Spelen om te winnen – iedereen die je het vraagt zegt dat te willen. Maar het blijkt eenvoudiger gezegd dan gedaan, vooral omdat spelen om te winnen een bewuste instelling en gericht gedrag vraagt. Sterker nog, vaker dan we denken spelen we als persoon, team of organisatie toch weer op safe: in plaats van om te winnen spelen we om niet te verliezen. Helaas leidt dat tot beslissend andere resultaten dan we eigenlijk willen bereiken.

Wie in een sterk veranderende wereld optimaal wil presteren kan niet blijven hangen in oude, niet langer werkende patronen, maar moet vrijuit durven spelen vanuit eigen Doelen, Overtuiging, Inspiratie en Talent. Met deze DO IT-principes als basis biedt Albert Schipperijn een methode die helpt om meer uit jezelf te halen en, net zo belangrijk, daar meer van te genieten. Dat wordt geïllustreerd door de sprekende persoonlijke ervaringen met deze aanpak van enkele senior executives en topsportcoaches.

Spelen om te winnen of om niet te verliezen

SPELEN

OM TE

WINNEN

OF OM NIET TE

VERLIEZEN

Het beslissende verschil tussen
vrijuit presteren en jezelf blokkeren

ALBERT SCHIPPERIJN

Uitgeverij Business Contact
Amsterdam/Antwerpen

© 2015 Albert Schipperijn
Uitgeverij Business Contact
Omslagontwerp Wannes Daemen
Foto auteur Jelmer de Haas
Typografie binnenwerk Sander Pinkse Boekproductie

ISBN 978 90 470 0886 6
NUR 801

Uitgeverij Business Contact maakt deel uit van
Uitgeverij Atlas Contact

www.businesscontact.nl

Dit e-book werd gemaakt op basis van de eerste druk, 2015, ISBN 978 90 470 0885 9.

Voor Inke, Rosa en Jesse. Vamos!

VOORWOORD

Play is the highest form of research

Tien jaar lang was ik verslaggever voor Studio Sport. Sporters zeggen heel vaak dat ze spelen om te winnen. Later werd ik directeur in de werving- en selectiebranche. In die rol had ik contact met honderden bedrijven en interviewde ik talloze kandidaten voor allerlei banen. Ook in de bedrijfswereld hoorde ik velen verkondigen dat ze spelen om te winnen. Nu geef ik trainingen en presentaties en vraag ik aan het begin de deelnemers of ze spelen om te winnen, dan zegt bijna iedereen volmondig ja.

Spelen om te winnen – wie wil het niet? Maar het blijkt eenvoudiger gezegd dan gedaan en na vijfentwintig jaar doorvragen kan ik maar één conclusie trekken: meestal is het zo aanlokkelijke motto ‘spelen om te winnen’ weinig meer dan een goed voornemen. Sterker nog: vaker dan we denken doen we helemaal niet wat we roepen en spelen we als persoon, team of organisatie niet om te winnen maar om niet te verliezen. Helaas geeft spelen om niet te verliezen beslissend andere resultaten dan spelen om te winnen.

Spelen om te winnen is je grenzen verkennen. Dat kan alleen als je blijft bewegen en niet wordt afgeschrikt door ontwikkeling. Je speelt vrijuit en geniet volop van het hier en nu. Je haalt alles uit jezelf, je team en je organisatie wat erin zit en presteert goed tot optimaal. Spelen om niet te verliezen is uitgaan van herhaling, van wat je al kunt en weet. Vanuit angst voor verlies en verandering sta je stil. Je blokkeert en verlangt naar betere tijden. Je voelt reserve en weerstand en komt niet in de buurt van de limiet van je vermogens en die van je team en organisatie.

Zo goed als alle vragen die ik van individuele personen en organisaties over hun functioneren krijg zijn in de kern terug te brengen tot: hoe verbeter ik mijn of hoe verbeteren wij onze prestaties? De wil aan zichzelf te werken is heel vaak aanwezig, maar regelmatig weet men gewoon niet waar en hoe te beginnen. Dat is logisch, beter gaan presteren is een breed begrip en van veel factoren afhankelijk. Om daar gericht aan te werken is een heldere structuur nodig. Zo is de ‘spelen om te winnen’-methode ontstaan, een praktische aanpak gebaseerd op de fundamentele voorwaarden om tot optimale prestaties te komen: iets echt willen, er werkelijk in geloven, van binnenuit gedreven worden en het goed kunnen.

Ervaringen in heel verschillende werelden deden mij inzien dat de basisprincipes om het beste uit jezelf te halen en daarmee optimaal te presteren overal en altijd dezelfde zijn: speel vrijuit met zinrijke Doelen, versterkende Overtuiging, bezielende Inspiratie en natuurlijk Talent. Deze zo benoemde DO IT-principes zijn de leidraad van de ‘spelen om te winnen’-methode. Met altijd twee open ogen voor plezier hebben en houden in wat je doet: wie niet geniet bereikt nooit zijn limiet.

Daadwerkelijk meer gaan spelen om te winnen gaat niet vanzelf. Maar zeker is dat iedereen die dit bewust en gestructureerd aanpakt de eigen en teamprestaties kan verbeteren. Vaak meer dan je voor mogelijk hield. Dit boek geeft antwoord op vragen als: wat houdt spelen om te winnen concreet in? Wat moet ik doen en wat moet ik vooral laten om vrijuit te spelen? Waarom toch blijven we vaak hangen in een ‘spelen om niet te verliezen’-instelling? Welke voordelen brengt gericht spelen om te winnen mij, mijn team, mijn organisatie?

Wie kan er zijn voordeel doen met deze aanpak? Met name personen, teams en organisaties die merken dat ze blijven hangen in oude, niet langer werkende patronen, die moeite hebben zichzelf te vernieuwen en in te spelen op de continue stroom veranderingen. Gericht blijven bewegen in een voortdurend bewegende omgeving is een vaardigheid die voor een steeds groter deel je succes en plezier bepaalt. Want hoe sneller de wereld om je heen verandert, hoe sneller je onthand raakt als je stilstaat. Maar veranderingen en vooral zelf veranderen vinden wij lastig; vandaar dat dit boek zinvol is voor iedereen die meer wil weten over hoe je door gericht te blijven bewegen het beste uit jezelf kunt halen. Waarbij voor managers ook nog eens geldt: wie zelf niet beweegt krijgt ook geen beweging in zijn team. Ga maar eens met je collega’s in een roeiboot zitten, dan merk je meteen wat voor gevolgen het heeft als niet iedereen meebeweegt. Je voelt letterlijk dat je zo nooit tot optimale teamprestaties komt.

Dit boek helpt ook om niet direct terug te vallen in een ‘spelen om niet te verliezen’-instelling als het spel weer eens lastig wordt. Dat gebeurt meer en meer, we leven in complexe tijden. Dit leidt bij velen tot toenemende onzekerheid en in onzekere tijden zijn we nog sterker geneigd te gaan spelen om niet te verliezen. Overal om me heen neem ik dat waar. Die tendens is nóg een reden om juist nu met een tegengeluid te komen. Omdat spelen om niet te verliezen heel averechts kan werken. Vaak maakt het stelselmatig vermijden van beweging het uiteindelijke verlies en de bijbehorende pijn alleen maar groter.

Om te illustreren dat deze aanpak met de DO IT-principes in allerlei omgevingen werkt heb ik vijf succesvolle vakmensen uit de bedrijfs- en sportwereld gevraagd een persoonlijke ‘spelen om te winnen’-ervaring te delen. Voor deze sprekende praktijkvoorbeelden ben ik Ariette Brouwer, Gerard Kemkers, Remko Tetenburg, Jeroen Wels en Ron Zwerver zeer dankbaar.

Tot slot: het motto bij dit voorwoord wordt toegeschreven aan Albert Einstein. Of hij dit werkelijk zo heeft gezegd is niet zeker, wél dat het belang van spel enorm wordt onderschat. Vóór de DO IT-principes over het gericht inzetten van Doelen, Overtuiging, Inspiratie en Talent stuk voor stuk worden uitgewerkt begint dit boek daarom met een hoofdstuk dat draait om het vijfde basisprincipe van de ‘spelen om te winnen’-aanpak: blijf vooral spelen!

Ik wens je mooie prestaties en veel speelplezier.

Albert Schipperijn

1

SPEEL!

Iedere prestatie begint met vrijuit spelen

De afgelopen jaren is de onzekerheid in de wereld flink toegenomen. Veel mensen delen het gevoel dat het nooit meer zo zal worden als het was, dat het comfort en de veiligheid die we tot voor kort kenden niet meer terug zullen komen. Je hoort ook steeds vaker dat we in een transitie zitten: een langdurige periode van structurele verandering. Of je het daar nu mee eens bent of niet, iedereen merkt op zijn manier dat veel oude oplossingen minder of helemaal niet meer werken (lees steeds waar ‘zijn’ staat ook ‘haar’ en waar ‘hij’ staat ook ‘zij’).

Daardoor groeit het besef dat er hoe dan ook aanpassingen nodig zijn. Maar die noodzaak maakt de onzekerheid alleen maar groter. Want eigenlijk willen we dat helemaal niet: ieder mens is geboren met een natuurlijke weerstand tegen verandering. Die weerstand gaat nog dieper dan de angst iets te verliezen. Bij iedere verandering, zelfs al zijn we helemaal overtuigd van de voordelen van het nieuwe, voelen we een innerlijke tegendruk. Bij de een is die neiging de dingen te houden zoals we ze gewend zijn sterker dan bij de ander, bij niemand gaat verandering geheel moeiteloos. Het is geen toeval dat we vaak pas in beweging komen als het echt niet anders meer kan.

Maar of we dat nu willen of niet, en ongeacht hoe we de huidige periode precies benoemen, de hierboven geschetste tegenstrijdigheid is een sleutelkenmerk van deze tijd: veel oplossingen van vroeger werken minder of niet meer, dat vraagt om beweging. Beweging leidt tot verandering, en van nature zien we daartegen op. Hoe ga je als persoon, als team en als organisatie met dit spanningsveld om?

Wat is jouw reactie?

Complexe tijden dwingen altijd bezinning af over je instelling. Kortweg zijn er drie reacties mogelijk. De eerste is de moed opgeven, een slachtofferrol aannemen en als het ware speelbal worden van wat er om je heen gebeurt: je houdt op met spelen. De tweede is vasthouden aan oude zekerheden en systemen en zolang dat lukt een veilig aandoende status quo handhaven: je speelt om niet te verliezen. De derde weg is proactief, op basis van zinrijke doelen, versterkende overtuiging, bezielende inspiratie en natuurlijk talent, je eigen lijn uitzetten: je kiest voor spelen om te winnen.

Veel onderzoeken tonen de directe relatie tussen de betrokkenheid van medewerkers (employee engagement) en de resultaten van een organisatie. Maar wereldwijd komt keer op keer naar boven dat ruim minder dan de helft van alle medewerkers werkelijk betrokken is bij hun werk.1 Wat doet de meerderheid dan dag in dag uit? Die komen en gaan, waarbij de meesten vooral onverschillig zijn en een klein deel actief toont dat ze niet blij zijn. Op alle niveaus spelen vele medewerkers om niet te verliezen. Ze nemen als het ware intern ontslag en worden zogenoemde ‘onderneming-bewoners’. Die geloven het wel; ze zijn er maar doen alleen het noodzakelijke om niet in de problemen te komen. Hoe slechter een organisatie functioneert, hoe hoger het percentage bewoners dat niet voluit meespeelt. De op zichzelf bijzonder trieste vaststelling dat een ruime meerderheid van alle mensen geen employee engagement voelt geeft tegelijk aan dat er binnen organisaties een enorme ruimte bestaat voor het verbeteren van prestaties. Want het duurzaam betrekken van medewerkers leidt aantoonbaar tot een sterk verhoogd rendement. Om dat voor elkaar te krijgen zullen alle betrokkenen – managers en hun teams – eerst (weer) moeten gaan spelen om te winnen.

Tijden van verandering en bijbehorende onzekerheid duwen veel personen en organisaties nog meer de kant op van spelen om niet te verliezen, of ingrijpender nog: van ophouden met spelen. Is dat logisch? In sommige opzichten wel (daar kom ik zo op terug). Maar is het ook effectief? Nee, vooral op langere termijn niet. Want stilstand heeft veel risico’s en de schok als je daarmee geconfronteerd wordt kan heftig zijn. Wie besluit om te gaan spelen om te winnen geeft zichzelf als persoon en als organisatie een veel grotere kans om een uitweg te vinden uit een lastige situatie, op de ontwikkeling die gezocht wordt, op het dichterbij brengen van wensen en dromen en het daarmee gepaard gaande plezier.

De moed opgeven en stoppen met spelen, dat doet toch bijna niemand? Al helemaal niet in een welvaartsstaat? Werkloosheidsstatistieken maken de kille realiteit duidelijk: in veel landen stoppen steeds meer mensen met spelen. Om dat te zien moet je iets verder kijken dan de kale werkloosheidscijfers die, nu ze eindelijk iets dalen, opeens weer met de nodige tamtam naar buiten worden gebracht. Want wie de achterliggende analyse van het Centraal Bureau voor de Statistiek leest merkt op dat officiële cijfers ook kunnen afnemen doordat duizenden mensen het simpelweg opgeven een baan te vinden en zich terugtrekken van de arbeidsmarkt. ‘Ontmoedigden’ worden deze mensen door het CBS genoemd. In Nederland zijn er zo’n 70 000 personen die de hoop om een baan te vinden geheel hebben opgegeven.2 En dat terwijl in ons land het uitzicht op werk nog altijd heel wat beter is dan in Zuid-Europa. In de zogenoemde PIGS-landen (Portugal, Italië, Griekenland, Spanje) zijn nog veel grotere groepen uit de arbeidsmarkt gestapt – in Spanje bijvoorbeeld ongeveer een half miljoen mensen.3 Stoppen zulke grote groepen met spelen dan heeft een maatschappij met een diepgaand sociaal probleem te maken.

Wat is dat dan precies, spelen om te winnen? En hoe doe je het? Door jarenlang in verschillende rollen te luisteren naar antwoorden op deze vragen en vervolgens te bekijken wat men in de praktijk doet, werd mij duidelijk dat spelen om te winnen zelden veel meer is dan een goed voornemen. Anders gezegd: bij bijna iedereen roept het motto ‘spelen om te winnen’ enthousiasme op, maar bij bijna niemand leidt het tot gestructureerde actie.

Dit boek zet het zo aanlokkelijke motto ‘spelen om te winnen’ om in een concrete methode die personen, teams en organisaties daadwerkelijk laat winnen. Het aan deze aanpak gekoppelde gedrags- en actiepatroon is in één zin samen te vatten: speel vrijuit op basis van de DO IT-principes: jouw of jullie Doelen, Overtuiging, Inspiratie en Talent. In de volgende hoofdstukken worden de DO IT-principes praktisch uitgewerkt. Want uiteindelijk draait elke ontwikkeling om de uitvoering – het doen. Daarom biedt ieder hoofdstuk ook vragen over je huidige instelling en concrete acties en gedragingen, om (meer) te gaan spelen om te winnen.

Dat klinkt simpel en dat is ook de bedoeling. Er wordt al zoveel onnodig ingewikkeld gemaakt. Betekent dit dat ook de uitvoering simpel is? Ja en nee. Op zichzelf zijn de principes helder en prima uitvoerbaar. Tegelijk moet ik eerlijk zijn: spelen om te winnen is lang niet altijd eenvoudig. Wie dacht na lezing van de laatste pagina van dit boek vanzelf wel even te gaan winnen moet ik teleurstellen: verder komen dan waar je nu bent vereist inzet, durf en discipline. Bovendien zul je ook dingen moeten (los)laten en ‘ontleren’ is vaak nog lastiger dan leren. Het is niet anders; in ieder ontwikkelingsproces zijn wij zelf de zwakke schakel. Maar ter compensatie van deze teleurstelling zeg ik er gelijk bij: altijd ben je zelf ook de beslissende schakel, jij bepaalt uiteindelijk je eigen ontwikkeling.

Ter motivatie geef ik nog graag mee dat wie praktisch meer gaat spelen om te winnen meer uit zichzelf haalt en meer plezier heeft. Die garantie durf ik zonder meer te geven. Vrijuit spelen op basis van eigen Doelen, Overtuigingen, Inspiratie en Talent kan zelfs zomaar leiden tot het euforische gevoel dat je ook ziet bij winnaars in sport. Want overwinnen wat je persoonlijk of als team eerder beperkte is bevrijdend en vervullend.

UITEINDELIJK BESLIST IEDEREEN ZELF HOE HIJ SPEELT: OM TE WINNEN, OM NIET TE VERLIEZEN OF TOTAAL NIET MEER.

Spelen om niet te verliezen

Om de kracht en zin van spelen om te winnen in te zien helpt het eerst te kijken naar wat het tegendeel inhoudt. Vanuit onze aangeboren weerstand tegen verandering is het niet meer dan logisch dat we de neiging hebben in een ‘spelen om niet te verliezen’-instelling te blijven hangen. Want wat lijkt veiliger dan de status quo handhaven, dan zo lang dat kan vast te houden aan oude zekerheden, routines, regels en systemen? Je gooit toch geen oude schoenen weg voordat je nieuwe hebt? Spelen om niet te verliezen heeft wel degelijk een functie: het beschermt tegen het nemen van onverantwoorde stappen. Maar wie continu blijft hangen in deze instelling komt geen stap verder.

Aan de hand van de definitie van spelen om te winnen is spelen om niet te verliezen het spelen zonder zinrijke doelen, zonder innerlijke overtuiging, zonder drijvende inspiratie, zonder gebruik te maken van je unieke talent. Dat klinkt niet bepaald uitnodigend. Waarom doen we dat dan toch zo vaak? Het antwoord is: uit gemakzucht, gewoonte en angst. Het is niet anders.

Op het eerste gezicht is het ook gemakkelijk: je niet het hoofd breken over het vinden van je eigen weg, maar alleen reageren op wat er op je afkomt. Niets nieuws doen, maar alleen zorgen dat alles zo rimpelloos mogelijk doorloopt. Niet jezelf aanrekenen dat je situatie is zoals die is, maar zoveel mogelijk je eigen invloed op wat er om je heen gebeurt ontkennen. Relaxed, toch? Zo hoef je niet na te denken over wat je echt wilt en kun je als er iets niet goed gaat eenvoudig de schuld op de buitenwereld afschuiven.

Maar ondanks al het gemak dat spelen om niet te verliezen op het eerste gezicht brengt heeft deze instelling lastig genoeg drie vervelende gevolgen: je staat stil, je hebt het idee weinig grip op je leven te hebben, en op een gegeven moment word je er niet echt blij van. Niet van wat je doet en vooral niet van wat je allemaal níét doet. Vroeg of laat, flauwtjes of heel sterk, ontstaat er een knoop in je buik, een gevoel van onvervulde verlangens en wensen, of zelfs van boosheid en frustratie. Zo’n gevoel van opgekropt ongenoegen kennen we allemaal. Maar desondanks is de weerstand tegen verandering meestal lange tijd nog sterker. We hangen ontzettend aan onze gemakken, gewoontes en zekerheden. Ook al maken die ons allang niet meer blij, werken ze allang niet meer goed en blijken ze zelfs helemaal niet zeker te zijn.

Speel je als persoon, als team of als organisatie met de instelling om niet te verliezen dan ontstaat er een dynamiek die zich haast ongemerkt geleidelijk versterkt. Omdat het op het eerste gezicht gemakkelijker en veiliger lijkt ga je almaar een stapje verder. Vaker dan je je bewust bent benader je alles vanuit deze instelling. Steeds meer handel je reactief en verdedigend. Steeds minder ontplooi je eigen initiatieven op basis van eigen kracht. Steeds meer ben je alleen nog problemen aan het oplossen en brandjes aan het blussen. Steeds minder heb je het idee invloed te hebben op wat er gebeurt en daarom voel je je steeds minder verantwoordelijk. Steeds verder raak je weg van wat je innerlijke stem of je zakelijke instinct je zegt, van wat je diep vanbinnen wilt.

Ongenoegen – dat knagende, onrustige gevoel in je buik – kun je lang onderdrukken, helemaal wegstoppen kun je het nooit. Opeens kan de pijn doordringen omdat de oplopende onvrede is uitgegroeid tot een innerlijk conflict. Dan heb je een serieus probleem. Ook binnen organisaties gebeurt dat: op het moment dat men onder ogen durft te zien dat men te veel is gaan spelen om niet te verliezen heeft dit grote invloed op de strategie en daarmee op alle werknemers. Of erger nog: de achterstand op de concurrentie die wél speelde om te winnen blijkt zo groot geworden dat het bedrijf in zijn geheel omvalt.

Het is een niet erg comfortabele maar logische conclusie: de vanuit onze natuurlijke weerstand tegen verandering in een crisis toenemende neiging om af te wachten en niets nieuws te ondernemen is juist níét de meest effectieve benadering. In lastige omstandigheden is het cruciaal om niet angstig en star te blijven reageren op tegenvallers die op je afkomen, maar actief plannen te maken en stappen te zetten om vanuit eigen kracht de situatie te verbeteren. Vooral als de stroom heftig is kan het zomaar tegen je gaan werken als je stug of zelfs verbeten blijft hangen in oude systemen omdat die eerder wel goed werkten.

Iedereen herinnert zich de geweldige prestaties van het Nederlands elftal tijdens de WK’s van 2010 en 2014. Na de derde plaats in Brazilië waren velen erg verbaasd dat het zó snel zóveel minder kan gaan. Maar zodra de teaminstelling verandert, of je dat nu wilt of niet, verandert ook onvermijdelijk het prestatieniveau. Wat we allemaal allang hebben verdrongen is dat, hoewel het Nederlands elftal zich voor dat eindtoernooi nog wel plaatste, ook het EK 2012 een historisch slecht resultaat opleverde. In de aanloop naar dat toernooi was het halve land ervan overtuigd dat Nederland revanche zou nemen voor de verloren finale in Johannesburg. Uit peilingen kwam naar voren dat 46 procent van de Nederlanders dacht de tweede Europese titel te kunnen gaan vieren. Hoewel de oefenresultaten niet meevielen zou alles tijdens het toernooi goed komen, zo makkelijk lieten we ons de kaas niet van het brood eten. Zelfs na de met 1-0 verloren eerste wedstrijd tegen Denemarken hield de meerderheid de moed erin. Tegen Duitsland en Portugal zouden we het kunstje wel weer flikken. Helaas: de eerste barstjes bedrogen niet. Trainer Bert van Marwijk noch de spelers slaagden erin de instelling van het team bij te stellen. De rest is geschiedenis. Het Nederlands elftal verliet het toernooi zonder één enkel punt en was tijdens het EK 2012 een schoolvoorbeeld van een team dat speelde om niet te verliezen: er werd niet vanuit eigen kracht en talent gespeeld, er was geen geloof, geen bezieling, geen optimale inzet, geen groepsgeest, geen gedeeld verantwoordelijkheidsbesef. Waar dat allemaal aan lag? Natuurlijk speelde er meer dan er door betrokkenen naar buiten is gebracht. Maar het was helemaal niet nodig alle ins en outs te kennen om te kunnen zien dat spelen om niet te verliezen geen enkele garantie biedt dat je niet verliest.

Hoe sterker de ‘spelen om niet te verliezen’-instelling is, hoe lastiger je weer uit deze dynamiek komt. Maar hoeveel durf het vooral in het begin ook vraagt om proactief, met overtuiging en bezieling nieuwe doelen vast te stellen, ermee te stoppen anderen de schuld te geven en je eigen verantwoordelijkheid op te pakken, uiteindelijk is dit veel bevredigender. Hoewel ook spelen om te winnen geen garantie biedt dat je niet af en toe verliest; dat hoort nu eenmaal bij het leven. Maar er zijn verschillende manieren van verliezen, en de ene is veel makkelijker te dragen dan de andere.

SPELEN OM NIET TE VERLIEZEN LEIDT TOT HERHALING EN STILSTAND, AFNEMENDE PRESTATIES EN VAAK UITEINDELIJK TOT ONGENOEGEN.

Het beste uit jezelf halen

Dit boek helpt om concreet meer uit jezelf en in het verlengde hiervan meer uit je team en organisatie te halen. Die ontwikkeling verloopt via drie stappen: herkenning, erkenning, verandering.

Aan de hand van voorbeelden herkennen mensen haarscherp hun eigen instelling en de daarbij behorende gedragingen. Zeker, ontkenning is een sterk mechanisme dat we allemaal af en toe toepassen, en ook hier kun je dat inzetten. Maar iedere keer weer merk ik dat iedereen de gedragspatronen die horen bij spelen om te winnen en om niet te verliezen feilloos van elkaar kan onderscheiden, zowel in een sport-, een bedrijfs- als een maatschappelijke context. Gedrag dat iedereen herkent valt heel moeilijk te ontkennen.

Op basis van die herkenning volgt bij velen de erkenning dat spelen om niet te verliezen veel dichterbij is dan men dacht. Dat de wens te spelen om te winnen ook bij hen tot weinig of geen gestructureerde actie leidt. Geregeld vallen dan de woorden ‘eyeopener’ en ‘wake-up call’, want de keuze tussen beide instellingen wordt zo opeens bewust. Na deze erkenning wil eigenlijk iedereen meer concreet en gestructureerd gaan spelen om te winnen.

De derde stap van de ‘spelen om te winnen’-aanpak is dat met behulp van verhelderende inzichten en praktische acties duidelijk wordt gemaakt hoe je verder kunt komen. Nogmaals: goed presteren wordt daarmee niet eenvoudig. Maar het beter benutten van bestaande ruimte voor ontwikkeling en groei is goed te doen en aan de hand van de in dit boek beschreven principes en gedragingen heb ik al veel mensen en teams meer uit zichzelf zien halen. Zo veel meer soms dat ze er zelf door verrast werden.

Dat verbazen en overtreffen van jezelf vloeit voort uit de dynamiek die eigen is aan spelen om te winnen. Ook deze dynamiek versterkt zichzelf, maar in dit geval merk je dat heel duidelijk op. Want als acties die je bewust bedenkt en uitvoert tot de resultaten leiden die je zoekt geeft dat de wil, de durf, de passie en het vermogen om het vaker zo te doen.

Optimaal spelen om te winnen is het perfect samenvallen van spel, doel, overtuiging, inspiratie en talent. Vaak wordt dit flow genoemd: alles lukt en je bent superefficiënt en effectief. Terwijl je op de toppen van je kunnen presteert gaat alles gek genoeg bijna als vanzelf. Daarom ziet het vestigen van iets unieks als een wereldrecord er soms zo bedrieglijk eenvoudig uit: omdat de atleet op dat moment volledig in zijn kracht zit.