Eric Schmidt & Jared Cohen

DE DIGITALE LENTE

De nieuwe wereld van het netwerktijdperk

Uitgeverij Business Contact
Amsterdam/Antwerpen

Dit e-book werd gemaakt op basis van de eerste druk, 2013, ISBN 978 90 470 0673 2.

Voor Rebecca, die we dankbaar zijn voor haar ideeën en hulp, en voor Aiden, op wie we jaloers zijn omdat hij zoveel nieuwe technologie te zien zal krijgen.

© 2013 Google Inc. en Jared Cohen

Uitgeverij Business Contact

© 2013 Nederlandse vertaling Uitgeverij Business Contact

Vertaling Meile Snijders

Oorspronkelijke titel The New Digital Age

Oorspronkelijke uitgever Alfred A. Knopf, New York

Omslagontwerp Herman van Bostelen

Foto auteurs Google

Typografie binnenwerk Elgraphic bv, Schiedam

ISBN 978 90 470 0683 1

D/2013/0108/770

NUR 600

Uitgeverij Business Contact maakt deel uit van Uitgeverij Atlas Contact

www.businesscontact.nl

We zouden ons allen zorgen moeten maken over de toekomst, want daar moeten we de rest van ons leven doorbrengen.

– Charles F. Kettering, Amerikaanse uitvinder en zakenman

INLEIDING

Internet is een van de weinige dingen die mensen hebben gebouwd zonder het werkelijk te begrijpen.¹ Wat begon als systeem voor elektronische informatieoverdracht – van een computer zo groot als een kamer naar een computer zo groot als een kamer – is veranderd in een alomtegenwoordige, eindeloos veelzijdige uitlaatklep voor menselijke energie en expressie. Het web is zowel ongrijpbaar als in een voortdurende staat van verandering, en het wordt met iedere seconde groter en complexer. Het is een bron van heel veel goeds, maar ook van verschrikkelijk kwaad, en we staan nog maar aan het begin van de enorme impact die het zal hebben op het wereldtoneel.

Internet is het grootste anarchistische experiment in de wereldgeschiedenis. Honderden miljoenen mensen creëren en consumeren per minuut onzegbare hoeveelheden digitale content in een online wereld die niet werkelijk gebonden is aan aardse wetten. De nieuwe mogelijkheden voor vrije expressie en vrije uitwisseling van informatie hebben een rijk virtueel landschap opgeleverd. Denk aan alle websites die u hebt bezocht, alle mails die u hebt verstuurd, alle verhalen die u online hebt gelezen, alle feiten u hebt opgezocht en alle verzinsels die u tegenkwam en hebt ontzenuwd. Denk aan alle relaties die via dit medium tot stand kwamen, alle reizen die zijn gepland, alle banen die werden gevonden, alle dromen die zijn ontstaan en werkelijkheid werden. Denk aan wat mogelijk is door het ontbreken van controle van bovenaf: de pogingen tot oplichting, de scheldcampagnes, de haatmails en de terroristische chatrooms. Dit is internet, de grootste onbeheerde ruimte ter wereld.

En naarmate deze ruimte groter wordt, verandert ons begrip van het leven in al zijn facetten, van de kleinste details in ons dagelijks bestaan tot aan fundamentele vragen over de identiteit, relaties en zelfs onze veiligheid. Door de technologie verdwijnen eeuwenoude belemmeringen voor de intermenselijke interactie, zoals geografische afstanden, taalbarrières en de beperkte beschikbaarheid van informatie, en ontstaat er een nieuwe golf van creativiteit en mogelijkheden. Door de enorme toename van het internetgebruik heeft zich een van de opwindendste sociale, culturele en politieke metamorfoses voorgedaan in de geschiedenis, en in tegenstelling tot eerdere periodes van verandering zijn deze keer de effecten echt wereldwijd. Nooit eerder hebben zoveel mensen op zoveel verschillende plaatsen met een paar klikjes zoveel macht kunnen uitoefenen. En hoewel dit zeker niet de eerste technologische revolutie is in de wereldgeschiedenis, is het wel de eerste waarbij iedereen in realtime content kan bezitten, ontwikkelen en verspreiden zonder gebruik te hoeven maken van tussenpersonen.²

En deze ontwikkeling is nog maar nauwelijks op gang gekomen.

De communicatietechnologie heeft zich met ongeëvenaarde snelheid ontwikkeld en verspreid. In het eerste decennium van de eenentwintigste eeuw nam het aantal internetgebruikers wereldwijd toe van 350 miljoen³ naar 2 miljard.⁴ In dezelfde periode steeg het aantal mobieletelefoonabonnees van 750 miljoen naar meer dan 5 miljard (nu meer dan 6 miljard).⁵ Het gebruik van internet en mobiele telefoons verspreidt zich op dit moment naar de verste uithoeken van de aarde, op sommige plaatsen in een extra hoog tempo.

Tegen 2025 zal de meerderheid van de wereldbevolking in één generatie zowel een wereld hebben meegemaakt waarin mensen bijna geen toegang hadden tot ongefilterde informatie, als een wereld waarin ze een oceaan aan ongefilterde informatie kunnen raadplegen via een apparaat dat past in de palm van hun hand. Als de technologische innovatie in het huidige tempo blijft doorgaan, zullen de meeste van de dan voorspelde 8 miljard wereldburgers in 2025 online zijn.⁶

In alle lagen van de maatschappij wordt aansluiting op internet of het mobieletelefonienetwerk aanmerkelijk goedkoper en praktischer. Mensen zullen toegang hebben tot alomtegenwoordige netwerken die vele malen goedkoper zijn dan nu. We worden efficiënter, productiever en creatiever. In ontwikkelingslanden zullen openbare draadloze hotspots en snelle thuisnetwerken elkaar versterken, waardoor internet zelfs bereikbaar wordt voor mensen die tegenwoordig niet eens een vaste telefoon hebben. Hele bevolkingsgroepen zullen een complete technologie-generatie overslaan. En de nieuwste verbazingwekkende technologische snufjes van dit moment zullen op vlooienmarkten worden verkocht als antieke voorwerpen, zoals ooit met de kiesschijftelefoon gebeurde.

Er hoe vaker deze media worden gebruikt, des te sneller en krachtiger worden ze. De wet van Moore, de vuistregel in de computerbranche die zegt dat processorchips – de kleine printplaatjes die de ruggengraat vormen voor alle computerachtige apparaten – iedere anderhalf jaar twee keer zo snel worden. Dit betekent dat een computer in 2025 vierenzestig keer zo snel is als in 2013. Een andere voorspellende wet, die te maken heeft met fotonica (en in het bijzonder informatieoverdracht), zegt dat de hoeveelheid data die kan worden overgebracht via glasvezelkabel – de snelste dataoverdrachtmethode – iedere negen maanden verdubbelt. En ook al hebben deze wetten een grens, toch zal de exponentiële groei leiden tot graphics en een virtuele werkelijkheid die de online-ervaring even echt maakt als het echte leven, misschien zelfs echter. Stelt u zich het holodeck voor uit de wereld van Star Trek – een ruimte aan boord van een ruimteschip waarin een volledig virtuele werkelijkheid wordt gecreëerd – maar dan een die een strand kan projecteren of een optreden van Elvis Presley opnieuw voor onze ogen kan afspelen. Het duurt met de huidige technologische ontwikkelingen niet lang meer voordat allerlei populaire ideeën uit de sciencefiction werkelijkheid worden: auto’s zonder bestuurder, door gedachten gecontroleerde robots, kunstmatige intelligentie en volledig geïntegreerde toegevoegde realiteit (TR), waarbij een visuele schil van digitale informatie wordt aangebracht over onze fysieke omgeving. Dergelijke ontwikkelingen worden een deel van onze natuurlijke wereld en zullen onderdelen ervan versterken.

Dit is onze toekomst en sommige van deze opmerkelijke ontwikkelingen worden nu al werkelijkheid. Dat maakt het werk in de technologiebranche tegenwoordig zo opwindend. Dat komt niet alleen door al die verbazingwekkende nieuwe apparaten die we kunnen ontwikkelen of door alle technologische en intellectuele problemen die we moeten overwinnen, maar vooral door wat deze ontwikkelingen betekenen voor de wereld.

In de communicatietechnologie kunnen we nieuwe culturele en technologische doorbraken verwachten. De manier waarop we met elkaar omgaan en hoe we onszelf zien, zal blijvend door internet worden beïnvloed. Door ons selectieve geheugen leren we nieuwe gewoonten snel aan en vergeten we hoe we de dingen eerder deden. Een leven zonder mobiele apparaten is tegenwoordig nauwelijks meer voor te stellen. In een tijdperk van alomtegenwoordige smartphones ben je beschermd tegen vergeetachtigheid, heb je altijd toegang tot een complete ideeënwereld (ook al maken sommige regeringen het de gebruikers lastig), en is er altijd iets wat je aandacht vraagt (ook al blijft het moeilijk – soms heel moeilijk – om te zorgen dat dat ook nut heeft). Smartphone is een toepasselijke naam.

Terwijl de connectiviteit zich wereldwijd steeds verder uitbreidt, zullen vele oude instituties en hiërarchieën zich moeten aanpassen om niet uit de tijd te raken en irrelevant te worden in de moderne maatschappij. De problemen die we tegenwoordig bij veel grote en kleine bedrijven zien, zijn voorbeelden van de dramatische maatschappelijke verschuiving die ons te wachten staat. De communicatietechnologie blijft onze instituties van binnenuit en buitenaf veranderen. We zullen steeds meer contact maken met mensen ver buiten onze lands- en taalgrenzen, met wie we ideeën zullen uitwisselen, zaken zullen doen en banden zullen smeden.

We zullen steeds meer het idee hebben dat we in twee werelden tegelijkertijd leven, werken en worden bestuurd. In de virtuele wereld – op internet – is iedereen via verschillende systemen en apparaten met elkaar verbonden. In de fysieke wereld hebben we nog steeds te maken met geografische belemmeringen, het toeval van de geboorte (sommigen worden rijk geboren in een rijk land, de meerderheid wordt arm geboren in een arm land), pech en de goede en kwade kanten van de menselijke natuur. In dit boek willen we laten zien hoe de virtuele wereld de fysieke wereld beter, slechter of gewoonweg anders kan maken. Soms zullen deze werelden elkaar beperken, dan weer zullen ze botsen. Of ze versterken, versnellen en verergeren fenomenen uit de andere wereld, zodat er geen sprake meer is van gradatieverschillen, maar van onherkenbare veranderingen.

De invloed van de communicatietechnologie zal zich het sterkst doen gelden in de manier waarop ze staten en instituties hun macht ontneemt en deze overdraagt aan individuen.⁷ In de loop van de geschiedenis heeft de opkomst van een nieuwe informatietechnologie vaak geleid tot meer macht voor nieuwe groepen en het verlies van macht van traditionele machthebbers, of dat nu de koning, de kerk of de elite was. Toegang tot informatie en nieuwe communicatiekanalen betekenden toen en nu nieuwe kansen om deel te nemen, de macht ter verantwoording te roepen en het eigen leven te bepalen.

De verspreiding van de connectiviteit, vooral door middel van internettelefoons, is zeker het meest voorkomende en waarschijnlijk het meest veelzeggende voorbeeld van deze machtsverschuiving, al was het maar vanwege de schaal. Het bezit van een mobiele telefoon is voor sommigen de eerste ervaring met empowerment in hun leven: ze worden gehoord, tellen mee en worden serieus genomen – en dat alles vanwege een goedkoop apparaatje dat je in je zak kunt stoppen. Autoritaire regimes zullen meer moeite hebben hun onderling verbonden bevolking te controleren en te onderdrukken, terwijl democratische staten gedwongen worden om rekening te houden met veel meer stemmen (individuen, organisaties en bedrijven). Natuurlijk zullen overheden altijd wel manieren vinden om het nieuwe connectiviteitsniveau voor eigen voordeel te benutten, maar de huidige netwerktechnologie bevoordeelt burgers op manieren die we later zullen bespreken.

Leidt deze machtsoverdracht van overheid naar individu uiteindelijk tot een veiligere of tot een gevaarlijkere wereld? We kunnen het antwoord op deze vraag alleen maar afwachten. De realiteit van de onderling verbonden wereld is volkomen nieuw en het is nog onduidelijk wat precies de goede, slechte en zorgelijke kanten zijn. Wij hebben deze vraag vanuit verschillende gezichtspunten onderzocht – Eric als computerwetenschapper en zakelijk directeur en Jared als expert op het gebied van buitenlandbeleid en nationale veiligheid – en we weten beiden dat het antwoord niet van tevoren vastligt. De toekomst zal worden bepaald door hoe staten, burgers, bedrijven en instituties met hun nieuwe verantwoordelijkheden omgaan.

In het verleden waren theoretici op het gebied van internationale betrekkingen het oneens over de vraag of staten wat betreft hun ambities voor binnenlands en buitenlands beleid vooral gericht waren op maximale macht en veiligheid, of dat ook factoren als handel en de uitwisseling van informatie daarop van invloed waren. De ambities van staten zullen niet veranderen, maar hun opvattingen over hoe ze die ambities kunnen verwezenlijken wel. Ze zullen twee versies van hun binnenlands en buitenlands beleid moeten toepassen: een voor de fysieke, ‘werkelijke’ wereld en een voor de virtuele wereld die alleen online bestaat. Dit beleid kan soms tegengesteld lijken – overheden zullen misschien op het ene terrein van alles toelaten terwijl ze op het andere stevig ingrijpen; wellicht voeren ze oorlog in cyberspace en bewaren ze de vrede in de echte wereld – maar de staten moeten op een of andere manier zien om te gaan met de nieuwe bedreigingen van hun macht die mogelijk worden door de toegenomen connectiviteit.

Voor burgers betekent internet dat ze verschillende identiteiten hebben, in de fysieke en in de virtuele wereld. Hun virtuele identiteit zal in allerlei opzichten belangrijker worden dan hun echte, omdat de sporen die ze achterlaten tot in de eeuwigheid op internet zijn te vinden. En doordat onze posts, e-mails, sms’jes en uitwisselingen de virtuele identiteit van anderen opbouwen, zullen er nieuwe vormen van collectieve verantwoordelijkheid ontstaan.

Organisaties en bedrijven zullen door de wereldwijde onderlinge verbondenheid met nieuwe kansen en uitdagingen worden geconfronteerd. Ze zullen vaker door burgers ter verantwoording worden geroepen en hun bestaande bezigheden moeten heroverwegen, hun plannen voor de toekomst moeten aanpassen en verandering aan moeten brengen in de wijze waarop ze dingen doen en activiteiten aan het publiek presenteren. Ze zullen ook nieuwe concurrenten krijgen als het speelveld voor informatie afvlakt – en daardoor de kansen afnemen – door de verspreiding van de nieuwe technologieën.

Niemand, hoe groot en machtig ook, zal in de toekomst gespaard blijven voor de historische veranderingen die ons te wachten staan.

Wij kwamen elkaar tegen in de herfst van 2009 onder omstandigheden die het makkelijk maken om snel bevriend te raken. We zaten in Bagdad en overlegden met Irakezen over de vraag hoe technologie ingezet kon worden voor de heropbouw van de maatschappij. We hadden de ene na de andere afspraak met ministers, militaire bevelhebbers, diplomaten en Irakese ondernemers, en tijdens onze gesprekken werd duidelijk dat herstel en een betere toekomst niet zo makkelijk te verwezenlijken zouden zijn. Eric was de eerste CEO van een technologiebedrijf uit de Fortune 500 die het land bezocht, dus werden er veel vragen gesteld over wat Google daar deed. In die tijd wisten zelfs wij niet helemaal zeker wat Google zou tegenkomen of tot stand zou brengen.

Maar het antwoord werd meteen duidelijk. Overal waar we keken, zagen we mobiele telefoons. Dat verbaasde ons. In die tijd was Irak al meer dan zes jaar oorlogsgebied, na de val van Saddam Hussein en diens totalitaire, paranoïde regime, waar het gebruik van mobiele telefoons verboden was.⁸ De infrastructuur in Irak lag in puin door de oorlog en de meeste mensen leden onder een gebrek aan voedsel, water en elektriciteit.⁹ Veel basisproducten waren onbetaalbaar, op sommige plekken was het vuilnis al in geen jaren opgehaald¹⁰ en – nog belangrijker – de veiligheid van de bevolking kon niet worden gewaarborgd, die van hoge functionarissen noch die van gewone winkeliers. Op de ellenlange prioriteitenlijst van de bevolking leken mobiele telefoons wel het laatste wat je zou verwachten. Maar we kwamen erachter dat de Irakezen bij alle nijpende problemen in hun leven voorrang gaven aan technologie.

Niet alleen bezaten de Irakezen de nieuwe apparaten, ze zagen ook het enorme potentieel ervan voor de verbetering van hun leven en het lot van hun aangeslagen land. De ingenieurs en ondernemers die we ontmoetten, lieten weten gefrustreerd te zijn door hun onvermogen zichzelf te helpen. Ze wisten al wat ze nodig hadden: betrouwbare elektriciteit, genoeg bandbreedte voor een snelle verbinding, computers en toegang tot kapitaal om hun ideeën van de grond te krijgen.

Het was Erics eerste reis naar een oorlogsgebied, terwijl Jared al vaak dergelijke gebieden had bezocht, maar beiden hadden naderhand het gevoel dat zich een diepgaande verandering voltrok in de wereld. Als zelfs de door oorlog uitgeputte Irakezen de mogelijkheden van de nieuwe technologie zagen, en bovendien wisten wat ze ermee wilden doen, hoeveel miljoenen mensen waren er dan nog meer op de wereld die wel de motivatie en basiskennis bezaten, maar nog geen toegang hadden tot de nieuwe technologie? Tijdens de reis werd Jareds vermoeden bevestigd dat overheden gevaarlijk achterliepen wat betreft het anticiperen op verandering, uit angst en omdat ze de mogelijkheden van de nieuwe apparaten niet zagen om de uitdagingen in de toekomst aan te pakken. En voor Eric werd bevestigd dat de technologiebranche nog veel meer problemen had op te lossen en klanten te bedienen dan wie dan ook besefte.

In de maanden na onze reis werd duidelijk dat er een kloof bestaat tussen mensen die verstand hebben van technologie en mensen die zich met grote geopolitieke problemen bezighouden, en dat niemand tot dusver een brug heeft gebouwd. Toch zijn er veel mogelijkheden voor samenwerking tussen de technologiebranche, de publieke sector en de burgermaatschappij. Terwijl we nadachten over de verspreiding van connectiviteit over de wereld, raakten we gefascineerd door de vragen die deze kloof oproept. Wie wordt in de toekomst machtiger, de burger of de staat? Wordt door de nieuwe technologie terrorisme moeilijker of makkelijker uitvoerbaar? Wat is de relatie tussen privacy en veiligheid en hoeveel privacy zullen we moeten opgeven om deel uit te maken van het nieuwe digitale tijdperk? Zullen oorlogen, diplomatie en revoluties veranderen wanneer alles verbonden is en kunnen we daar op een positieve manier invloed op uitoefenen? Welke rol kan technologie spelen bij de opbouw van beschadigde maatschappijen?

We werkten voor het eerst samen toen we een memo schreven aan minister van Buitenlandse Zaken Hillary Clinton over de lessen die we geleerd hadden in Irak, en daarna werden we al spoedig vrienden. We hebben dezelfde zienswijze over het potentieel van technologie en de macht die erin besloten ligt. Die zienswijze is de grondslag voor al het werk dat we doen, zowel binnen Google als daarbuiten. Wij geloven dat moderne technologieplatforms als Google, Facebook, Amazon en Apple krachtiger zijn dan veel mensen beseffen, en dat onze wereld ingrijpend zal veranderen als mensen er in maatschappijen overal ter wereld gebruik van maken en succes mee hebben. Deze platforms betekenen een echte paradigmaverschuiving – zoiets als de opkomst, lang geleden, van de televisie. Wat ze zo krachtig maakt is hun groeipotentieel – en vooral de snelheid waarmee ze groeien. Niets, behalve een biologisch virus, verspreidt zich zo snel, efficiënt en agressief als deze technologieplatforms en dat maakt ook de mensen machtig die ze bouwen, beheren en gebruiken. Nooit eerder waren zoveel mensen verbonden via een onmiddellijk reagerend netwerk. Door de mogelijkheden voor collectieve actie via internetplatforms en gemeenschappen (van consumenten, ontwerpers, actievoerders en anderen) worden de regels van het spel diepgaand veranderd. De schaaleffecten die we tegenwoordig kennen, van virale muziekvideo’s tot internationale e-commerceplatforms, zijn een bescheiden voorbode van wat er nog gaat komen.

Vanwege het schaaleffect van deze digitale platforms zullen dingen in het nieuwe digitale tijdperk veel sneller gebeuren en gevolgen hebben voor ieder deel van de maatschappij, waaronder de politiek, de economie, de media, het bedrijfsleven en de sociale normen. Deze toenemende schaalgrootte zal, in combinatie met de connectiviteit die wordt bevorderd door de internettechnologie, leiden tot een nieuw tijdperk van globalisering – globalisering van producten én ideeën. Als vertegenwoordigers van de technologiesector is het onze plicht om de invloed van onze bedrijfstak op het leven van mens en maatschappij nu en in de toekomst volledig en eerlijk te onderzoeken, omdat overheden steeds vaker regels zullen moeten opstellen in samenspraak met individuen en bedrijven, die steeds sneller opereren en de grenzen soms sneller oprekken dan de wetgeving kan bijhouden. De digitale platforms, netwerken en producten die ze nu lanceren, hebben een uitvergroot effect, op een internationale schaal. Om de toekomst van de politiek, het bedrijfsleven, de diplomatie en andere belangrijke sectoren te begrijpen, moeten we dus begrijpen hoe de technologie in die gebieden voor belangrijke veranderingen zorgt.

Toevallig deden zich op het moment dat wij onze ideeën over de toekomst begonnen uit te wisselen op het wereldtoneel een aantal opvallende gebeurtenissen voor, die licht wierpen op de concepten en problemen die we bespraken. De Chinese overheid lanceerde een aantal gewiekste cyberaanvallen op Google en tientallen andere Amerikaanse bedrijven. WikiLeaks maakte honderdduizenden geheime digitale bestanden openbaar. In Haïti en Japan deden zich enorme aardbevingen voor waardoor steden in puin werden gelegd, maar waarop innovatieve, op technologie berustende reacties kwamen. En de revoluties van de Arabische Lente schokten de wereld door hun snelheid, kracht en besmettelijke mobilisatie-effect. Al deze turbulente nieuwe ontwikkelingen leverden ons nieuwe gezichtspunten en mogelijkheden op om over de toekomst na te denken.

We hebben langdurig gesproken over de betekenis en de gevolgen van dergelijke gebeurtenissen, we voorspelden trends en theoretiseerden over tech-georiënteerde oplossingen voor de problemen. Deze gesprekken hebben uiteindelijk tot dit boek geleid.

In de volgende hoofdstukken verkennen we de toekomst zoals wij die voor ons zien, vol complexe, mondiale vraagstukken over burgerschap, staatsmanschap, privacy en oorlog, waar zowel de problemen als de oplossingen draaien om het toenemende gebruik van internet en mobiele telefonie. Waar mogelijk, beschrijven we hoe nieuwe technologieën kunnen worden toegepast op manieren die de wereld verrijken en verbeteren. Verandering door nieuwe technologie is onvermijdelijk, maar in de verschillende fasen kunnen we tot op zekere hoogte controle uitoefenen op hoe deze uitpakt. Sommige van de voorspellingen die u op deze pagina’s leest, gaan over zaken die u al lang vermoedde, maar niet durfde toe te geven – zoals waar oorlogvoering met commerciële drones toe leidt – terwijl andere geheel nieuw zijn. Wij hopen dat onze voorspellingen en aanbevelingen u interesseren en aan het denken zetten.

Dit is geen boek over gadgets, telefoonapps of kunstmatige intelligentie, hoewel deze onderwerpen wel ter sprake komen. Dit is een boek over technologie, maar meer nog over mensen en hoe mensen omgaan met nieuwe technologieën, hoe ze die nu en in de toekomst overal ter wereld implementeren, aanpassen en benutten. Maar dit boek gaat vooral over het belang van de sturende hand van de mens in het nieuwe digitale tijdperk. Want ondanks de vele mogelijkheden die communicatietechnologieën bieden, hangt het gebruik ten goede of ten kwade volledig af van mensen. Vergeet al die praatjes over machines die de wereld overnemen. Wat er in de toekomst gebeurt, is aan ons.

1

ONS TOEKOMSTIGE ZELF

Binnenkort is iedereen op aarde met elkaar verbonden. Deze explosie van connectiviteit – de uitbreiding van de virtuele wereld met vijf miljard mensen¹ – leidt tot verbeteringen van de productiviteit, de gezondheid, het onderwijs, de kwaliteit van leven, enzovoort. En die verbeteringen betreffen iedereen, van de meest bevoorrechten aan de top tot aan de onderkant van de economische piramide. Maar ‘verbonden zijn’ zal voor iedereen iets anders betekenen, vooral omdat de problemen die men moet oplossen zo dramatisch verschillen. Een telefoon van minder dan twintig dollar kan voor de ene groep een even grote sprong voorwaarts lijken als een bestuurderloze auto voor een andere. Mensen zullen zich meer aan elkaar gelijk voelen doordat ze verbonden zijn via internet, want ze hebben toegang tot dezelfde platforms, dezelfde informatie en dezelfde hulpmiddelen, maar er blijven in de fysieke wereld ondertussen significante verschillen bestaan. De inkomensongelijkheid verdwijnt niet door de toegenomen connectiviteit, hoewel een aantal ongrijpbare oorzaken deels weggenomen zullen worden, zoals het gebrek aan onderwijs en economische kansen. Dit maakt technologische innovatie tot een toe te juichen ontwikkeling. Iedereen profiteert van connectiviteit, maar niet in gelijke mate. In dit boek willen we onderzoeken hoe deze verschillen zich in het dagelijks leven van mensen manifesteren.

TOEGENOMEN EFFICIËNTIE

Onze fysieke wereld wordt efficiënter doordat we meer in de virtuele wereld kunnen doen. Internet en mobiele telefoons bereiken nu ook de verste uithoeken van de wereld en nieuwe gebruikers zullen die benutten om inefficiënte markten, systemen en gedragingen te verbeteren. Dit leidt tot een flinke toename van de efficiëntie en de productiviteit, vooral in ontwikkelingslanden, waar groei en vooruitgang sinds jaar en dag worden geremd door technologische isolatie en slecht beleid. Mensen zullen meer kunnen doen met minder.

De nieuwe internettelefoons en tablets gaan in deze landen voor diepgaande veranderingen zorgen, zoals blijkt uit wat het gebruik van eenvoudige mobiele telefoons teweegbracht voor een groep Congolese vissersvrouwen.² Waar ze vroeger hun dagvangst naar de markt brachten en langzaam zagen bederven naarmate de dag vorderde, houden ze nu hun vis in de rivier en wachten ze tot klanten bellen. Als ze een order binnenkrijgen, halen ze de vis uit het water en maken hem schoon voor de koper. Ze hebben geen dure koelkast nodig, noch iemand die ’s nachts de vis bewaakt. Ze lopen niet het risico dat de vis bederft en niets meer waard is (of klanten vergiftigt), en ze hoeven niet meer te vangen dan ze kunnen verkopen. De omvang van deze markt kan nog toenemen als de vissers in het gebied hun vangsten telefonisch op elkaar afstemmen. Voor deze vrouwen of de gemeenschap in haar geheel is dit geen slecht alternatief voor een formele markteconomie (waarvan de ontwikkeling jaren zou kosten).

De mobiele telefoon heeft voor een ingrijpende verandering gezorgd in de manier waarop mensen in ontwikkelingslanden informatie inwinnen en gebruiken. Het aantal mobiele telefoons neemt er hand over hand toe: er zijn al meer dan 650 miljoen gebruikers in Afrika³ en bijna drie miljard in Azië.⁴ De meerderheid gebruikt zeer eenvoudige telefoons⁵ – alleen voor bellen en sms’en –, maar omdat de kosten voor een internetaansluiting in die landen vaak hoog zijn, kunnen zelfs degenen die een smartphone kunnen betalen, zich geen duur abonnement veroorloven. Dit gaat veranderen, en als die smartphonerevolutie zich voordoet, zal de bevolking daar sterk van profiteren.

Er zijn nog steeds honderden miljoenen mensen die het leven van hun grootouders leiden, in landen waar de levensverwachting lager is dan zestig of zelfs vijftig jaar,⁶ en er is geen garantie dat hun politieke en macro-economische omstandigheden binnenkort echt zullen verbeteren. Maar hun leven zal veranderen door de komst van internet en de mobiele telefoon. Heel belangrijk is dat ze hierdoor eerdere technologieën, zoals inbelmodems, kunnen overslaan en meteen gebruik kunnen maken van een snelle draadloze verbinding. De verandering die door de connectiviteit tot stand wordt gebracht, zal zich dus sneller voltrekken dan in de westerse wereld is gebeurd. De opkomst van de mobiele telefoon is een veel grotere verandering dan de meeste mensen in moderne landen beseffen. Online hebben ze plotseling in hun eigen moedertaal toegang tot alle informatie van de hele wereld. Dit geldt zelfs voor een ongeletterde Masai-koeherder in de Serengeti, wiens moedertaal, het Maa, geen schrift kent, want hij kan nu mondeling informatie inwinnen over de dagprijzen op de markt en anderen vragen of er concurrenten in de buurt zijn.⁷ Mensen die voorheen geïsoleerd leefden, kunnen met hun mobiele telefoon verbinding maken met anderen die ver weg zijn en heel anders leven dan zijzelf. Op het economische front zullen ze manieren vinden om dit apparaat te gebruiken om hun zaken uit te breiden en efficiënter te maken, en hun winst te maximaliseren, zoals de vissersvrouwen lokaal deden met hun eenvoudige telefoons.

Door de toegenomen connectiviteit in het algemeen kunnen mensen ook veel makkelijker data verzamelen en gebruiken. Goede data zijn een belangrijk hulpmiddel, en op plekken waar groei en ontwikkeling worden vertraagd door onbetrouwbare cijfers over de gezondheid, het onderwijs, de economie en de behoeften van de bevolking, kunnen de regels van het spel worden veranderd als men de kans krijgt om effectief data te verzamelen. Iedereen in de maatschappij profiteert van digitale data. Overheden kunnen er het succes van hun beleid aan afmeten en media en ngo’s kunnen er hun werk mee onderbouwen en feiten checken. Amazon biedt bijvoorbeeld winkeliers die verkopen via hun website, op maat gemaakte leningen aan op basis van de financiële data die ze over hen hebben verzameld – soms ook als traditionele banken een lening hadden geweigerd. Grotere markten en betere cijfers zorgen voor gezondere, productievere economieën.

En ontwikkelingslanden zullen niet worden overgeslagen wat betreft de ontwikkeling van nieuwe gadgets en andere technologische hoogstandjes. Ook al blijven de meest geavanceerde internettelefoons en robots die huishoudelijke taken verrichten (zoals stofzuigers) erg duur, illegale markten zoals het Chinese shanzai-netwerk zullen imitaties produceren en distribueren om die kloof te dichten.⁸ En technologieën die in de westerse wereld ontstaan, zullen op nieuwe manieren worden toegepast in ontwikkelingslanden. 3D-printers (driedimensionale printers) ‘printen’ voorwerpen door op basis van de driedimensionale afmetingen de contouren ervan met vloeibaar plastic of een andere stof in de ene na de andere ultradunne laag op te spuiten, tot het hele voorwerp gerealiseerd is.⁹ Er zijn door dergelijke printers al allerlei voorwerpen gemaakt, zoals op maat gemaakte mobiele telefoons, machineonderdelen en een levensgrote replica van een motorfiets.¹⁰ Deze machines zullen een grote impact hebben in de derde wereld. In arme landen kunnen mensen met behulp van gemeenschappelijke 3D-printers elk gereedschap maken dat ze nodig hebben met behulp van open source templates – digitale ‘mallen’ die gratis verkrijgbaar zijn – in plaats van te wachten op omslachtige of onzekere levering van duurdere kant-en-klare producten.

In rijkere landen wordt 3D-printen de perfecte methode voor de productie van geavanceerde apparaten, producten en instrumenten, die per stuk volgens via internet verzonden specificaties op aanvraag zullen worden gebouwd door hoogopgeleide, goed getrainde medewerkers. Deze manier van produceren zal niet de industrie vervangen die tegen lage kosten grote hoeveelheden producten maakt, maar zal wel zorgen voor een ongeëvenaarde variatie in de producten die in de westerse wereld worden gebruikt.

In het Westen zullen ook kleine, gewone huishoudelijke karweitjes verder worden gestroomlijnd met behulp van informatiesystemen. Wasmachines zullen bijvoorbeeld ook drogen, vouwen, strijken en sorteren. Ze zullen de voorraad schone kleren bijhouden en dagelijks kledingcombinaties voorstellen op basis van de agenda van de gebruiker. Haren knippen wordt eindelijk geautomatiseerd en met machinale precisie uitgevoerd. En mobiele telefoons, tablets en laptops zullen draadloos kunnen worden opgeladen, zodat het gehannes met kabeltjes verleden tijd is.

Doordat de bewegende delen van het leven worden gecentraliseerd in een gebruikersvriendelijk, bijna intuïtief systeem voor informatiemanagement en besluitvorming, zal onze interactie met de technologie moeiteloos verlopen. Mits er maatregelen zijn genomen om de privacy te beschermen en het verlies van data te voorkomen, zullen deze systemen ons veel lastige karweitjes besparen, waaronder de planning van wie we nog moeten bellen en welke boodschappen en andere dingen we nog moeten doen, zaken die tegenwoordig de hele dag lang onze aandacht vragen. Ons zenuwstelsel, dat overbelast kan raken, waardoor we vergeetachtig worden en fouten maken, zal worden geholpen door informatiesystemen die daar speciaal voor zijn ontworpen. Twee voorbeelden zijn ‘geheugenprothesen’ – prioriteitenlijstjes en een kalender die je aan afspraken herinnert – en ‘sociale prothesen’, die meteen voor contact zorgen met een vriend die ervaring heeft met een taak die je moet verrichten.

Met deze geïntegreerde systemen, die we zowel op het werk als in ons privéleven zullen gebruiken, kunnen we onze tijd effectiever benutten – waardoor we tijd overhouden om bijvoorbeeld eens diep na te denken, ons voor te bereiden op een belangrijke presentatie of te zorgen dat we ongestoord de voetbalwedstrijd van onze zoon of dochter kunnen bijwonen. Suggestion engines, softwaresystemen die gebruikers op ideeën brengen en helpen vinden waarnaar ze op zoek zijn, zullen de efficiency vergroten doordat ze continu ons denken stimuleren en uiteindelijk onze creativiteit vergroten. Natuurlijk heeft iedereen volop gadgets en hologrammen waarmee je een virtuele versie van je zelf ergens anders kunt laten zijn, en is er een eindeloze hoeveelheid content. Er zijn dus ook talloze manieren om je tijd te verdoen, maar waar het om gaat is dat wanneer je ervoor kiest om productief te zijn, je dat ook werkelijk kunt.

Ons leven wordt ook efficiënter door de vooruitgang in de robotica, kunstmatige intelligentie en stemherkenning, die zorgen voor een naadloze interactie tussen de technologie en onze dagelijkse routines. Volledig geautomatiseerde, mensachtige robots voorzien van geavanceerde kunstmatige intelligentie zullen voor de meeste mensen voorlopig nog een tijdje onbetaalbaar blijven, maar de gemiddelde Amerikaanse consument zal zich binnenkort al een reeks robots voor verschillende doeleinden kunnen veroorloven. De technologie van de Roomba-stofzuiger van iRobot, de eerste van de ‘thuisrobots’ voor consumenten (die in 2002 op de markt kwam), zal in de loop der tijd alleen maar beter worden en meer functies krijgen. In de toekomst kunnen thuisrobots allerlei huishoudelijke taken en zelfs eenvoudig elektriciens- en loodgieterswerk verrichten.

Ook de invloed van de steeds betere stemherkenningssoftware op ons dagelijks leven moet niet worden onderschat. Deze zal niet alleen nuttig zijn om informatie op internet te zoeken en robots opdrachten te geven (wat op dit moment al mogelijk is), maar maakt ook onmiddellijke transcriptie mogelijk van alles wat u wilt schrijven, zoals e-mails, aantekeningen, speeches en scripties. De meeste mensen spreken veel sneller dan ze typen, dus zal deze technologie ons zeker veel tijd besparen in ons dagelijks leven – en ons helpen het carpale-tunnelsyndroom te voorkomen. Wanneer schrijven eenmaal vooral door middel van spraakherkenning gebeurt, gaat ook het geschreven materiaal veranderen. Zullen we in alinea’s leren spreken of zal het geschreven materiaal meer op onze manier van praten gaan lijken?

Ook de techniek voor gebaarherkenning is dichterbij dan we denken. De Kinect van Microsoft, die onderdeel is van de Xbox en wordt bestuurd door middel van sensoren die de bewegingen van de spelers volgen, was in 2011 wereldwijd het snelst verkopende elektronische apparaat voor consumenten: de eerste zestig dagen na de introductie werden er acht miljoen exemplaren van verkocht. Interfaces op basis van gebaren zullen al snel niet slechts voor spellen en entertainment worden gebruikt, maar ook voor functioneler zaken. De futuristische informatieschermen die zo prominent in beeld komen in de film Minority Report, waarin Tom Cruise op een computer misdaden oplost met behulp van gebaarherkenningtechnologie en holografische beelden – zijn nog maar een begin. We zijn eigenlijk al veel verder dan dat – het echt interessante werk is tegenwoordig de bouw van ‘sociale robots’ die menselijke gebaren herkennen en er met gebaren op reageren, zoals het speelgoedhondje dat gaat zitten wanneer een kind een bevelend gebaar maakt.¹¹

En verder in de toekomst hoeven we misschien niet eens fysiek te bewegen om de robots te besturen. Er werden de afgelopen jaren opwindende doorbraken bereikt in de technologie om robots door middel van gedachten te besturen. In 2012 liet een team in een robotlaboratorium in Japan zien dat iemand die in een fMRI-machine ligt (die continu scans van de hersenen maakt om veranderingen in de bloedstroom te meten), een robot een paar honderd kilometer verderop kan besturen door zich voor te stellen dat hij deze laat bewegen.¹² De proefpersoon kon met behulp van een camera op zijn hoofd kijken vanuit het perspectief van de robot en als hij eraan dacht dat hij zijn arm of been bewoog, bewoog ook de robot bijna onmiddellijk dit lichaamsdeel. De mogelijkheden om beweging te sturen met behulp van gedachten zijn niet alleen opwindend voor ‘surrogaatmensen’ als robots, maar ook voor echte mensen die geamputeerd of verlamd zijn, bijvoorbeeld door een dwarslaesie, of die locked in zijn en helemaal niet kunnen bewegen of communiceren.

MEER INNOVATIE, MEER KANSEN

Het zal geen verrassing zijn dat de globalisering in flink tempo blijft doorgaan en zelfs versnelt naarmate meer mensen op internet en mobieletelefoonnetwerken zijn aangesloten. Wel verrassend is misschien dat de wereld door de technologische ontwikkelingen, in combinatie met de toegenomen connectiviteit en onderlinge afhankelijkheid tussen landen, steeds kleiner zal lijken. Doordat vreemde talen simultaan vertaald kunnen worden, er in de virtuele werkelijkheid gecommuniceerd wordt en er collectief en in realtime wereldwijd aan projecten gewerkt kan worden – zoals Wikipedia – zullen bedrijven en organisaties op nieuwe manieren contact houden met partners, cliënten en werknemers die zich op andere plekken bevinden. Hoewel sommige verschillen nooit volledig zullen verdwijnen – zoals culturele nuances en tijdzones – zal men met het grootste gemak en bijna totaal onderling begrip in staat zijn om op gemeenschappelijke platforms met totaal andere mensen uit andere culturen te communiceren.

De levering van grondstoffen en onderdelen en de rekrutering van personeel bij bedrijven en andere organisaties zullen steeds internationaler worden. Door de effectievere communicatie tussen verschillende culturen en talen ontstaat er vertrouwen en worden er over de hele wereld kansen geschapen voor hardwerkende, getalenteerde mensen. Een Frans technologiebedrijf laat bijvoorbeeld zijn verkoopteam in Zuidoost-Azië werken, terwijl de medewerkers personeelszaken in Canada zitten en de technici in Israël. De bureaucratische belemmeringen die een dergelijke gedecentraliseerde manier van werken tegenwoordig in de weg staan, zoals visabeperkingen en regels voor het overmaken van geld, zullen worden weggenomen of worden omzeild door digitale oplossingen. Een mensenrechtenorganisatie waarvan mensen werken in een land dat is getroffen door zware diplomatieke sancties, zal haar werknemers misschien betalen met mobiele credits of digitale valuta.

Omdat het bij steeds minder banen nodig is om fysiek aanwezig te zijn, krijgen getalenteerde individuen meer opties tot hun beschikking. Hoogopgeleide jongvolwassenen in Uruguay solliciteren bijvoorbeeld op dezelfde banen als jongvolwassenen in Californië. Natuurlijk kunnen niet alle banen in de toekomst op afstand worden vervuld, net zomin als al het werk geautomatiseerd kan worden, maar het gaat om meer banen dan u misschien denkt. En voor degenen die van een paar dollar per dag leven, komen er eindeloos veel mogelijkheden om hun inkomen te vergroten. De Amazon Mechanical Turk, een digitaal platform dat klussen en karweitjes aanbesteedt, is een voorbeeld van een bedrijf dat kleine taken uitbesteed die voor een paar centen verricht kunnen worden door iedereen met een internetverbinding. Naarmate de kwaliteit van de virtuele interactie verbetert, kan het klantenbestand van het platform worden uitgebreid door allerlei verschillende diensten te bieden: u zou bijvoorbeeld een advocaat in het ene werelddeel kunnen inhuren en een makelaar in een ander. Critici van globalisering zullen deze erosie van plaatselijke monopolies betreuren, maar er is alle reden om er voorstander van te zijn, want dit is de manier waarop onze maatschappij vooruitgang boekt en blijft innoveren. De toenemende connectiviteit zou landen beter in staat moeten stellen hun concurrentievoordeel te ontdekken: mogelijkerwijs komen de beste grafisch ontwerpers uit Botswana en weet de wereld dit gewoonweg nog niet.

Deze vervlakking van het speelveld voor talent geldt ook voor de wereld van ideeën. Innovatie komt steeds vaker uit de marge, van buiten de traditionele groeikernen, waar mensen nieuwe verbindingen maken en unieke perspectieven toepassen op lastige problemen, en zo verandering in gang zetten. Door een nieuw niveau van samenwerking en internationale kruisbestuiving tussen verschillende sectoren krijgen veel van de beste ideeën en oplossingen de kans om de top te bereiken en te worden gezien, overdacht, geëvalueerd, gefinancierd, gebruikt en bewonderd. Misschien ontdekt een ambitieuze Russische programmeur die op dat moment leraar is in Novosibirsk een nieuwe toepassing van de technologie achter het populaire telefoonspelletje Angry Birds en ziet hij een manier om deze software te gebruiken voor een computerprogramma om zijn studenten natuurkunde te doceren. Hij vindt soortgelijke opensourcesoftware en hij borduurt daarop voort. Nu er over de hele wereld steeds meer opensourcesoftware bij komt (die de kosten voor overheden en bedrijven verlaagt, terwijl de makers erkenning krijgen en de kans hebben om de ondersteunende systemen te verbeteren en uit te bouwen), heeft de Russische docent en programmeur een enorm aanbod aan technische plannen om van te leren en voor eigen werk te gebruiken. In een volledig verbonden wereld maakt hij steeds meer kans om opgemerkt te worden door de juiste mensen, om een baan of een beurs aangeboden te krijgen, of om zijn schepping aan een grote multinational te verkopen. En het lukt hem zeker om ergens een voet tussen de deur te krijgen.

Innovatie kan lokaal ontstaan, maar niet alle plaatselijke innovatie werkt op grotere schaal, doordat sommige ondernemers en uitvinders zich op een specifiek publiek richten en specifieke oplossingen aandragen. Dit is nu ook al het geval. Neem bijvoorbeeld de vierentwintigjarige Keniaanse uitvinder Anthony Mutua, die in 2012 tijdens de Wetenschapsbeurs in Nairobi een door hem ontwikkelde ultradunne kristalchip liet zien die elektriciteit genereert als hij onder druk wordt gezet.¹³ Hij plaatste de chip in de zool van een tennisschoen en demonstreerde hoe je door alleen te lopen je mobiele telefoon kunt opladen.¹⁴ (Dit toont eens te meer aan hoe groot voor veel mensen het probleem van betrouwbare en betaalbare elektriciteit is – en in mindere mate het probleem van de korte levensduur van batterijen – en hoe weinig overheden bezig zijn met het repareren van het elektriciteitsnet.) Mutua’s chip wordt binnenkort op grote schaal geproduceerd¹⁵ en als daardoor de kosten dalen, heeft hij iets heel nuttigs uitgevonden, dat echter door niemand buiten de ontwikkelingslanden gebruikt zal worden, simpelweg omdat het daar niet nodig is. Helaas wordt de beschikbaarheid van technologie voor de bevolking vaak door externe factoren bepaald en zelfs als de problemen met de elektriciteitsvoorziening uiteindelijk worden opgelost (door overheden of door burgers), is de kans groot dat zich nieuwe belemmeringen voordoen waardoor bepaalde groepen niet dezelfde kansen krijgen als andere.

Het onderwijs, de belangrijkste kracht achter innovatie en nieuwe kansen, zal de komende decennia een enorme positieve ontwikkeling doormaken, want door de toegenomen connectiviteit worden oude routines doorbroken en ontstaan er nieuwe manieren om te leren. De meeste studenten zullen zeer computervaardig zijn, omdat scholen het gebruik van de computer in hun leerplannen integreren en soms de traditionele lessen vervangen door interactieve workshops. Onderwijs wordt een flexibeler bezigheid en past zich aan bij de stijl en het tempo van leren van kinderen in plaats van omgekeerd. Kinderen gaan nog steeds naar echte scholen om andere kinderen te ontmoeten en onderwijs te krijgen van leraren, maar ze leren evenveel, zo niet meer, door nieuwe, met zorg ontworpen onderwijsvormen in de geest van de Khan Academy, een non-profitorganisatie die duizenden korte filmpjes maakt (vooral op het gebied van exacte vakken) en gratis op internet zet.¹⁶ Deze filmpjes op het YouTube-kanaal van de Khan Academy – modulaire lessen, afgestemd op de behoeften van leerlingen – zijn in totaal honderden miljoenen keren bekeken, en leraren en scholen in de Verenigde Staten nemen steeds meer materiaal over en kopiëren de methode van de oprichter, Salman Khan. Sommige docenten slaan zelfs de traditionele lessen in het lokaal over en laten hun leerlingen als huiswerk video’s kijken.¹⁷ Schooltijd wordt gebruikt voor huiswerk, waaronder het oplossen van wiskundevraagstukken. Kritisch denken en probleemoplossende vaardigheden worden steeds belangrijker in het schoolsysteem wanneer uit het hoofd leren minder belangrijk wordt dankzij alomtegenwoordige digitale kennisbronnen als (de accurate gedeelten van) Wikipedia.

Kinderen in arme landen zullen dankzij de toenemende connectiviteit toegang krijgen tot nieuwe onderwijsvormen, maar duidelijk niet op het boven beschreven niveau. Scholen zullen in verval blijven raken, leraren zullen betaald blijven worden zonder dat ze op school komen en leermiddelen zullen nog steeds schaars blijven. Maar nieuw is dat kinderen die toegang hebben tot internet, het onderwijs zowel fysiek als virtueel kunnen ervaren, ook al gebeurt het laatste informeel en in de eigen tijd.

Op plekken waar overheden nauwelijks aan basisbehoeften voldoen of in onveilige gebieden is de mobiele telefoon met internetverbinding een goedkopere optie voor ouders die onderwijs willen voor hun kinderen. Een kind dat niet naar school kan omdat die te ver weg is, het te onveilig is of het schoolgeld te hoog, kan toch verbonden zijn met de wereld van leren wanneer het over een internettelefoon beschikt. Zelfs als kinderen geen toegang tot internet hebben, zullen basisdiensten als sms en IVR (interactive voice response, een stemherkenningstechniek) voorzien in onderwijsmogelijkheden. Door mobiele telefoons en tablets van onderwijs- en entertainmentapps van hoge kwaliteit te voorzien, krijgen de ‘bandbreedte-armen’, die niet over een goede internetverbinding beschikken, toch toegang tot vormen van onderwijs. En kinderen die in een overvol klaslokaal zitten of onvoldoende docenten hebben, of aan wie de overheid een te beperkt lesprogramma biedt, kunnen hun onderwijs aanvullen met mobiele apparaten die hen helpen hun volledige potentieel te bereiken, ongeacht hun afkomst. Er bestaan op dit moment al talloze pilotprojecten in ontwikkelingslanden die gebruikmaken van mobiele technologie om allerlei vakken en vaardigheden aan te leren, waaronder lezen en schrijven voor kinderen en volwassenen, vreemde talen en cursussen van universiteiten voor gevorderden.¹⁸ Het Media Lab van het MIT probeerde dit in 2012 door een groep kinderen van basisschoolleeftijd in Ethiopië tablets in handen te geven die van de juiste apps waren voorzien – zonder verdere instructies of begeleidende docenten.¹⁹ De resultaten waren geweldig: binnen een paar maanden kenden de kinderen het hele alfabet en konden ze complete zinnen in het Engels zeggen. Dergelijke initiatieven blijven op dit moment nog beperkt mogelijk, maar zullen enorm kunnen worden uitgebreid wanneer in de toekomst iedereen op internet is aangesloten.

Stelt u zich de implicaties voor van het leren via mobiele telefoons of tablets in een land als Afghanistan, dat een van de laagste alfabetismecijfers ter wereld heeft.²⁰ De digitale platforms, aangeboden in de vorm van een eenvoudige mobiele telefoon of op meer geavanceerde manieren via internet, zullen uiteindelijk ondanks alle politieke instabiliteit, economische problemen en misschien zelfs het slechte weer, aan de behoeften van de gebruikers weten te voldoen. Hoewel onderwijs in de fysieke wereld voor velen onbereikbaar blijft, wordt het op internet een steeds belangrijker en voorspelbaarder optie. En studenten die vastzitten aan een schoolsysteem met een beperkt aanbod, waar alleen teksten uit het hoofd worden geleerd, krijgen toegang tot een virtuele wereld die onafhankelijk onderzoek en kritisch denken stimuleert.

MEER KWALITEIT VAN LEVEN

De toename van de connectiviteit levert niet alleen een grote verscheidenheid aan functionele verbeteringen op in het dagelijks leven, maar ook een duizelingwekkende hoeveelheid verbeteringen in de ‘kwaliteit van leven’: in dingen die je gezonder, veiliger en meer betrokken maken. Niet iedereen profiteert hiervan in gelijke mate, net zomin als dit bij de andere verbeteringen het geval was, maar dat maakt ze niet minder belangrijk.

De apparaten, schermen en machines in de woning van de toekomst zijn niet alleen nuttig, ze bieden ook entertainment, afleiding, intellectuele en culturele verrijking, ontspanning en mogelijkheden om dingen te delen met anderen. De belangrijkste vooruitgang is personalisatie. U zult de apparaten die u gebruikt kunnen aanpassen aan uw behoeften, zodat uw omgeving is ingesteld op uw voorkeuren. Er worden betere manieren ontwikkeld om de levensverhalen van mensen op te slaan, die veel verder gaan dan de papieren en digitale fotoalbums van tegenwoordig, hoewel beide nog steeds zullen bestaan. Wanneer fotografie en video zich verder ontwikkelen, kunt u al uw stilstaande of bewegende beelden als driedimensionaal hologram projecteren. Nog opmerkelijker is dat u uw foto’s, video’s en geografische gegevens naar een holografisch apparaat kunt overbrengen dat u op de vloer van uw woonkamer plaatst, waardoor de ruimte een ‘herinneringsruimte’ wordt. Zo kan een pasgetrouwd stel hun huwelijksceremonie opnieuw afdraaien voor grootouders die te ziek waren om erbij te zijn.

Niet een televisiezender, maar uzelf bepaalt wat u op uw verschillende schermen in huis (sterk verbeterde lcd-schermen, holografische projecties of schermen van mobiele apparaten) te zien krijgt. U bent een paar klikken verwijderd van een wereld van digitale content die continu wordt bijgewerkt en gecategoriseerd om u te helpen de muziek, films en televisieprogramma’s, boeken, tijdschriften, blogs en kunst van uw keuze te vinden. U krijgt meer zeggenschap over de entertainment- en informatiekanalen dan ooit tevoren, want contentproducenten schakelen van angstvallige protectie over op meer open modellen, aangezien er een ander bedrijfsmodel nodig is om het publiek vast te houden. Huidige diensten als Spotify, dat gratis een enorme hoeveelheid muziek aanbiedt die men alleen streaming kan beluisteren, geven ons een idee van de toekomst: een eindeloze hoeveelheid content die altijd beschikbaar is, op bijna ieder apparaat en tegen zeer lage kosten, terwijl er toch rechten worden afgedragen en inkomsten worden gegenereerd. Ook al lang bestaande belemmeringen voor toetreding door makers van content worden uit de weg geruimd. Zoals YouTube tegenwoordig het begin kan betekenen van een carrière* (of ten minste van voorbijgaande roem) zo zijn er in de toekomst meer platforms die kunstenaars, schrijvers, regisseurs, muzikanten en anderen kansen bieden om overal ter wereld een groot publiek te bereiken. Het zal nog steeds moeilijk zijn om content van hoge kwaliteit te maken, maar het wordt eenvoudiger om een team samen te stellen met de juiste vaardigheden: met bijvoorbeeld een animator uit Zuid-Korea, een stemacteur uit de Filippijnen, een storyboardmaker uit Mexico en een muzikant uit Kenia – en het uiteindelijke product kan evenveel publiek bereiken als een succesfilm uit Hollywood.

Entertainment wordt in de toekomst een directere, meer gepersonaliseerde ervaring. De huidige manieren van reclame maken zullen passief en zelfs onhandig lijken vergeleken bij die van de toekomst. Als u tijdens een televisieprogramma een trui ziet die u mooi vindt of een gerecht dat u wel zou willen klaarmaken, kunt u meteen de informatie oproepen waarmee de trui kan worden aangeschaft of het gerecht klaargemaakt, net als u ieder ander gegeven over het programma, het verhaal erachter, de acteurs en de locaties meteen kunt oproepen. Als u zich verveelt en zin hebt in een vakantie van een uur, kunt u bijvoorbeeld uw ‘holograafbox’ aanzetten en het carnaval in Rio de Janeiro bezoeken. Bent u gestrest? Ga een tijdje op het strand liggen in de Maldiven. Maakt u zich zorgen dat uw kinderen verwend zijn? Laat ze een tijdje rondlopen in de Dharavi-sloppenwijk van Mumbai. Ergert u zich aan de manier waarop de televisie de Olympische Spelen in een andere tijdzone in beeld brengt? Koop voor een redelijke prijs een ‘holografische pas’ en bekijk de turnwedstrijden voor vrouwen alsof u er zelf live bij zit. Met behulp van interfaces die gebruikmaken van virtuele werkelijkheid en holografische projecties kunt u bij deze activiteiten aanwezig zijn op het moment dat ze plaatsvinden en ze ervaren alsof u er werkelijk bij bent. De echte ervaring blijft onvervangbaar, maar dit komt dicht in de buurt. En het zal zeker betaalbaarder zijn. Dankzij deze nieuwe technologieën wordt u meer gestimuleerd of voelt u zich ontspannener dan ooit tevoren.

Ook zal het leven een stuk veiliger zijn, tenminste op de weg. Hoewel opwindende nieuwe transportmogelijkheden als supersonische metrotreinen en suborbitale ruimtevluchten nog verre toekomstmuziek zijn, komen de bestuurderloze auto’s er binnenkort aan. Googles wagenpark van bestuurderloze auto’s, die gebouwd zijn door een team van techneuten van Google en Stanford University, heeft al honderdduizenden kilometers gereden zonder ongelukken, en binnenkort komen ze weer met nieuwe modellen. De chauffeur verdwijnt niet geheel, maar de bestuurderloze optie kan worden ingeschakeld zoals een piloot de automatische piloot kan aanzetten. Ook overheden zijn al met bestuurderloze auto’s bezig. Nevada was in 2012 de eerste staat die een vergunning gaf voor bestuurderloze auto’s²¹ en later dat jaar kregen ze ook in Californië een vergunning.²² Stelt u zich voor hoeveel voordelen dit biedt voor wegtransport over grote afstanden. In plaats van de biologische grenzen van de chauffeurs op de proef te stellen met een rit van dertig uur, kan de computer de primaire verantwoordelijkheid overnemen en kan de vrachtauto rijden terwijl de chauffeur rust.

Er wordt in de nabije toekomst enorm veel vooruitgang geboekt in de gezondheidszorg en de geneeskunde, en dankzij de toenemende connectiviteit zal een grotere groep mensen dan ooit eerder in de geschiedenis daarvan profiteren. Door de verspreiding van digitale technologie in combinatie met de verbeteringen in de opsporing en behandeling van ziekten, het beheer van medische dossiers en de bewaking van de persoonlijke gezondheid, zullen miljarden mensen toegang krijgen tot gezondheidszorg en informatie over hun gezondheid.

Het zal oud nieuws voor u zijn dat uw mobiele telefoon op allerlei manieren diagnoses kan stellen. (Uiteraard zult u er uw lichaamsdelen mee kunnen scannen op de manier waarop u nu barcodes scant.) Maar binnenkort zult u ook kunnen profiteren van allerlei technische hulpmiddelen om uw welzijn te bewaken, zoals microscopische robots in uw bloedbaan die uw bloeddruk in de gaten houden, beginnende hartziekten opsporen en in een vroeg stadium kanker ontdekken. In de nieuwe titaniumheup van uw opa komt een chip te zitten die dienst kan doen als stappenteller, zijn insulineniveau kan bewaken om tijdig diabetes te herkennen en zelfs automatisch een hulpdienst opbelt als opa valt en hulp nodig heeft. Er bestaat dan ook een neusimplantaatje dat kan waarschuwen voor giftige stoffen in de lucht en voor tekenen van een beginnende verkoudheid.

Dergelijke vindingen zullen uiteindelijk even gewoon zijn als pacemakers tegenwoordig (waarvan de eerste in de jaren vijftig werd geïmplanteerd). Ze zijn de logische voortzetting van de apps waarmee je tegenwoordig je gezondheid en lichamelijk functioneren in de gaten houdt, zoals hardloopprestaties, stofwisseling en cholesterolniveau. Er bestaan zelfs al ‘elektronische pillen’ – de eerste werd in 2012 goedgekeurd door de Food and Drug Administration (FDA).²³ Deze pil, ontwikkeld door Proteus Digital Health uit Californië, bevat een piepkleine sensor, één vierkante millimeter groot,²⁴ die na het inslikken wordt geactiveerd door het maagzuur²⁵ en signalen stuurt naar een plaatje dat op de huid van de buik is geplakt (en zijn gegevens naar een mobiele telefoon stuurt). Zo kan worden doorgegeven hoe een patiënt op een medicijn reageert (onder andere door de lichaamstemperatuur en de hartslag te meten)²⁶ en kan zelfs worden bijgehouden wat iemand eet.²⁷ Voor mensen die aan chronische ziekten lijden en vooral voor ouderen, betekent deze technologie een aanzienlijke verbetering, want hiermee worden ze automatisch herinnerd aan de medicijnen die ze moeten nemen, kan er rechtstreeks worden gemeten wat voor effect de medicijnen hebben in het lichaam van de patiënt en ontstaat er een persoonlijke digitale feedback-loop met artsen. Niet iedereen zal zijn gezondheid zo uitgebreid en actief in de gaten willen houden, om nog maar niet te spreken van de nog gedetailleerdere versie van de toekomst, maar waarschijnlijk wil men wel dat hun arts toegang heeft tot dergelijke data. De intelligente pillen en neusimplantaten worden even betaalbaar als supplementen en vitamines nu. Binnenkort hebben we persoonlijke systemen voor de gezondheidszorg die werken met behulp van onze mobiele apparaten die zijn voorzien van bovengenoemde hulpmiddelen. Hiermee krijgen we automatisch een signaal als er iets mis is, worden er opties voor een afspraak met een dokter in de buurt doorgegeven en worden vervolgens (met onze toestemming) alle relevante gegevens over onze symptomen en de gemeten data doorgegeven aan de arts met wie we een afspraak maken.

Huidweefseltechnologen zullen nieuwe organen kunnen kweken om oude of zieke organen van patiënten te vervangen, waarvoor ze synthetische materialen gebruiken of de eigen cellen van de patiënt.²⁸ Vanaf het begin zal het gebruik beperkt zijn omdat het betaalbaar moet blijven. In plaats van de synthetische huidtransplantaten, die nu al bestaan, zullen er implantaten worden gebruikt die gemaakt zijn van de eigen cellen van brandwondenslachtoffers. In ziekenhuizen krijgen robots meer verantwoordelijkheden, want chirurgen laten lastige delen van bepaalde procedures steeds vaker door geavanceerde machines verrichten, vooral als het heel precies of vervelend werk betreft of er een groot bewegingsbereik voor nodig is.*

De vooruitgang die geboekt wordt met genetische testen is een voorbode van het tijdperk van de gepersonaliseerde geneeskunde. Dankzij gerichte tests en genoom-sequencing (het decoderen van het volledige DNA) hebben artsen en medisch specialisten meer informatie over hun patiënten, waar ze meer bij gebaat zijn dan wat ook tevoren.²⁹ Ondanks alle wetenschappelijke vooruitgang blijven negatieve reacties op voorgeschreven medicijnen een belangrijke oorzaak van ziekenhuisopnames en overlijden. Farmaceutische bedrijven proberen vanouds medicijnen te ontwikkelen voor de grootste gemene deler – one size fits all – maar dit gaat veranderen naarmate het bloeiende nieuwe vakgebied van de farmacogenetica zich verder ontwikkelt.³⁰ Door betere genetische tests wordt de kans op negatieve reacties verkleind, neemt het inzicht in de patiënten toe en krijgen artsen en medisch onderzoekers gegevens die ze kunnen analyseren en gebruiken. Uiteindelijk worden er medicijnen ontwikkeld – aanvankelijk alleen voor de rijken – die zijn afgestemd op de genetische structuur van het individu. Maar ook dat gaat veranderen als de kosten voor het sequencen van DNA beneden de honderd dollar komen te liggen en bijna iedereen kan worden geanalyseerd, waardoor een veel breder segment van de wereldbevolking kan profiteren van zeer specifieke gepersonaliseerde diagnoses.

Toegang tot internet – hoe basaal ook – zal mensen in ontwikkelingslanden de mogelijkheid bieden om hun kwaliteit van leven te verbeteren, vooral op het gebied van de gezondheid. Waar ze geen of onvoldoende toegang hebben tot gezondheidszorg, vaccins en medicijnen, bijvoorbeeld omdat ze op de vlucht zijn vanwege een oorlog of conflict en in een crisissituatie verkeren, zijn ze dankzij innovatief gebruik van mobiele telefoons beter dan nu in staat om voor hun gezondheid te zorgen. Dit zal vooral gebeuren dankzij individuen, bedrijven en niet tot de overheid behorende instellingen die proberen veranderingen door te voeren in een vastgelopen systeem. We zien dit nu al. De mobiele revolutie in de gezondheidszorg³¹ – mobiele telefoons die worden gebruikt om patiënten contact te laten maken met artsen, de distributie van medicijnen te bewaken en het bereik van gezondheidsklinieken te vergroten – leidt in ontwikkelingslanden nu al tot vooruitgang doordat allerlei nieuwe technologiebedrijven, nonprofitorganisaties en ondernemers problemen aanpakken met behulp van de nieuwe technologie. Mobiele telefoons worden nu al gebruikt om medicijnentransporten te traceren, medicijnen op echtheid te controleren, basisinformatie over gezondheidszorg te verspreiden die lokaal niet aanwezig is, berichten over medicijnen en afspraken aan patiënten te sturen en gegevens te verzamelen over de gezondheid die door ambtenaren, ngo’s en anderen worden gebruikt om hulpprogramma’s te ontwikkelen.³² De belangrijkste problemen in arme gebieden, zoals personeelstekort in ziekenhuizen, slechte bereikbaarheid van patiënten, gebrek aan medicijnen en inefficiënte distributie, verkeerde informatie over vaccins en ziektepreventie, worden ten minste deels opgelost door de toegenomen connectiviteit.

Het gebruik van mobiele telefoons geeft mensen op zijn minst meer controle over hun persoonlijke gezondheid, hoewel de apparaten op zich natuurlijk geen ziektes kunnen genezen. Mensen kunnen hun telefoon gebruiken om informatie op te roepen over preventie of genezing. Ze kunnen er misschien geen röntgenfoto’s mee maken, maar ze kunnen wel hun camera en voicerecorder gebruiken als diagnostische hulpmiddelen. Een vrouw kan een foto maken van een laesie of het geluid opnemen van haar gekuch, en die opnamen aan een arts of verpleegkundige sturen met wie ze op afstand efficiënt, vertrouwelijk en betaalbaar communiceert. Dergelijk gebruik van de mobiele telefoon is natuurlijk geen vervanging voor een slecht functionerende gezondheidszorg, maar biedt wel nieuwe informatie en interactie die het grotere, al vele generaties bestaande probleem wat kan verminderen.

DE BOVENLAAG

Iedereen profiteert van de toenemende connectiviteit. Degenen die nu niets hebben krijgen een beetje, en degenen die veel hebben krijgen nog veel meer. Stelt u zich voor dat u over een jaar of vijfentwintig leeft en een jonge Amerikaan bent met een goede baan, die in een grote stad woont. Een doorsnee ochtend zou er ongeveer zo uit kunnen zien:

U wordt niet wakker van de wekker – tenminste niet een zoals u die nu kent – maar door de geur van vers gezette koffie, door het licht dat de kamer binnenkomt terwijl de gordijnen automatisch opengaan en door een lichte rugmassage van uw hightechbed. U wordt waarschijnlijk verfrist wakker, want in de matras zit een speciale sensor die uw slaapritme in de gaten houdt en precies bepaalt wanneer u moet worden gewekt om uw remslaap niet te onderbreken.

Uw woning is een elektronisch orkest en u bent de dirigent. Met eenvoudige polsbewegingen en gesproken instructies past u de temperatuur, luchtvochtigheid, muziek en verlichting aan uw wensen aan. U bekijkt op een doorzichtig scherm het nieuws van die dag en er komt een pas gestoomd kostuum uit uw automatische kledingkast tevoorschijn (want uw agenda geeft aan dat u vandaag een belangrijke vergadering hebt). U loopt naar de keuken voor uw ontbijt en het doorzichtige scherm – een geprojecteerd hologram dat voor uw neus blijft zweven dankzij bewegingssensoren – beweegt door de gang met u mee. U neemt een kop koffie en een verse croissant, die perfect is afgebakken in uw geautomatiseerde oven, en bekijkt uw nieuwe e-mails op uw holografische ‘tablet’ die voor uw neus wordt geprojecteerd. Uw centrale computersysteem vraagt op het scherm uw toestemming voor een lijst karweitjes die uw huishoudelijke robots vandaag dienen te verrichten. Het stelt bovendien voor om een grotere verpakking koffie te kopen die op dit moment op internet in de aanbieding is, omdat uw koffie aanstaande woensdag op zal zijn. Het toont ook een paar recente besprekingen van koffiesoorten die uw vrienden drinken.

Terwijl u hierover nadenkt, roept u de aantekeningen op voor een presentatie die u later die dag voor een paar belangrijke nieuwe buitenlandse klanten gaat houden. Uw gegevens over werk en privéleven zijn toegankelijk via alle apparaten, aangezien ze zijn opgeslagen in een cloud, een digitaal opslagsysteem met een schier eindeloze capaciteit. U bezit verschillende, onderling uitwisselbare digitale apparaten: een ter grootte van een tablet, een ter grootte van een polshorloge en dan wellicht nog een die op uw kleding is bevestigd of opvouwbaar is. Ze zijn allemaal lichtgewicht, bijzonder snel en gebruiken krachtiger processors dan wat er tegenwoordig te krijgen is.

U neemt nog een slok koffie en denkt dat het wel zal lukken om indruk te maken op uw buitenlandse klanten. Ook al hebt u hen nooit in levenden lijve ontmoet, u meent hen al wel te kennen, omdat u een paar keer in de virtuele werkelijkheid met hen hebt vergaderd. U communiceert met hen door middel holografische avatars, die precies de bewegingen en spraak van klanten nadoen. U begrijpt hen goed en weet wat ze willen, niet in het minst omdat autonome vertaalsoftware hun woorden bijna simultaan in perfect Engels omzet. De afstand tussen u en deze klanten is bijna verwaarloosbaar door dergelijke virtuele interactie en de mogelijkheid om samen aan documenten en andere projecten te werken.

Terwijl u door uw keuken loopt, stoot u uw teen hard tegen de rand van de kast. Au! U pakt uw mobiele apparaat en opent de diagnostische app. Het apparaat is voorzien van een piepkleine microchip die met submillimetergolven met een lage straling uw teen scant,³³ zoals met röntgenstralen. Een snelle scan maakt duidelijk dat uw teen alleen gekneusd is en niet gebroken. Uw apparaat stelt voor een dokter in de buurt te bezoeken voor een second opinion, maar u zegt ‘nee’.

U hebt nog wat tijd voordat u naar uw werk moet – natuurlijk in uw bestuurderloze auto. Uw auto weet dankzij uw elektronische agenda hoe laat u op kantoor moet zijn en geeft, rekening houdend met de verkeersinformatie, een uur van tevoren via uw polshorloge aan hoe laat u uw woning dient te verlaten. De reistijd naar kantoor kan naar keuze aan werk of ontspanning worden besteed.

Kort voor vertrek herinnert uw apparaat u eraan om een cadeautje te kopen voor uw neefje dat binnenkort jarig is. U bladert door de cadeausuggesties die het systeem geeft naar aanleiding van input over wat negenjarige jongetjes met zijn profiel en belangstelling leuk vinden, maar geen van de voorstellen bevallen u. Dan herinnert u zich een verhaal van zijn ouders, dat iedereen van boven de veertig in lachen had doen uitbarsten. Het neefje had een opmerking niet begrepen – ‘de hond heeft mijn huiswerk opgegeten’ – het oude smoesje van de leerling die geen zin had in huiswerk. Hoe kan een hond nu huiswerk opeten, had hij gedacht.³⁴ Je huiswerk maak je digitaal en sla je op in een cloud. Hij gebruikte zo zelden papier voor zijn huiswerk dat het idee dat hij zo zijn huiswerk kon vergeten en met een dergelijk smoesje kon aankomen, absurd op hem overkwam. Dus u zoekt even snel naar een robothond, kiest een paar extra’s die hij wellicht leuk vindt, zoals een versterkt titaniumskelet, zodat hij erop kan rijden en koopt hem met een enkele klik. Op het begeleidende kaartje typt u: ‘Voor het geval dat.’ Het cadeautje wordt bezorgd op de precieze tijd die u aangeeft, met een marge van niet meer dan vijf minuten.

U hebt zin in nog een kop koffie, maar op dat moment geeft een haptisch apparaatje (met voel- en bewegingstechnologie) dat in de hiel van uw schoen verborgen zit u een duwtje om u eraan te herinneren dat u te laat komt voor uw vergadering als u nog langer blijft dralen. Misschien pakt u op weg naar de deur nog een appel om op de achterbank op te eten terwijl uw auto u naar kantoor rijdt.

Als u tot de topverdieners van de wereld behoort (wat voor de meeste bewoners van westerse landen geldt), dan hebt u rechtstreeks toegang tot veel van deze nieuwe technologieën, omdat u ze zelf bezit of omdat u vrienden hebt die ze bezitten. Van deze beschrijving herkent u waarschijnlijk een paar dingen – dingen die u zelf hebt ervaren of waarover u fantaseert. Natuurlijk zijn er altijd rijkere mensen, die nog meer geavanceerde apparatuur bezitten – die bijvoorbeeld geen auto gebruiken, maar naar hun werk reizen in een volledig geautomatiseerde, trillingsarme helikopter.

In de fysieke wereld blijven we problemen ondervinden, maar door uitbreiding van de virtuele wereld en de mogelijkheden van internet – en doordat er vijf miljard gebruikers bij komen – ontstaan er nieuwe manieren om informatie te verkrijgen en middelen toe te wijzen om de problemen op te lossen – ook al zijn de oplossingen niet perfect. Hoewel er grote verschillen tussen bevolkingsgroepen blijven bestaan, kunnen de scherpe kantjes worden weggenomen door de nieuwe communicatiemogelijkheden en door beter beleid.

De toegenomen connectiviteit zal een enorme impact hebben die het persoonlijke ver overstijgt. De manier waarop de fysieke en de virtuele wereld botsten, naast elkaar bestaan en elkaar aanvullen, oefent de komende decennia een grote invloed uit op het gedrag van burgers en staten. Niet al het nieuws is goed. De volgende hoofdstukken gaan over hoe verschillende groepen – burgers, bedrijven, ngo’s, overheden en andere groepen – zullen omgaan met de nieuwe werkelijkheid van deze twee werelden, en hoe ze in het nieuwe digitale tijdperk van het slechtste en beste van wat beide te bieden hebben gebruik zullen maken. Burgers, staten en organisaties moeten hun eigen formule zien te vinden, en zij die het best door deze multidimensionale wereld navigeren, kunnen in de toekomst een voorsprong nemen.

Aantekeningen

*  De Koreaanse popster Psy werd wereldberoemd met zijn nummer ‘Gangnam Style’ toen de clip binnnen drie maanden de meest bekeken video op YouTube werd.

*  In ziekenhuizen in de Verenigde Staten en Europa worden al operatiekamers gebruikt waar een robot het werk doet.

2

DE TOEKOMST VAN IDENTITEIT, BURGERSCHAP EN VERSLAGGEVING

In het volgende decennium overstijgt de virtuele bevolking de fysieke wereldbevolking. Bijna iedereen zal op meerdere manieren op internet vertegenwoordigd zijn en er ontstaan bruisende, actieve gemeenschappen met in elkaar grijpende interessegebieden, die de echte wereld weerspiegelen en verrijken. Al deze connecties genereren enorme hoeveelheden data – sommigen noemen het een ‘datarevolutie’ – en geven burgers macht op manieren die ooit onvoorstelbaar waren. Maar ondanks deze vooruitgang blijft er een belangrijke waarschuwing van kracht: door de datarevolutie raken burgers de controle over hun persoonlijke informatie op internet grotendeels kwijt, en dat heeft belangrijke consequenties in de fysieke wereld. Dit geldt misschien niet voor ieder geval of iedere gebruiker, maar op macroniveau zal dit onze wereld diepgaand beïnvloeden en vormen. We moeten dan als individu bepalen welke stappen we bereid zijn te nemen om de controle over onze privacy en veiligheid te heroveren.

Onze identiteit op internet beïnvloedt op dit moment wel onze echte identiteit, maar overschaduwt die zelden. Wat mensen op sociale media doen en zeggen, kan hun op complimenten of kritiek komen te staan, maar werkelijk gevoelige of persoonlijke informatie blijft meestal verborgen voor de massa. Lastercampagnes en internetruzies betreffen gewoonlijk publieke figuren, geen gewone burgers. Maar in de toekomst wordt onze identiteit in het dagelijks leven veel meer door activiteiten op internet gedefinieerd. Ons uitgebreid gedocumenteerde verleden zal sterker onze toekomst bepalen en we kunnen veel minder controleren hoe we door anderen worden gezien. Anderen zullen beter in staat zijn onze internetidentiteit te bekijken, delen of manipuleren, vooral doordat we veel in clouds zullen opslaan. (In niet-technische taal gaat het bij clouds om internetsoftware die niet door de gebruikers zelf wordt beheerd. Documenten of content ‘in de cloud’ opslaan betekent dat de data worden opgeslagen op servers die zich ver weg bevinden, in plaats van op de eigen computer of de eigen server, en dat vele andere gebruikers en netwerken daar ook gebruik van maken. Met clouds kan sneller worden gewerkt en kunnen grotere hoeveelheden gegevens worden verstuurd en verwerkt.) Deze kwetsbaarheid – of soms alleen de angst kwetsbaar te zijn – betekent dat technologiebedrijven nog harder hun best moeten doen om het vertrouwen van gebruikers te winnen. Als ze niet aan de verwachtingen voldoen wat betreft de privacy en veiligheid, reageren mensen negatief of gaan hun product niet meer gebruiken. De industrie werkt al hard aan creatieve manieren om de risico’s te verkleinen, zoals two-factor authentication, waarbij er minstens twee van de volgende zaken worden gevraagd om toegang te krijgen tot persoonlijke gegevens: iets wat men weet (bijvoorbeeld een wachtwoord), iets wat men in bezit heeft (bijvoorbeeld een mobiele telefoon) en iets wat men toebehoort (bijvoorbeeld een vingerafdruk). En ons wordt ook op het hart gedrukt dat de beste technici ter wereld al hard werken aan de volgende generatie beveiligingssystemen. Minimaal zal encryptie universeel worden ingevoerd, als een betere, maar niet perfecte oplossing. (‘Encryptie’ betekent het versleutelen van informatie, zodat deze ontcijferd en gebruikt kan worden door iemand met de juiste inloggegevens.)

Ook de basis van de internetidentiteit verandert mogelijk. Sommige overheden zullen het te riskant vinden om duizenden anonieme en ontraceerbare burgers te hebben rondlopen. Ze zullen willen weten wie deze ‘verborgen mensen’ zijn, wie er bij ieder internetaccount hoort, en ze eisen verificatie op overheidsniveau om controle te kunnen uitoefenen over de virtuele wereld. Uw identiteit op internet is in de toekomst veel meer dan een eenvoudige Facebook-pagina. Deze zal bestaan uit een verscheidenheid aan profielen, van al uw activiteiten op internet die door de overheid worden bijgehouden en zelfs gereguleerd. Stelt u zich voor dat al uw accounts – die van Facebook, Twitter, Skype, Google+, Netflix en uw New York Times-abonnement – deel uitmaken van een ‘officieel profiel’. Binnen uw zoekresultaten komt informatie die verbonden is met uw geverifieerde internetprofiel hoger te staan dan content zonder dergelijke verificatie, wat betekent dat de meeste gebruikers natuurlijk de bovenste (geverifieerde) resultaten zullen aanklikken. De werkelijke gevolgen van anoniem blijven kunnen dus bestaan uit niet gezien of gelezen worden. Zelfs de meest fascinerende content zal, als deze aan een anoniem profiel is verbonden, niet worden opgemerkt omdat hij helemaal onderaan wordt geplaatst.

Deze verandering – van identiteiten die in de echte wereld worden gevormd en naar internet vertaald, naar identiteiten die online worden gevormd en in de werkelijke wereld ervaren – heeft implicaties in de nieuwe digitale wereld voor burgers, staten en bedrijven. En de nieuwe grenzen zullen overal worden bepaald door hoe mensen en instellingen in deze formatieve periode omgaan met privacy en veiligheid. We willen hier onderzoeken wat volledige connectiviteit in de toekomst voor burgers betekent, hoe ze daarop zullen reageren en welke consequenties dit heeft voor zowel dictators als democraten.

DE DATAREVOLUTIE