige wat we deden, was zorgen dat ze fit waren en de basis van het spel begrepen. Daarom speelt mentaliteit hierbij zo’n belangrijke rol, want je wordt moe.’

Ranadivé sprak het woord ‘moe’ op goedkeurende toon uit. Zijn vader was vliegenier die door de Indiase regering gevangen was gezet omdat hij de veiligheid van de vliegtuigen van het land maar bleef betwisten. Ranadivé ging naar het MIT nadat hij een documentaire over die opleiding had gezien en had besloten dat die perfect voor hem was. Dit was in de jaren zeventig, toen een student alleen een buitenlandse opleiding kon volgen als de Indiase regering het vrijgeven van buitenlands geld autoriseerde, en Ranadivé kampeerde buiten het kantoor van de gouverneur van de Reserve Bank of India totdat hij zijn geld had. Ranadivé is slank en heeft fijne botten, een slepende gang en een air van onverstoorbaarheid. Maar dat moet allemaal niet worden verward met nonchalance. De Ranadivés zijn genadeloos.

Hij wendde zich tot Craig. ‘Wat was onze kreet ook weer?’

De twee mannen dachten even na en riepen toen tegelijk enthousiast: ‘One, two, three, attitude!’

De hele Redwood City-filosofie was gebaseerd op de bereidheid om meer je best te doen dan anderen. ‘Er kwamen een paar nieuwe meisjes bij het team,’ zei Ranadivé, ‘en bij de eerste training zei ik tegen ze: “Kijk, dit gaan we doen,” en ik liet het zien. Ik zei: “Het draait allemaal om mentaliteit.” Er was een nieuw meisje in het team van wie ik bang was dat ze die mentaliteitskwestie niet zou begrijpen. Toen slaakten we onze kreet en ze zei: “Nee, nee. Het is niet ‘one, two, three, attitude’. Het is ‘one, two, three, attitude, hah!’”’ en Ranadivé en Craig barstten in lachen uit.

•••

4.

•••

In januari 1971 speelden de Fordham University Rams een basketbalwedstrijd tegen de University of Massachusetts Redmen. De wedstrijd werd gehouden in Amherst, in de legendarische arena die de Cage wordt genoemd, waar de Redmen sinds december 1969 niet meer hadden verloren. Ze hadden dat seizoen elf wedstrijden gewonnen en er één verloren. De ster van de Redmen was niemand anders dan Julius Erving (Dr. J), een van de grootste basketbalspelers aller tijden. Het team van UMass was heel erg goed. Fordham was daarentegen een onsamenhangend zootje van jongens uit de Bronx en Brooklyn. Hun middenspeler had in de eerste trainingsweek zijn knie geblesseerd en deed niet mee, waardoor hun langste speler 1,95 meter was. Hun eerste voorspeler (en voorspelers zijn meestal bijna net zo lang als middenspelers) was Charlie Yelverton, die maar 1,88 meter was. Maar vanaf het startsignaal begonnen de Rams aan een full court press en ze hielden niet op. ‘We liepen uit tot een voorsprong van 13-6 en het bleef oorlog tot het eind,’ zegt Digger Phelps, de toenmalige coach van Fordham. ‘Dit waren taaie stadsjongens. We speelden over de hele 94 feet. We wisten dat we ze vroeger of later zouden breken.’ Phelps stuurde het ene na de andere onvermoeibare Ierse of Italiaanse jochie uit de Bronx op Erving om hem te verdedigen, en die onvermoeibare Ierse en Italiaanse knapen werden de een na de ander uit het veld gestuurd. Ze waren geen van allen zo goed als Erving, maar dat maakte niet uit. Fordham won met 87–79.

In de wereld van het basketbal zijn er allerlei van dit soort verhalen over legendarische wedstrijden waarbij David de full court press gebruikte om Goliath te verslaan. Maar het raadsel van de full court press is dat die nooit populair is geworden. Wat deed Digger Phelps in het seizoen na zijn verbijsterende overwinning op UMass? Hij gebruikte de full court press nooit meer op dezelfde manier. En de coach van UMass, Jack Leaman, die in een thuiswedstrijd werd vernederd door een troep straatjongens, leerde hij iets van zijn nederlaag en gebruikte hij zelf de full court press toen hij de volgende keer een team met underdogs had? Nee, dat deed hij niet. Veel mensen in de basketbalwereld geloven niet echt in de full court press omdat die niet perfect is: hij is te verslaan door een goed-gecoacht team met spelers die handig zijn met de bal en scherp met passes. Zelfs Ranadivé gaf dat onmiddellijk toe. Het enige wat een tegenstander van Redwood City had hoeven doen, was terugverdedigen. De meisjes waren niet goed genoeg om opgewassen te zijn tegen een koekje van eigen deeg. Maar daar gaat het allemaal niet om. Als de meisjes van Ranadivé of de ongeorganiseerde strebers van Fordham op de conventionele manier hadden gespeeld, hadden ze met 30 punten verloren. De full court press was gewoon de beste kans die de underdog had om Goliath te verslaan. Logisch gezien zou toch ieder team dat de rol van underdog heeft op die manier moeten spelen? Waarom doen ze dat dan niet?

Arreguín-Toft vond hetzelfde raadselachtige patroon. Als een underdog vocht zoals David, won hij meestal. Maar over het algemeen vochten underdogs niet zoals David. Van de 202 ongelijke conflicten in de database van Arreguín-Toft koos de underdog er 152 keer voor om op de conventionele manier het tweegevecht met Goliath aan te gaan, en verloor 119 keer. In 1809 streden de Peruvianen op die manier tegen de Spanjaarden en ze verloren; in 1816 verloren de Georgiërs van de Russen; in 1817 verloren de Pindari’s van de Britten; tijdens de opstand van Kandy in 1817 verloren de inwoners van Sri Lanka van de Britten; in 1823 verloren de Burmezen van de Britten. De lijst met nederlagen is eindeloos. In de jaren veertig van de twintigste eeuw had de communistische opstand in Vietnam de overhand op Frankrijk totdat de Vo Nguyen Giap, de strateeg van de Vietminh, in 1951 overstapte op conventionele oorlogvoering en prompt een reeks nederlagen te verwerken kreeg. George Washington deed tijdens de Amerikaanse revolutie hetzelfde: hij week af van de guerrillatactieken die de kolonisten zo goed van pas waren gekomen in de eerste stadia van het conflict. ‘Zo snel mogelijk,’ schrijft William Polk in Violent Politics, een geschiedenis van onconventionele oorlogvoering, ‘richtte Washington zijn energie op het creëren van een leger naar Brits model, de Continental Line. Als gevolg daarvan werd hij keer op keer verslagen en verloor hij de oorlog bijna.’

Het is nauwelijks te begrijpen, totdat we denken aan de lange mars van Lawrence door de woestijn naar Akaba. Het is makkelijker om soldaten mooie uniformen aan te trekken en ze te laten marcheren op de klanken van fluiten en trommels, dan ze 965 kilometer op de rug van een kameel door een woestijn vol slangen te laten rijden. Het is makkelijker en veel bevredigender om je na elk gescoord punt terug te trekken en uit te rusten (en perfecte choreografische spelbewegingen uit te voeren) dan met zwaaiende armen rond te rennen en iedere centimeter van het basketbalveld te verdedigen. Underdog-strategieën zijn moeilijk.

De enige die een les scheen te hebben getrokken uit die beroemde wedstrijd tussen Fordham en de University of Massachusetts, was Rick Pitino, een magere kleine verdediger in het eerstejaarsteam van UMass. Hij speelde die dag niet, hij keek toe en zijn ogen gingen wijd open. Zelfs nu nog, meer dan veertig jaar later, kan hij uit zijn hoofd bijna alle spelers uit het Fordham-team opnoemen: Yelverton, Sullivan, Mainor, Charles, Zambetti. ‘Ze kwamen binnen met het meest onwaarschijnlijke verdedigingsteam dat ik ooit heb gezien,’ zei Pitino. ‘Vijf jongens tussen de 1,95 en 1,83 meter. Het was onvoorstelbaar, ze waren letterlijk overal. Ik heb het bestudeerd. Ze hadden ons helemaal niet kunnen verslaan. Niemand versloeg ons in de Cage.’

Pitino werd in 1978, op zijn vijfentwintigste, hoofdcoach aan Boston University en hij gebruikte de full court press, waarmee hij de universiteit voor het eerst in 24 jaar naar een NCAA-toernooi kreeg. In zijn volgende functie als hoofdcoach, bij Providence College, nam Pitino een team over dat het jaar daarvoor 11–20 had gescoord. De spelers waren klein en hadden weinig talent: precies zoals de Fordham Rams. Ze speelden de full court press en haalden op één wedstrijd na het nationale kampioenschap. Pitino bereikte steeds weer opnieuw buitengewone dingen met een fractie van het talent van zijn tegenstanders.