Organiseren nieuwe stijl is leren, delen, flexibel en creatief zijn. Daarvoor heb je als kenniswerker heel andere competenties nodig dan voorheen.

Nick van Dam en Eileen Rogers geven in De verandering begint bij jou een compleet en kernachtig overzicht van die nieuwe competenties zoals mindfulness, appreciative inquiry en sociale intelligentie. Het zijn op wetenschappelijk onderzoek gebaseerde vaardigheden en technieken die wonderen doen voor werkrelaties, je eigen energie en je connecties met anderen.

Ze leren je de basisprincipes om positiviteit, vertrouwen en betrokkenheid aan te wakkeren in jezelf en in je medewerkers. Hiermee word je een stuwende kracht achter de innovatie en veranderingen in je organisatie.

‘Dit boek toont aan dat ieder van ons een grote rol kan spelen in de ontwikkeling van latente vermogens, in de mensen om ons heen en de organisaties waarin we werken. Het daagt ons uit om de wereld van morgen vandaag al vorm te geven.’ – Dr Shlomo Ben-Hur, hoogleraar Leadership & Organizational Behavior aan IMD

‘Een grootse prestatie! Een volledig maar toegankelijk overzicht van de concepten die van invloed zijn op hoe we in organisaties (en daarbuiten) leren en ons ontwikkelen.’ – Claudio Feser, directeur van McKinsey & Company en leider van McKinsey Leadership Development

‘Een zelfhulpboek voor de denkende mens. De auteurs nemen je mee op een stimulerende en praktische rondgang langs de beste hedendaagse kennis over het menselijk potentieel.’ – Robert Kegan, ontwikkelingspsycholoog aan Harvard en auteur van onder meer The Evolving Self

‘Een baanbrekend boek. De auteurs hebben actuele kennis en onderzoek geïntegreerd bijeengebracht in wat wel een routekaart voor excellent handelen genoemd mag worden.’ – Raghu Khrishnamoorty, vp Executive Development en Chief Learning Officer bij GE

NICK VAN DAM & EILEEN M. ROGERS

DE VERANDERING BEGINT BIJ JOU

MEER SUCCES IN JE WERK MET POSITIEVE PSYCHOLOGIE

Uitgeverij Business Contact
Amsterdam/Antwerpen

Copyright © Nick van Dam en Eileen M.Rogers
© 2015 Nederlandse vertaling Uitgeverij Business Contact
Vertaling Meile Snijders
Oorspronkelijke titel You! The Positive Force in Change
Omslagontwerp Simons en Boom
Typografie binnenwerk Zeno
E-book:358atwork, Almere

ISBN 978 90 470 0851 4
NUR 770

Uitgeverij Business Contact maakt deel uit van
Uitgeverij Atlas Contact

Dit e-book werd gemaakt op basis van de eerste druk, 2015, ISBN 978 90 470 0850 7

www.businesscontact.nl

OPGEDRAGEN AAN CLAIRE EN YANNICK

We zijn alle mensen in ons leven dankbaar die een bijdrage leverden aan onze positiviteit, ons optimisme en onze vreugde, en nog het meest voor alle liefde die we deelden.

OVER DIT BOEK

Verandering is moeilijk! Voor mensen en voor organisaties. Maar de vraag naar voortdurende, succesvolle, ingrijpende veranderingen is in de eenentwintigste eeuw exponentieel aan het toenemen. Recente ontdekkingen in de neurowetenschappen en de positieve psychologie bieden verrassende inzichten in de redenen waarom de hersenen zich tegen verandering verzetten en hoe je met succes positieve veranderingen kunt begeleiden waar mensen met hun verstand en hun hart achter staan.

In hun waardevolle boek vol praktijkvoorbeelden doen Nick en Eileen op hersenonderzoek gebaseerde methoden uit de doeken om verandering te begeleiden die positieve resultaten opleveren voor mensen en organisaties. Ze leggen de wetenschappelijke theorie uit voor leken en bieden praktische toepassingen om ingrijpende veranderingen tot stand te brengen.

Je kunt deze methoden gebruiken om je eigen mindset te veranderen en flexibeler, adaptiever, creatiever en innovatiever te worden.

VOORWOORD

Het leven van Eileen en Nick wordt gekenmerkt door positieve ervaringen en de groei die ontstaat door lering te trekken uit tegenslagen. Vanaf hun eerste ontmoeting delen ze een diepgaande belangstelling en waardering voor cognitieve neurowetenschap en positieve psychologie, en volgen ze alle nieuwe ontdekkingen op die gebieden. Hun enthousiasme voor dergelijk onderzoek, en de toepassing ervan door leiders, teams en ondernemingen die de uitdagingen van de eenentwintigste eeuw het hoofd willen bieden, vormen de inspiratie voor dit boek.

Eileen en Nick hebben dezelfde sterke punten op de Gallup StrengthsFinder, namelijk ‘ideatie’: plezier en vaardigheid in het ontwikkelen van creatieve en innoverende ideeën. Deze gezamenlijke kwaliteit zorgde voor een continue dynamische uitwisseling in de tijd dat ze nieuwe inzichten opdeden in deze levendige, snel groeiende discipline.

Als professionals op het gebied van leren en ontwikkelen probeerden ze steeds anderen kansen te bieden om sleutelcompetenties en -vaardigheden aan te leren en het prestatieniveau te verhogen, en ondertussen het plezier en de bevrediging in leven en werk te laten toenemen. Recentelijk onderzoek, en de hieruit voortkomende nieuwe concepten op dit revolutionaire vakgebied bieden mensen uitstekende mogelijkheden om verschillende leiderschapsstijlen na te streven waar de eenentwintigste eeuw om vraagt, en een cultuur van betrokkenheid, commitment en groei te ontwikkelen. Nick en Eileen passen deze concepten en praktijken nu actief toe in hun consultancy- en leiderschapsprogramma’s en helpen zo bij de ontwikkeling van positieve levens, relaties en organisaties.

In dit boek bieden ze inzicht in cognitieve neurowetenschap, positieve psychologie en ander wetenschappelijk onderzoek naar hoe het brein werkt. Hun verhaal is van grote invloed op hoe wij in de eenentwintigste eeuw organiseren, managen, motiveren en prestaties belonen.

Er valt natuurlijk heel wat te kiezen bij de voorbereiding van een boek als dit. We hebben geprobeerd een aantal van de belangrijkste conclusies en theorieën uit betrouwbare onderzoeken op te nemen. In de onderstaande tabel wordt dit samengevat.

Omdat wij allemaal de impact ondervinden van de snelle veranderingen, is er dringend behoefte aan nieuwe manieren om hier op positieve wijze mee om te gaan. De inhoud van dit boek zou alle mensen moeten aanspreken die de kwaliteit van hun leven en werk willen verbeteren. Op allerlei terreinen – het bedrijfsleven, de overheid, ngo’s, religie, onderwijs, geneeskunde, psychologie of gewoon in gezinnen – kunnen leiders en anderen baat hebben bij deze op onderzoek gebaseerde instrumenten, technieken en methoden, die meteen kunnen worden toegepast.

Dankzij de cognitieve neurowetenschap en positieve psychologie hoeven de continu ontwrichtende veranderingen waar de eenentwintigste eeuw om vraagt niet langer een bron te zijn van vrees, demotivatie en verzet, maar kunnen ze stimulerend werken en leiden tot groei en ontwikkeling. Het veld blijft zich ontwikkelen en de laatste jaren gaat dit zelfs steeds sneller. We hopen bij deze toekomstige ontwikkelingen onze focus te behouden en onze collega’s informatie te blijven geven en inzicht in de verrassende innovaties die uit dit onderzoek voortkomen.

DE VERANDERING BEGINT BIJ JOU!

Welke inzichten levert dit hoofdstuk op?

In dit hoofdstuk worden de thema’s van dit boek gepresenteerd: de neurowetenschap om leiding te geven aan positieve verandering en de praktijken die nodig zijn om veranderingen te begeleiden in een wereld die onophoudelijk vraagt om flexibiliteit, aanpasbaarheid, veerkracht en betekenis.

Iedereen kent momenten van leiderschap, wat iemands rol of functie in een organisatie ook is: we voegen waarde en betekenis toe, stellen onderzoekende vragen, trekken de status quo in twijfel, zorgen voor de focus die anderen inspireert en leveren piekprestaties. Dit zijn leiderschapsmomenten.

Altijd doet zich de vraag voor of leiders worden geboren of worden ontwikkeld. Leiderschapsgoeroe en auteur Jim Kouzes zegt hierover: ‘Ik heb nog nooit een leider ontmoet die niet werd geboren!’ We bezitten allemaal het potentieel om een leider te worden en de noodzaak om leiders te ontwikkelen en te stimuleren is groter dan ooit.

De meeste mensen verwezenlijken tegenwoordig maar een klein deel van hun potentieel. Het zou in de eenentwintigste eeuw een doel moeten zijn om dit te vergroten en de unieke talenten die in iedereen aanwezig zijn verder te ontwikkelen.

James Martin, auteur en oprichter van het 21th Century Institute, Oxford University

Als we de ongelooflijke complexiteit van onze eeuw proberen te begrijpen, worden we altijd beïnvloed en beperkt door de bestaande denkkaders, die uiteindelijk ook van invloed zijn op onze prestaties. De traditionele wetenschap en het neoklassieke management richtten zich gewoonlijk op één probleem tegelijk. Maar het spel is veranderd. De oude oplossingen werken niet meer. Het heeft weinig zin om problemen uit het verleden aan te pakken met verouderde methoden. Als men het oude systeem probeert op te lappen, wordt het onbeheersbaar.

Een probleem kan niet worden opgelost zonder te kijken naar de onderling afhankelijke variabelen. Want als zich verandering voordoet op het ene vlak, worden meteen ook andere vlakken beinvloed, die daar weer voor verandering zorgen. In de chaostheorie kan een kleine verandering in een complex systeem elders grote gevolgen hebben. Dit wordt wel het vlindereffect genoemd – een vlinder die in Thailand met zijn vleugel klappert, kan een orkaan veroorzaken op de Atlantische Oceaan. In het bedrijfsleven is deze systeemdynamiek te vinden bij organisaties die kaizen gebruiken, een Japans woord dat ‘goede verandering’ betekent en dat staat voor een systeem dat ervoor zorgt dat er in de hele organisatie dagelijks op elk niveau kleine verbeteringen (vlinders) plaatsvinden. Door de resultaten te monitoren en telkens verbeteringen door te voeren wordt de organisatie geleidelijk afgesteld op de veranderingen.

Door een soortgelijke aanpak als kaizen moeten we eerst de nieuwe problemen van onze eeuw identificeren en definiëren, omdat 60 procent van de oplossing van het probleem uit een goede definitie bestaat. Hiervoor moeten we met een schone lei beginnen en nieuwe mentale kaarten maken. Uitgaande van de bewijzen is er een geheel nieuwe aanpak nodig om positieve veranderingen in onze organisaties tot stand te brengen die kunnen leiden tot duurzame productiviteit, innovatie, winst en betrokkenheid. En de op onderzoek gebaseerde praktijken waarmee we deze nieuwe organisaties kunnen ontwikkelen, zijn klaar voor gebruik!

In deze tijd van toenemende onzekerheid, complexiteit en keuzemogelijkheden zijn er door samenwerking van neurowetenschap, technologie, psychologie, geneeskunde, filosofie, sociologie, onderwijs en management nieuwe mogelijkheden ontstaan om succesvolle veranderingen in mensen en organisaties tot stand te brengen. De focus komt steeds meer te liggen op de enorme impact die geluk en positiviteit hebben op het vermogen om verandering op te pakken, aan te passen en in te voeren. Uit onderzoek blijkt dat het eerdere idee dat geluk het resultaat is van succes, niet klopt.

Dankzij de allernieuwste wetenschappelijke inzichten weten we nu dat geluk de voorloper is van succes. [...] Geluk en optimisme zorgen voor goede prestaties en successen.

Shawn Achor, opleider, auteur en spreker

Terwijl je de hoofdstukken van dit boek verkent, zou je kunnen nadenken over de toepassing op je eigen leven en werk. Wanneer je persoonlijke veranderingen doorvoert, kun je een positieve omgeving om je heen creëren die anderen aansteekt. Onze emoties en de kleine continue verbeteringen in ons gedrag zijn aanstekelijk en hebben een olievlekeffect. Sta rechtop en glimlach, want door deze verandering alleen al zenden je hersenen neurochemicaliën uit die je gelukkig maken. En ze maken anderen ook gelukkig!

Je kunt de technieken die in deze hoofdstukken worden beschreven dus zowel op persoonlijk als op organisatorisch niveau gebruiken. In elk hoofdstuk staan voorbeelden van bedrijven die voor deze veranderingen kiezen om zich op toekomstige successen voor te bereiden.

Hoofdstuk 1: neurowetenschap om leiding te geven aan positieve verandering – de ontdekkingen die hersenonderzoek hebben opgeleverd, maken een totale reorganisatie nodig van bestaande systemen, organisatiestructuren, management van prestaties, motivatie en beloningssystemen.

Hoofdstuk 2: optimisme en positiviteit nastreven – onderzoek heeft aangetoond dat optimisme en een positieve houding bijdragen aan een succesvol en bevredigend leven, en dat er methoden zijn om positiviteit op te bouwen.

Hoofdstuk 3: mindfulness bedrijven – een mindfulnesstraining ‘ontstopt het brein’, verheldert het denken, focust de geest, vermindert verwarring en stress, en opent het brein voor mogelijkheden en kansen.

Hoofdstuk 4: emotionele en sociale intelligentie genereren – er is ontdekt hoe emotionele intelligentie in de hersenen werkt, zodat deze kan worden opgebouwd om banden met anderen te kweken.

Hoofdstuk 5: gebruikmaken van sterke punten – talent en waarden, en de persoonlijke sterke punten die daarop zijn gebaseerd, zijn vaak betreden neurale banen die kunnen worden gemeten en een duurzame bron van welbevinden vormen.

Hoofdstuk 6: betrokkenheid en flow aanmoedigen – door volledige betrokkenheid op het werk nemen de productiviteit en winstgevendheid onmiskenbaar toe en een leven waarin flow heerst, zou het doel van ieder mens en elke organisatie moeten zijn.

Hoofdstuk 7: vertrouwen opbouwen – vertrouwen is de basis van goede relaties, teams en organisaties, en een voorwaarde voor succes. Vertrouwen winnen en in stand houden is tegenwoordig een noodzaak.

Hoofdstuk 8: Appreciative Inquiry toepassen – dit proces om positieve verandering te begeleiden focust mensen op een positieve toekomst op basis van het goede dat al bestaat, waardoor deze mogelijk en haalbaar is, en waardoor het wantrouwen en de inherente angst voor verandering verdwijnen.

Hoofdstuk 9: coaching voor positieve verandering – de manier waarop we mensen managen, wordt volledig veranderd door de wereld van informatie en kennis. Tegenwoordig voeren werknemers niet langer lineaire taken uit, maar moeten ze complexe problemen oplossen die topprestaties vereisen, en daarbij zijn ze het meest gebaat bij een positieve coachingrelatie.

Hoofdstuk 10: de toekomst is nu – een korte bespreking van geluk en welvaart en de stappen die na dit boek genomen kunnen worden bij het opzetten van positieve organisaties en teams, en voor de verbetering van het leven van mensen, op basis van ontdekkingen in de neurowetenschap en positieve psychologie.

Geniet ervan!

1. NEUROWETENSCHAP OM LEIDING TE GEVEN AAN POSITIEVE VERANDERING

Welke inzichten levert dit hoofdstuk op?

In dit hoofdstuk worden recente ontwikkelingen op het gebied van psychologie, neurowetenschap, geneeskunde, onderwijs en management onderzocht, en wordt gekeken hoe de hersenwetenschap kan worden gebruikt bij het doorvoeren van veranderingen.

In dit hoofdstuk komen aan bod:

• het feit dat het volwassen brein niet statisch is, maar een leven lang kan groeien en veranderen;

• de stappen die nodig zijn om gewoontes van het brein en daaruit voortvloeiende gedragingen te veranderen;

• de rol die attention density speelt bij de opbouw van sterke positieve neurale banen en hoe dit fenomeen kan worden gebruikt om gedragsverandering te kweken en in te bouwen;

• hoe sociale netwerken en interactie kunnen bijdragen aan een hogere productiviteit en meer betrokkenheid, empathie en contacten.

Wat moeten we doen als we leiding willen geven aan succesvolle positieve verandering? Uit hersenonderzoek blijkt telkens weer dat de beste leiders bij zichzelf beginnen! Als we onszelf veranderen, kunnen we anderen helpen een positief, flexibel en aanpasbaar beeld van verandering te ontwikkelen. Leiders die een geheel nieuwe, positieve mentaliteit ontwikkelen, zijn toegerust voor succes op het werk en in het leven en kunnen in de eenentwintigste eeuw voor positieve verandering zorgen.

Er valt in dit opzicht veel te leren van een onbekende monnik wiens graf uit 1100 na Christus een inzicht biedt dat nog steeds zeer relevant is.

Toen ik jong was, wilde ik de wereld veranderen. Ik ontdekte dat dit erg moeilijk was, en dus probeerde ik mijn land te veranderen.

Toen ik merkte dat ik mijn land niet kon veranderen, richtte ik me op mijn stad. Maar ik kon mijn stad niet veranderen. Als oudere man probeerde ik ten slotte mijn familie te veranderen.

Nu ik echt oud ben, besef ik dat ik alleen mezelf kan veranderen – en plotseling begrijp ik ook dat als ik lang geleden mezelf had veranderd, ik misschien mijn familie had kunnen veranderen.

En mijn familie en ik hadden misschien iets kunnen veranderen in onze stad. Die invloed had misschien tot een verandering in het land kunnen leiden en zo had ik misschien de wereld kunnen veranderen.

WAT IS NEUROWETENSCHAP?

Neurowetenschap houdt zich bezig met alle aspecten van het zenuwstelsel. Hersenonderzoek, een opkomend vakgebied, bouwt voort op verschillende onderdelen van de neurowetenschap. In de afgelopen dertig jaar werden hierin ontdekkingen gedaan waaruit blijkt dat de manieren waarop prestaties worden gemanaged en beloond niet kloppen, en goede prestaties bijna lijken te ontmoedigen. Dankzij deze nieuwe ontdekkingen kunnen we nu allerlei functies van het brein op nieuwe manieren gebruiken om betere prestaties en resultaten te behalen.

Door de neurowetenschap begrijpen we beter hoe en waarom een positieve focus op kracht, optimisme, betrokkenheid, emotionele intelligentie, relaties, waarderend onderzoek en mindfulness aan een betekenisvol en bevredigend leven bijdragen.

Er zijn al bedrijven die gebruikmaken van de verbazingwekkende, wetenschappelijk bewezen ontdekkingen in de hersenwetenschap en actief nieuwe gewoontes invoeren die zijn gebaseerd op de manier waarop het brein werkt.

Apple: een voorbeeld is de Think different -campagne van Apple, waarin wordt gezegd:

To the crazy ones.

Here’s to the misfits. The rebels. The troublemakers.

Here’s to the ones who see the world differently.

They’re the ones who invent and imagine and create.

They’re the ones who push the human race forward.

While some may see them as the crazy ones, we see genius.

Because the people who are crazy enough to believe they can change the world are the ones who actually do.

Dan volgen een fade-out naar het Apple-logo en de tekst: Think different.

Google: een ander voorbeeld is de gewoonte bij Google om personeel 20 procent van hun tijd te laten werken aan dingen die hen werkelijk interesseren. Ze spreken zo het inherente menselijke verlangen naar autonomie, meesterschap en doelgerichtheid aan om de motivatie te stimuleren.¹ Natuurlijk behoudt Google het intellectuele eigendom van wat er in die tijd wordt geproduceerd en dit levert het bedrijf enorm veel op: meer dan de helft van de innovaties die Google jaarlijks invoert, wordt ontwikkeld tijdens deze 20 procent werktijd.

Facebook: dit bijzonder succesvolle bedrijf is ook een voorbeeld van de toepassing van positieve psychologie. Facebook maakt gebruik van de sterke punten van medewerkers om betrokkenheid en uitzonderlijke prestaties te stimuleren.

Bij Facebook proberen we ons als organisatie te focussen op de sterke punten van mensen. Daar richten we ons op, en we besteden als managers onze tijd aan het vinden van manieren waarop ze deze dagelijks kunnen toepassen.

Sheryl Sandberg, Chief Operating Officer Facebook

Maar deze ontdekkingen worden niet overal begrepen en door maar een beperkt aantal organisaties in praktijk gebracht, omdat ze eerst gewoontes uit de twintigste eeuw moeten afleren zoals:

• hiërarchie;

• controle;

• statische functieomschrijvingen;

• meer focus op problemen die opgelost dan op kansen die gerealiseerd moeten worden;

• straffen en belonen van prestaties (de wortel of de stok);

• obsessie met kortetermijn-aandeelhouderswaarde in plaats van met betekenisvolle doelen.

En nog heel veel anders wat meer op mythes dan op wetenschap is gebaseerd.

Deze voormalige (helaas nog steeds toegepaste) organisatiegewoontes blijken totaal verouderd in het licht van de nieuwste ontdekkingen in het hersenonderzoek!

Onderwijs is wat er overblijft als je alles bent vergeten wat je hebt geleerd.

Albert Einstein, theoretisch natuurkundige

Daarentegen staat dit hele boek vol voorbeelden van bedrijven die verbazingwekkende successen boeken met nieuwe gewoontes die zijn gebaseerd op ontdekkingen uit de hersenwetenschap en positieve psychologie.

HET BREIN KAN TIJDENS JE LEVEN GROEIEN EN VERANDEREN

In de vorige eeuw ging de moderne wetenschap ervan uit dat het menselijk potentieel vaststaat en dat het volwassen brein statisch is en niet meer groeit. In de afgelopen dertig jaar heeft de neurowetenschap echter voor grote vooruitgang in het hersenonderzoek gezorgd door samen te werken met andere disciplines, zoals scheikunde, technologie, geneeskunde, psychologie en onderwijs. Met behulp van fMRI-scans, PET-scans² en metingen van neurotransmitters (de stoffen die zorgen dat de neuronen in het brein met elkaar kunnen communiceren) kunnen onderzoekers nu zien wat er in het brein gebeurt terwijl het verschillende taken uitvoert en emoties ondergaat. Een verbazingwekkende ontdekking die zo werd gedaan, is dat het volwassen brein niet statisch is – volledig ontwikkeld en onveranderbaar – maar tot op hoge leeftijd elastisch blijft en in staat is tot veranderingen. Dit wordt neuroplasticiteit genoemd.

Er zijn empirische bewijzen dat het brein flexibel is en door aandachtige, weloverwogen training kan veranderen. Uit allerlei onderzoeksresultaten blijkt dat de grijze materie groeit als er doelgerichte pogingen worden ondernomen om ergens op een speciale manier aandacht aan te besteden. Creativiteit, innovatie en positieve emoties worden meer gestimuleerd als men uitgaat van de mindset van een groeiend brein dan van die van een vast brein.

DENKEN OVER DENKEN

Mensen zijn de enige levende wezens die actief over denken kunnen denken. Dit wordt metacognitie genoemd: het vermogen om na te denken over de processen die worden gebruikt om begrip en prestaties te plannen, te monitoren en te evalueren. Vaak gebruikte neurale banen zijn diep in het brein verankerd en worden onbewust routines, die snel worden doorlopen. Het zijn gewoontes in gedachten, waarden en gedrag. Abraham Maslow beschrijft dit goed in zijn leerstadia (zie volgende figuur.)

Door metacognitie wordt onbewuste informatie en kennis bewust gemaakt, veranderd en vervolgens weer in de onbewuste geest opgeslagen. Tijdens dit proces kunnen we onszelf in de kern van ons wezen uitdagen. Door onze gebruikelijke neurale banen te herkennen kunnen we ervoor kiezen om zo vaak positief te denken dat het patroon in ons brein een onbewuste competentie wordt en onze positieve percepties steunt.

JE MINDSET VERANDEREN

Mensen kunnen dus hun hersenen gebruiken om hun brein te verbeteren. Door gebruik te maken van metacognitie hebben we de keuze tussen negatieve, pijnlijke gedachten, die capaciteit en groei belemmeren, en een doelbewust cognitief patroon dat het positieve zoekt en het brein openstelt voor mogelijkheden en kansen. Door negatieve of pijnlijke gedachten uit te schakelen neemt het gevoel van pijn af, terwijl men door een focus op het positieve de activering van de amygdala vermindert. (De amygdala is een hersendeel dat betrokken is bij emotie en motivatie. Zie hoofdstuk 4, bladzijde 76.)

Dit brengt ons op de gewoontes van succesvolle leiders bij verandering. Op groei gerichte leiders beginnen met een sterk geloof in het menselijke potentieel – in henzelf en in anderen – om ten goede te kunnen veranderen. Dat is in de eenentwintigste eeuw hard nodig, omdat hersenonderzoek heeft aangetoond dat verandering lastig is voor het brein. Het heeft namelijk een voorkeur voor stase – een situatie van inactiviteit of evenwicht – en neigt naar het negatieve. Daarom is het zo moeilijk om oude gewoontes en ingesleten gedachtepatronen te doorbreken. De invloed van negatieve ervaringen gaat verder en duurt langer dan die van positieve, wat het erg belangrijk maakt om zich op positieve neurale banen te richten.

Dit lukt deels door in kleine stapjes naar veranderingen toe te werken. Bij elke beslissing om een stapje vooruit te zetten is het brein iets meer betrokken. Als we eenmaal hebben besloten om iets te doen, ontwikkelt het brein een emotionele betrokkenheid. Deze focus wordt attention density genoemd. In zijn revolutionaire boek The Power of Habit; Why We Do What We Do and How to Change benadrukt Charles Duhigg dat dit alleen gebeurt als het brein ervan uitgaat dat de handeling meer voordelen dan nadelen oplevert. Het beloningscentrum in het brein laat de plekken waar de handelingen worden aangestuurd weten dat actie nodig en heilzaam is.³ Zonder dit proces verzet ons brein zich tegen verandering.

Het feit dat gedrag en ons leven vorm krijgen door onze gedachten, weten we al eeuwenlang, ook zonder moderne technologie!

Ons leven is wat onze gedachten ervan maken.

Marcus Aurelius 121-180 n.Chr., Romeins keizer

DE NEUROWETENSCHAP ALS POSITIEVE KRACHT BIJ VERANDERING

De wereld van de eenentwintigste eeuw is er een van complexiteit, onzekerheid, diversiteit, uitdaging en verandering. De veranderingen zijn continu, grootschalig en… niet te stoppen. Mensen, teams en organisaties die zich in dit lastige, onbekende gebied wagen, vragen om nieuwe mentale modellen – en de beheersing van een geheel nieuwe mindset.

Gelukkig wordt er in de psychologie, de neurowetenschap, de filosofie, de geneeskunde, het management en het onderwijs actief gezocht naar manieren om dit te doen. En de huidige organisatorische praktijken worden op hun kop gezet door wat er wordt ontdekt.

OPTIMISME EN POSITIVITEIT

Uit hersenonderzoek blijkt dat een gezamenlijke overtuigende visie van de ideale situatie in de toekomst heel belangrijk is, want die motiveert het gedrag in de richting van dit doel. Door een leidend principe of beeld wordt in de hersenen de aandacht op de hypothetische positieve uitkomst gericht. Door gegevens en beelden, en door met kleine stappen in de richting van het doel te gaan, wordt emotionele betrokkenheid bij de gewenste toekomst opgebouwd. Er wordt afstand gedaan van de weinig inspirerende managementtaal en een beroep gedaan op de meervoudige intelligentie.⁴

Als je je focust op rampen, tegenslagen en verdrietige gebeurtenissen, genereren de hersenen meer verdriet. Uiteindelijk leidt deze sleur van negativiteit tot cognitieve vervormingen en de neiging om de gebeurtenissen als nog rampzaliger te zien. Ook al hebben de hersenen van nature de neiging om negatief te zijn, ze kunnen opnieuw focussen met behulp van de positieve attributiestijl van optimisten. (Zie hoofdstuk 2, pagina 47.) En door optimisme te combineren met hoop (het idee dat een realistische oplossing uiteindelijk mogelijk is) blijft men kansen zien en wordt de angst die voortkomt uit de amygdala verdrongen.

MINDFULNESS

Door het beoefenen van mindfulness wordt externe en interne ruis uit de hersenen gewist, wat gewenst is, want een kalme geest is de sleutel tot helder denken. Innerlijke kracht wordt vanuit de hersenen opgebouwd. Door positieve ervaringen op eenvoudige, dagelijkse momenten wordt de positieve ervaring in het huidige moment versterkt. Rick Hanson raadt aan een positieve focus op te bouwen door de ontwikkeling van een weloverwogen gewoonte om van die focus te genieten, zodat deze wordt verrijkt en zich vastzet in het brein. ‘Hoe groter de tijdsduur, intensiteit, multimodaliteit, nieuwheid en persoonlijke relevantie, des te beter de focus in het geheugen wordt verankerd.’⁵

Volgens Hanson blijven we als we iets goeds ervaren op die ervaring gericht, en vergroten en verduurzamen we deze enige tijd in ons bewustzijn. We vergroten de intensiteit door alle zintuigen in te schakelen en te zoeken naar onverwachte beloningen die voortkomen uit de goede ervaring. De natuurlijke neiging van het brein om gevaren te vergroten en positieve ervaringen te negeren, kan worden overwonnen. En hierdoor zal je brein en uiteindelijk je leven veranderen!

Als we de ultieme dimensie bereiken, voelen we ons gelukkig en prettig, als vogels die genieten van de blauwe lucht of herten die genieten van de groene weiden. We weten dat we niet buiten onszelf naar het ultieme hoeven te zoeken. Het zit in ons, op ditzelfde moment.

Thich Nhat Hanh, zenleraar